SKKN Rèn kĩ năng nói cho HS lớp 2 qua phân môn Tập làm văn

Rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 2 qua phân môn tập làm văn A- Phần mở đầu : Tiếng Việt là môn học quan trọng trong chơng trình giảng dạy bậc Tiểu học.. Một trong những điểm đổi mới cơ b

Rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 2 qua phân môn tập làm văn A- Phần mở đầu :

Tiếng Việt là môn học quan trọng trong chơng trình giảng dạy bậc Tiểu học Đây là môn học cung cấ cho học sinh những cơ sở ban đầu làm công cụ để khám phá các môn học khác Bên cạnh đó, môn Tiếng Việt còn có nhiệm vụ rèn cho học sinh kỹ năng thực hành ngôn ngữ, ptt duy văn học cho các em Có thể nói Tiếng Việt là môn học chìa khoá giúp học sinh mở kho tàng kiến thức ở Tiểu học nói riêng và cả quá trình nhận thức nói chung

Là một phân môn của Tiếng Việt, Tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng

Đó là phân môn mang tính chất thực hành tổng hợp các kiến thức từ các phân môn Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu Bài Tập làm văn là kết tinh nhiều mặt của năng lực sử dụng Tiếng Việt

Từ năm học 2003- 2004, Bộ GD-ĐT đã chính thức triển khai đại trà chơng trình sách giáo khoa mới lớp 2 trên toàn quốc Chơng trình dạy học Tập làm văn

ở lớp 2 cũng đã có những thay đổi đáng kể nhằm đáp ứng yêu cầu của đất nớc trong thời kỳ đổi mới

Một trong những điểm đổi mới cơ bản nhất của chơng trình tập làm văn lớp

2 là việc rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh không chỉ đơn thuần là hình thức yêu cầu các em trả lời miệng các câu hỏi về bài Tập đọc nh trớc đây

Trái lại, Tập làm văn 2 dạy các em thực hiện nghi thức lời nói gắn với tình guống giao tiếp hàng ngày Bên cạnh đó, học Tập làm van là học sinh lớp 2 bắt

đầu học kỹ năng tạo lập văn bản nói và viết, kỹ năng kể tả đơn giản về những sự vật gần gũi, gắn bó với đời sống các em Chính điểm đổi mới này đã tạo điều kiện phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong việc rèn kỹ năng kể tả đơn giản về những sự vật gần gũi, gắn bó với đời sống các em Chính

điểm đỏi mới này đã tạo điều kiện phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong việc rèn kỹ năng nói và viết

Nh vậy là chơng trình dạy Tập làm văn lớp2 hienẹ nay so với trớc đây có nhiều đổi mới đòi hỏi mỗi giáo viên Tiểu học phải t duy sáng tạo, vận dụng linh hoạt các phơng pháp dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu về đổi mới nội dung dạy học, phơng pháp dạy học để học sinh đợc tích cực lĩnh hội và phát triển

Dạy Tập làm văn vốn đã khó, việc luyện kỹ năng nói trong phân môn tập làm văn cho học sinh lớp 2 giờ đây lại càng khó hơn Đây là một vấn đề bức xúc, nan giải với số đông giáo viên Tiểu học hiện nay khi đợc phân công giảng dạy lớp 2 Nhiều ngời đã quan tâm tìm hớng đi, song lựa chọn giải pháp nào cho

có hiệu quả nhất cũng khiến họ có nhiều băn khoăn trăn trở Nhận thức đợc vấn

đề này, bản thân tôi khi đợc phân công dạy lớp 2 ( từ năm học 2003- 2004) tôi

đã bắt tay nghiên cứu, quyết tâm đi tìm lời giải cho bài toán : Làm thế nào để luyện nói cho học sinh lớp 2 qua giờ Tập làm văn có hiệu quả

Qua 2 năm học miệt mài nghiên cứu, giờ đây với bài toán trên, tôi đã đ a ra

đợc một số lời giải của riêng mình Tôi xin đa ra để các nhà quản lý, các bạn

đồng nghiệp cùng tham khảo

B- Nội dung :

I-Cơ sở lý luận

1- Yêu cầu và nhiệm vụ của Tập làm văn trong chuyện tranh lớp 2 :

Dạy tập làm văn cho học sinh lớp 2 nhằm :

1- Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng nói, viết, nghe, đọc phcụ vụ cho việc học tập và giao tiếp Cụ thể là :

- Học sinh năm đợc các nghi thức nói tối thiểu nh chào hỏi, tự giới thiệu, cảm ơn, xin lỗi, nhờ cậy yêu cầu, khẳng định phủ định , tán thành, từ chối, chia vui, chia buồn,,, biết sử dụng chúng một số tình huống giao tiếo ở gia đìnhm, trong trờng và nơi công cộng

- Nắm đợc một số kỹ năng phcụ vụ học tập và đời sống hàng ngày nh: Khai bản tự thuật ngắn, viết những bức th ngắn để nhắn tin, chia vui, chúc mừng, chia buồn, nhận và gọi điện thoại, đọc và lập danh sách, tra mục lục sách, đọc thời khoá biểu

- Kể một sự việc đơn giản, tả sơ lợc về ngời và vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh hoặc câu hỏi

- Nghe hiểu đợc ý kiến của bạn, có thể nêu ý kiến của bạn, có thể nêu ý kiến bổ sung, nhận xét

b- Trau dồi thái độ ứng xử có văn hoá, tinh thần trách nhiệm trong công việc, bồi dỡng những tình cảm lành mạnh tốt đẹp qua nội dung bài dạy

2- Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh :

Trẻ em những lớp đầu cấp Tiểu học khi quan sát đối tợng thờng bị thu hút bởi các chi tiết ngẫu nhieen, khả năng tổng hợp quan sát kém Tri giác của các

em còn đợm màu sắc cãmúc Việc tri giác đối tợng chủ yếu căn cứ vào những dấu hiệu bề ngoài không bản chất, cha chú ý đến những dấu hiệu chung để khái quát hoá Bên cạnh đó khả năng tập trung chú ý của trẻ không bền vững, chóng chán Sở dĩ còn hiện tợng trên là do vốn sống của các em còn ít ỏi, vốn ngôn ngữ còn hạn chế, khả năng t duy trừu tợng cha cao

Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lứa tuổi học sinh, đòi hỏi sự t duy sáng tạo, nhạy bén của giáo viên trong việc lựa chọn phơng pháp, hình thức tổ chức dạy học

II- Cơ sở thực tiễn :

1- Những thuận lợi - khó khăn cơ bản :

a- Thuận lợi:

- Bộ sách Tiếng Việt chơng trình Tiểu học 2000 đã biên soạn các bài Tập làm văn theo quan điểm giao tiếp các bài tập chủ yếu ở dạng tình huống mà học sinh cần giải quyết Các tình huống này là những vấn đề gần gũi với học sinh và

đều là tình huống mở, tạo điều kiện cho giáo viên khơi gợi đợc sự sáng tạo của học sinh

- Mỗi dạng bài tập đều có những câu mẫu giúp học sinh định hớng khi làm bài tập

b- Khó khăn:

Học sinh lớp 2H do tôi làm chủ nhiệm năm học 2004- 2005 đều là con em nông dân Bố mẹ các em rất bận rộn , ít có thời gian quan tâm đến việc rèn cho con kỹ năng nói Qua tiếp xúc, tôi thấy các em phần đa là niói rụt rè hoặc đáp lại lời ngời khác một cách trống không

- Giáo viên còn lúng túng trong quá trình tiếp cận chơng trình và Sách giáo khoa mới Hơn nữa thời gian giành cho một tiết học chỉ có từ 35- 40'

- Đồ dùng dạy học phục vụ cho môn Tiếng Việt, nhất là phân môn Tập làm văn còn quá ít, thậm chí là cha có nên ảnh hởng không nhỏ đến quá trình dạy -học

2- Thực trạng của dạy - học tập làm văn về các bài tập kỹ năng nói hiện nay :

Dạy Tập làm văn cho học sinh là dạy các em biết thực hành vận dụng một cách sáng tạo các kiến thức từ nhiều phân môn học khác nhau của môn Tiếng Việt Bài tập Làm văn chính là sản phẩm tổng hợp có sáng tạo của học sinh và việc dạy Tập làm văn cho học sinh vì thế phải đạt đợc mục tiêu giúp học sinh có năng lực vận dụng sáng tạo mới là dạy có chất lợng

Tuy nhiên để dạy tập làm văn có chất lợng lại là một vấn đề khó với đa số giáo viên Tiểu học

Trong các giờ Tập làm van, học sinh khó diễn đạt miệng một cách troio chảy kể cả học sinh lớ 4,5 Trớc đây, giáo viên thờng hay cho học sinh cầm giấy

đọc bài viết đa chuẩn bị sẵn, học sinh ít chủ động trong việc nói, nghe - nhận xét Lâu ngày phơng pháp đó thành đờng mòn khó cải tiến

ở lớp 2,3 hiện nay, do chơng trình mới đa vào nên ít nhiều khiến giáo viên còn lúng túng cha xác định đúng trọng tâm, cha coi trọng nên nói, thời gian của tiết học chủ yếu dành cho bài viết Chính những điều này khiến kĩ năng nói của học sinh đã yếu lại càng yếu hơn

Bên cạnh đó, khi dạy các bài tập luyện nói, một số giáo viên thờng có tâm

lý ngại học sinh không nói đợc nên hay gợi ý bằng các câu hỏi vụnvặt khiến học sinh trả lời thụ động, không sáng tạo

C- các biẹn pháp chủ yếu:

1- Xác định yêu cầu bài tập:

a- Đối với giáo viên:

Ngay từ bớc soạn bài, ngời giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của tiếthọc

Đây là một việc rất quan trọng, góp phần đáng kể cho thành công của bài giảng

Để giúp học sinh rèn kỹ năng nói, việc xác định mục tiêu đợc cụ thẻ hoá qua việc xác định yêucầu của bài tập tình huống Việc àm này chẳng những giúp giáo viên định hớng các khả năng, các phơng án giải quyết mà còn giú giáo viên chuẩn bị tranh ảnh, đồ dùng dạy học cần thiết phcụ vụ cho các bài tập tình huống đó Từ việc dự kiến trớc, giáo viên có thể định hớng cho học sinh thực hành tốt các bài tập nhận thấy đợc những sai sót cần khắc phục, bổ sung các

ph-ơng án khác nhau Việc làm này khiến cho cách giải quyết tình huống trở nên phong phú

Ví dụ: Khi dạy bài: " Đáp lời chào, lời tự giới thiệu"

( Tập làm văn 2 - tuần 19)

Với bài tập 1: Theo am các bạn trong 2 tranh dới đây đáp lại thế nào?

Chị phụ trách sao:

1- Chào các em

2- Chị tên là Hơng, chị đợc cử phụ trách sao của các em

Để giúp học sinh làm tốt bài tập này, tôi đã đọc và xác định rõ yêu caùa; Học sinh cần thể hiện đợc lời các nhân vật trong tranh với thái độ, cử chỉ phù hợp

Chị hụ trách sao: Giọng nhẹ nhàng, lịch sự, nét mặt tơi cời

Các em nhỏ: Đáp lại với thái độ lịch sự, lễ độ, vui vẻ

Sau khi xác định rõ yêu cầu của bài, tôi đã chuẩn bị 2 bức tranh phóng to treo lêbn bảng Tôi hớng dẫn học sinh nắm vững nội dung tình huống qua các câu hỏi:

- Trong tranh có những ai? Họ đang làm gì?

- Đọc thầm lời của chị phụ trách sao, suy nghĩ xem chị phụ trách sao nói với thái độ thế nào? Các em nhỏ sẽ đáp lại ra sao?

Tiếp đó các em sẽ thoả luận nhóm 5 và sắm vai theo tình huống Do xác

định đúng yêu cầu, giáo viên đã chuẩn bị và có sự định hớng đúng nên đại đa số các nhóm học sinh lên thực hành đều có thái độ, cử chỉ phù hợp, lời đáp của các

em cũng rất sáng tạo, giáo viên không mất thời gian sửa chữa uốn nắn nhiều

b/ Đối với học sinh:

Nắm vững yêu cầu bài tập là điều cần thiết đối với học sinh Đây là việclàm giúp học sinh đi đúng hớng để tìm lời giải cho bất kỳ một bài tập nào

Để giúp học sinh nắm vững yêu cầu của bài tập, khi thực hiện bất kỳ một bài tập nào, tôi thờng nhắc các em đọc kỹ yêu cầu bài tập đó, gợi ý để học sinh nắm chắc đợc bài tập yêu cầu những gì? yêu cầu nào là cơ bản, yêu cầu nào trớc, yêu cầu nào sau

VD: Khi dạy nội dung : Khen ngợi ( tuần 16)

Với yêu cầu của bài tập 1: Từ mỗi câu cho trớc đạt 1 câu mới để tỏ ý khen (a) Chú Cờng rất khoẻ (b) Lớp mình hôm nay rất sạch (c) Bạn Nam học rất giỏi Trớc tiên tôi gọi 2-3 em đọc yêu cầu và câu mẫu

Tiếp đó, tôi đa câu mẫu cho cả lớp đọc thầm cả 2 câu " Đàn gà rất đẹp Mẫu: Đàn gà mới đẹp làm sao!

Rồi hỏi: - Con có những gì về 2 câu trên ? (HS: cả 2 câu đều tỏ ý khen đàn

gà đẹp)

- Trong 2 câu này con thích câu nào hơn ? VS? Nhiều em giơ tay và nêu ý kiến: Con thích câu thứ 2 " Đàn gà mới đẹp làm sao! " Vì câu này hay hơn

- Theo con có thể còn câu nào khác cũng tỏ ý khen đàn ta rất đẹp ?

Nhờ xác định đúng yêu cầu của bài tập và sự dẫn dắt, gợi ý của giáo viên, học sinh lớp tôi đã nói đợc rát nhiều câu tỏ ý khen đàn gà :

Đàn gà thật là đẹp !

Đàn gà mới đáng yêu làm sao!

Đàn gà đẹp tuyệt !

Đồng thời từ những câu đã cho sẵn a, b, c các em cũng đã vận dụng nói đợc những câu mới rất sáng tạo với ngữ điệu phù hợp

Tóm lại :

Để góp phần rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 2, qua phân môn tập làm văn đợc tốt hơn thì thao tác cơ bản đầu tiên của ngời giáo viên Tiểu học là phải giúp học sinh có kỹ năng xác định yêu cầu của bài tập Mỗi bài tập luyện nói trong chơng trình Tập làm văn lớp 2 có những yêu cầu cụ thể khác nhau song tựu chung lại chúng đều nhằm mục đích rèn kỹ năng nghe cho học sinh Làm tốt khâu hớng dẫn học sinh xác địng yêu cầu bài tập chính là ngời giáo viên đã góp phần rèn luyện và phát triển thao tác t duy cho trẻ, giúp cho quá trình luyện nói

đúng hớng và có trọng tâm hơn

2- Phát huy vốn sống của học sinh qua thực tế giao tiếp:

Nh trên đã trình bày, việc rèn kỹ năng nói đợc gắn liền với thực tế cuộc sống Từ khi cha đi học, các em đã đợc tiếp xúc với những ngời trong gia đình bằng những câu chào hỏi đáp lại lời ngời khác Do vậy khi dạy các bài tập dạng tình huống giaotiếp, giáo viên cần khơi gợi ở trẻ cái " vốn" sẵn có trong các

em để tránh gây sự nhàm chán

Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn coi trọng việc phát huy vốn sống trong học sinh Với bất kỳ bài tập nào, tôi luô chú ý để học sinh nêu trớc ý kiến của mình, những ý kiến đúng sẽ đợc cả lớp công nhận và tuyên dơng Ngợc lại, những ý kiến sai, cha đúng sẽ đợc cô và các bạn góp ý, sửa chữa Làm nh vậy không những phát huy đợc khả năng sáng tạo của học sinh mà còn giúp các em bạo dạn, tự tin hơn, giờ học sôi nổi phát huy đợc tính tích cực chủ động của học sinh

Ví dụ: Khi dạy nội dung: Đáp lời phủ định ( tuần 24) với BT2 : Nói lời đáp của em trong các trờng hợ sau:

a- Cô làm ơn chỉ giúp cháu nhà bác Hạnh ở đâu ạ!

- rất tiếc, cô không biết, vì cô không phải là ngời ở đây

-

b- Bố ơi, bố có mua đợc sách cho con không?

- Bố cha mua đợc đâu

-c- Mẹ có đỡ mệt không ạ?

