Người lãnh đạo - quản lý phải nắm được trong tay mình một thứ vũ khí quan trọng, đó chính là phong cách lãnh đạo hợp lý, mà ở đó người lãnh đạo vừa đáp ứng được các nhu cầu khác nhau của
Trang 1Mô tả phong cách lãnh đạo của một hiệu trưởng Nêu ưu điểm, nhược điểm của phong cách lãnh đạo đó Cần sửa đổi như thế
nào cho phù hợp
A PHẦN MỞ ĐẦU
Trong các quan hệ xã hội, vai trò của con người được đề cao hơn bao giờ hết, nhất là những người lãnh đạo Những nhân tố lãnh đạo tuyệt vời dường như bất biến về mặt thời gian và không ngừng được mở rộng về mặt không gian Từ thời thượng cổ, cả thế giới luôn khát khao tìm kiếm những nhà lãnh đạo lớn Trong quãng thời gian chiến tranh và hỗn loạn, các nhà lãnh đạo lớn thường xuất hiện
để vạch ra con đường dẫn đến hoà bình Trong quãng thời gian của
sự hoà bình và thịnh vượng, các nhà lãnh đạo lớn vẫn cần để duy trì
hệ thống trật tự hay tìm ra các hướng đi phát triển mới Có thể thấy, các nhà lãnh đạo lớn luôn nhận được sự ngưỡng mộ từ mọi người
Theo Dickmann and Stanford Blair, 2002: Lãnh đạo là một quy trình ảnh hưởng đến người khác nhằm đạt được mục đích đặt ra
Người lãnh đạo - quản lý phải nắm được trong tay mình một thứ vũ khí quan trọng, đó chính là phong cách lãnh đạo hợp lý, mà ở
đó người lãnh đạo vừa đáp ứng được các nhu cầu khác nhau của người lao động, vừa phát huy được sức mạnh cá nhân và tập thể
Trang 2Trong môi trường kinh tế toàn cầu và mang tính cạnh tranh khốc liệt như ngày nay, sự thành công của một nhà lãnh đạo phụ thuộc rất nhiều vào phong cách lãnh đạo của họ, chứ không chỉ phụ thuộc vào việc thay đổi kỹ thuật, công nghệ, đầu tư vốn…như trước kia Vì vậy, bản thân mỗi nhà lãnh đạo phải xây dựng được cho mình một phong cách lãnh đạo phù hợp và phải biết vận dụng ưu thế của từng kiểu phong cách lãnh đạo trong từng hoàn cảnh cụ thể Có thể khẳng định rằng phong cách lãnh đạo sẽ là chìa khoá của 90% sự thành công của các nhà lãnh đạo
Lãnh đạo là một khía cạnh quan trọng trong quản lý, lãnh đạo
có hiệu quả là một trong những chìa khoá để trở thành một nhà quản
lý giỏi Cũng như việc thực hiện những nhiệm vụ cốt yếu khác của quản lý tức là việc thực hiện trọn vẹn việc quản lý - có một ý nghĩa quan trọng để đảm bảo rằng một nhà quản lý có thể trở thành một nhà lãnh đạo có hiệu quả Các nhà quản lý phải thực hành tất cả các yếu tố trong vai trò của họ để kết hợp nguồn nhân lực và vật lực nhằm đạt được các mục tiêu đề ra
Một cách khái quát, lãnh đạo được xác định như là sự tác động, như một nghệ thuật, hay là một quá trình tác động đến con người sao cho họ sẽ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu để đạt được các mục tiêu của tổ chức Mỗi tổ chức thực hiện được gần như toàn
bộ năng lực của họ đều có một người nào đó với tư cách đứng đầu nhóm, có kỹ năng trong nghệ thuật lãnh đạo Kỹ năng này dường như là sự kết hợp của ít nhất ba yếu tố cấu tạo chính:
Trang 3- Khả năng nhận thức được rằng con người có những động lực thúc đẩy khác nhau ở những thời gian khác nhau và trong những hoàn cảnh khác nhau,
- Khả năng khích lệ
- Khả năng hành động theo một phương pháp mà nó sẽ tạo ra một bầu không khí hữu ích cho sự hưởng ứng và khơi dậy những động cơ thúc đẩy Yếu tố cấu thành thứ ba của sự lãnh đạo liên quan đến phong cách của người lãnh đạo
Từ góc độ lý luận cũng như tâm lý học quản lý có nhiều cách định nghĩa về phong cách lãnh đạo Có người cho rằng, phong cách lãnh đạo là cách thức làm việc của nhà lãnh đạo Hay Phong cách lãnh đạo là hệ thống các đấu hiệu đặc trưng của hoạt và động quản
lý của nhà lãnh đạo, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của họ
Hoặc phong cách lãnh đạo là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện được biểu hiên thành công thức:
“Phong cách lãnh đạo = Cá nhân x Môi trường”
Nhìn chung, những định nghĩa trên đã đề cập và phản ánh khá
rõ nhiều mặt, nhiều đặc trưng khác nhau của phong cách lãnh đạo Tuy nhiên, phần lớn các định nghĩa chỉ nhấn mạnh đến mặt chủ quan, mặt cá tính của chủ thể lãnh đạo chứ chưa đề cập, xem xét
Trang 4được diễn ra như thế nào còn phụ thuộc vào yếu tố môi trường xã hội, trong đó có sự ảnh hưởng của hệ tư tưởng, của nền văn hoá
Như vậy, chúng ta có thể đính nghĩa như sau: Phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động đặc thù của người lãnh đạo được hình thành trên cơ sở kết hợp chặt chẽ và tác động qua lại biện chứng giữa yếu
tố tâm lý chủ quan của người lãnh đạo và yêu tố môi trường xã hội trong hệ thống quản lý
Ở bài viết này em xin mô tả phong cách lãnh đạo của hiệu trưởng một trường tiểu học
B PHẦN NỘI DUNG
I Vai trò của người hiệu trưởng trường tiểu học
Hiệu trưởng trường tiểu học là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường Hiệu trưởng do trưởng phòng giáo dục và đào tạo bổ nhiệm đối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiểu học tư thục theo quy trình bổ nhiệm của cấp có thẩm quyền
Trang 5Thực tiễn công tác quản lý, chỉ đạo giáo dục tiểu học hiện nay cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của hiệu trưởng trường tiểu học Nhà trường tiểu học rất cần có những cán bộ quản lý tận tâm, thạo việc, có năng lực điều hành Để đảm nhiệm được tốt công việc của hiệu trưởng, được học sinh và phụ huynh tin tưởng, giáo viên mếm phục, hiệu trưởng cấn là nhà lãnh đạo , nhà quản lý hành chính, nhà
sư phạm, nhà hoạt động xã hội Với tư cách là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục cảu nhà trường, hiệu trưởng trường tiểu học có các vai trò sau:
- Là người lãnh đạo: Điều hành mọi hoạt động xây dựng và thực hiện kế hoạch dái hạn, trung hạn phát triển nhà trường; chỉ ra tầm nhìn và sứ mệnh của nhà trường; có trách nhiệm xây dựng đọi ngũ, quyết định những nội dung hoạt động đưa vào nhà trường; bảo
vệ danh dự, nhân phẩm của giáo viên, học sinh và quyền lợi của nhà trường; chịu trách nhiệm và mọi hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường
- Là nhà quản lý hành chính: Xây dựng, triển khai kế hoạch năm học, kế hoạch mỗi học kỳ, mỗi tháng; kiểm tra, giám sát, báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch cảu nhà trường; điều chỉnh kế hoạch phù hợp với tình hình thực tế của địa phương
- Là nhà sư phạm: Nắm vững mục tiêu, phương pháp dạy học
và kiểm tra đánh giá học sinh tiểu học; có hiểu biết chuyên môn sâu,
có kĩ năng sư phạm Hiệu trưởng phải là thủ lĩnh về chuyên môn, đủ
Trang 6uy tín và năng lực bồi dưỡng giáo viên về các hoạt động giáo dục và dạy học; có tín nhiệm với đồng nghiệp và cộng đồng
- Là nhà hoạt động xã hội: Hiểu tình hình kinh tế - xã hội của đất nước và những đặc điểm về kinh tế, văn hóa của địa phương; tham mưu tích cực với chính quyền nhằm đưa những vấn đề phát triển giáo dục vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho hoạt động giáo dục của nhà trường
Với vai trò như vậy, người hiệu trưởng cần có phong cách lãnh đạo phù hợp để xây dựng và phát triển nhà trường là một người hiệu trưởng, sự thành công phụ thuộc vào việc sử dụng ý tưởng và tài năng của tập thể giáo viên, vào việc đi đến những quyết định và hành động mà các thành viên trong hội đồng sư phạm phải tận tâm và vào việc đảm bảo thực hiện những quyết định và hành động đó
II Mô tả phong cách lãnh đạo của hiệu trưởng một trường tiểu học.
Phong cách lãnh đạo của một cá nhân là dạng hành vi của người đó thể hiện các nỗ lực ảnh hưởng tới hoạt động của những người khác, là cách thức làm việc của nhà lãnh đạo, là hệ thống các đấu hiệu đặc trưng của hoạt và động quản lý của nhà lãnh đạo, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của họ Phong cách lãnh đạo
là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và các sự kiện
Trang 7Trong nhà trường, ngày nào chúng ta cũng nhìn thấy bao nhiêu cách ứng xử khác nhau từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, từ những đồng chí giáo viên, từ các em học sinh, từ những người cán
bộ hành chính và phụ trợ và những người mà chúng ta phải liên hệ hàng ngày Trong từng trường hợp thì cách cư xử cơ bản của từng
cá nhân sẽ thây đổi ít nhiều, có chủ định hay tự nhiên, để đối phó lại với hoàn cảnh ma bản thân mỗi người đang phải đương đầu Sau đây em xin mô tả phong cách lãnh đạo của đồng chí hiệu trưởng:
- Thường xuyên nắm bắt các thông tin, quan hệ trong nhà trường được thực hiện một chiều từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, chủ tịch, các tổ chức đoàn thể, các tổ trưởng chuyên môn, …
- Quá trình quản lý thông tin của hiệu trưởng từ trên xuống và giới hạn ở việc ra quyết định ở cấp cao nhất, không cho phép giáo viên, nhân viên trực tiếp tham gia vào quá trình ra quyết định
- Đa phần chỉ dựa vào kinh nghiệm, uy tín, chức trách để đưa
ra các quyết định không thảo luận, không bàn bạc
- Giao tiếp trong nhà trường từ trên xuống dưới
- Giao cho cấp dưới thực hiện những nhiệm vụ đã định
- Hiệu trưởng ít có lòng tin vào cấp dưới
- Hiệu trưởng thường thúc đẩy giáo viên, nhân viên bằng cách
đe dọa
Trang 8- Tập trung mọi quyền lực vào tay một mình hiệu trưởng
- Lãnh đạo - quản lý bằng ý chí của mình, trấn áp ý chí và sáng kiến của mọi thành viên trong tập thể giáo viên, công nhân viên trong nhà trường
- Hiệu trưởng thường nói với các giáo viên, nhân viên chính xác những gì hiệu trưởng muốn các nhân viên làm và làm ra sao mà không kèm theo bất kỳ lời khuyên hay hướng dẫn nào cả
- Hiệu trưởng luôn cho rằng ý kiến của mình là đúng, không nghe theo sự góp ý của người khác
- Hiệu trưởng điều hành với tư tưởng giáo viên, nhân viên phải làm những gì hiệu trưởng nói, hoàn thành công việc theo định hướng được hiệu trưởng vạch ra và đã được xác định bởi mong muốn của nhà trường
Qua phần mô tả trên, ta thấy phong cách lãnh đạo của đồng chí hiệu trưởng thuộc phong cách lãnh đạo độc đoán Với phong cách lãnh đạo này thì:
- Giáo viên, Nhân viên ít thích hiệu trưởng
- Hiệu quả làm việc cao khi có mặt hiệu trưởng, thấp khi không có mặt hiệu trưởng
- Không khí trong nhà trường: gây hấn, phụ thuộc vào định hướng cá nhân
Trang 9III Những ưu điểm và nhược điểm của phong cách lãnh đạo độc đoán.
Phong cách lãnh đạo độc đoán được hiểu là sự áp đặt công việc với sự kiểm soát và giám sát chặt chẽ Nhà lãnh đạo độc đoán thường lấy mình làm thước đo giá trị Họ không quan tâm đến ý kiến cua người khác, dù là đồng đội hay nhân viên, mà chỉ hoàn toàn dựa vào kiến thức kinh nghiệm của mình Hình thức này thường phù hợp với lối quản lý cổ điển hoặc khi tổ chức đang trong tình trạng canh tân nội bộ để loại trừ những phần tử làm lũng đoạn sinh hoạt chung Nhất là khi tinh thần kỉ luật và trật tự tổ chức lỏng lẻo cần sửa đổi
Từ những phân tích trên ta thấy phong cách lãnh đạo đọc đoán
có những ưu điểm và nhược điểm sau:
*Ưu điểm
- Tạo tính ổn định, trật tự cao trong tổ chức
- Nhà lãnh đạo sẽ trở thành 1 huấn luyện viên tốt với đầy đủ năng lực và trình độ cho các nhân viên mới
- Nâng cao tính hiệu lực trong quản lý
- Trong những tính huống bất ngờ,bất chắc đòi hỏi phải đưa ra quyết định xử lý ngay, hoặc những bất đồng trong trong tập thể hay những tình gây hoang mang, thì việc sử dụng phong cách lãnh đạo
Trang 10này sẽ đem lại hiệu quả rất cao.
* Nhược điểm
- Đôi khi hiệu quả công việc không cao
- Gây tâm lý lo sợ trong nhân viên Họ sợ chứ không phục người lãnh đạo cho nên làm việc không hết tâm dẫn đến hạn chế năng lực làm việc
- Kìm hãm, thậm chí dập tắt tính năng động và sáng tạo của nhân viên.- Tạo không khí căng thẳng ngột ngạt do đó ảnh hưởng đến kết quả công việc
- Không tập trung được nhiều ý kiến, sáng kiến tốt Các quyết định quản lý mang tính chủ quan duy ý chí nên tính khả thi công việc không cao
- Người lãnh đạo dễ nảy sinh tâm lý chuyên quyền, hách dịch, ảnh hưởng không tốt đến tổ chức
IV Một số định hướng sửa đổi phong cách lãnh đạo độc đoán cho phù hợp với nhà trường tiểu học.
Trong những công trình của các tác giả phương Tây, thường nêu lên hai kiểu quản lý (phong cách lãnh đạo) cơ bản Đó là kiểu quản lý dân chủ và kiếu quản lý mệnh lệnh
Kiểu quản lý dân chủ được đặc trưng bằng việc người quản lý biết phân chia quyền lực quản lý của mình, tranh thủ ý kiến cấp
Trang 11dưới, đưa họ tham gia vào việc khởi thảo các quyết định Kiểu quản
lý này còn tạo ra những điều kiện thuận lợi để cho những người cấp dưới được phát huy sáng kiến, tham gia vào việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch, đồng thời tạo ra bầu không khí tâm lý tích cực trong quá trình quản lý
Kiểu quản lý mệnh lệnh độc đoán được đặc trưng bằng việc tập trung mọi quyền lực vào tay một mình người quản lý, người lãnh đạo - quản lý bằng ý chí của mình, trấn áp ý chí và sáng kiến của mọi thành viên trong tập thể
K Lêvin, người Đức, sau sinh sống và làm việc tại Mỹ, là người đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống các phong cách quản lý Theo ông, ngoài 2 phong cách quản lý trên còn có một kiểu thứ 3
Đó là kiểu quản lý hình thức (hay phong cách quản lý tự do) Theo kiểu này, người quản lý chỉ vạch ra kế hoạch chung, ít tham gia trực tiếp chỉ đạo, thường giao khoán cho cấp dưới và làm các việc khác
ở văn phòng Chỉ làm việc trực tiếp với người bị quản lý hay tập thể trong những trường hợp đặc biệt
Sau này, bằng những kết quả nghiên cứu về các phong cách lãnh đạo trong các tập thể, các nhà tâm lý học đã chỉ ra rằng: ở mỗi phong cách lãnh đạo (dân chủ, độc đoán, tự do) đều có những điểm mạnh, điểm yếu Tuy nhiên, phong cách lãnh đạo dân chủ sẽ đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn Nói điều này không đồng nghĩa với việc phủ nhận hiệu quả của phong cách lãnh đạo độc đoán và
Trang 12lý đó là phải biết vận dụng một cách linh hoạt phong cách lãnh đạo của mình trong các tình huống quản lý cụ thể Điều này đã được khẳng định qua các công trình nghiên cứu Người ta thấy rằng, kiểu quản lý mệnh lệnh độc đoán sẽ đạt hiệu quả khi nhà quản lý cần đề
ra những yêu cầu cứng rắn, những tình huống cần phải giải quyết ngay trong một thời gian ngắn Sẽ là không tưởng nếu vị chỉ huy trong một trận đánh khí ra quyết định tấn công hay rút lui lại phải họp toàn thể quân lính để hỏi ý kiến Hay người quản lý một tập thể các nhà khoa học có thể sử dụng phong cách lãnh đạo tự do để khuyến khích các nhà khoa học đó được tự do trong việc triển khai các công trình nghiên cứu, thí nghiệm
Kế thừa các tư tưởng nghiên cứu về phong cách lãnh đạo -quản lý, Rensis Likert, một nhà tâm lý học người Mỹ cùng các đồng nghiệp của ông ở đại học tổng hợp Michigan đã nghiên cứu các kiểu mẫu và các phong cách của những nhà lãnh đạo và quản lý trong 3 thập kỷ (1930 - 1960) Likert đã đưa ra ý tưởng và những cách tiếp cận mới đối với việc hiểu biết các hành vi lãnh đạo Theo Likeđ có
4 kiểu phong cách lãnh đạo - quản lý:
Thứ nhất, phong cách quản lý “quyết đoán - áp chế” (Biến tướng của phong cách độc tài, gia trưởng) Ở phong cách này các nhà quản lý chuyên quyền cao độ ít có lòng tin với cấp dưới, thúc đẩy người ta bằng đe doạ và thưởng phạt bằng những phần thưởng hiếm hoi, tiến hành thông tin từ trên xuống và giới hạn ở việc ra quyết định ở cấp cao nhất
Trang 13Thứ hai, phong cách lãnh đạo quyết đoán - nhân từ.
Thứ ba, phong cách quản lý tham vấn
Thứ tư, phong cách quản lý “tham gia - theo nhóm”
Khác hẳn với các nhà Tâm lý học Phương tây, các nhà Tâm lý học Xô Viết giải quyết vấn đề phong cách lãnh đạo trong sản xuất kinh doanh dưới ý thức, lập trường của các Đảng Cộng sản, dưới học thuyết của chủ nghĩa Mác Lênin Theo V.I Mikhaep đưa ra các phong cách lãnh đạo sau: phong cách dân chủ tập thể, phong cách này không phải một người mà là một tập thể quản lý, lãnh đạo, mặt hạn chế của phong cách này là tạo ra sự ỷ nại, cha chung không ai khóc trong tổ chức Phong cách độc đoán, ngược lại với phong cách trên phong cách lãnh đạo này lại không coi trọng người dưới quyền, người quản lý cho rằng mình là người giỏi nhất Phong cách lãnh đạo này phổ biến ở các cấp lãnh đạo trung ương Phong cách khái quát, đây là một phong cách lãnh đạo người lãnh đạo “thoáng” trong quản lý, nắm lấy điểm cốt yếu của công việc Ngược lại với phong cách khái quát là phong cách chi tiết; chi tiết hoá trong công việc
Theo quan điểm của V Gaphanaxep (Ông là Trưởng ban công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô ), nghiên cứu các tổ chức
xã hội và doanh nghiệp ở trung ương và cơ sở đã đưa ra các phong cách lãnh đạo như sau: phong cách lãnh đạo độc đoán, phong cách lãnh đạo dân chủ, phong cách lãnh đạo hành chính, phong cách lãnh