17 luật hợp tác xã 2003 những điều cần bàn

Luật hợp tác xã×luật hợp tác xã năm 2003×điều 18 luật hợp tác xã năm 2003×khoản 1 điều 14 luật hợp tác xã năm 2003×luật hợp tác xã năm 2003 download×hướng dẫn thi hành luật hợp tác xã năm 2003× Luật hợp tác xã×luật hợp tác xã năm 2003×điều 18 luật hợp tác xã năm 2003×khoản 1 điều 14 luật hợp tác xã năm 2003×luật hợp tác xã năm 2003 download×hướng dẫn thi hành luật hợp tác xã năm 2003×

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG I: NHỮNG NỘI DUNG MỚI CỦA LUẬT HỢP TÁC

1 Làm rõ bản chất HTX và chính sách nhà nước đối với HTX

2 Mở rộng đối tượng được tham gia xã viên HTX 5

3 Đơn giản hóa thủ tục thành lập và đăng ký kinh doanh 5

4 Bỏ quy định về Điều lệ mẫu và bổ sung những nội dung quan

5 Tách chức năng quản lý với chức năng điều hành HTX 7

6 Làm rõ tài sản và vốn không chia trong HTX 8

7 Làm rõ vị trí, chức năng của Liên minh HTX 8

8 Làm rõ quản lý nhà nước đối với HTX 9

9 Làm rõ các chính sách của Nhà nước đối với HTX 9

CHƯƠNG II: NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA LUẬT HỢP TÁC XÃ

2003 ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM 11

1 Mục tiêu của Luật Hợp tác xã 2003 11

2 Chuyển đổi các “hợp tác xã kiểu cũ” sang “hợp tác xã kiểu

LỜI NÓI ĐẦU

Kinh tế hợp tác nói chung và hợp tác xã nói riêng là những hình thức tổ chức kinh tế-xã hội ra đời một cách khách quan trong quá trình phát triển của nền kinh tế Trong điều kiện của Việt Nam, kinh tế hợp tác mà nòng cốt là các hợp tác xã được xem là bộ phận quan trọng nhất của thành phần kinh tế tập thể, một trong hai thành phần kinh tế cơ bản của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Chính sách chung của Đảng và Nhà nước, do vậy, đặc biệt khuyến khích phát triển các hợp tác xã nói chung và kinh tế hợp tác nói riêng

Trong khuôn khổ bài viết này em xin tập trung phân tích “Những ảnh hưởng của Luật Hợp tác xã 2003 đến sự phát triển của hợp tác xã ở Việt Nam”

Thực tế, để có thể hiểu được vấn đề một cách thấu đáo cần phải phân tích sâu hơn lý do vì sao kinh tế hợp tác và các hợp tác xã lại được đặc biệt coi trọng ở Việt Nam cả trên phương diện lý thuyết, đặc biệt là từ góc độ kinh tế-chính trị, và lịch sử Bên cạnh đó, cũng cần phải phân tích bối cảnh chung của kinh tế hợp tác, của hợp tác xã và của phong trào hợp tác trên thế giới hiện nay

Tuy nhiên, do hạn chế về mặt thời gian, em chỉ xin tập trung phân tích Luật Hợp tác xã 2003, khung thể chế cơ bản điều tiết hoạt động kinh tế hợp tác và hợp tác xã hiện nay ở Việt Nam và những tác động của nó tới khu vực nông nghiệp, nông thôn và nông dân

Để nghiên cứu đề tài này, bài viết tập trung vào nghiên cứu những vấn

đề sau:

Thứ nhất: Những nội dung mới của Luật Hợp tác xã 2003

Thứ hai: Những ảnh hưởng của Luật hợp tác xã 2003 đến sự phát triển

của Hợp tác xã ở Việt Nam

CHƯƠNG I: NHỮNG NỘI DUNG MỚI CỦA LUẬT HỢP TÁC XÃ 2003

1 Làm rõ bản chất HTX và chính sách nhà nước đối với HTX theo tư duy mới

Một trong những nội dung mới, quan trọng trong Luật HTX sửa đổi là định nghĩa về HTX Trong Luật năm 1996 HTX được định nghĩa là "tổ chức kinh tế tự chủ", nhưng tổng kết 6 năm thi hành luật cho thấy các HTX, nhất là HTX trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang còn bị các cơ quan quản lý nhà nước xem như các tổ chức vừa là công cụ của chính quyền cơ sở, vừa là tổ chức nặng tính xã hội, có nghĩa vụ phục vụ chính quyền và cộng đồng theo ý muốn chủ quan của họ

Luật HTX 2003 đã quy định: "Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật".

Theo định nghĩa này, HTX được tổ chức theo các nguyên tắc riêng về tính tự nguyện, dân chủ và bình đẳng về lợi ích và trách nhiệm của mỗi đối tượng tham gia HTX, đồng thời làm rõ bản chất HTX là một loại hình doanh nghiệp, có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính của mình và bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác trong quá trình hoạt động

Như vậy sẽ tạo ra cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước đối với HTX

và chính các xã viên HTX đổi mới nhận thức về loại hình tổ chức kinh tế này, xóa bỏ tư tưởng coi HTX nặng về tổ chức xã hội, là bộ phận, là cánh tay của

bộ máy công quyền (nhất là đối với các cấp chính quyền huyện, xã ở nông thôn trong quan hệ với HTX nông nghiệp)

Định nghĩa mới còn xác định rõ điều kiện tồn tại và phát triển của HTX

là HTX phải biết tự khẳng định mình là tổ chức kinh tế tự chủ, biết hoạt động nhanh nhạy, biết cạnh tranh để tồn tại trong cơ chế thị trường

Trong quan hệ nội bộ, HTX là tổ chức mang tính tập thể và cộng đồng

cao theo các nguyên tắc đặc thù mà Luật HTX quy định: Các đối tượng tham gia là xã viên HTX đều bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ; Đại hội xã viên có quyền quyết định cao nhất, tại đó từng xã viên có quyền tự chủ cùng nhau quyết định những vấn đề quan trọng nhất của HTX, mỗi người một phiếu biểu quyết không phụ thuộc vào mức vốn góp; xã viên HTX cùng nhau xây dựng HTX trên cơ sở cùng góp vốn, góp sức dưới nhiều hình thức theo quy định của Điều lệ từng HTX Việc góp vốn vào HTX không mang mục đích thu lời mà là trách nhiệm của xã viên tạo ra kinh tế tập thể ban đầu khi HTX mới thành lập Khi HTX hoạt động có lãi thì sau khi trích nộp thuế, lãi phải được ưu tiên trích lậ p quỹ phát triển sản xuất, quỹ dự phòng,số còn lại mới được trích lập các quỹ khác và chia theo vốn góp xã viên, theo công sức đóng góp, theo mức sử dụng của xã viên đối với dịch vụ do HTX tạo ra; xã viên khi

ra HTX chỉ được rút phần vốn góp của mình và những quyền lợi khác theo quy định của Điều lệ.

Để làm rõ quyền tự chủ của HTX về những nội dung trên đây Luật HTX

sửa đổi đã quy định: HTX có quyền lựa chọn ngành, nghề sản xuất, kinh doanh mà pháp luật không cấm; Điều lệ từng HTX sẽ phải cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng mà Luật quy định những nội dung đó thuộc thẩm quyền của HTX, do HTX tự quyết định theo tình hình cụ thể của HTX, dựa trên ý chí

và nguyện vọng của xã viên; HTX có quyền thành lập doanh nghiệp riêng thuộc sở hữu của HTX hoạt động theo luật tương ứng

Tuy nhiên, do khu vực kinh tế HTX là khu vực có nhiều người nghèo tham gia nên khả năng cạnh tranh thấp, vì vậy, Luật quy định Nhà nước sẽ có một số chính sách riêng phù hợp với từng giai đoạn phát triển để hỗ trợ HTX

khắc phục khó khăn có thể tham gia thị trường, phát triển, mang lại lợi ích cho đông đảo những người lao động nghèo tham gia HTX

2 Mở rộng đối tượng được tham gia xã viên HTX:

Luật năm 1996 quy định đối tượng tham gia HTX chỉ là "những người lao động", như vậy có phần hạn chế các đối tượng khác như các tổ chức kinh

tế, tổ chức xã hội và cán bộ, công chức cũng muốn tham gia đóng góp phát triển HTX, trong khi bản chất của loại hình tổ chức kinh tế này là mang tính

xã hội cao và mở rộng sự tham gia của các chủ thể trong xã hội

Luật HTX 2003 đã quy định vấn đề này theo hướng mở rộng đối tượng tham gia HTX, bao gồm cả cá nhân, pháp nhân và cán bộ công chức Theo quy định này HTX có thể kết nạp xã viên là những người lao động, các pháp nhân (các tổ chức kinh tế, xã hội có tư cách pháp nhân), các hộ gia đình và cả những cán bộ, công chức đang làm việc trong các cơ quan hành chính và cơ quan sự nghiệp

Để làm rõ sự tham gia của từng loại đối tượng Luật sửa đổi quy định:

Hộ gia đình, pháp nhân khi tham gia phải cử người đại diện cụ thể có đủ điều kiện, tiêu chuẩn như đối với cá nhân theo Điều lệ của HTX; đối với cán bộ, công chức đang làm việc, nếu tham gia HTX thì chỉ với tư cách là xã viên bình thường, không trực tiếp tham gia quản lý và điều hành HTX.

Các quy định mang tính mở rộng đối tượng, đồng thời làm rõ điều kiện tham gia của từng đối tượng trên vừa bảo đảm được nguyên tắc dân chủ, tự nguyện, tạo điều kiện cho HTX thu hút thêm nguồn lực trong xã hội vào phát triển HTX, đồng thời vẫn tôn trọng quyền tự chủ của từng HTX trong việc ra quyết định kết nạp các đối tượng này vào HTX

3 Đơn giản hóa thủ tục thành lập và đăng ký kinh doanh:

Để tạo thuận lợi cho HTX trong đăng ký kinh doanh (ĐKKD) Luật HTX

2003 quy định còn bốn thủ tục là: (1) Đơn xin đăng ký kinh doanh (2) Điều lệ

HTX; (3) Số lượng xã viên, danh sách Ban quản trị, Ban Kiểm soát; (4) Biên bản đã thông qua tại hội nghị thành lập HTX.

Đồng thời, Luật HTX 2003 quy định: Sáng lập viên báo cáo bằng văn bản với UBND xã, phường nơi HTX dự định đặt trụ sở về việc thành lập HTX, đồng thời tiến hành ngay việc tuyên truyền, vận động những cá nhân,

hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu tham gia và làm các thủ tục cần thiết để thành lập mà không cần phải chờ sự cho phép của UBND xã, phường nơi HTX dự định đặt trụ sở chính.

Để tạo thuận lợi trong khi đăng ký, Luật HTX 2003 quy định HTX tự quyết định nơi đăng ký kinh doanh ở cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh hoặc huyện tuỳ theo điều kiện cụ thể của HTX.

Những đổi mới trên đây trong Luật HTX sửa đổi sẽ tạo ra sự thông thoáng và bình đẳng giữa HTX và DN trong ĐKKD, giảm bớt những thủ tục

và quy định không cần thiết mà vẫn bảo đảm tính chặt chẽ trong ĐKKD

4 Bỏ quy định về Điều lệ mẫu và bổ sung những nội dung quan trọng quy định về Điều lệ HTX:

Luật sửa đổi đã bỏ quy định Chính phủ ban hành Điều lệ mẫu cho từng ngành riêng (Điều 4 Luật HTX năm 1996), đồng thời bổ sung một số nội dung cụ thể tại Điều quy định về Điều lệ HTX (Điều 12 Luật HTX 2003) để giúp HTX thuận lợi hơn khi HTX xây dựng Điều lệ của mình, những bổ sung

thêm là: điều kiện, thủ tục, cách thức tham gia vào hợp tác xã của các đối tượng; về quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của xã viên; nguyên tắc và đối tượng đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc; mức vốn góp tối thiểu, điều kiện trả lại vốn góp; thể thức quản lý và sử dụng phần tài sản, vốn không chia của hợp tác xã; nguyên tắc trả công, chia lãi theo vốn góp, theo công sức đóng góp của xã viên và theo mức độ sử dụng dịch vụ của

hợ p tác xã; xử lý các khoản lỗ; cơ cấu tổ chức quản lý hợp tác xã; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Ban quản trị, Trưởng Ban quản trị, Chủ nhiệm hợp tác xã, Ban kiểm soát, Trưởng Ban kiểm soát và các

bộ phận giúp việc cho hợp tác xã; người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã; chế độ xử lý vi phạm Điều lệ và nguyên tắc giải quyết tranh chấp nội bộ; thể thức sửa đổi Điều lệ

Ngoài ra, để giúp HTX dễ dàng trong xây dựng Điều lệ, Luật quy định

Chính phủ ban hành ba loại Mẫu hướng dẫn HTX viết Điều lệ, đó là Mẫu hướng dẫn HTX nông nghiệp, Mẫu hướng dẫn Quỹ tín dụng nhân dân và Mẫu hướng dẫn các HTX phi nông nghiệp Các mẫu này sẽ được thiết kế với

các chỉ dẫn cụ thể, ngắn gọn, dễ hiểu và mang tính hướng dẫn để HTX tham khảo khi viết Điều lệ

5 Tách chức năng quản lý với chức năng điều hành HTX:

Để đáp ứng nhu cầu của một bộ phận HTX đã phát triển ở trình độ cao,

hoạt động đa dạng, phức tạp, Luật HTX 2003 đã quy định trong HTX phải tách rõ chức năng quản lý với chức năng điều hành, nhưng không nhất thiết phải tổ chức hai bộ máy riêng biệt Việc quyết định bố trí một bộ máy thực hiện cả hai chức năng hay tách riêng thành hai bộ máy để thực hiện từng chức năng là do Hội nghị thành lập HTX hoặc Đại hội xã viên HTX tự quyết định Luật không quy định cụ thể loại nào tổ chức một bộ máy và loại nào tổ chức hai bộ máy.

Trường hợp HTX quyết định không tổ chức riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành thì người đứng đầu bộ máy vừa quản lý vừa điều hành HTX là Chủ nhiệm HTX Chủ nhiệm phải là xã viên HTX và do Đại hội xã viên bầu Trường hợp HTX quyết định tổ chức riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành thì Luật quy định bộ máy quản lý là Ban quản trị với người đứng đầu là Trưởng ban quản trị Bộ máy điều hành là Ban chủ nhiệm với người đứng đầu là Chủ nhiệm HTX Trong trường hợp này HTX có thể thuê Chủ nhiệm giữ chức năng điều hành HTX

Những đổi mới trên đây sẽ tạo khung pháp lý rộng rãi cho HTX tự quyết định lựa chọn mô hình tổ chức quản lý cho phù hợp với trình độ phát triển của

mình, đáp ứng được tình hình phát triển HTX hiện nay với nhiều trình độ, quy

mô và khả năng quản lý khác nhau

Đối với Liên hiệp HTX, Luật quy định phải tách rõ hai bộ máy quản lý

và điều hành Bộ máy quản lý là Hội đồng quản trị, người đứng đầu là Chủ tịch HĐQT Bộ máy điều hành là Ban giám đốc, người đứng đầu là Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc

6 Làm rõ tài sản và vốn không chia trong HTX:

Luật HTX 2003 đã quy định HTX phải hình thành vốn và tài sản chung không chia được hình thành từ các nguồn vốn do Nhà nước trợ cấp, quà biếu, tặng của các tổ chức, cá nhân và trích một phần từ quỹ phát triển sản xuất của HTX

Khi giải thể, HTX không chia cho xã viên vốn và tài sản chung do Nhà nước trợ cấp mà chuyển giao cho chính quyền địa phương quản lý; đối với vốn và tài sản chung của HTX được hình thành từ các nguồn vốn của HTX và công sức của xã viên, quà biếu, tặng của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thì do Đại hội xã viên quyết định

Quy định này đã làm rõ yêu cầu các HTX phải quan tâm đến bộ phận vốn và tài sản thuộc sở hữu tập thể, tạo ra sức mạnh kinh tế chung và chất kết dính giữa các xã viên HTX trong nhiều năm hoạt động mà lâu dài.

7 Làm rõ vị trí, chức năng của Liên minh HTX:

Trong Luật năm 1996, Liên minh HTX được quy định là tổ chức "phi chính phủ" Về bản chất, Liên minh HTX đúng là tổ chức phi chính phủ

Tuy vậy quy định này đã gây ra tâm lý không thuận đối với nhiều HTX, Liên hiệp HTX về việc tham gia tổ chức Liên minh, dẫn đến hạn chế sức hút của Liên minh HTX

Để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Liên minh HTX hoạt động, Luật

HTX 2003 quy định "Liên minh HTX là tổ chức kinh tế - xã hội", "Nhà nước tạo điều kiện để Liên minh HTX ở trung ương và địa phương hoạt động theo

quy định của pháp luật", và "Chính phủ quy định cụ thể mối quan hệ công tác giữa liên minh HTX với chính quyền các cấp" theo đó Liên minh HTX sẽ tiếp tục được đổi mới trở thành tổ chức Hiệp hội của các HTX và Liên hiệp HTX trong tương lai.

8 Làm rõ quản lý nhà nước đối với HTX:

Để tăng cường và làm rõ vai trò quản lý của Nhà nước đối với HTX, Luật HTX 2003 quy định rõ các nội dung cụ thể về quản lý nhà nước đối với

HTX, trong đó có nội dung rất quan trọng là tổ chức đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao trình độ cho cán bộ quản lý HTX; quy định Chính phủ thống nhất quản lý chung về Nhà nước đối với HTX; các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước đối với HTX.

9 Làm rõ các chính sách của Nhà nước đối với HTX:

Các chính sách khuyến khích phát triển đã được quy định tại Điều 5 Luật năm 1996 và Chính phủ đã cụ thể hoá bằng Nghị định 15/CP của Chính phủ ngày 21-2-1997, nhưng hầu như chưa được thực hiện trong thực tế

Để nâng cao hiệu lực của các chính sách này, Luật HTX 2003 quy định

rõ chính sách nhà nước đối với HTX, gồm:

Nhà nước ban hành và thực hiện các chính sách, các chương trình hỗ trợ phát triển HTX về đào tạo cán bộ; phát triển nguồn nhân lực; đất đai; tài chính; tín dụng; xây dựng quỹ hỗ trợ phát triển HTX; áp dụng khoa học, công nghệ; tiếp thị và mở rộng thị trường; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.

Riêng chính sách bảo hiểm xã hội cho xã viên và người lao động trong

HTX được quy định theo hướng: HTX có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc của Nhà nước cho xã viên là cá nhân và người lao động làm việc thường xuyên cho HTX, nhưng để phù hợp với điều kiện của các HTX, Luật HTX 2003 quy định:Đại hội xã viên sẽ quyết định đối

tượng cụ thể được đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc của Nhà nước.

Riêng đối với các HTX nông nghiệp, Luật HTX 2003 quy định: "Chính phủ quy định cụ thể chính sách ưu đãi phù hợp với đặc thù và trình độ phát triển trong từng thời kỳ".

Những quy định này sẽ làm căn cứ để Chính phủ nghiên cứu, ban hành các chế độ cụ thể của từng chính sách phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước trong từng giai đoạn

Tóm lại, Luật HTX 2003 lần này đã làm rõ hơn bản chất và các nguyên tắc HTX; vừa nâng cao địa vị pháp lý của HTX để bình đẳng với các loại hình

DN khác trong tham gia thị trường để phát triển, vừa bảo đảm những đặc thù riêng trong thành lập, tổ chức, quản lý và phân phối kết quả sản xuất, kinh doanh