- Mẹ cha đỡ mấy

-

Đây là các tình huống vốn quen thuộc với các em Có lẽ em nào cũng đã từng có lần gặp các tình huống nh vậy Tôi đã cho các em tự đọc thầm các tình huống và trao đổi với bạn vận dụng vốn sống của mình, tìm lời đáp và thực hành từng tình huống Giờ học diễn ra nhẹ nhàng, lời đáp của các em thật phong phú,

cử chỉ cũng rất phù hợp với từng tình huống

Lời đáp của các em trong từng tình huống nh sau:

ở tình huống a: - Dạ, cháu xin lỗi đã làm phiền cô

- Thế ạ, cháu xin lỗi cô

- Không sao ạ, cháu chào cô -Dạ, cháu sẽ hỏi thăm ngời khác vậy

Còn ở tình huống b: - Thế ạ, hôm nào rỗi bố mua cho con nhé

- Để hôm khác bố mua cho con cũng đợc ạ

- Dạ, không sao, con đợi đợc bố ạ

Với một số em có lời đáp, cử chỉ cha phù hợp, sau khi đợc cô giáo và các bạn góp ý, các em cũng đã tiếp thu và sửa chữa đợc

Tóm lại: Tuy cha nhiều, cha phong phú song ở học sinh lớp 2 cũng đã có một vốn sống, vốn ngôn ngữ nhất định Theo năm tháng, qua quá trình học tập

và giao tiếp, qua đời sống sinh hoạt vốn ngôn ngữ đó ngày càng đợc trau dồi và rèn luyện Một trong những con đờng thuận lợi nhất cho qua strình phát huy vố sống - vốn ngôn ngữ của học sinh chính là việc tạo cho các em tham gia vào các tình huống giao tiếp cũng nh taọ cơ hội cho học sinh giao lu học hỏi, nói cho nhau nghe Khuyến khích học sinh, tạo điều kiện cho các em bộc lộ và phát huy vốn sống của mình chính là ngời giáo viên đã góp phần phát triển và từng bớc nâng cao kỹ năng nghe, nói cho các em để đạt đợc mục tiêu rèn kỹ năng nói của tập làm văn

3- Tích cực hoá hoạt động nhóm trong học sinh :

Nhóm, tập thể có vai trò rất lớn trong việc hình thành nhân cách học sinh Nhân dân ta có câu: "Không thầy đố màu làm nên" nhng cũng có câu :" Học thầy không tày học bạn" Thông qua nhóm học sinh đợc trao đổi, bày tỏ ý kiến của riêng mình Nếu ý kiến đúng sẽ đợc sự đồng tình của các bạn trong nhóm Ngợc lại, nếu ý kiến cha đúng, cha đủ sẽ đợc các bạn góp ý và bổ sung để sản xuất Có thể nói tổ chức học theo nhóm là một phơng pháp hay đợc giáo viên đa vào nhiều tiết học nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay Nhất là trong chơng trình Tiểu học 2000, phơng pháp hoạt động nhóm cũng khẳng định rõ vai trò của nó trong việc tích cực hoá hoạt động nhận thực của học sinh

Nhận thức đợc vấn đề này, tôi đã cố gắng lựa chọn cách tổ chức sao cho hoạt động nhóm đạt hiệu quả cao nhất, khắc phục đợc tình trạng học sinh lời suy nghĩ, ỷ lại Phơng châm chia nhóm của tôi là : Làm sao cho tất cả các học sinh trong nhóm đều đợc tham gia hoạt động để khám phá kiến thức theo yêu câù của giáo viên Tuỳ theo nội dung từng bài tập, tôi lại có các cách chia nhóm khác nhau

Ví dụ: Khi dạy nội dung xin lỗi ( tuần 4)

Với BT1: Nói lời đáp của em trong mỗi trờng hợp sau:

a- Em lỡ bớc, giẫm vào chân bạn

b- Em mải chơi, quên làm việc mẹ dặn ,

c- Em đùa nghịch, va phải 1cụ già

Để giúp học sinh thực hành tốt các tình huống, tôi đã phân nhóm 2

Trong đó:HS1: Nói lời xin lỗi

HS2: Nói lời đáp Còn với BT1 bài: Đáp lời chào - lời tự giới thiệu ( tuần 19) tôi lại chia học sinh theo nhóm 5 (1 em vai chị phụ trách sao, 4 em khác vai các em nhỏ trong sao nhi đồng )

Với cách phân nhóm nh vậy, các em đã tham gia thjc hành tốt Em nào cũng cố gắng thể hiện tình huống một cách tự nhiên Giờ học nhờ đó sôi nổi, các

em rất thích thú khi tham gia đóng vai

Để hoạt động nhóm có hiệu quả, phát huy tính ttự giác tích cực của học sinh thì vai trò ngời định hớng, bao quát lớp của giáo viên rất quan trọng bên cạnh đó, giáo viên cần quan tâm đến việc tuyên dơng, khen ngợi kịp thời những nhóm hoặc cá nhân thực hành tốt Đồng thời nhắc nhở khéo với những học sinh cha tập trung hoạt động nhóm

Việc rèn cho học sinh kỹ năng nói còn đợc thể hiện trong quá trình nghe và nhận xét ý kiến của các bạn nhóm khác Khi đã lắng nghe và nhận xét đợc các ý kiến của bạn tức là các em đã tập trung cao vào hoạt động nhận thức Lời nhận xét đúng, đầy đủ là điều kiện đánh giá học sinh đó có tập trung vào bài hay không

Nhận thức đợc vấn đề này, trong quá trình giảng dạy toio luôn lắng nghe và tôn trọng ý kiến nhận xét của học sinh , giúp các em tự tin hơn trong quá trình học tập

Từ những việc làm trên, tôi đã thu đợc một kết quả đáng khích lệ, cho đến nay đại đa số các em học sinh lớp 2H của tôi đều tích cực tham gia hoạt động nhóm Dù vẫn còn những ý kiến cha đúng, cha đầy đủ song em nào cũng rất hào hứng tham gia các hoạt động của nhóm Có những em nhút nhát nh em Tiến, Phong Thái nay cũng đã mạnh dạn đa ra ý kiến của mình về nội dung tình huống thảo luận nhóm Em nào cũng thích mình đợc thực hành trớc lớp và nói năng rõ ràng, có cử chỉ, thái độ phù hợp với tình huống giao tiếp cụ thể

4- Tổ chức thực hiện " sắm vai theo tình huống giaotiếp "

Để thực hiện MT " hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt ( nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trờng hoạt

động của lứa tuổi, môn Tiếng Việt bậc Tiểu học lấy nguyên tắc dạy giao tiếp làm

định hớng cơ bản Nhằm góp phần đa môi trờng ấy thành hiện thực thì bản thân giáo viên cần phải tìm tòi nghiên cứu và sử dụng một cách linh hoạt các phơng pháp dạy học Đối vứi phân môn Tập làm văn lớp 2 các tình huống đa ra trong các bài tập là các tình huống mở

Vì vậy tổ chức sẵm sai theo tình huống giao tiếp chính là một hình thức tổ chức dạy học phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 1, 2,3.Đây là hình thức đa học sinh vào hoàn cảnh cóp vận động đòi hỏi học sinh phải có những phán đoán để

đa ra cách xử lý phù hợp nhất đối với mỗi tình huống Nhận thấy đợc vấn đề đó, trong thực tế giảng dạy các giờ Tập làm văn để giúp học sinh luyện kỹ năng nói, tôi thờng tổ chức cho các em " sắm vai"xử lý tình huống Với hình thức này toio muốn các em đợc rèn luyện giác quan, tạo cơ hội để giao lu với mọi ngời Phát triển t duy sáng tạo và năng lực phán đoán

Chẳng hạn khi dạy tiết Tập làm văn tuần 26 Dáp lời ý ( Sách Tiếng Việt 2 tập 2 trang 76)

Bài tập 1: Nói lời đáp của em trong các trờng hợp sau

a- Em quên chiếc áo ma trong lớp, quay lại trờng để lấy bác bảo vệ sắp đi nghỉ, thấy em xin vào, bác mở cửa nói: Cháu vào đi!

b- Mời cô ý tá ở gần nhà tới tiêm thuốc cho mẹ Cô y tá nhận lời :" Cô sẽ sang ngay"

c- Em mời bạn đến chơi nhà Bạn nhận lời: "ừ đợi tớ xin phép mẹ đã " Với nội dung bài tập trên, nếu chọn hình thức hỏi đáp theo cặp hoặc gc hỏi-học sinh đáp thì tiết hỏi-học sẽ diễn ra nhàm chán, đơn điệu không phát huy đ ợc khả năng sáng tạo của học sinh Để giúp học sinh có một không khí vui , nhẹ nhàng

mà lại rèn cho các em khả năng diễn đạt, sau khi giúp học sinh nắm vững yêu cầu, đọc thầm các tình huống tôi tiến hành cho các em thảo luận và sắm vai theo tình huống Kết quả là nhiều cặp học sinh lên sắm vai rất tự nhiên mà các em lại

đa ra đợc nhiều cách ứng xử khác nhau với thái độ, cử chỉ tự nhiên, giờ học diễn

ra sôi nổi

ở tình huống a :

Em Minh Trang đáp; Cháu cảm ơn bác ạ !

Em Lan Hơng lại đáp: Cháu xin lỗi đã làm phiền bác ạ !

Nh vậy ở cùng một tình huống, với hình thức tổ chức " Sắmvai theo tình huống giáo tiếp" giáo viên đã thu đợc các phơng án xử lý tình huống khác nhau

từ phía học sinh

Tổ chức thực hành " sắm vai theo tình huống giao tiếp là phơng pháp dạy học Tập làm văn nói có nhiều u điể Nó chẳng những góp phần rèn cho học sinh

sự mạnh dạn , tự tin - những đức tính cần có cho quá trình tích cực tự giác học tập - mà nó còn góp phần quan trọng trong việc phát huy sự sáng tạo của học sinh Tổ chức thực hành " Sắm vai theo tình huống giao tiếp " một cách tích cực chủ động sẽ có đợc " những giờ dạy nhẹ nhàng hơn, tự nhiên hơn mà hiệu quả

lại cao" Đó chính là mong muốn, là nhu cầu và ớc vọng chính đáng của mọi giáo viên tiểu học hiện nay

5-Một số hình thức luyện nói khác :

5.1- Uốn nắn kỹ năng trả lời câu hỏi :

Bên cạnh những biện pháp rèn kỹ năng nói trong giờ Tập làm văn kể trên,

để học sinh của mình có kỹ năng nói tốt hơn, rõ ràng mạch lạc hơn, tôi thờng quan tâm uốn nắn, rẽn dũa cách TLCH cho các em Cụ thể:

- Trong mọi giờ học, khi đặt câu hỏi, bao giờ tôi cũng chắt lọc, sử dụng câu hỏi dễ hiểu nhất với học sinh Yêu cầu của tôi đặt ra đối với học sinh đ ợc gọi là TLCH là : Thông thờng trả lời bao giờ cũng gồm câu đỉ 2 biện pháp chính, Muốn vậy học sinh phải nhắc lại một phần câu hỏi trớc khi trả lời

Chẳng hạn: Vì sao Sơn Tinh ấy đợc Mị Nơng

Trả lời Sơn Tinh lấy đợc Mị Nơng vì Sơn Tinh mang lễ vật đến trớc

Để rèn học sinh, nếu lần thứ nhất các em chứa trả lời đủ theo yêu cầu trên, tôi yêu cầu các em dừng ngay để trả lời lại với yêu cầu Con trả lời lại cho cô, con hãy nhắc lại vế sau câu hỏi của cô ròi hãy trả lời

Cứ nh vậy, lâu dần thành thói quen, kỹ năng TLCH của học sinh lớp tôi phụ trách đã thuần thục hơn, đảm bảo yêu cầu của cô giáo Việc này dĩ nhiên góp phần không nhỏ vào việc rèn kỹ năng nói cho học sinh

5.2- Quan sát mẫu thực hành theo mẫu :

Một lớp học ngẫu nhiên thờng đủ cả 3 đối tợng: Giỏi, khá, TB, Yếu Để việc rèn nói cho học sinh có hiệu quả, tôi thờng chú ý mức độ rèn theo từng đối tợng Chẳng hạn:

* Với học sinh yếu : Yêu cầu các em thực hành nói lại theo câu mẫu ( Sau khi nghe cô hoặc các bạn làm mẫu) nhng phải tập nói dần khi nào đúng ngữ điệu mới thôi

Ví dụ: Cháu xin lỗi đã làm phiền bác ạ!

* Với học sinh khá- giỏi;

Khi các em đã nắm đợc câu mẫu Tôi yêu cầu các em nâng mức độ thực hành cao hơn bằng cách thể hiện lại hành vi trong câu mẫu bằng chính ngôn ngữ của mình

Ví dụ: M: Em chúc mừng chị Chúc chị sang năm đợc giải nhất

Cấuáng tạo : - Em chúc mừng chị Chúc chị học giỏi hơn nữa

- Em chúc chị sang năm đạt giải cao hơn

- Chị ơi chị giỏi quá! Mong chị năm tới sẽ đạt thành tích caohơn

5.3- Quan tâm hình thức sinh hoạt lớp, sinh hoạt sao: