Thực trạng và những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và huy động vốn tại Tổng công ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC - CTCP

Cơ cấu vốn sản xuất kinh doanh : Có nhiều cách phân loại xong nếu căn cứ vào quá trình sản xuất kinh doanhcủa doanh nghiệp và sự luân chuyển vốn trong doanh nghiệp, vào mục đích sử dụng

Lời nói đầu

Trong cơ chế thị trờng cạnh tranh gay gắt hiện nay, doanh nghiệp muốn đứng vữngthì việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là rất quan trọng Xong, muốn làm

đợc điều đó phải có đủ lợng vốn cần thiết để mua sắm máy móc thiết bị, nguyên vậtliệu, đáp ứng những chi phí quảng cáo, tiêu thụ, chi trả cho nhân công và rất nhiềucác chi phí khác phát sinh Nh vậy, vốn là tiền đề cho các hoạt động của doanhnghiệp Sự thành công hay thất bại trong kinh doanh của doanh nghiệp một phần lớn

đợc quyết định bởi chính sách huy động và sử dụng vốn của doanh nghiệp

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, các doanh nghiệp Nhà nớc hầu hết trong tình trạngkinh doanh không hiệu quả mà một trong các nguyên nhân gây nên là thực trạngkhông hiệu quả ở khai thác và sử dụng vốn Vì thế việc tìm ra những giải pháp kịpthời để nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính là cần thiết

Xuất phát từ tính cấp thiết đó và qua thời gian nghiên cứu thực tập tại “Tổng công

ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC”, em xin trình bày một số vấn đề về :

"Thực trạng và những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và huy động vốn tại Tổng công ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC - CTCP".

Kết cấu của chuyên đề nh sau :

- Lời nói đầu

- Chơng I : Lý luận chung về huy động và sử dụng vốn sản xuất kinh doanhtrong doanh nghiệp

- Chơng II : Thực trạng nguồn vốn và sử dụng vốn kinh doanh ở Tổng công tydung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC - CTCP

- Chơng III : Một số giải pháp để tạo vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốnkinh doanh ở Tổng công ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC -CTCP

- Kết luận

Chơng I

Lý luận chung về huy động và sử dụng vốn sản xuất

kinh doanh trong doanh nghiệp

I Vốn và tầm quan trọng của vốn:

1 Khái niệm :

Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tàisản đợc huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinhlời

Vốn kinh doanh của doanh nghiệp không chỉ là điều kiện tiên quyết đối với sự

ra đời của doanh nghiệp mà nó còn là một trong những yếu tố giữ vai trò quyết địnhtrong quá trình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp

Dới giác độ vật chất mà xem xét thì phân thành hai loại vốn là: Vốn thực

(công cụ lao động, đối tợng lao động) và vốn tài chính (tiền giấy, tiền kim loại,chứng khoán và các giấy tờ có giá trị nh tiền) Theo hình thái biểu hiện chia ra: Vốnhữu hình (công cụ lao động, đối tợng lao động, tiền giấy, tiền kim loại, chứngkhoán ) và vốn vô hình (lợi thế trong kinh doanh, bằng phát minh sáng chế, chi phíthành lập doanh nghiệp ) Căn cứ vào phơng thức luân chuyển chia ra: Vốn cố định

và vốn lu động

Nguồn hình thành vốn của doanh nghiệp, gồm hai nguồn cơ bản đó là: nguồnvốn chủ sở hữu và nguồn vốn vay Nguồn vốn chủ sở hữu thuộc sở hữu của chủdoanh nghiệp và các thành viên trong công ty liên doanh hoặc cổ đông trong công ty

cổ phần Nguồn vốn bao gồm: tín dụng ngân hàng, phát hành trái phiếu, tín dụng

th-ơng mại

Vốn là một phạm trù kinh tế trong lĩnh vực tài chính, nó gắn liền với sản xuấthàng hoá

2 Cơ cấu vốn sản xuất kinh doanh :

Có nhiều cách phân loại xong nếu căn cứ vào quá trình sản xuất kinh doanhcủa doanh nghiệp và sự luân chuyển vốn trong doanh nghiệp, vào mục đích sử dụng

số tiền vốn mà doanh nghiệp có thì đợc chia làm hai loại đó là vốn cố định (VCĐ)

và vốn lu động (VLĐ) Sự khác nhau cơ bản đó là: nếu nh VCĐ tham gia vào quátrình sản xuất nh t liệu lao động thì VLĐ là đối tợng lao động Nếu nh vốn lao độngtạo ra thực thể của sản phẩm hàng hoá thì VCĐ là phơng thức để dịch chuyển VLĐthành sản phẩm hàng hoá

Mặt khác nếu nh VLĐ đợc kết chuyển một lần vào giá trị của sản phẩm hànghoá và thu hồi đợc ngay sau khi doanh nghiệp tiêu thụ đợc hàng hoá thì vốn cố địnhtham gia nhiều vào quá trình sản xuất kinh doanh và kết chuyển vào giá trị sản phẩmhàng hoá dới hình thức khấu hao

2.1 Vốn cố định :

* Khái niệm : Vốn cố định (VCĐ) của doanh nghiệp là bộ phận của vốn đầu tứng trớc về tài sản cố định Đặc điểm của nó là chu chuyển giá trị dần dần từng phần

trong nhiều chu kì kinh doanh và hoàn thành một vòng chu chuyển khi tái sản xuất

* Cơ cấu của vốn cố định:

Là tỷ trọng của từng loại VCĐ so với tổng toàn bộ VCĐ của doanh nghiệptrong một thời kỳ nhất định Cần lu ý rằng quan hệ tỷ lệ trong cơ cấu vốn là một chỉtiêu động mang tính biện chứng và phụ thuộc nhiều nhân tố nh: khả năng tiêu thụsản phẩm trên thị trờng, khả năng thu hút vốn đầu t, phơng hớng mục tiêu sản xuấtkinh doanh, trình độ trang bị kỹ thuật, quy mô sản xuất Việc nghiên cứu cơ cấu vốn

cố định có ý nghĩa quan trọng trong việc huy động và sử dụng vốn Khi nghiên cứuvốn cố định phải nghiên cứu trên hai góc độ là: nội dung kế hoạch và quan hệ mỗi

bộ phận so với toàn bộ Vấn đề đặt ra là phải xây dựng đợc một cơ cấu hợp lý phù hợpvới đặc điểm kinh tế kỹ thuật của doanh nghiệp và với trình độ phát triển khoa học- kỹthuật

Có nhiều cách phân loại, xong chúng ta có thể dựa vào tính chất cụ thể của nó

để phân loại:

- Tài sản cố định dùng cho mục đích kinh doanh gồm:

+ Nhà cửa, vật kiến trúc

+ Máy móc, thiết bị

+ Phơng tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn

+ Thiết bị, dụng cụ quản lý

+ Vờn cây lâu năm, súc vật làm việc cho sản phẩm

Trong các doanh nghiệp, vốn cố định giữ một vai trò rất quan trọng trong quátrình sản xuất Nó quyết định đổi mới kỹ thuật, đổi mới công nghệ sản xuất, quyết

định việc trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật, quyết định việc sử dụng các thành tựucông nghệ mới, là nhân tố quan trọng bảo đảm tái sản xuất mở rộng và việc khôngngừng nâng cao đời sống cho cán bộ công nhân Vì vậy việc sử dụng vốn cố định làmột vấn đề quan trọng cả về mặt hiện vật và giá trị

Trong đó tài sản lu động của doanh nghiệp gồm 2 bộ phận :

- Tài sản lu động sản xuất: Gồm một bộ phận là những vật t dự trữ để đảm bảocho quá trình sản xuất đợc liên tục nh nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiênliệu và một bộ phận là những sản phẩm đang trong quá trình sản xuất nh : sảnphẩm dở dang, bán thành phẩm

- Tài sản lu động lu thông : là những tài sản lu động nằm trong quá trình luthông của doanh nghiệp nh : thành phẩm trong kho chờ tiêu thụ, vốn bằng tiền, vốntrong thanh toán

Trong quá trình sản xuất kinh doanh, tài sản lu động sản xuất và tài sản lu

động lu thông luôn thay thế cho nhau, vận động không ngừng nhằm đảm bảo choquá trình tái sản xuất đợc tiến hành liên tục và thuận lợi

Khác với VCĐ, VLĐ chuyển toàn bộ giá trị vào sản phẩm sau mỗi chu kỳ sảnxuất Trong quá trình sản xuất kinh doanh VLĐ đợc luân chuyển không ngừng qua

ba giai đoạn: dự trữ, sản xuất và tiêu thụ Trong mỗi giai đoạn đó VLĐ đợc biểuhiện dới nhiều hình thái khác nhau, có thể là hình thái hiện vật hay hình thái giá trị

* Cơ cấu vốn lu động :

Là quan hệ tỷ lệ giữa các thành phần vốn lu động chiếm trong tổng số vốn lu

động ở những doanh nghiệp khác nhau, kết cấu vốn lu động không giống nhau Xác

định đợc cơ cấu vốn lu động hợp lý sẽ góp phần sử dụng tiết kiệm và có hiệu quảvốn lu động

Để quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn lu động thì cần thiết phải tiến hànhphân loại vốn khác nhau

- Căn cứ vào vai trò của vốn lu động đối với quá trình sản xuất kinh doanh, cóthể chia vốn lu động thành các loại chủ yếu sau:

+ Vốn lu động trong khâu dự trữ : bao gồm : vốn nguyên, vật liệu chính ; vốnvật liệu phụ ; vốn nhiên liệu, phụ tùng thay thế, đóng gói ; vốn công cụ, dụng cụnhỏ

+ Vốn lu động trong khâu trực tiếp sản xuất gồm các khoản : vốn sản phẩm

đang chế tạo, vốn về chi phí trả trớc

+ Vốn lu động trong khâu lu thông gồm các khoản : vốn thành phẩm, vốn bằngtiền, vốn trong thanh toán, các khoản vốn đầu t ngắn hạn về chứng khoán, cho vayngắn hạn

Phơng pháp này cho phép biết đợc kết cấu vốn lu động theo vai trò Từ đó giúpcho việc đánh giá tình hình phân bổ vốn lu động trong các khâu của quá trình luânchuyển vốn, thấy đợc vai trò của từng thành phần vốn đối với kinh doanh Trên cơ sở

đó đề ra các biện pháp tổ chức quản lý thích hợp nhằm tạo ra một kết cấu vốn lu

động hợp lý, tăng đợc tốc độ luân chuyển vốn lu động

- Căn cứ vào hình thái biểu hiện của vốn có thể chia vốn lu động thành : vốnbằng tiền và vốn vật t - hàng hóa

+ Vốn bằng tiền và các khoản phải thu :

Vốn bằng tiền :gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi Ngân hàng và tiền đang chuyển.

Tiền là một loại tài sản có tính thanh khoản cao, do vậy, trong hoạt động kinh doanh

đòi hỏi mỗi doanh nghiệp cần phải có một lợng tiền cần thiết nhất định

Các khoản phải thu : chủ yếu là các khoản phải thu từ khách hàng thể hiện ở

số tiền mà các khách hàng nợ doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán hàng,cung ứng dịch vụ dới hình thức bán trớc trả sau Ngoài ra, với một số trờng hợp muasắm vật t khan hiếm, doanh nghiệp còn có thể phải ứng trớc tiền mua hàng cho ngờicung ứng, từ đó hình thành khoản tạm ứng

+ Vốn về vật t - hàng hóa:

Trong doanh nghiệp sản xuất, vốn vật t hàng hóa bao gồm : vốn vật t dự trữ,vốn sản phẩm dở dang, vốn thành phẩm Các loại này đợc gọi chung là vốn về hàngtồn kho Chi tiết hơn, vốn về hàng tồn kho của doanh nghiệp bao gồm:

Vốn nguyên vật liệu chính : là giá trị các loại nguyên vật liệu chính dự trữ cho

sản xuất, khi tham gia vào sản xuất, chúng hợp thành thực thể của sản phẩm

Vốn vật liệu phụ: là giá trị các loại vật liệu dự trữ cho sản xuất, giúp cho việc

hình thành sản phẩm nhng không hợp thành thực thể chính của sản phẩm, chỉ gópphần tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh thực hiện thuận lợi

Vốn nhiên liệu: là giá trị các loại nhiên liệu dự trữ dùng trong hoạt động sản

xuất kinh doanh

Vốn phụ tùng thay thế : là giá trị các loại vật t dùng để thay thế, sửa chữa các

tài sản cố định

Vốn vật t đóng gói : là giá trị các loại vật liệu, bao bì dùng để đóng gói sản

phẩm trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm

Vốn công cụ, dụng cụ : là giá trị các loại công cụ dụng cụ không đủ tiêu chuẩn

tài sản cố định dùng cho hoạt động kinh doanh

Vốn sản phẩm đang chế: là biểu hiện bằng tiền các chi phí sản xuất kinh doanh

đã bỏ ra cho các loại sản phẩm trong quá trình sản xuất ( giá trị sản phẩm dở dang,bán thành phẩm )

Vốn về chi phí trả trớc: các khoản chi phí thực tế đã phát sinh nhng có tác

dụng cho nhiều chu kì sản xuất kinh doanh nên cha thể tính hết vào giá thành sảnphẩm trong kì này mà đợc tính dần vào giá thành sản phẩm các kì tiếp theo nh chiphí cải tiến kĩ thuật, chi phí nghiên cứu thí nghiệm

Vốn thành phẩm : là giá trị những sản phẩm đợc sản xuất xong, đạt tiêu chuẩn

- Căn cứ vào nguồn hình thành:

+ Vốn lu động tự có: là số vốn doanh nghiệp đợc Nhà nớc cấp, vốn lu động từ

bổ sung lợi nhuận, các khoản phải trả nhng cha đến kỳ hạn

+ Vốn lu động đi vay: đây là nguồn vốn quan trọng mà doanh nghiệp có thể sửdụng để đáp ứng nhu cầu về vốn lu động thờng xuyên cần thiết trong kinh doanh Cóthể vay vốn ngân hàng, của các tổ chức tín dụng hoặc có thể vay vốn của các đơn vị,

tổ chức và các cá nhân khác trong và ngoài nớc

Có thể thấy rằng VLĐ là điều kiện vật chất không thể thiếu đợc của quá trìnhtái sản xuất Nếu doanh nghiệp không đủ vốn thì việc tổ chức sử dụng vốn sẽ gặpnhiều khó khăn và do đó quá trình sản xuất cũng bị trở ngại hay gián đoạn Mỗidoanh nghiệp cần xác định cho mình một cơ cấu vốn hợp lý và có hiệu quả.

II Một số vấn đề về huy động vốn của doanh nghiệp :

1 Những vấn đề cơ sở :

Để có đợc vốn hoạt động thì doanh nghiệp phải thực hiện huy động vốn từnhiều nguồn khác nhau Huy động vốn là hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu về vốncủa doanh nghiệp

Huy động vốn chịu ảnh hởng của rất nhiều yếu tố khác nhau hay nói cách khác

là các ràng buộc khác nhau nh:

+ Hình thức pháp lý của doanh nghiệp: một doanh nghiệp nhà nớc khi huy

động vốn phải chịu sự ràng buộc của các văn bản quản lý Nhà nớc về tỷ lệ huy độngtối đa có thể (Luật DNNN)

+ Sự vững mạnh về tình hình tài chính nói chung và có khả năng thanh toánnói riêng sẽ là những điều kiện mà chủ nguồn tài chính chú ý khi xem xét bỏ vốncho doanh nghiệp

+ Chiến lợc kinh doanh quyết định cầu về vốn và từ đó ảnh hởng đến lợng vốncần thiết huy động của doanh nghiệp

Xuất phát điểm của chiến lợc kinh doanh là cơ sở để huy động vốn Để thựchiện huy động vốn thì ta cần phải xác định cầu về vốn của doanh nghiệp

Trong đó, để xác định số vốn cố định cần thiết trong kì có thể sử dụng một sốchỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn cố định nh hệ số huy động vốn cố định( phản ánh mức độ huy động vốn cố định hiện có vào hoạt động kinh doanh trong kìcủa doanh nghiệp ), hệ số hàm lợng vốn cố định ( cho biết số vốn cố định cần thiết

để tạo ra một đồng doanh thu thuần trong kì ) và một số hệ số khác dùng để đánhgiá tính chất hợp lý hay không hợp lý của kết cấu tài sản cố định để có định hớng

đầu t, điều chỉnh kết cấu tài sản cố định

Đối với vốn lu động, nhu cầu vốn lu động thể hiện số vốn tiền tệ cần thiếtdoanh nghiệp phải trực tiếp ứng ra để hình thành một lợng dự trữ hàng tồn kho vàkhoản cho vay khách hàng nợ sau khi đã sử dụng khoản tín dụng của nhà cung cấp,

có thể xác định theo công thức sau :

Nhu cầu vốn = Mức dự trữ + Khoản phải thu - Khoản phải trả

lu động hàng tồn kho từ khách hàng nhà cung cấp

Những yếu tố ảnh hởng đến nhu cầu vốn lu động của doanh nghiệp :

- Những yếu tố về đặc điểm, tính chất của ngành nghề kinh doanh nh : chu kìkinh doanh, quy mô kinh doanh, tính chất thời vụ trong công việc kinh doanh,những thay đổi về kĩ thuật công nghệ sản xuất Các yếu tố này có ảnh hởng trựctiếp đến số vốn lu động mà doanh nghiệp phải ứng ra và thời gian ứng vốn

- Những yếu tố về mua sắm vật t và tiêu thụ sản phẩm :

+ Khoảng cách giữa doanh nghiệp với các nhà cung cấp vật t hàng hóa

+ Sự biến động về giá cả của các loại vật t, hàng hóa mà doanh nghiệp sử dụngtrong hoạt động sản xuất kinh doanh

+ Khoảng cách giữa doanh nghiệp với thị trờng bán hàng

+ Điều kiện và phơng tiện vận tải

- Chính sách của doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm, tín dụng và tổ chức thanhtoán : chính sách về tiêu thụ sản phẩm và tín dụng của doanh nghiệp ảnh hởng trựctiếp đến kì hạn thanh toán, quy mô các khoản phải thu Việc tổ chức tiêu thụ và thựchiện các thủ tục thanh toán và tổ chức thanh toán thu tiền bán hàng có ảnh hởng trựctiếp đến nhu cầu vốn lu động của doanh nghiệp

Tuy nhiên, trong công tác quản lý vốn lu động, một vấn đề quan trọng là phảixác định đợc nhu cầu vốn lu động thờng xuyên cần thiết tơng ứng với một quy mô

và điều kiện kinh doanh nhất định

Nhu cầu vốn lu động thờng xuyên cần thiết tối thiểu là số vốn tính ra để đủ đảmbảo cho quá trình tái sản xuất đợc tiến hành một cách liên tục

Trong điều kiện hiện nay, mọi nhu cầu vốn lu động cho hoạt động kinh doanh,các doanh nghiệp đều phải tự tài trợ Do đó, việc xác định đúng đắn và hợp lý nhucầu lu động vốn thờng xuyên càng có ý nghĩa quan trọng bởi vì :

- Nhu cầu vốn lu động thờng xuyên cần thiết đợc xác định đúng đắn và hợp lý là cơ

sở để tổ chức tốt các nguồn tài trợ

- Đáp ứng kịp thời đầy đủ vốn lu động cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệptiến hành bình thờng và liên tục Nếu nhu cầu vốn lu động xác định quá thấp sẽ gâynhiều khó khăn cho công tác tổ chức đảm bảo vốn, làm gián đoạn quá trình tái sảnxuất của doanh nghiệp Mặt khác, còn có thể gây ra những tổn thất nh sản xuất bị

đình trệ, không đủ vốn thực hiện các hợp đồng kinh tế, không có khả năng trả nợ

ng-ời lao động và trả nợ nhà cung cấp khi đến hạn thanh toán Điều này dẫn đến nhữngrủi ro về tài chính và làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp Ngợc lại, nếu nhu cầuvốn lu động tính quá cao dẫn đến tình trạng thừa vốn gây ứ đọng vật t, hàng hóa, sử

dụng lãng phí vốn, vốn chậm luân chuyển, phát sinh những chi phí không hợp lý,làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp.

* Xác định nhu cầu vốn lu động thờng xuyên dựa vào 2 phơng pháp sau :

- Phơng pháp trực tiếp : căn cứ vào các yếu tố ảnh hởng trực tiếp đến lợng vốn lu

động của doanh nghiệp phải ứng ra để xác định nhu cầu vốn lu động thờng xuyên.Việc xác định nhu cầu vốn lu động có thể thực hiện theo trình tự sau:

+ Xác định nhu cầu vốn cho từng khoản mục trong từng khâu

+ Tổng hợp nhu cầu vốn trong từng khâu

+ Tổng hợp nhu cầu vốn của 3 khâu : dự trữ, sản xuất, tiêu thụ, từ đó xác định tổngnhu cầu vốn lu động năm kế hoạch :

- Phơng pháp gián tiếp: phơng pháp này dựa nào kinh nghiệm thực tế của doanhnghiệp cùng loại trong ngành để xác định nhu cầu vốn

+ Dựa vào tình hình thực tế sử dụng vốn lu động ( VLĐ ) kỳ vừa qua của doanh

nghiệp để xác định nhu cầu chuẩn về VLĐ cho kỳ tiếp theo

+ Dựa vào hiệu suất VLĐ tính theo doanh thu từ thực tế của các DN cùng ngành.+ Dự kiến quy mô kinh doanh và doanh thu của DN từ đó tính nhu cầu VLĐ

2 Các hình thức huy động vốn :

2.1 Huy động vốn từ bên trong doanh nghiệp :

Bao gồm: vốn chủ sở hữu, tiền khấu hao TSCĐ, lợi nhuận để lại, các khoản dựtrữ, dự phòng, các khoản thu từ nhợng bán thanh lý TSCĐ Dới đây ta xem xét một

số nguồn hình thành nên nguồn vốn bên trong

+ Nguồn vốn chủ sở hữu: huy động từ số vốn thuộc quyền sở hữu của doanhnghiệp

+ Quỹ khấu hao: để bù đắp TSCĐ bị hao mòn trong quá trình sản xuất kinhdoanh, doanh nghiệp phải chuyển dịch dần phần giá trị hao mòn đó vào giá trị sảnphẩm sản xuất trong kỳ Bộ phận giá trị hao mòn đó đợc coi là một yếu tố chi phísản xuất sản phẩm đợc biểu hiện dới hình thức tiền tệ gọi là tiền khấu hao TSCĐ.Sau khi sản phẩm hàng hoá đợc tiêu thụ, số tiền khấu hao đợc tích luỹ lại hình thành

quỹ khấu hao TSCĐ của doanh nghiệp Quỹ khấu hao TSCĐ là một nguồn tài chínhquan trọng để tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng trong doanh nghiệp.Trên thực tế khi cha có nhu cầu mua sắm TSCĐ các doanh nghiệp cũng có thể sửdụng linh hoạt quỹ này để đáp ứng nhu cầu kinh doanh của mình.

+ Lợi nhuận để lại để tái đầu t: khi doanh nghiệp hoạt động kinh doanh cóhiệu quả thì phần lợi nhuận thu đợc có thể đợc trích ra một phần để tái đầu t nhằm

mở rộng hoạt động kinh doanh

+ Ngoài ra còn có phơng thức điều chỉnh cơ cấu tài sản, phơng thức nàykhông làm tăng tổng số vốn sản xuất kinh doanh nhng lại có tác dụng rất lớn trongviệc tăng vốn cho các hoạt động cần thiết trên cơ sở giảm vốn ở những nơi khôngcần thiết

2.2 Huy động vốn bên ngoài doanh nghiệp :

Nguồn vốn này bao gồm: nguồn vốn liên doanh, liên kết, vốn vay ngân hàng vàcác tổ chức tín dụng, phát hành trái phiếu và các khoản nợ khác

Dới đây ta xem xét một số nguồn hình thành nên nguồn vốn bên ngoài củadoanh nghiệp :

+ Từ hoạt động liên doanh, liên kết: nguồn vốn liên kết là những nguồn

đóng góp theo tỷ lệ của các chủ đầu t để cùng thực hiện một quá trình kinh doanh domình thực hiện và cùng chia lợi nhuận Việc góp vốn liên kết có thể đợc hình thành

từ nhiều nguồn khác nhau tuỳ theo từng loại hình doanh nghiệp: có thể là liên kếtgiữa nguồn vốn của nhà nớc do doanh nghiệp nhà nớc quản lý với nguồn vốn tự cócủa các tổ chức và cá nhân trong hay ngoài nớc không phụ thuộc khu vực nhà nớc,giữa nguồn vốn nhà nớc do doanh nghiệp này quản lý với nguồn vốn của nhà nớc dodoanh nghiệp khác quản lý Hình thức góp vốn này thích hợp với các quá trìnhkinh doanh có quy mô lớn hay một mình doanh nghiệp không thể có đủ vốn thựchiện đợc tổ chức kinh doanh và quản lý vốn

+ Từ nguồn vốn tín dụng: là các khoản vốn mà doanh nghiệp có thể vay dàihạn của các ngân hàng thơng mại, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, hoặc các tổchức tài chính trung gian khác

+ Từ phát hành trái phiếu: Đây là hình thức cung ứng vốn trực tiếp từ côngchúng Doanh nghiệp phát hành lợng vốn cần thiết dới hình thức trái phiếu thờng có

kỳ hạn xác định và bán cho công chúng Đặc trng cơ bản là tăng vốn gắn với tăng nợcủa doanh nghiệp Hình thức này giúp cho doanh nghiệp thực hiện vay vốn trung vàdài hạn qua thị trờng với một khối lợng lớn

+ Gọi hùn vốn qua phát hành cổ phiếu :

Là hình thức do doanh nghiệp đợc cung ứng vốn trực tiếp từ thị trờng chứngkhoán, Khi có cầu về vốn và lựa chọn hình thức này, doanh nghiệp tính toán và phát

hành cổ phiếu bán trên thị trờng chứng khoán Đặc trng cơ bản là tăng vốn nhngkhông tăng nợ của doanh nghiệp bởi lẽ những ngời sở hữu cổ phiếu trở thành cổ

đông của doanh nghiệp Vì lẽ đó nhiều nhà quản trị học coi hình thức này là nguồncung ứng nội bộ

Tuy nhiên chỉ có công ty cổ phần, doanh nghiệp nhà nớc quy mô lớn mới đợcphát hành Và doanh nghiệp phải có nghĩa vụ công khai hoá thông tin tài chính theoLuật doanh nghiệp

Ngoài ra còn một số hình thức huy động vốn từ bên ngoài khác nh tín dụngthuê mua, nguồn vốn ODA, nguồn vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài FDI…

Đối với nguồn vốn bên ngoài, mỗi hình thức huy động vốn đều có những u

điểm và nhợc điểm nhất định Nh vậy doanh nghiệp cần phải lựa chọn sao cho cóhiệu quả kinh tế mang lại là lớn nhất, chi phí sử dụng vốn là thấp nhất Doanhnghiệp cần nhận thấy u điểm lớn của việc huy động vốn từ bên ngoài là tạo chodoanh nghiệp một cơ cấu tổ chức linh hoạt hơn Sử dụng đòn bẩy tài chính là đểkhuếch đại doanh lợi vốn chủ sở hữu nếu nh hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệuquả Mức doanh lợi đạt đợc cao hơn chi phí sử dụng vốn thì việc huy động vốn từbên ngoài sẽ càng giúp cho doanh nghiệp có điều kiện phát triển nhanh hơn

3 Các hình thức huy động vốn của doanh nghiệp nhà nớc:

+ Vốn liên doanh, liên kết

+ Vốn do cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc mang lại : đây là nguồn vốn huy

động từ việc doanh nghiệp phát hành cổ phiếu Mức lãi của cổ phiếu phụ thuộc vàokết quả kinh doanh của doanh nghiệp

- Vốn vay gồm :

+ Vay các tổ chức tín dụng

+ Thuê mua, thuê tài chính, thuê hoạt động

+ Phát hành trái phiếu

+ Mua bán chịu ( chiếm dụng vốn ) của các doanh nghiệp khác

+ Vay từ nội bộ công nhân viên

III Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả tổ chức và sử

dụng vốn kinh doanh trong nền kinh tế thị trờng :

1 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp :

Mục đích cao nhất của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trờng là lợi nhuận.Muốn vậy các doanh nghiệp phải khai thác triệt để mọi nguồn lực sẵn có là việcnâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đây là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp.

Để đạt đợc điều đó các doanh nghiệp cần có một hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả

sử dụng vốn bảo đảm phản ánh và đánh giá đợc hiệu quả kinh doanh của doanhnghiệp

Các số liệu đợc dùng để phân tích và đánh giá chủ yếu lấy từ các báo cáo tàichính nh bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Để đánhgiá hiệu quả sử dụng vốn, ngời ta thờng sử dụng các chỉ tiêu sau:

1.1 Các chỉ tiêu phản ánh kết cấu nguồn vốn của doanh nghiệp:

Tổng số nợ

Hệ số nợ =

Tổng nguồn vốn của doanh nghiệp

Chỉ tiêu này phản ánh tỷ lệ nợ trong tổng nguồn vốn của doanh nghiệp

Nợ dài hạn

Hệ số nợ dài hạn =

Tổng số vốn của doanh nghiệp

Chỉ tiêu này phản ánh trong tổng số vốn của doanh nghiệp thì phần vốn vay dàihạn của doanh nghiệp là bao nhiêu

Vốn chủ sở hữu

Hệ số vốn chủ sở hữu = = 1 - Hệ số nợ

Tổng số vốn của doanh nghiệp

Chỉ tiêu này phản ánh trong tổng số vốn của doanh nghiệp thì phần vốn gópcủa chủ sở hữu là bao nhiêu

Hệ số nợ, hệ số vốn chủ sở hữu là hai tỷ số quan trọng nhất phản ánh cơ cấunguồn vốn Qua việc nghiên cứu hai chỉ tiêu này ta thấy đợc mức độ độc lập haymức độ tự tài trợ của doanh nghiệp đối với vốn kinh doanh của mình Tỷ suất tự tàitrợ càng lớn chứng tỏ doanh nghiệp có nhiều vốn tự có, có tính độc lập cao với cácchủ nợ, do đó không bị ràng buộc hoặc bị sức ép của các khoản nợ vay Nhng khi hệ

số nợ cao thì doanh nghiệp lại có lợi ích vì đợc sử dụng một lợng tài sản lớn mà chỉ

đầu t một lợng nhỏ và các nhà tài chính sử dụng nó nh một chính sách tài chính đểgia tăng lợi nhuận

Qua đó ta thấy đợc việc phân tích các hệ số kết cấu nguồn vốn là một vấn đề

có ý nghĩa hết sức quan trọng, nó giúp cho ngời quản lý doanh nghiệp đánh gía đợctình hình tài chính của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đúng đắn có nên tiếp tục

đầu t hay thu hẹp đầu t, đồng thời có kế hoạch cho việc tổ chức huy động và sử dụngvốn sản xuất kinh doanh

1.2 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả vốn sản xuất kinh doanh :

Đây là các hệ số hoạt động có tác dụng đo lờng xem khả năng khai thác sửdụng vốn sản xuất kinh doanh nh thế nào Cụ thể là các chỉ số này đợc xác định giữaviệc so sánh giữa doanh thu với việc bỏ vốn vào kinh doanh dới các tài sản khácnhau

* Số vòng quay hàng tồn kho:

Số vòng quay hàng tồn kho là số lần mà hàng hoá tồn kho bình quân luânchuyển trong kỳ Số vòng quay hàng tồn kho càng cao thì việc kinh doanh đợc đánhgiá càng tốt, bởi lẽ doanh nghiệp chỉ đầu t cho hàng tồn kho thấp nhng vẫn đạt đợcdoanh số cao Số vòng quay hàng tồn kho đợc xác định theo công thức:

Giá vốn hàng bán

Số vòng quay =

hàng tồn kho Hàng tồn kho bình quân

(Nếu trờng hợp không có giá vốn hàng bán thì có thể thay thế bắng doanhthu thuần từ hoạt động sản xuất kinh doanh Khi đó thông tin về vòng quay hàngtồn kho sẽ có chất lợng kém hơn.)

* Vòng quay các khoản phải thu:

Phản ánh tốc độ chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt của doanhnghiệp và đợc xác định theo công thức:

Doanh thu thuần

Vòng quay các =

khoản phải thu Các khoản phải thu bình quân

Số d bình quân các khoản phải thu đợc tính bằng phơng pháp bình quân cáckhoản phải thu trên bảng cân đối kế toán Doanh thu thuần đợc tính ở đây chính làtổng doanh thu thuần của cả ba loại hoạt động (hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt

động tài chính, hoạt động bất thờng)

Vòng quay càng lớn chứng tỏ tốc độ thu hồi các khoản thu nhanh là tốt, vìhiệu quả quản lý các khoản phải thu cao, doanh nghiệp không phải đầu t nhiều vàocác khoản phải thu

* Kỳ thu tiền trung bình:

Kỳ thu tiền trung bình phản ánh số ngày cần thiết để thu đợc các khoản phảithu (số ngày của một vòng quay các khoản phải thu) Vòng quay các khoản phảithu càng lớn thì kỳ thu tiền trung bình càng nhỏ và ngợc lại Kỳ thu tiền trung bình

đợc xác định theo công thức:

360

Kỳ thu tiền trung bình =

Vòng quay các khoản phải thu Tuy nhiên trong nhiều trờng hợp kỳ thu tiền trung bình cao hay thấp cha thể

có kết luận chắc chắn, mà còn phải xem xét lại các mục tiêu và chính sách củadoanh nghiệp nh: mục tiêu mở rộng thị trờng, chính sách tín dụng của doanh nghiệp.Mặt khác dù chỉ tiêu này có thể đánh giá là khả quan thì doanh nghiệp cần phảiphân tích kỹ hơn vì tầm quan trọng của nó và kỹ thuật tính toán đã che dấu đi cáckhuyết tật trong việc quản trị các khoản phải thu

* Hiệu suất sử dụng vốn cố định:

Hiệu suất sử dụng vốn cố định đo lờng việc sử dụng vốn cố định nh thế nào

Nó phản ánh một đồng vốn cố định tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu thuần Côngthức xác định:

Doanh thu thuần

Hiệu suất sử dụng vốn cố định =

Vốn cố định bình quân

* Vòng quay toàn bộ vốn :

Chỉ tiêu này phản ánh vốn của doanh nghiệp trong một kỳ quay đợc baonhiêu vòng Qua chỉ tiêu này ta có thể đánh giá đợc khả năng sử dụng tài sản củadoanh nghiệp hoặc doanh thu thuần đợc sinh ra từ tài sản mà doanh nghiệp đã đầu t.Công thức xác định:

Doanh thu thuần

Vòng quay vốn kinh doanh =

Vốn kinh doanh bình quân

Nói chung vòng quay càng lớn thể hiện hiệu quả càng cao

1.3 Các chỉ tiêu sinh lời:

Các chỉ tiêu sinh lời luôn đựơc các nhà quản trị tài chính quan tâm Đây chính

là cơ sở quan trọng để đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong một kỳnhất định, là đáp số sau cùng của hiệu quả kinh doanh và còn là một luận cứ quantrọng để các nhà hoạch định đa ra các quyết định tài chính trong tơng lai Các chỉtiêu sinh lời có nhiều dạng

* Tỷ suất lợi nhuận tổng tài sản ( ROA ) :

Tỷ suất lợi nhuận vốn kinh doanh là chỉ tiêu đo lờng mức sinh lời của đồng vốn.Cũng nh chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, ngời ta thờng tính riêng rẽ mốiquan hệ trớc thuế và lợi nhuận sau thuế với vốn kinh doanh

Lợi nhuận trớc thuế

Tỷ suất lợi nhuận trớc =

thuế tổng tài sản Tổng tài sản bình quân

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất lợi nhuận sau = (*)

thuế tổng tài sản Tổng tài sản bình quân

Trong hai chỉ tiêu trên thì chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận sau thuế tổng tài sản đợccác nhà quản trị tài chính sử dụng nhiều hơn, bởi lẽ nó phản ánh số lợi nhuận cònlại, (sau khi đã trả lãi vay ngân hàng và thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nớc), đợcsinh ra do sử dụng bình quân một đồng vốn kinh doanh

Từ công thức (*) ta có thể biến đổi lại nh sau:

= Lợi nhuận sau thuế x Doanh thu thuần

Tỷ suất lợi nhuận sau

* Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu ( ROE ):

Mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận ròng cho các chủ nhâncủa doanh nghiệp đó Doanh lợi vốn chủ sở hữu là chỉ tiêu đánh giá mức độ thực hiệncủa mục tiêu này Công thức tính đợc xác định nh sau:

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất lợi nhuận = x 100% (**) sau thuế vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu bình quân

Để tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu cao hay thấpbằng việc phân tích công thức (**) nh sau:

Tỷ suất lợi nhuận

toàn bộ vốn x

1 1-Hệ số nợ

2.Những nhân tố ảnh hởng đến việc huy động và sử dụng vốn :

2.1 Những nhân tố ảnh hởng đến việc huy động vốn :

Vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đợc hình thành từ hai nguồn: nguồn vốnbên trong và nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp do đó việc tổ chức vốn cũng chịu

ảnh hởng chủ yếu của hai nguồn vốn này

- Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp : Nguồn vốn bên trong với lợi thế rất lớn

là doanh nghiệp đợc quyền chủ động sử dụng một cách linh hoạt mà không phảichịu chi phí sử dụng vốn Vì thế, nếu doanh nghiệp tổ chức khai thác triệt để nguồnvốn bên trong sẽ vừa tạo một lợng vốn cung ứng cho nhu cầu sản xuất kinh doanhlại vừa giảm đợc khoản chi phí sử dụng vốn do phải đi vay từ bên ngoài, đồng thờinâng cao đợc hiệu quả đồng vốn hiện có

- Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp: Trong nền kinh tế thị trờng, ngoài vốnchủ sở hữu thì số vốn doanh nghiệp huy động từ bên ngoài ngày càng chiếm tỷ trọnglớn trong tổng số vốn kinh doanh huy động của doanh nghiệp Việc tổ chức huy

động vốn từ nguồn vốn bên ngoài không những đáp ứng kịp thời vốn cho sản xuấtkinh doanh với số lợng lớn mà còn tạo cho doanh nghiệp một cơ cấu vốn linh hoạthơn

Tuy nhiên việc lựa chọn cân nhắc hình thức thu hút vốn tích cực lại là nhân tốquyết định trực tiếp đến hiệu quả công tác tổ chức vốn Nếu doanh nghiệp xác địnhchính xác nhu cầu, lựa chọn phơng án đầu t vốn có hiệu quả, tìm đợc nguồn tài trợthích ứng sẽ mang đến thành công cho doanh nghiệp Ngợc lại, nợ vay sẽ là gánhnặng rủi ro đối với doanh nghiệp

2.2 Những nhân tố chủ yếu ảnh hởng đến hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh:

Vốn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh vận động liên tục, chuyển từhình thái này sang hình thái khác Tại một thời điểm vốn tồn tại dới nhiều hình tháikhác nhau Trong quá trình vận động đó, vốn sản xuất kinh doanh chịu sự tác độngbởi nhiều nhân tố làm ảnh hởng đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

2 2.1 Các nhân tố khách quan:

- Môi trờng kinh tế: Một doanh nghiệp khi tham gia vào thị trờng luôn gắnliền hoạt động sản xuất kinh doanh của mình với sự vận động của nền kinh tế Khinền kinh tế có biến động thì hoạt động của doanh nghiệp cũng bị ảnh hởng Do vậymọi nhân tố có tác động đến việc tổ chức và huy động vốn từ bên ngoài đều ảnh h-ởng đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp Những tác động đó có thể xảy rakhi nền kinh tế có lạm phát, sức ép của môi trờng cạnh tranh gay gắt, những rủi romang tính hệ thống mà doanh nghiệp không tránh khỏi Các nhân tố này ở một mức

độ nào đó tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hoạt động sản xuất kinh doanh, đếncông tác quản lý và hiệu quả sử dụng vốn tại doanh nghiệp

- Môi trờng Chính trị -Văn hoá- Xã hội:

Chế độ chính trị quyết định nhiều đến cơ chế quản lý kinh tế, các yếu tố vănhoá, xã hội nh phong tục tập quán, thói quen, sở thích là những đặc trng của đối t-ợng phục vụ của doanh nghiệp do đó gây ảnh hởng lớn đến hoạt động sản xuất kinhdoanh của doanh nghiệp

- Môi trờng pháp lý:

Là hệ thống các chủ trơng chính sách, hệ thống pháp luật tác động đến hoạt

động kinh doanh của doanh nghiệp Nhà nớc, bằng luật pháp và hệ thống các chínhsách kinh tế, thực hiện chức năng quản lý và điều tiết các nguồn lực trong nền kinh

tế Qua đó các chính sách khuyến khích đầu t và những u đãi về thuế, về vốn đã thực

sự đem lại cho các doanh nghiệp một môi trờng kinh doanh ổn định và sôi động Vì

vậy, đứng trớc quyết định về đầu t tài chính doanh nghiệp luôn phải tuân thủ cácchính sách kinh tế của nhà nớc.

- Môi trờng kỹ thuật công nghệ:

Ngày nay tiến bộ khoa học công nghệ phát triển không ngừng, việc áp dụngnhững thành tựu đạt đợc vào hoạt động sản xuất kinh doanh có vai trò vô cùng quantrọng Làn sóng chuyển giao công nghệ đã trở nên toàn cầu hoá, tạo điều kiện chocác doanh nghiệp nâng cao trình độ của mình

- Môi trờng tự nhiên: Là toàn bộ các yếu tố tự nhiên tác động đến doanhnghiệp nh thời tiết, khí hậu Khoa học ngày càng phát triển thì con ngời càng nhậnthức đợc rằng họ là bộ phận không thể tách rời của tự nhiên Các điều kiện làm việctrong môi trờng tự nhiên phù hợp sẽ làm tăng năng suất lao động và tăng hiệu quảcông việc

Mặt khác, điều kiện tự nhiên phù hợp còn tác động đến các hoạt động kinh tế

và cơ sở vật chất của doanh nghiệp Tính thời vụ, thiên tai, lũ lụt gây khó khăn chorất nhiều doanh nghiệp và ảnh hởng đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

- Thị trờng : Tại đây nhân tố thị trờng đợc xem xét trên các khía cạnh nh giácả, cung cầu và cạnh tranh

+ Cạnh tranh: Cơ chế thị trờng là cơ chế của cạnh tranh gay gắt Bất cứdoanh nghiệp nào muốn tồn tại và phát triển cũng đều phải đứng vững và tạo u thếtrong cạnh tranh với các đối thủ khác trên thị trờng

+ Giá cả: Đây là nhân tố doanh nghiệp quyết định nhng lại phụ thuộc vàomức giá chung trên thị trờng Doanh nghiệp định giá thì phải căn cứ vào mức giáthành và mức giá chung Sự biến động của giá trên thị trờng có thể có tác động rấtlớn đến tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

+ Cung cầu: doanh nghiệp phải xác định mức cầu trên thị trờng cũng nh mứccung để có thể lựa chọn phơng án tối u tránh tình trạng sử dụng vốn không hiệu quả

2.2.2 Các nhân tố chủ quan:

* Ngành nghề kinh doanh :

Đây là điểm xuất phát của doanh nghiệp, có định hớng phát triển trong suốtquá trình tồn tại Một ngành nghề kinh doanh đã đợc lựa chọn buộc ngời quản lýphải giải quyết những vấn đề nh:

- Cơ cấu tài sản, mức độ hiện đại của tài sản

- Cơ cấu vốn, quy mô vốn, khả năng tài chính của doanh nghiệp

- Nguồn tài trợ cũng nh lĩnh vực đầu t

* Trình độ quản lý tổ chức sản xuất

* Trình độ tổ chức quản lý của lãnh đạo: vai trò của ngời lãnh đạo trong sảnxuất kinh doanh là rất quan trọng, thể hiện ở sự kết hợp một cách tối u và hài hoàgiữa các yếu tố của quá trình sản xuất kinh doanh nhằm giảm những chi phí khôngcần thiết, đồng thời nắm bắt các cơ hội kinh doanh đem lại cho doanh nghiệp sựtăng trởng và phát triển.

- Trình độ tay nghề của ngời lao động: thể hiện ở khả năng tự tìm tòi sáng tạotrong công việc, tăng năng suất lao động Đây là đối tợng trực tiếp sử dụng vốn củadoanh nghiệp quyết định phần lớn hiệu quả trong sử dụng vốn

- Trình độ tổ chức hoạt động kinh doanh: đây cũng là một yếu tố có ảnh hởngtrực tiếp Chỉ trên cơ sở tổ chức hoạt động kinh doanh có hiệu quả mới đem lạinhững kết quả đáng khích lệ

- Trình độ quản lý và sử dụng các nguồn vốn: Đây là nhân tố ảnh hởng trựctiếp đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp Công cụ chủ yếu để quản lý cácnguồn tài chính là hệ thống kế toán tài chính Nếu công tác kế toán đợc thực hiệnkhông tốt sẽ dẫn đến mất mát, chiếm dụng, sử dụng không đúng mục đích gâylãng phí tài sản đồng thời có thể gây ra các tệ nạn tham ô, hối lộ, tiêu cực là cáccăn bệnh xã hội thờng gặp trong cơ chế hiện nay

* Tính khả thi của dự án đầu t:

Việc lựa chọn dự án đầu t có ảnh hởng không nhỏ đến hiệu quả sử dụng vốn.Nếu doanh nghiệp có dự án đầu t khả thi, sản xuất ra các sản phẩm dịch vụ có chất l-ợng tốt, giá thành thấp thì doanh nghiệp sẽ sớm thu hồi đợc vốn và có lãi Ngợc lạikhi không tiêu thụ đợc sản phẩm, doanh nghiệp sẽ bị ứ đọng vốn, ảnh hởng tiêu cực

đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

* Cơ cấu vốn đầu t: Việc đầu t vào những tài sản không phù hợp sẽ dẫn đếntình trạng vốn bị ứ đọng, gây ra tình trạng lãng phí vốn, giảm vòng quay của vốn,hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp rất thấp

Trên đây là những nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hởng đến hiệu quả sử dụngvốn của doanh nghiệp, ngoài ra còn có những nguyên nhân khác tuỳ thuộc vào điềukiện kinh doanh cụ thể của từng doanh nghiệp Nắm bắt đợc các nhân tố này sẽ giúpcho doanh nghiệp kịp thời đa ra giải pháp hữu hiệu nhằm hạn chế tối đa ảnh hởngtiêu cực của chúng tới hoạt động của doanh nghiệp, từ đó nâng cao hơn nữa hiệu quả

sử dụng vốn của doanh nghiệp

CHƯƠNG 2

Thực trạng huy động và sử dụng vốn tại Tổng công ty

dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí DMC

I Giới thiệu tổng quan về Tổng công ty ( TCT ) :

1 Sơ lợc về Tổng công ty :

Tên công ty : Tổng công ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí – CTCP

Tên giao dịch : Drilling Mud Corporation

Tên viết tắt : DMC ,CORP

Địa chỉ trụ sở chính : Số 32 – 34 ngõ Thái Thịnh II, phờng Thịnh Quang, quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội

Tổng công ty dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí – CTCP ( gọi tắt là “Tổng

công ty” ) tiền thân là Công ty Cổ phần dung dịch khoan và hóa phẩm dầu khí đợcthành lập và hoạt động theo quyết định số 1544/QĐ-TCCB ngày 28 tháng 4 năm

2005 của Bộ trởng Bộ Công nghiệp trên cơ sở cổ phần hóa Công ty Dung dịch khoan

và hóa phẩm dầu khí, là doanh nghiệp Nhà nớc, đơn vị thành viên hạch toán độc lậpthuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam Giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh công ty cổphần số 01303009579 ngày 18 tháng 10 năm 2005 do Sở kế hoạch và Đầu t thànhphố Hà Nội cấp

Tổng Công ty đã thực hiện niêm yết và giao dịch cổ phiếu tại Trung tâm Giaodịch chứng khoán Hà Nội ( ngày giao dịch đầu tiên 15/11/2007 ) căn cứ vào Quyết

định chấp thuận niêm yết số 313/QĐ-TTGDHN do Trung tâm Giao dịch Chứngkhoán Hà Nội cấp ngày 08/11/2007 với mã chứng khoán là PVC

Tổng Công ty đã đợc Sở kế hoạch và Đầu t thành phố Hà Nội cấp đăng kí thay

đổi lần 9 ngày 20/05/2010 đối với Giấy chứng nhận Đăng kí kinh doanh Công ty cổphần số 0103009579 ngày 18/10/2005 với :

2 Ngành nghề kinh doanh và hoạt động chính :

• Kinh doanh các loại phân bón sản xuất trong và ngoài nớc

• Kinh doanh hóa chất ( trừ loại Nhà nớc cấm ), nguyên vật liệu và các thiết bị tìmkiếm, thăm dò, khai thác, vận chuyển, tồn chứa, chế biến dầu khí và các ngành kinh

tế

• Xuất nhập khẩu hóa chất, hóa phẩm, thiết bị, nguyên liệu, vật t phục vụ chongành công nghiệp dầu khí, phục vụ xử lý, chống ô nhiễm môi trờng và các ngànhcông nghiệp khác

• Nghiên cứu chuyển giao công nghệ, cung cấp dịch vụ khoan, dịch vụ hoàn thiện

và sửa chữa giếng khoan dầu khí, xử lý vùng cận đáy giếng, tăng cờng thu hồi dầu

và các dịch vụ kĩ thuật dầu khí khác

• Khai thác mỏ và sản xuất, mua bán khoáng sản trong và ngoài nớc ; kinh doanhthiết bị ; máy móc phục vụ cho ngành khai thác khoáng sản và các ngành côngnghiệp khác

• Kinh doanh phụ gia cho dung dịch khoan

3 Những đặc điểm chủ yếu ảnh hởng đến huy động và sử dụng vốn :

3.1 Bộ máy tổ chức :

* Văn phòng giám đốc và Hội đồng quản trị :Văn phòng Giám đốc và Hội đồng

quản trị là phòng nghiệp vụ có chức năng tham mu và giúp việc cho Ban giám đốc

và Hội đồng quản trị trong việc chỉ đạo, quản lý và điều hành hoạt động chung

* Phòng tổ chức và phát triển nguồn nhân lực :Tổ chức sắp xếp quản lý lao động

của TCT sao cho phù hợp đạt hiệu quả cao nhất Có trách nhiệm tổ chức các khóa

đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho ngời lao động

* Phòng thơng mại hợp đồng: Tham mu cho Giám đốc xác định mặt hàng, thị

tr-ờng giá cả, ký kết hợp đồng với các đối tác trong và ngoài nớc đồng thời thực hiệncác nghĩa vụ về xuất khẩu

* Phòng dịch vụ kỹ thuật: Lập kế hoạch sản xuất cung ứng cho các đơn vị thành

viên, quản lý triển khai các kế hoạch, chịu trách nhiệm các vấn đề kỹ thuật

* Phòng pháp chế và quan hệ cộng đồng: giúp giám đốc thanh tra, kiểm tra việc

thực hiện chính sách pháp luật,

* Phòng hành chính : có chức năng giúp cho Ban Giám đốc TCT trong việc quản

lý, đào tạo, bồi dỡng, phát triển nguồn nhân lực, tiền lơng và chế độ chính sách vớingời lao động, công tác hành chính, văn th lu trữ, lễ tân, an ninh bảo vệ, công tác antoàn về sinh lao động, bảo hộ lao động của Công ty

* Phòng kế hoạch : tham mu và giúp việc cho Ban giám đốc trong công tác kế

hoạch hóa, báo cáo thống kê, đầu t xây dựng cơ bản, kế hoạch phát triển sản phẩm

và thị trờng

* Phòng tài chính kế toán: tổ chức công tác hạch toán kế toán, quản lý tài sản tiền

vốn, xây dựng, quản lý và thực hiện kế hoạch tài chính của TCT

* Phòng đầu t và xây dựng cơ bản: tổ chức, nghiên cứu tổng hợp, phân tích thông

tin để tham mu cho Ban Giám đốc về định hớng đầu t trên cơ sở phát triển chung

của ngành Dầu khí và nền kinh tế Triển khai nghiên cứu, xúc tiến đầu t, thực hiện

đầu t và quản lý đầu t các dự án đầu t mà Tổng công ty tham gia…

* Phòng marketing :lập kế hoạch giới thiệu sản phẩm trong và ngoài nớc, xây

dựng các chiến lợc tiếp thị, bán hàng

3.2 Đặc điểm về nhiệm vụ sản xuất:

Do đặc điểm các mặt hàng sản xuất và tiêu thụ của Tổng công ty là những mặthàng rất đặc biệt, đặc trng cho ngành dầu khí nên nhiệm vụ sản xuất của TCT khá

ổn định Tuy nhiên, để có thể đáp ứng nhu cầu trong và ngoài nớc, số ngành kinhdoanh và dịch vụ của DMC ngày càng đa dạng: ngoài hoạt động chính là sản xuất vàkinh doanh hóa phẩm dầu khí, DMC còn xuất nhập khẩu hóa chất, hóa phẩm, thiết

bị, vật t cho ngành công nghiệp dầu khí; chống ô nhiễm môi trờng và các ngànhcông nghiệp khác; nghiên cứu chuyển giao công nghệ, cung cấp các dịch vụ liênquan đến dầu khí; khai thác mỏ và sản xuất, mua bán khoáng sản, kinh doanh thiết

bị máy móc phục vụ cho ngành khai thác khoáng sản, kinh doanh phụ gia cho dungdịch khoan Mở rộng ngành nghề sản xuất đồng nghĩa với việc phải mở rộng cơ sởsản xuất, mua sắm nhiều máy móc thiết bị, tốn kém nhiều chi phí khai thác, tìmkiếm thị trờng Cuối năm 2009, Tổng công ty mới thành lập công ty khai thác, chếbiến Barite tại Lào với tổng mức đầu t 10 tỷ đồng và dự kiến đa văn phòng đi vàohoạt động tháng 10-12/2010; đầu t dây chuyền sản xuất hóa phẩm mới ở Vũng Tàutrị giá 50 tỷ, dự án thuê mua trụ sở mới của DMC trị giá 40 tỷ dự tính thực hiện vàocuối năm Trong đó, nổi bật nhất là dự án đầu t xây dựng hệ thống kho hóa chấtchuyên dụng tại KKT Dung Quất với tổng mức đầu t 91,8 tỷ hiện đang hoàn thànhgiai đoạn mua sắm thiết bị đến cuối năm Với mức đầu t lớn nh vậy, nhu cầu về vốncủa Tổng công ty là rất lớn

3.3 Thị trờng tiêu thụ sản phẩm :

Việc sản xuất và tiêu thụ mặt hàng hóa phẩm dầu khí - một mặt hàng gần nh độcquyền là một lợi thế của TCT DMC không chỉ cung cấp sản phẩm và dịch vụ đadạng của công ty cho đông đảo các doanh nghiệp và cá nhân trong nớc mà còn xuấtkhẩu sang nớc ngoài Ngoài ra, không những sản xuất và tiêu thụ những sản phẩmtruyền thống và đặc trng của ngành, TCT còn cung cấp những sản phẩm và dịch vụ

mà nhiều doanh nghiệp khác cũng đang tiến hành kinh doanh nh : xử lý môi trờng;kinh doanh các loại phân bón; buôn bán tơ, xơ, sợi dệt; làm đại lý bảo hiểm; buônbán cao su; xây dựng và kinh doanh cao ốc Việc mở rộng kinh doanh nhiều mặthàng, cung cấp nhiều dịch vụ tạo cho công ty một thị trờng tiêu thụ tiềm năng nhngcũng chịu sự cạnh tranh khá gay gắt từ phía các doanh nghiệp khác vì đó không phải

là những mặt hàng thế mạnh của Tổng công ty

4 Tầm nhìn và mục tiêu phát triển :

Là nhà cung cấp có uy tín quốc tế trong lĩnh vực dung dịch khoan và hóa phẩm

dầu khí trong nớc, DMC.,CORP xác định mục tiêu từng bớc trở thành nhà cung cấpchính các loại hóa chất và các dịch vụ trọn gói về : dung dịch khoan, khai thác, vậnchuyển, chế biến dầu khí, góp phần vào sự phát triển khối dịch vụ dầu khí của PetroViệt Nam

II Thực trạng huy động và sử dụng vốn tại DMC

1 Khái quát chung về thực trạng huy động vốn tại DMC :

3 Ngời mua trả tiền trớc 8.845.377.335 3.510.803.451 17.504.185.840

4 Thuế, các khoản phải nộp NN 768.781.167 829.480.255 1.565.678.783

5 PhảI trả ngời lao động 6.392.207.071 6.807.575.632 12.165.374.071

2 Chênh lệch tỉ giá hối đoái 299.620.198 803.522.572 1.369.333.937

3 Quỹ đầu t phát triển 4.071.337.041 4.071.337.041 7.777.299.041

4 Quỹ dự phòng tài chính 1.017.834.260 2.997.997.924 5.468.638.924

5 Lợi nhuận sau thuế

cha phân phối

67.926.689.204 83.192.317.612 99.669.149.546

II Nguồn kinh phí & quỹ khác 372.812.128 (889.531.499) (8.489.423.267)

1 Quỹ khen thởng và phúc lợi 304.913.128 (891.230.499) (8.519.301.267)

( Nguồn: Phòng kế toán - chính, Bảng cân đối kế toán các năm 2007, 2008,2009)

Từ số liệu trên bảng 1, ta tính đợc các hệ số phản ánh cơ cấu nguồn vốn sau đây: Bảng 2 : Bảng hệ số phản ánh cơ cấu vốn 3 năm gần đây

Từ các hệ

số trên ta thấy : Hệ số nợ đang đang có xu hớng tăng trong thời gian gần đây, tuynhiên tỷ trọng các khoản nợ trong tổng nguồn vốn vẫn cha vợt qua mức 50% chothấy trong tổng nguồn vốn của TCT, tỷ lệ nguồn vốn từ các chủ nợ vẫn ở mức antoàn Hệ số nợ dài hạn rất nhỏ cho thấy nợ của TCT chủ yếu là nợ ngắn hạn, nguồnvốn của TCT ổn định và rất ít phải vay nợ lớn, thời gian dài Tuy nhiên cần kiểmsoát và hạn chế vay nợ từ bên ngoài để tránh nguy cơ phụ thuộc quá nhiều vào cácchủ nợ Ngợc lại với hệ số nợ, hệ số VCSH cho thấy tỷ trọng nguồn vốn tự có củaTCT trong tổng số nguồn vốn, hệ số này cũng đang có xu hớng giảm nhng cơ cấuhiện tại vẫn an toàn, công ty vẫn tự chủ về mặt tài chính Tuy nhiên TCT cũng cần

có biện pháp quản lý và hạn chế nguồn vốn vay

Để xem xét tài sản có đợc tài trợ nh thế nào ta đi phân tích kĩ hơn cơ cấu nguồnvốn theo bảng 3

Tỷ trọng các khoản vốn vay và chiếm dụng ngày càng tăng Trong đó chủ yếu làvay và nợ ngắn hạn Con số này tăng lên mạnh mẽ vào năm 2008, 2009 ( gấp hơn 2lần so với năm 2007) Các khoản vay hầu hết đều xuất phát từ các ngân hàng thơngmại và Tổng Công ty Tài chính Cổ phần Dầu khí PVFC) Các khoản vay nói trên

đều đợc sử dụng để mua nguyên vật liệu, thanh toán chi phí vận chuyển và các chiphí khác, bổ sung vốn lu động và đợc đảm bảo bằng tín chấp Nh đã phân tích sự

ảnh hởng của nhiệm vụ sản xuất đến huy động vốn, các hoạt động kinh doanh vàdịch vụ của DMC ngày càng phong phú nên việc tăng huy động vốn nhằm mục đích

nh trên là hoàn toàn hợp lý

Chiếm tỷ trọng nhỏ hơn khoản vay và nợ ngắn hạn là các khoản chiếm dụng đợccủa ngời bán, khoản này tăng đột biến trong năm 2009, đồng thời, khoản ngời muatrả tiền trớc đang có xu hớng tăng Điều này cho thấy các sản phẩm và dịch vụ củaTCT đang tạo uy tín tốt đối với khách hàng Nhìn chung, Tổng công ty quản lý khátốt các khoản nợ phải trả nên tỷ trọng các khoản chi phí phải trả, phải trả ngời lao

động, thuế và các khoản phải nộp nhà nớc duy trì con số khá ổn định Các khoảnphải trả, phải nộp khác chủ yếu là khoản phải trả cho Công ty Liên doanh dung dịchkhoan M-I Việt Nam về khoản tiền công ty này ứng trớc cho Tổng công ty để nhậpkhẩu hóa chất, tiền cổ tức trả cho Tập đoàn dầu khí Việt Nam, và các khoản khác Bảng 3 : Bảng tỷ trọng nguồn vốn 3 năm gần đây

A Nợ phải trả 36,39% 40,67% 43,94%

3 Ngời mua trả tiền trớc 2,85% 0,885% 3,69%

4 Thuế và các khoản phải nộp NN 0,24% 0,21% 0,33%

2 Chênh lệch tỉ giá hối đoái 0,096% 0,202% 0,28%

3 Quỹ đầu t phát triển

lý đợc tính bằng chênh lệch giữa giá bán cho khách hàng với số tổng cộng của giágốc hàng nhập khẩu và phí dịch vụ của Tổng công ty)

Một u điểm nữa là, thông qua hệ số nợ dài hạn và bảng tỷ trọng nguồn vốn ở trên,khoản nợ dài hạn chiếm một phần rất nhỏ trong tổng nguồn vốn, cho thấy Tổngcông ty đang kinh doanh với một cơ cấu vốn an toàn, tỷ trọng nguồn vốn chủ sở hữulớn trong đó chủ yếu là vốn chủ sở hữu, điều này cho thấy Tổng công ty có khả năng

tự chủ về mặt tài chính Ngoài vốn chủ sở hữu, lợi nhuận sau thuế cha phân phốicũng chiếm tỷ trọng lớn, lợi nhuận trong 3 năm tơng đối ổn định cho thấy việc đầu

t và sử dụng vốn của công ty khá hợp lý