Quy hoạch xây dựng ứng phó với nươc biển dâng và biến đổi khí hậu

- Khắc phục những tồn tại yếu kém của quá trình đô thị hóa hiện nay như nguồn lực xâydựng đô thị yếu kém; hạ tầng đôthị thiếu đồng bộ; di dân nôngthôn, an ninh lương thực thựcphẩm bị đe

QUY HOẠCH XÂY DỰNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG

Hà Nội, 18/10/2011

Viện Kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn

Bộ Xây dựng

TS.KTS Lưu Đức Cường Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Quy hoạch Môi trường đô thị-nông thôn

Thùc tr¹ng vµ ĐỊNH HƯỚNG

vùng Lào Cai, Yên Bái

-Hà Giang - Tuyên Quang

- Vĩnh Phú và vùng Tây

Bắc

Thực trạng phát triển đô thịNăm 1998, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Ðịnh hướng phát triển hệ thống đô

thị Việt Nam đến năm 2020

Lý do nghiên cứu điều chỉnh

(Định h-ớng Quy hoạch tổng thể phát triển đô thị Việt Nam đến 2020 đã đ-ợc Thủ t-ớng Chính

phủ phê duyệt tại Quyết định số 10/1998/QĐ-TTg ngày 23/1/1998)

Nền tảng pháp lý cho quản lý phát triển đô thị giai đoạn 1998-2007

 Nhiều chỉ số, nội dung phát triển mới v-ợt khung kế hoạch cho thấy sau 10 năm

thực hiện đã đến thời hạn điều chỉnh

 Định h-ớng không nêu rõ khung chiến l-ợc và giải pháp thực hiện phù hợp với sự

thay đổi cơ chế thị tr-ờng và sự chuyển đổi hình thức đầu t- đa thành phần

 Tính pháp quy của bản định h-ớng 98 ch-a cao, các nội dung định h-ớng 98 ch-a

thấy xuất hiện trong các ch-ơng trình nghị quyết của Đảng

- Khắc phục những tồn tại yếu kém của quá trình đô thị hóa hiện nay (như nguồn lực xây

dựng đô thị yếu kém; hạ tầng đôthị thiếu đồng bộ; di dân nôngthôn, an ninh lương thực thựcphẩm bị đe dọa; ô nhiễm môitrường và mất cân bằng sinh thái;chất lượng quy hoạch yếu kém,thiếu tầm nhìn; năng lực quản lý

đô thị còn hạn chế…)

- Nhưng cũng đang đối mặt với những thách thức, trở ngại mới trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu

Định hướng phát triển hệ thống đô thị đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050 (QD445/TTg, 7/4/2009)

- Hai hành lang Kinh tế - Đô thị

động lực chủ đạo theo hớng Bắc

-Nam:

+ Hành lang duyên hải gắn vớichiến l-ợc biển

+ Hành lang đ-ờng Hồ Chí Minh;

- Một hành lang vành đai biêngiới (Việt Nam - Trung quốc, ViệtNam - Lào, Việt Nam - Cămphuchia)gắn với kinh tế cửa khẩu và an ninhquốc phòng;

Sáu trục hành lang Kinh tế

-Đô thị động lực liên kết hỗ trợ theoh-ớng Đông - Tây gắn với các cựctăng tr-ởng quốc gia

ĐỘNG LỰC HèNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Đễ THỊ GẮN VỚI CHIẾN LƢỢC BIỂN

KHU KINH TẾ THÁI BèNH - THÁI BèNH KHU KINH TẾ ĐèNH VŨ - CÁT HẢI - HẢI PHềNG

KHU KINH TẾ ĐễNG NAM NGHỆ AN - NGHỆ AN

KHU KINH TẾ HềN LA - QUẢNG BèNH

KHU KINH TẾ ĐỊNH AN - TRÀ VINH

KHU KINH TẾ NĂM CĂN - CÀ MAU

KHU KINH TẾ ĐễNG NAM - QUẢNG TRỊ KHU KINH TẾ NINH CƠ - NAM ĐỊNH

Bản đồ phân vùng kinh tế và các khu kinh tế ven biển việt nam

“Ƣu tiờn phỏt triển

Địa điểm các cảng nước sâu đang phát triển và khối

lượng hàng hóa hiện nay

Quyết định 2190/QĐ-TTg/2009

thống cảng biến Việt Nam

+ Cảng đầu mối khu vực:

Hòn Gai, Nghi Sơn, Nghệ

An, Sơn Dương, Vũng

Áng, Dung Quất, Quy

Nhơn, Nha Trang, Ba

Ngòi, thành phố Hồ Chí

Minh, Đồng Nai, Cần Thơ

- Các cảng địa phương

- Cảng chuyên dùng:

Phát triển đô thị gắn với kinh tế biển

Phân vùng đô thị ven biển Việt Nam

gồm các tiểu vùng duyên hải cơ bản

sau:

 Vùng duyên hải Bắc Bộ:

(1) Duyên hải Quảng Ninh

(2) Duyên hải đồng bằng sông Hồng

 Vùng duyên hải Trung Bộ:

(3) Duyên hải Thanh Nghệ Tĩnh

(4) Duyên hải Bình Trị Thiên

(5) Duyên hải Đà Nẵng Quảng Nam

-Quảng Ngãi

(6) Duyên hải Bình Định Phú Yên

-Khánh Hòa

 Vùng duyên hải Nam Bộ:

(7) Duyên hải từ Ninh Thuận - TPHCM

(8) Duyên hải Cửa châu thổ ĐBSCL

(9) Duyên hải Tây Cà Mau - Kiên Giang

Tổng dân số: 43,835 triệu Dân số ĐThi: 13,678 Triệu

VÙNG DUYÊN HẢI ĐỒNG BẰNG S.HỒNG VÙNG DUYÊN HẢI QUẢNG NINH

VÙNG DUYÊN HẢI THANH NGHỆ

VÙNG DUYÊN HẢI Đ.NẴNG Q.NAM

VÙNG DUYÊN HẢI TỪ N.THUẬN

VÙNG DUYÊN HẢI CÀ MAU - K.GIANG

Dân số ĐThi: 69,3 vạn

Tỉ lệ ĐTH: 23,5%

Số ĐThị: 23

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN

ĐÔ THỊ BỀN VỮNG, THÁCH THỨC MỚI TRONG

PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ

12 14 16 18 20

12 14 16 18 20

-350 -250 -150 -50 50 150 250 350 450 550 650

-0.4 -0.2 0 0.2 0.4 0.6 0.8 1 1.2 1.4 1.6 1.8

Note: The values on the contours, which are the average values for an area with size 1 x 1 degree

The trend of the rainfall

Note: The values on the contours, which are the average values for an area with size 1 x 1 degree

Thuc et al IHM, 2009

Các biểu hiện của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

“Việt Nam là một trong 4 nước chịu ảnh hưởng lớn nhất của hiện tượng

khí hậu cực đoan trong hai thập kỷ trở lại đây và đứng thứ 3 nếu chỉ tính

riêng năm 2008” (Báo cáo về chỉ số rủi ro khí hậu toàn cầu 2009,

Germanwatch, COP 15, Copenhagen, Denmark)

SLR Scenario

(m)

Inundated Area (km 2 )

Population Affected (Mill)

Đồng bằng sông Cửu Long là một trong

những vùng chịu thiệt hại nặng nề nhất

trên trái đất do tác động của BĐkH,

nước biển dâng

Nước dâng cao làm sạt lở cửa biển

phường Nhà Mát, TP Bạc Liêu

Khu vực ven biển dễ bị tổn thương

- Những thay đổi về chế độ mưa và các hiện

tượng thời tiết cực đoan sẽ dẫn tới tăng tần suất

và mức độ nghiêm trọng của lũ lụt ở những khu

vực có lượng mưa gia tăng

- Phát triển đô thị làm tăng tỉ lệ diện tích bề mặt

có khả năng thấm nước bị bê tông hóa; suy giảm

diện tích mặt nước do san lấp, lấn chiếm, hoặc xả

thải cũng làm giảm khả năng trữ nước mưa và làm

tăng nguy cơ úng lụt tại các đô thị

NGẬP LỤT TẠI HÀ NỘI

Bản đồ hiện trạng ngập lụt khu vực Hà Nội ngày 7/11/2008

NGẬP LỤT TẠI TPHCM

Ngập lụt là hậu quả đầu tiên dẫn đến những hệ

lụy ảnh hưởng đến phát triển đô thị bền vững

Ảnh hưởng đến đặc

điểm cấu trúc khung

thiên nhiên đô thị:

- Thay đổi đặc điểm địa

hình, địa mạo đô thị

- Suy giảm tài nguyên

thiên nhiên như giảm diện

tích đất, giảm tài nguyên

nước ngọt

- Thay đổi hệ sinh thái đô

thị ven biển

Ngập lụt tại đồng bằng châu thổ sông Cửu Long

Thay đổi tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái ven bờ

Xói mòn, sạt lở gây suy giảm diện tích đất

Đê biển Tây (xã Khánh Tiến, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau) bị sạt lở nghiêm trọng do tác động của BĐKH.

Hiện tượng nước biển

dâng sẽ làm ngập lụt

nhiều vùng đất thấp

Ảnh hưởng đến cấu trúc không gian đô thị (Khu công nghiệp, khu nhà ở, hệ thống các trung tâm…)

Ngập lụt tại Quảng Nam

Ngập lụt tại đồng bằng sông Cửu Long

Ngập lụt tại Cần Thơ

Ngập lụt tại thành phố Đà Nẵng

làm giảm thoát nước

trong đô thị, gây quá tải

đối với hệ thống thoát

và xử lý nước thải

- Thay đổi không gian

mặt nước, công viên

cây xanh, quảng

- Vấn đề biến đổi khí hậu và nước biển dâng cũng như thiên tai, bão lụt ngày

càng diễn biến phức tạp và khó dự báo

- Những nguy cơ rủi ro ngày càng tăng do biến đổi khí hậu ảnh hưởng mạnh

mẽ đến chiến lược phát triển đô thị Việt Nam

- Trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển, đa phần các đô thị, đặc biệt là

các đô thị ven biển và đô thị miền núi, có tính dễ bị tổn thường cao, năng lực

thích ứng thấp

- Hầu như chưa tích hợp và chưa có phương pháp lồng ghép các vấn đề biến

đổi khí hậu trong các chương trình, quy hoạch phát triển đô thị

- Nhiều đô thị được xây dựng và phát triển trong giai đoạn trước đây sẽ gặp

khó khăn trong công tác cải tạo, chỉnh trang đô thị để ứng phó với biến đổi khí

hậu

Biến đổi khí hậu - những thách thức mới trong phát triển

đô thị

- Nhiều đô thị, đặc biệt là các đô thị duyên hải chịu ảnh hưởng của điều kiện

tự nhiên bất lợi (mùa hạn bị xâm nhập mặn, mùa mưa bị ngập úng do lũ lụt và

triều cường) và ngày càng khốc liệt hơn do biến đổi khí hậu, nước biển dâng

và tác động của con người (các dự án thủy điện thượng nguồn, các tuyến

đường chắn ngang dòng chảy, thu hẹp các vực chứa nước tự nhiên…)

- Trước bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng, tốc độ đô thị hóa nhanh,

đặc biệt tại các đô thị duyên hải Việt Nam lại càng làm tăng các rủi ro trong

phát triển, mâu thuẫn với các nguyên tắc giảm thiểu tác động do BĐKH và

nước biển dâng

- Việc phát triển nhanh chóng tại các khu vực ven biển đã dẫn đến những

xung đột nhất định (giữa các chức năng đô thị với chức năng tự nhiên của bãi

bồi, vùng thoát lũ, sử dụng nước và các chức năng sinh thái…)

Biến đổi khí hậu - những thách thức mới trong phát triển

đô thị

QUY HOẠCH XÂY DỰNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI

KHÍ HẬU, CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA

- Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng đến hạ tầng kỹ

thuật đô thị, sử dụng năng lượng…;

- Xác định các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng;

- Tích hợp các vấn đề biến đổi khí hậu vào các chiến lược, chương trình,

kế hoạch và quy hoạch;

- Điều chỉnh quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, các khu dân cư đô thị theo các

kịch bản biến đổi khí hậu;

- Đề xuất các nội dung cần bổ sung trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật xây dựng để ứng phó với biến đổi khí hậu

Các nhiệm vụ trọng tâm ứng phó với BĐKH của ngành xây dựng

giai đoạn 2011 - 2015

Ghi chú: Quyết định 158/2008/QĐ - TTg

- Việt Nam mới bắt đầu đặt vấn đề lồng ghép ứng phó với biến đổi khí hậu

trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch

- Quy hoạch xây dựng, với vai trò là một công cụ tổ chức không gian đô thị, là điểm khởi đầu đặc biệt quan trọng cho lồng ghép ứng phó với BĐKH, hướng

tới phát triển đô thị bền vững

- Thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt tại khu vực ven biển là một vấn đề

mới và có thể áp dụng các nguyên tắc cơ bản của công tác lập quy hoạch

không gian

- Đồng thời, các nguyên tắc của quy hoạch không gian cũng cần phải thích

ứng, thay đổi sao cho phù hợp với quá trình xây dựng và áp dụng các chính

sách thích ứng bền vững nhằm giảm nhẹ các tác động tiêu cực của BĐKH lên phát triển đô thị

Quy hoạch xây dựng có tầm quan trọng đặc biệt trong công tác

ứng phó với biến đổi khí hậu

- Thích ứng và giảm nhẹ rủi ro trước thiên tai, lũ lụt… không phải là lĩnh vực mới trong quy hoạch đô thị, nhưng mới trong bối cảnh biến đổi khí hậu

- Đánh giá môi trường chiến lược với tư cách là công cụ lồng ghép bảo vệ môi trường trong QHXD đã thực hiện hơn 10 năm

- Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay của ĐMC ứng phó với BĐKH chưa đủ

mạnh, ĐMC mới chỉ đánh giá tác động của phát triển đô thị đến khí hậu, môi trường, chưa đánh giá tác động của BĐKH đến phát triển đô thị

- Các mục tiêu ứng phó rủi ro (phòng chống lũ, ngập úng, triều cường, xâm nhập mặn…) cũng đã được đặt ra trong QHXD Nhưng cách tiếp cận, phương pháp luận chưa hợp lý, chưa toàn diện trong bôi cảnh toàn cầu hóa và BĐKH

- Hàng loạt các dự án thoát nước được triển khai khắp cả nước là thực sự cần thiết, nhưng chưa hiệu quả do mang tính bị động trước rủi ro và thiếu quy

hoạch tổng thể, có tầm nhìn và tính thích ứng với BĐKH

Thực trạng lồng ghép ứng phó BĐKH trong QHXD

- Các giải pháp thiết kế, thực hiện và quản lý quy hoạch được xây dựng trong

sự tách biệt, rất thiếu sự lồng ghép

- Phương pháp tiếp cận đơn ngành của quy hoạch hiện nay không thể đáp ứng được yêu cầu mới trong bối cảnh nguy cơ từ sự khốc liệt của thiên tai, lũ lụt tăng lên do biến đổi khí hậu

- Các công cụ lồng ghép đa ngành nhằm xây dựng và vận hành một khung không gian thống nhất lại rất hạn chế và không phát triển

- Các đồ án quy hoạch đô thị ở ta thường có khung thời gian quy hoạch cho khoảng 20 - 25 năm, trong khi rất nhiều những tác động của BĐKH chỉ thực sự

- Các kênh mương tự nhiên và những khu vực thấp đang bị lấn chiếm và lấp đầy bừa bãi phục vụ cho đô thị hóa, ngăn cản đường dẫn dòng chảy của nước mặt và phá hủy chức năng lưu giữ nước của các hồ ao.

- Khả năng hấp thụ tự nhiên của đất bị giảm trong khi diện tích bề mặt bê tông hóa ngày càng tăng - dẫn tới hậu quả là tốc độ dòng chảy nước mặt gia tăng trong khi mực nước ngầm suy giảm, hệ thống cống thoát nước mưa của các

đô thị đều quá tải

- Nhiều biện pháp đối phó với việc ngập lụt do mưa hay triều dâng chủ yếu mang tính bị động và “chữa cháy” vì những khu vực như hồ nước, sông ngòi hay kênh dẫn cần bảo vệ đã trở thành các khu đô thị, nhà ở không còn khả năng bảo tồn nữa

Ví dụ đối với vấn đề “nước” trong đô thị

Quy hoạch thích ứng với BĐKH

- Các vấn đề đặt ra với quy hoạch xây dựng nêu trên đòi hỏi một phương pháp tiếp cận phức tạp toàn diện hơn của QHXD

- Phải có một quy hoạch chiến lược tổng thể, dài hạn 50 hay 100 năm tới, và vấn đề biến đổi khí hậu phải gắn với quy hoạch đó Đây là vấn đề còn mờ nhạt

và cần được xem xét thêm trong “Định hướng quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050” đã được Thủ tướng phê duyệt

- Lồng ghép các phương pháp tiếp cận thiết kế, kỹ thuật và quản lý riêng biệt trong một khung quy hoạch hợp nhất (ví dụ: quy hoạch thoát nước liên kết với quy hoạch cây xanh, quy hoạch lưu vực sông…)

- Giải quyết vấn đề tác động của BĐKH đối với phát triển đô thị theo hướng đa ngành, đa chiều, đa giai đoạn và tương tác với nhau

- Quy hoạch thích ứng phải tạo điều kiện cho phân tích tổng hợp về điểm

mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức mà một vùng lãnh thổ phải đối mặt với nguy cơ biến đổi khí hậu;

- Quy hoạch thích ứng phải lấp đầy khoảng cách giữa các ngành, giữa các chuyên ngành, giữa kiến thức với chính sách bằng cách thiết lập các chương trình và dự án chiến lược có khả năng đóng vai trò như những công cụ lồng ghép;

- Cho phép và thiết lập kênh thông tin liên lạc giữa các ngành, các chuyên

ngành, các cấp ra quyết định, những người có trách nhiệm và các bên liên

quan; tạo ra khung phối hợp giữa các cơ quan để xác định bản chất và quy mô ảnh hưởng của BĐKH;

Một số yêu cầu của Quy hoạch thích ứng với BĐKH

Các yêu cầu của Quy hoạch thích ứng với BĐKH

- Mục tiêu của quy hoạch thích ứng phải xây dựng các biện pháp cụ thể nhằm ứng phó và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, với trọng tâm là vấn đề lũ lụt theo 2 cách tiếp cận: phi kết cấu và kết cấu

- Áp dụng đồng thời 2 cách tiếp cận trong lý thuyết quy hoạch: tiếp cận theo chuyên ngành (đô thị, cấp nước, thoát nước…) và tiếp cận theo đối tượng

(người nghèo, giới, điểm dân cư, đối tượng nhạy cảm…)

- Kiến tạo các hình thức đô thị hóa mới và hình thái đô thị mới theo hướng

thích ứng, thân thiện với môi trường, bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất

lượng không gian sống

- Thay đổi hoạt động bị ảnh hưởng

- Thay đổi vị trí các hoạt động

- Giảm thiểu tổn thất - Thu thập thông tin và đưa ra nhận thức

- Quy hoạch và thiết kế

- Không can thiệp

- Thay đổi hoạt động bị ảnh hưởng - Đánh giá rủi ro

- Phân tích chi phí, lợi ích

- Các phương án nước biển dâng

- Đánh giá lựa chọn chính sách liên quan tới nước biển dâng dựa trên các mục tiêu thích ứng, tính dễ bị tổn thương về tự nhiên của vùng ven biển cũng như hoạt động phát triển của con người

Tổng hợp một số chính sách thích ứng mực nước biển dâng

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN