Chinh phục các đợt sóng văn hóa Những bí quyết kinh doanh trong môi trường văn hóa đa dạng

Trong cuộc khủng hoảng đó, các hệ thống giá trị, mô hình gia đình hạt nhân tan vỡ, các thể chế sụp đổ, vô số những biến chuyển dữ dội…” Nhưng tất cả những điều đó chỉ là biểu hiện bề ngo

FONS TROMPENAARS & CHARLES HAMPDEN - TURNER

CHINH PHỤC CÁC ĐỢT SÓNG VĂN HÓA

Bản quyền tiếng Việt © Công ty Sách Alpha

NHÀ XUẤT BẢN TRI THỨC

LỜI GIỚI THIỆU

Có lẽ cuốn sách nổi tiếng nhất về văn hóa và đưa ra khái niệm các đợt sóng văn hóa chính là Đợt sóng thứ ba của Alvin Toffler xuất bản lần đầu tiên tại Mỹ năm 1980 Alvin Toffler viết: “Đó là cuộc khủng hoảng chung của nền văn minh công nghiệp Trong cuộc khủng hoảng đó, các hệ thống giá trị, mô hình gia đình hạt nhân tan vỡ, các thể chế sụp đổ, vô số những biến chuyển dữ dội…” Nhưng tất cả những điều đó chỉ là biểu hiện bề ngoài của sự thay đổi trong mối quan hệ giữa con người với con người hay có thể nói đó là dấu hiệu về cái chết của nền văn minh công nghiệp và sự rađời của một nền văn minh mới, văn minh hậu công nghiệp hay là Đợt sóng thứ ba Toffler viết: “Sự xung đột của các đợt sóng tạo ra một đại dương gầm thét, đầy những luồng nước dữ dội va chạm nhau, những cơn lốc, những dòng xoáy che dấu những dòng chảy lịch sử sâu hơn, quan trọng hơn”

Thế giới ngày nay dường như nhỏ lại nhưng không có nghĩa là khi con người đã xóa ranh giới, biên cương thì màu da, sắc tộc là thống nhất, thì mọi người sẽ đặt lợi ích chung lên hàng đầu, mà dường như ngược lại Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn

ra mạnh mẽ, trong cái đại dương dậy sóng từ những giao thoa về văn hóa, khi các dân tộc đang ngày càng ràng buộc, gắn bó với nhau hơn bao giờ hết, khi các tế bào gia đình, các tổ chức và cả những đơn vị kinh doanh cũng đang chịu đựng áp lực ngày càng lớn của những dòng chảy biến động của văn hóa và hội nhập thì cả những tập đoàn hùng mạnh đến những công ty nhỏ bé đều phải đứng trước các thách thức xây dựng văn hóa riêng phù hợp với tầm nhìn, sứ mệnh và mục tiêu của công ty đó “Một cao trào mãnh liệt đang xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới ngày nay, tạo ra một môi trường… lạ lùng Trong bối cảnh đầy thách thức đó, các doanh nhân phải chèo chống

cố cưỡng lại trào lưu kinh tế đang trôi dạt… các hệ thống giá trị đang tan vỡ và sụp đổ…” Lý do vì văn hóa là một phần không thể thiếu được trong mỗi doanh nghiệp vàvăn hóa doanh nghiệp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững.Điều đó lý giải vì sao các tập đoàn lớn thành công trên thế giới và cả ở Việt Nam đều phải tạo dựng được nét đặc trưng văn hóa riêng biệt, độc đáo nhưng cũng rất toàn cầu

Nhưng làm thế nào để có thể xây dựng được nền văn hóa doanh nghiệp trong bối cảnhđó? Cuốn sách Chinh phục các đợt sóng văn hóa chính là lời giải đáp khi đưa ra những lý giải và trình bày cách thức để các doanh nghiệp đối phó với những vấn đề vềvăn hóa trong quá trình hội nhập và phát triển Đây là cuốn sách đầu tiên chỉ cho những nhà quản lý chuyên nghiệp cách xây dựng những kỹ năng giao thoa văn hóa cần thiết trong môi trường kinh doanh toàn cầu hiện nay Chinh phục các đợt sóng vănhóa cố gắng mang lại cho người đọc một sự hiểu biết tốt hơn về nền văn hóa của chính họ và về những khác biệt văn hóa nói chung, bằng cách học xem làm thế nào đểnhận biết và đối phó với những điều này trong kinh doanh Cuốn sách cũng cung cấp một vài nhận thức về văn hóa trong tình huống khó xử giữa “toàn cầu” với “địa

phương cục bộ” mà các tổ chức quốc tế đang gặp phải

Là một cuốn sách rất nổi tiếng ở phương Tây, được hầu hết các tập đoàn hàng đầu thế giới nghiên cứu và áp dụng, Chinh phục các đợt sóng văn hóa thật sự là cuốn sách chomọi người, đặc biệt là cho các doanh nhân Trong cuốn sách, độc giả là nhà quản lý vàdoanh nhân sẽ hiểu được sự khác biệt về văn hóa và cách xử lý trong các tình huống khác nhau Những vấn đề như vậy được đề cập rất chi tiết trong cuốn sách, ngoài ra các tác giả cũng không quên đề cập tới những chiều kích khác của văn hóa liên quan tới doanh nghiệp và doanh nhân như: Địa vị xã hội, Quản lý thời gian, Mối tương quan với thiên nhiên, văn hóa đất nước và văn hóa doanh nghiệp… Những yếu tố đó rất quan trọng với các doanh nghiệp Việt Nam khi muốn tìm hiểu về môi trường văn hóa doanh nghiệp nước ngoài cũng như tìm ra các bài học và hình mẫu cho mình

Được cập nhật với những nghiên cứu và phân tích mới nhất, Chinh phục các đợt sóng văn hóa của các tác giả Fons Trompenaars & Charles Hampden-Turner đã trở thành một cuốn cẩm nang đặc biệt hữu ích dành cho doanh nhân để giải quyết tốt những mốiquan hệ trong một môi trường kinh doanh quốc tế mới Những ý kiến thú vị, những hiểu biết sâu sắc đáng kinh ngạc cùng rất nhiều những ví dụ điển hình sẽ không làm bạn phải thất vọng về sự hữu ích của cuốn sách này

Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) khiến việc xử lý những thách thức về văn hóa đối với các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng trở nên cấp bách Những chuyển biến thay đổi sẽ diễn ra nhanh chóng hơn cùng với sự du nhập của rất nhiều những yếu tố văn hóa khiến hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng phức tạp trong những mối quan hệ công việc, cá nhân, khách hàng, đối tác, nhà cung cấp đa dạng… Các cách thức xây dựng văn hóa doanh nghiệp như của IBM, SONY hay Google mà Alpha Books đã giới thiệu chi tiết trong

các cuốn như Con người phi thường và cỗ máy IBM, Chế tạo tại Nhật Bản và Google

– Câu chuyện thần kỳ càng làm rõ thêm những cách thức xử lý các vấn đề văn hóa mà

các tập đoàn hàng đầu của thế giới đã áp dụng Đó là những ví dụ đặc biệt thành công làm hình mẫu cho tất cả chúng ta

Như Alvin Toefler viết: “Lịch sử loài người chẳng hề kết thúc mà chỉ vừa mới bắt đầu”, ý tưởng và kỹ năng tạo dựng văn hóa doanh nghiệp cũng chỉ mới khởi đầu

và Chinh phục các đợt sóng văn hóa sẽ giúp các doanh nghiệp tìm ra các cách hữu

hiệu để thúc đẩy thành công và thịnh vượng cho chính mình

Xin trân trọng giới thiệu với độc giả

Tháng 12/2008

NGUYỄN CẢNH BÌNH

1 Giới thiệu về văn hóa

Quyển sách này nói về những khác biệt văn hóa và ảnh hưởng của chúng đến công việc kinh doanh và quản lý Nó không nói đến việc làm thế nào để hiểu những con người mang quốc tịch khác nhau Chúng tôi tin rằng bạn sẽ không bao giờ có thể hiểu được tường tận những nền văn hóa khác Những ai đã từng kết hôn đều biết rằng không bao giờ có thể hiểu hết được vợ hay chồng mình ngay cả khi các bạn có cùng nền văn hóa Tác giả người Hà Lan của cuốn sách này đã quan tâm đến chủ đề này vì cha ông là người Hà Lan còn mẹ ông là người Pháp Điều đó đã giúp ông hiểu rằng không phải thứ gì hợp lý trong nền văn hóa này cũng có nghĩa là sẽ hợp lý trong nền văn hóa khác Không một kỹ thuật “quản lý” kiểu Hà Lan nào mà cha ông đã cố gắng

sử dụng lại thành công trong gia đình kiểu Pháp của ông

Chính tại đây, chúng tôi bắt đầu băn khoăn rằng liệu có bất kỳ kỹ năng quản lý kiểu

Mỹ và triết lý nào mà chúng tôi đã được tẩy não trong nhiều năm qua với các khóa học kinh doanh tốt nhất lại có thể áp dụng được ở Hà Lan hay ở Anh, nơi chúng tôi xuất thân, hay tại phần còn lại của thế giới hay không

Cả hai tác giả đều đã nghiên cứu tác động của văn hóa đến quản lý trong suốt nhiều năm.cuốn sách này mô tả nhiều về những gì chúng tôi đã khám phá Các định hướng văn hóa khác nhau được trình bày trong sách là kết quả của 15 năm nghiên cứu lý thuyết và thực hành Nhiều giai thoại và trường hợp sử dụng trong sách nảy sinh qua hơn 1.000 chương trình đào tạo về giao thoa văn hóa mà chúng tôi cung cấp tại hơn

20 quốc gia Tên của các công ty sử dụng trong đa số trường hợp không được tiết lộ Ngoài nguồn tài liệu của chương trình đào tạo, 30 công ty, với các phòng ban trên khắp 50 quốc gia, đã đóng góp vào công trình nghiên cứu này Có thể kể đến AKZO, AMD, AT&T, Baan Software, Elf Aquitaine, SGS/Thomson, CRA, Glaxo, Heineken, ICI, Applied Materials, Mars, Motorola, Philips, Royal Dutch Airlines KLM, Royal Dutch/Shell Group, Sematech, TRW, Van Leer, Volvo và Novartis Nhằm tập hợp

những ví dụ có thể so sánh được, đã có ít nhất 100 người với lai lịch và nghề nghiệp giống nhau được lấy từ những quốc gia mà các công ty đang hoạt động Khoảng 75% những người tham gia thuộc về bộ phận quản lý (các giám đốc điều hành, marketing, bán hàng…) trong khi 25% còn lại là cán bộ hành chính nói chung (nhân viên đánh máy, nhân viên tốc ký, thư ký) Cơ sở dữ liệu hiện nay cho thấy đã có 30.000 người tham gia Con số này nhiều gấp hai lần con số của bốn năm trước khicuốn sách được xuất bản lần đầu Tuy nhiên, các kết quả thực nghiệm chỉ là một minh họa cho những

gì chúng tôi muốn nói

Cuốn sách này cố gắng làm ba điều: xoá bỏ khái niệm chỉ có “một cách tốt nhất” để quản lý và tổ chức; làm cho người đọc hiểu biết hơn về nền văn hóa của chính họ và

về những khác biệt văn hóa nói chung bằng cách nhận biết và đối phó với những điều này trong kinh doanh; và cung cấp kiến thức về văn hóa trong tình huống khó xử giữa vấn đề “toàn cầu” với “địa phương” mà các tổ chức quốc tế đang gặp phải Có thể khía cạnh quan trọng nhất củacuốn sách này là khía cạnh thứ hai Tôi tin rằng hiểu biết nền văn hóa của chính chúng ta cũng như các giả định và mong đợi về việc mọi người “nên” suy nghĩ và hành động như thế nào là nền tảng của thành công

ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA ĐẾN KINH DOANH

Hãy nhìn vào thế hệ các nhà quản lý quốc tế mới, được giáo dục theo những lý thuyết quản lý hiện đại nhất Họ đều biết rằng trong đơn vị kinh doanh chiến lược (SBU), quản lý chất lượng toàn diện (TQM) nên bao trùm, với các sản phẩm được giao vừa đúng lúc (JIT), nơi mà các đội khách hàng đầu tiên (CFT) phân phối sản phẩm trong khi hướng đến quản lý theo mục tiêu (MBO) Nếu quy trình không được thực hiện hợp lý, chúng ta cần phải tái cơ cấu quá trình kinh doanh (BPR)

Tuy nhiên, những giải pháp kinh doanh này phổ biến đến mức nào? Đúng hay sai khi khẳng định những “chân lý” về quản lý hiệu quả có thể áp dụng ở bất kỳ đâu, trong bất kỳ hoàn cảnh nào?

Thậm chí với những công ty quốc tế có kinh nghiệm, nhiều ứng dụng “phổ biến” với mục đích tốt của lý thuyết quản lý đã dẫn tới kết quả xấu Ví dụ, trong nhiều trường hợp, việc trả lương theo hiệu quả công việc là một thất bại tại châu Phi vì có những luật bất thành văn riêng về thời gian được thưởng và thăng tiến Tương tự, các kế hoạch quản lý bằng mục tiêu thường bị thất bại ở các chi nhánh của các công ty đa quốc gia tại Nam Âu

Rất khó hiểu đúng khái niệm quản lý nguồn nhân lực trong bối cảnh từng nền văn hóakhác nhau Nó xuất phát từ một học thuyết kinh tế AngloSason điển hình: coi con người là “nguồn lực” giống như các nguồn lực vật chất và tiền tệ Nó có xu hướng giả

định rằng khả năng phát triển cá nhân gần như không giới hạn Tại nhiều quốc gia, khái niệm này khó nắm bắt và không phổ biến

Các nhà quản lý quốc tế gặp khó khăn vì điều này Họ luôn phải điều hành dựa trên nhiều tiền đề khác nhau tại bất kỳ thời điểm nào Những tiền đề này xuất phát từ nguồn gốc văn hóa của họ, nền văn hóa họ đang làm việc và văn hóa của tổ chức thuê

họ

Trong các nền văn hóa trên thế giới, những hiện tượng như quyền lực, quan liêu, sự sáng tạo, tình bằng hữu, sự thẩm tra và khả năng chịu trách nhiệm được trải nghiệm theo các cách khác nhau Việc chúng ta sử dụng những từ giống nhau để miêu tả chúng sẽ dẫn tới việc không nhận thức được những thành kiến văn hóa, và thói quen của chúng ta có thể không phù hợp, hoặc không tương đồng với người khác

Có một lý thuyết cho rằng quốc tế hóa sẽ tạo ra một nền văn hóa chung trên toàn cầu

Nó sẽ làm cho cuộc sống của nhà quản lý quốc tế trở nên đơn giản hơn Mọi người thường nhắc đến McDonald hay CocaCola khi nói đến sự xích lại gần nhau của khẩu

vị, thị trường và do đó của văn hóa Quả thật, ngày càng có nhiều sản phẩm và dịch vụphổ biến trên thị trường toàn cầu Tuy nhiên, điều quan trọng không phải chúng là gì

và chúng được tìm thấy ở đâu, mà chúng có ý nghĩa gì đối với người dân trong từng nền văn hóa Như chúng tôi sẽ miêu tả ở phần sau, bản chất của văn hóa không phải làcái hiện hữu được trên bề mặt Nó là cách thức các nhóm người hiểu và giải thích thế giới Vì thế việc chúng ta đều có thể nghe Walkman và ăn hamburger cho thấy có mộtvài sản phẩm có thể bán được dựa trên một thông điệp chung, nhưng nó không cho thấy việc ăn hamburger hay nghe Walkman có ý nghĩa gì trong các nền văn hóa khác nhau Ăn tối ở cửa hàng McDonald là sự biểu hiện địa vị sang trọng ở Matxcơva, trong khi đó lại là một bữa ăn nhanh cho một người bận rộn ở New York Nếu các thương nhân muốn tăng hiểu biết và tiếp tục theo đuổi các mục tiêu, chính sách, sản phẩm hay dịch vụ của công ty mình tại những nơi họ kinh doanh, họ cần phải hiểu những khía cạnh khác của quản lý có ý nghĩa gì tại các nền văn hóa khác nhau

Bên cạnh việc khám phá nguyên nhân khiến các ứng dụng phổ biến của lý thuyết quản

lý phương Tây có thể không hoạt động trong các nền văn hóa khác, chúng tôi cũng sẽ bàn tới sự gia tăng các tình huống khó xử mà các nhà quản lý quốc tế đang phải đối mặt, được biết đến như quá trình “toàn cầu - địa phương hóa”

Cùng với toàn cầu hóa thị trường, nhu cầu tiêu chuẩn hóa về sắp xếp tổ chức, hệ thống

và quy trình cũng tăng lên Song các nhà quản lý cũng chịu áp lực khi làm cho công tythích nghi với các đặc điểm của thị trường, pháp luật, thể chế tài chính, hệ thống chínhtrị - xã hội và hệ thống văn hóa Sự cân bằng giữa tính nhất quán và tính thích nghi là thiết yếu đối với sự thành công của doanh nghiệp

Sự tê liệt thông qua phân tích: thuốc trường sinh của nghề quản lý

Peters và Waterman trong cuốn In Search of Excellence (Kiếm tìm sự tuyệt hảo) đã

đúng khi đưa khái niệm “kiểu mẫu duy lý” và “sự tê liệt thông qua phân tích” Tư duyphân tích phương Tây (chia sự kiện ra thành những phần nhỏ) và duy lý (tính đến các kết quả trước khi hành động) đã dẫn tới nhiều thành công mang tính quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ Quả thật, công nghệ luôn đúng với những quy luật chung cho mọinơi, thậm chí trên cả mặt trăng Tuy nhiên, chính sự thành công của triết lý chung giờ đây đang có nguy cơ trở nên bất lợi khi áp dụng vào mối tương tác giữa con người từ các nền văn hóa khác nhau

Con người là phần đặc biệt của công nghệ và các kết quả nghiên cứu của chúng tôi, sẽđược thảo luận sâu hơn trongcuốn sách này, chỉ ra rằng có rất nhiều khía đáng đề cập trong thế giới của các tổ chức quốc tế

Một số giám đốc, đặc biệt là người Nhật Bản, đã nhận ra tính đa chiều trong công ty

họ Dường như họ có thể sử dụng một logic thích hợp với máy móc (phân tích - duy lý) và một logic thích hợp hơn với các mối quan hệ xã hội (tổng hợp - trực giác) cũng như hoán đổi giữa chúng khi cần

Trong quá trình quốc tế hóa, người Nhật nhanh chóng nắm bắt sự vận hành của xã hộiđịa phương rất nghiêm túc Họ không phải là người đầu tiên tôn trọng câu nói “Nhập gia tùy tục”, nhưng dường như họ thích nghi với câu nói trên hơn cả những người phương Tây Người Nhật còn thêm vào một khía cạnh khác: “Khi ở Roma, hiểu hành

vi của người La Mã, và thậm chí nhờ đó sẽ trở thành một người Nhật hoàn thiện hơn.”

Đối lập với điều này, chúng ta có cách tiếp cận phương Tây dựa trên lý thuyết kinh doanh Mỹ, coi quản lý như là một nghề nghiệp và đánh giá duy lý tách rời cảm xúc là cần thiết “một cách khoa học” Cách tiếp cận thiên về số liệu và trí óc này không chỉ thống trị các trường dạy kinh doanh Mỹ, mà cả các khoa kinh tế và kinh doanh khác Những trường như vậy giáo dục sinh viên của họ bằng cách đưa cho sinh viên các câutrả lời đúng cho các câu hỏi sai Phân tích dữ liệu, kỹ thuật phán đoán và các nghiên cứu điều hành không “sai” Chúng là các kỹ năng quan trọng Sai lầm là ở chỗ cho rằng sự duy lý kỹ thuật là đặc điểm của yếu tố con người trong tổ chức Không ai phủ nhận sự tồn tại của các định luật khoa học ứng dụng phổ biến với các kết quả khách quan Quả thực, chúng không hề dính líu gì đến văn hóa Tuy nhiên, quan niệm các nền văn hóa của con người tại nơi làm việc sẽ giống các định luật vật lý và kỹ thuật là một niềm tin văn hóa, chứ không phải niềm tin khoa học Nó là một giả định không đạt được sự đồng thuận chung hay thậm chí tiến gần đến đó

Quốc tế hóa kinh doanh đòi hỏi nhiều hơn tri thức về các kiểu văn hóa Ví dụ, trả lương theo hiệu quả công việc có thể phát huy hiệu quả ở các nền văn hóa như Mỹ,

Hà Lan và Anh Tại các nền văn hóa giàu tính cộng đồng hơn như Pháp, Đức và phần lớn châu Á, có thể nó sẽ không thành công, ít nhất là không được như phiên bản trả lương theo hiệu quả công việc kiểu AngloSaxon Nhân viên sẽ không chấp nhận các thành viên cá nhân của nhóm vượt lên theo cách tiết lộ những thiếu sót của các thành viên khác Định nghĩa của họ về một “cá nhân nổi bật” là người làm lợi cho những ai gần gũi nhất đối với người đó Khách hàng ở các nền văn hóa giàu tính cộng đồng hơncũng mất lòng trước trí lực “kiếm tiền nhanh” của những người bán hàng giỏi nhất; họthích xây dựng các mối quan hệ thật cẩn thận và duy trì chúng hơn

NHỮNG CÔNG THỨC DÙ ĐÃ ĐƯỢC CHỨNG MINH LÀ ĐÚNG VẪN CÓ THỂ DẪN ĐẾN KẾT QUẢ SAI

Tại sao các quá trình quản lý mất đi tính hiệu quả khi các ranh giới văn hóa bị vượt qua?

Nhiều công ty đa quốc gia ứng dụng các công thức được bắt đầu và thành công tại nềnvăn hóa của chính họ ra nước ngoài Các công ty tư vấn quản lý quốc tế kiểu

AngloSaxon vẫn đang sử dụng các phương pháp tương tự để lờ đi những khác biệt văn hóa

Một công ty máy tính Italy nhận được lời khuyên từ một công ty tư vấn quản lý quốc

tế nổi tiếng để tái cơ cấu thành tổ chức ma trận Họ làm theo và thất bại; cách tiếp cận theo hướng nhiệm vụ của cấu trúc ma trận đã thử thách sự trung thành với giám đốc điều hành Ở Italy, các ông chủ giống như những người cha và bạn không thể có hai người cha

Văn hóa cũng giống như lực hấp dẫn: bạn không thể biết được nó nếu bạn không nhảycao 1,8 m Các giám đốc địa phương không thể thoải mái chê trách một hệ thống đánhgiá tập trung hoặc phủ nhận cách tổ chức ma trận, đặc biệt nếu sự đối đầu hay thách thức là điều không chấp nhận được về mặt văn hóa đối với họ Tuy nhiên, trên thực tế,phía sau những gì chúng ta nhìn thấy, những lực ngầm của văn hóa đang vận hành một quá trình huỷ diệt, ăn vào gốc rễ của các phương pháp tập trung nhưng không

“thích hợp” với địa phương

Trật tự phẳng, SBUS, MBO, các tổ chức ma trận, các trung tâm đánh giá, TQM, BPR

và trả lương theo hiệu quả công việc là những đề tài thảo luận trong gần như tất cả cáccuốn sách bán chạy nhất về quản lý, không chỉ ở phương Tây Đọc những cuốn sách này không tạo ra một cảm giác phấn khích “Nếu tôi tuân theo 10 chỉ dẫn này, tôi sẽ lànhà lãnh đạo hiện đại, bậc thầy về thay đổi, nhà vô địch.” Một người doanh nhân Hàn Quốc nói với chúng tôi bằng một giọng giễu cợt rằng anh ngưỡng mộ nước Mỹ vì đã giải quyết một trong những thách thức lớn cuối cùng trong kinh doanh, có nghĩa là

làm thế nào để loại bỏ con người trong quá trình tái cơ cấu Ảo tưởng về “cách tốt nhất” là một ảo tưởng quản lý đang hấp hối

Mặc dù lý thuyết về tổ chức ra đời trong những năm 1970 đã nói rằng môi trường làm việc là một thách thức quan trọng, nhưng nó không thể giết chết giấc mơ về cách tổ chức tốt nhất Nó không tính được những ảnh hưởng của văn hóa quốc gia, nhưng lại chỉ ra một cách hệ thống vai trò quan trọng của thị trường, công nghệ và sản phẩm trong việc quyết định các phương pháp quản lý và tổ chức hiệu quả nhất

Nếu nghiên cứu các tổ chức trong các nền văn hóa khác nhau, bạn sẽ thấy các chi nhánh và công ty mẹ có một số điểm giống nhau như: trách nhiệm, cấp bậc trật tự, cấp

độ chuyên môn hóa… Kết quả này cho thấy tính đồng bộ được áp dụng cho rất nhiều

tổ chức, doanh nghiệp quốc tế, hay mô hình hoạt động của các công ty mẹ đã được áp dụng rất triệt để Những nghiên cứu dạng này thường coi đây là minh chứng cho sự phổ biến xuyên văn hóa của tập đoàn Tuy nhiên, đó là bởi vì họ đã đặt vấn đề sai Vấn đề không phải là liệu một thang bậc ở Hà Lan có sáu cấp độ giống như một công

ty ở Singapore hay không, mà thang bậc đó có ý nghĩa gì với người Hà Lan và người Singapore Ý nghĩa đó khác nhau hoàn toàn, ví dụ, một “hệ thống giám sát” và “một gia đình”, thì việc phát triển thực hiện các chính sách nguồn nhân lực của người Hà Lan sẽ gây hiểu lầm nghiêm trọng nếu ở Singapore

Trongcuốn sách này, chúng tôi nghiên cứu các cách hữu hình và vô hình mà văn hóa ảnh hưởng đến các tổ chức Có nhiều khác biệt cơ bản trong văn hóa và những ảnh hưởng có thể không tính được trực tiếp bằng các tiêu chuẩn cụ thể, nhưng chúng chắc chắn đóng một vai trò rất quan trọng trong thành công của một tổ chức quốc tế

VĂN HÓA LÀ CÁCH CON NGƯỜI GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ

Có thể coi: văn hóa là cách một nhóm người giải quyết các vấn đề và nhất trí trong

các tình huống khó xử Các vấn đề và tình huống khó xử đặc trưng mà mỗi nền văn

hóa phải giải quyết sẽ được thảo luận dưới đây Nếu trước tiên, chúng ta tập trung vàocâu hỏi văn hóa là gì, có thể bắt đầu với ví dụ này

Hãy tưởng tượng bạn đang ở trên một chuyến bay tới Nam Phi và viên phi công nói:

“Động cơ trục trặc vì thế chúng ta sẽ tạm thời hạ cánh ở Burundi” Ấn tượng đầu tiên của bạn về văn hóa Burundi là gì khi bạn bước xuống sân bay? Nó không phải là

“những người này có một hệ giá trị thật tuyệt” hay “họ không có một ý thức hệ thú vị” Nó là những thứ cụ thể, quan sát được như ngôn ngữ, thức ăn hay trang phục Vănhóa cũng được chia thành từng lớp, giống như củ hành Để hiểu nó, bạn phải bóc ra từng lớp một

Ở lớp ngoài là những sản phẩm của văn hóa, như những toà nhà chọc trời ở khu Manhattan, thành phố New York, biểu tượng cho quyền lực riêng, với những đường phố đông nghịt Đây là biểu hiện của những giá trị và chuẩn mực ngầm cao hơn trong

xã hội (những giá trị như là sự chuyển lên tầng lớp cao hơn và giàu có hơn, trạng thái

“nhiều hơn - tốt hơn”, và những thành công vật chất) Giá trị và chuẩn mực nằm sâu hơn trong “củ hành” và vì thế khó xác định hơn

Nhưng tại sao các giá trị và chuẩn mực chìm sâu vào sự bán nhận thức và các niềm tinchưa được kiểm chứng? Tại sao chúng lại khác nhau đến vậy tại những nơi khác nhau trên trái đất?

Một vấn đề được giải quyết đều đặn sẽ biến mất khỏi nhận thức và trở thành một giả định cơ bản, một nền tảng cơ bản Không phải đến khi bạn cố gắng không bị nấc và nín thở càng lâu càng tốt bạn mới nghĩ đến nhu cầu oxy của mình Những giả định cơ bản này xác định ý nghĩa mà một nhóm người chia sẻ Chúng là giả định ngầm

Hãy theo dõi cuộc nói chuyện sau giữa một bác sỹ và một bệnh nhân Bệnh nhân hỏi bác sỹ: “Tôi bị bệnh gì thế?” Bác sỹ trả lời: “Viêm phổi.” “Cái gì gây ra viêm phổi?”

“Virus.” “Thú vị đấy,” bệnh nhân nói, “Cái gì gây ra virus?” Vị bác sỹ phát cáu và cuộc nói chuyện kết thúc Một biểu hiện rất thông thường là khi người nêu câu hỏi đã đánh trúng một giả định cơ bản, hoặc theo cách dùng từ của Collingwood2, một phỏng đoán tuyệt đối về cuộc sống Điều được coi là đương nhiên, một thực tế không cần bàn cãi chính là lõi của “củ hành”

Văn hóa quốc gia, công ty và nghề nghiệp

Văn hóa cũng tự thể hiện dưới các cấp độ khác nhau Ở cấp độ cao nhất là văn hóa của một xã hội thuộc quốc gia hay một vùng, của Pháp hay Tây Âu đối với của

Singapore hay châu Á Cách các quan điểm được thể hiện trong một tổ chức cụ thể được miêu tả như là một nền văn hóa của tổ chức Cuối cùng, chúng ta có thể nói về văn hóa của các chức năng đặc trưng trong các tổ chức: marketing, nghiên cứu và pháttriển, nhân sự Những người trong các chức năng cụ thể sẽ có xu hướng chia sẻ các định hướng nghề nghiệp hay đạo đức cụ thể Cuốn sách này sẽ tập trung vào cấp độ đầu tiên, những khác biệt trong văn hóa ở cấp độ quốc gia

Các khác biệt văn hóa không chỉ tồn tại ở các quốc gia ở cách xa nhau Trong quá trình nghiên cứu của chúng tôi, rõ ràng có một số cấp độ khác biệt giữa nền văn hóa Phía Tây và Phía Đông của Mỹ như giữa các quốc gia khác nhau Tất cả ví dụ cho thấy rằng có một ranh giới văn hóa rõ ràng giữa vùng Đông Bắc Âu (phân tích, logic, các hệ thống và duy lý) và vùng châu Âu - Latin (liên quan đến con người nhiều hơn,

sử dụng nhiều trực giác và cảm giác hơn) Thậm chí có những khác biệt rõ ràng giữa những người láng giềng Hà Lan và Bỉ

Một nhà quản lý người Bỉ thông thường có ý tưởng tổ chức kiểu gia đình Đối với ông

ta, tổ chức là một hình thái phụ hệ và có trật tự và giống như ở nhiều nền văn hóa Latin, người cha quyết định mọi việc Người Bỉ thường cho rằng một nhà quản lý người Hà Lan quá dân chủ: thật vớ vẩn khi mọi người cứ phải hỏi ý kiến nhau Người quản lý Hà Lan nghĩ theo cách nhất quán với đạo đức của đạo Tin Lành hơn người Bỉ – những người suy nghĩ và hành động nhiều hơn theo cách Thiên Chúa giáo Hầu hết các giám đốc người Hà Lan không tin tưởng vào quyền lực, trong khi các giám đốc người Bỉ có xu hướng coi trọng nó

Hầu hết các cuộc thảo luận về việc thống nhất châu Âu đều phải đề cập các vấn đề luật học Nhưng khi những vấn đề này được giải quyết, thì khó khăn thật sự lại nảy sinh Không ở đâu các nền văn hóa khác biệt nhiều như ở châu Âu Nếu bạn định làm

ăn với người Pháp, đầu tiên bạn phải học cách ăn trưa thật lâu Người sáng lập Cộng đồng chung châu Âu, Jean Monnet, từng tuyên bố: “Nếu một lần nữa tôi phải đối mặt với thử thách hội nhập châu Âu, có thể tôi sẽ bắt đầu với văn hóa” Văn hóa là hoàn cảnh để các sự việc xảy ra; không có hoàn cảnh, ngay cả các vấn đề luật pháp cũng sẽ thiếu đi ý nghĩa

NỀN TẢNG CỦA NHỮNG KHÁC BIỆT VĂN HÓA

Mọi nền văn hóa đều tự phân biệt nó với các nền văn hóa khác bằng cách chọn những phương án giải quyết riêng đối với các tình huống khó xử Để thuận tiện, có thể nhìn những vấn đề này theo ba chủ đề: những việc phát sinh trong quan hệ giữa chúng ta với người khác; những thứ liên quan đến thời gian và những thứ liên quan đến môi trường Nghiên cứu của chúng tôi, được miêu tả trong những chương tiếp theo, sẽ xem xét văn hóa theo ba phạm trù này Từ những phương án mà các nền văn hóa khácnhau lựa chọn để giải quyết các vấn đề giống nhau này, chúng ta có thể xác định bảy khía cạnh chính của văn hóa Năm trong số đó đến từ phạm trù đầu tiên

Các quan hệ với con người

Có năm hướng đề cập các cách mà con người giao tiếp với nhau Chúng tôi đã lấy năm hướng quan hệ của Parson để làm điểm khởi đầu.*

Chủ nghĩa phổ biến và chủ nghĩa đặc thù Cách tiếp cận của chủ nghĩa phổ biến rất

mạnh mẽ: “Có thể định nghĩa cái tốt và cái đúng; và có thể luôn luôn áp dụng chúng.” Trong các nền văn hóa đặc thù, người ta tập trung nhiều hơn vào nghĩa vụ của các quan hệ và các hoàn cảnh riêng Ví dụ, thay vì cho rằng luôn phải tuân theo các quy tắc, người ta cho rằng tình bạn có những nghĩa vụ đặc biệt và do đó phải được đặt lên hàng đầu Người ta ít chú ý đến các quy tắc xã hội trừu tượng hơn

Chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa cộng đồng Về cơ bản liệu mọi người coi bản thân

họ là những cá nhân hay là một phần của cộng đồng? Hơn nữa, liệu có nên tập trung vào các cá nhân để họ đóng góp cho cộng đồng như họ muốn hay coi cộng đồng là trên hết?

Trung lập và cảm xúc Trong các mối quan hệ, chúng ta có nên có mục đích và

không thiên vị hay thể hiện cảm xúc? Ở Bắc Mỹ và Tây Bắc Âu, các mối quan hệ kinh doanh là những ví dụ điển hình và tất cả chỉ để đạt được mục tiêu Bộ não kiềm chế các cảm xúc vì cảm xúc bị coi là nguyên nhân làm rắc rối thêm các vấn đề Sự giảđịnh ở đây là chúng ta nên bắt chước các cỗ máy để có thể vận hành hiệu quả hơn Nhưng ở các nền văn hóa xa hơn về phương Nam* và nhiều nền văn hóa khác, kinh doanh lại là công việc của con người và tất cả các cung bậc tình cảm được coi là thích hợp Cười to, đấm xuống bàn hay rời khỏi phòng họp trong cơn giận dữ trong cuộc đàm phán là một phần của việc kinh doanh

Đặc trưng và phổ biến Khi một người tham gia vào mối quan hệ kinh doanh, khi đó

sẽ tồn tại sự tiếp xúc thật sự và cá nhân thay cho mối quan hệ cụ thể được quy định trong hợp đồng Ở nhiều nước, một quan hệ rộng không chỉ được ưa thích hơn, mà còn cần thiết trước khi việc kinh doanh có thể tiến triển

Trong trường hợp một công ty Mỹ đang cố gắng giành được hợp đồng với một khách hàng Nam Phi, do xem thường tầm quan trọng của quan hệ, đã mất hợp đồng Công ty

Mỹ đã làm một bài giới thiệu khéo léo, được chuẩn bị kỹ lưỡng và hy vọng nó sẽ minh họa cho sản phẩm vượt trội của công ty Đối thủ cạnh tranh Thụy Điển đã dành một tuần để tìm hiểu khách hàng Trong năm ngày đầu những người Thụy Điển nói vềtất cả mọi thứ, trừ sản phẩm Ngày cuối cùng, họ giới thiệu sản phẩm Mặc dù có vẻ kém hấp dẫn hơn do giá thành cao hơn một chút, mối quan hệ rộng rãi của công ty Thụy Điển đã giúp họ giành được đơn đặt hàng Công ty Thụy Điển đó biết rằng để làm ăn ở các nước đặc biệt cần nhiều hơn việc chỉ làm khách hàng choáng ngợp với những thông số kỹ thuật và bài giới thiệu hấp dẫn

Thành tích và quy gán Thành tích có nghĩa là bạn được đánh giá dựa trên những gì

bạn mới đạt được và trên thành tích của bạn Quy gán có nghĩa là trạng thái gắn với bạn như ngày sinh, dòng họ, giới tính hay tuổi tác, những quan hệ của bạn (những người bạn biết) và hồ sơ học bạ của bạn (ví dụ như cử nhân của Đại học Tokyo hay của Đại học Bách khoa)

Trong một nền văn hóa thành tích, câu hỏi đầu tiên chắc chắn là “Bạn đã học cái gì?” trong khi ở một nền văn hóa mang tính quy gán, câu hỏi sẽ là “Bạn đã học ở đâu?” Chỉ khi đó là một trường đại học tốt hoặc một trường họ không biết, những người theochủ nghĩa quy gán sẽ hỏi bạn đã học gì và lúc này, vấn đề bạn học cái gì mới giúp bạngiữ được thể diện

Thái độ đối với thời gian

Các xã hội khác nhau nhìn nhận thời gian khác nhau Ở một vài xã hội, những gì mà người khác đạt được trong quá khứ không quan trọng Quan trọng hơn là biết được họ

đã phát triển kế hoạch gì cho tương lai Tại một số xã hội khác bạn có thể gây được nhiều ấn tượng với những thành tích trong quá khứ hơn là những thành công hiện tại Những khác biệt văn hóa đó ảnh hưởng nhiều đến các hoạt động của công ty

Đôi khi, “Giấc mơ Mỹ” lại là “Cơn ác mộng Pháp” Người Mỹ nói chung bắt đầu từ con số không và điều quan trọng là công việc hiện tại của họ và kế hoạch “thành công” của họ trong tương lai Đó là gã nhà giàu mới nổi đối với người Pháp – những người ưa người nghèo khổ từ xưa hơn; họ có một cảm xúc mãnh liệt về quá khứ và tương đối ít tập trung vào hiện tại và tương lai hơn người Mỹ

Tại một số nền văn hóa như Mỹ, Thụy Điển và Hà Lan, thời gian trôi qua theo một đường thẳng, một tiếp nối của những sự kiện riêng rẽ Những nền văn hóa khác lại coithời gian giống như một vòng quay, các khả năng quá khứ và hiện tại đi cùng với các khả năng tương lai Điều này tạo nên các khác biệt đáng kể đến kế hoạch, chiến lược, đầu tư và các quan điểm về tự đào tạo tài năng, đối lập với việc mua các tài năng về.Thái độ với môi trường

Một khác biệt văn hóa quan trọng có thể thấy là thái độ đối với môi trường Một số nền văn hóa coi nguồn gốc tội lỗi và đức hạnh nằm trong bản thân con người Ở đây, các động cơ và giá trị bắt nguồn từ bên trong Các nền văn hóa khác coi thế giới mạnh

mẽ hơn các cá nhân Họ coi tự nhiên là đối thủ của mình

Chủ tịch Hãng Sony, ông Morita, đã lý giải ý tưởng sản xuất máy nghe nhạc

Walkman đã đến với ông như thế nào Ông yêu thích nhạc cổ điển và muốn nghe nhạctrên đường đi làm mà không làm phiền đến những người xung quanh Walkman là cách không áp đặt lên thế giới bên ngoài mà sống vui vẻ với nó Đối lập với cách hầu hết những người phương Tây tư duy về việc sử dụng các thiết bị “Tôi có thể nghe nhạc mà không bị người khác làm phiền.”

Một ví dụ điển hình nữa là cách sử dụng khẩu trang Ở Tokyo, bạn thấy nhiều người đeo chúng, đặc biệt vào mùa đông Khi hỏi tại sao, bạn sẽ được trả lời rằng khi mọi người bị cảm lạnh hoặc nhiễm virus, họ đeo khẩu trang để không “gây ô nhiễm” hoặc nhiễm khuẩn cho người khác Còn ở London, những người đi xe đạp và các vận động viên đeo khẩu trang để tránh “bị ô nhiễm” từ môi trường

CẤU TRÚC CỦA CUỐN SÁCH

Cuốn sách này sẽ miêu tả vì sao không có “cách tốt nhất để quản lý” và một số tình huống khó xử trong quản lý quốc tế có thể được giải quyết như thế nào Chúng tôi sẽ

cố gắng cung cấp cho bạn đọc nhận thức sâu hơn về nền văn hóa của chính họ trong

đó và sự khác biệt giữa nền văn hóa của họ với các nền văn hóa khác như thế nào.Chương 2 đến Chương 8 bước đầu đưa người đọc vào thế giới của sự khác biệt văn hóa trong các mối quan hệ giữa con người với nhau Các nền văn hóa khác nhau theo nghĩa này như thế nào? Những sự khác biệt này ảnh hưởng đến các tổ chức và cách hành xử trong thương mại quốc tế như thế nào? Các mối quan hệ giữa các nhân viên

bị ảnh hưởng ra sao? Họ học và giải quyết mâu thuẫn theo những cách khác nhau nào?

Chương 9 và 10 thảo luận những thay đổi trong thái độ văn hóa đối với thời gian và môi trường, những thứ có các kết quả tương tự đối với các tổ chức

Chương 11 thảo luận việc các giả định văn hóa chung về nhân loại, thời gian và môi trường ảnh hưởng đến văn hóa tổ chức ra sao Nó xác định bốn dạng tổ chức lớn là các trật tự, các mối quan hệ, các mục đích và các cấu trúc

Chương 12 xem xét những giám đốc có thể chuẩn bị cho tổ chức của họ trong quá trình quốc tế hóa thông qua can thiệp được xác định như thế nào Chương này dự kiến

đề cập một cách sáng tạo đến các tình huống khó xử của quá trình quốc tế hóa và nhắclại thông điệp rằng một tương lai quốc tế phụ thuộc vào việc đạt được cân bằng giữa hai thái cực bất kỳ

Điều sẽ nảy sinh là cuộc tranh luận về việc tập trung hóa và phi tập trung hóa có thật

sự là một sự tách biệt sai lầm Điều cần thiết là kỹ năng, cảm nhận và kinh nghiệm nhờ đến các khả năng phi tập trung hóa của tổ chức quốc tế

Chương 13 phân tích các bước khác nhau con người cần làm để điều hòa các tình huống khó xử về văn hóa Quá trình này được thực hiện thông qua một trường hợp nghiên cứu các vấn đề đa dạng xảy ra khi những chuyên gia từ các nền văn hóa khác nhau gặp gỡ

Chương 14 và 15 thảo luận về sự khác biệt chúng ta thấy giữa các nền văn hóa Các kết quả nghiên cứu minh họa các khác biệt dân tộc giữa Mỹ và Nam Phi và ảnh hưởngđến văn hóa giới tính, tuổi tác, lai lịch chức năng và kiểu ngành kinh doanh Chúng tôikết luận rằng các nền văn hóa của các dân tộc là một yếu tố quan trọng xác định ý nghĩa mọi người ấn định cho môi trường của họ, nhưng cũng không nên bỏ qua các yếu tố khác

Điềucuốn sách này cố gắng hướng đến là tổ chức quốc tế có thể gọi là tổ chức liên quốc gia, trong đó mỗi nền văn hóa quốc gia đóng góp những nhận thức và sức mạnh đặc trưng cho cách giải quyết các vấn đề toàn cầu và các công ty có thể dựa vào những thứ mà các quốc gia làm tốt nhất

2 Không có cách tổ chức tốt nhất

Cho dù chúng ta cố gắng thiết lập tổ chức theo mục tiêu và cách thức như thế nào đi nữa thì các tổ chức cũng sẽ không thể mang một ý nghĩa như nhau đối với những người thuộc các nền văn hóa khác nhau Các ý nghĩa được nhận thức dựa trên các ưu tiên văn hóa nhất định Giống như ý nghĩa mà con người mang lại cho tổ chức, các quan niệm của họ về cấu trúc, thực tiễn và các chính sách, được xác định theo văn hóa

Văn hóa là một hệ thống ý nghĩa chung Nó khiến chúng ta phải chú ý đến điều gì, hành động như thế nào và đánh giá cái gì Văn hóa sắp xếp những giá trị như vậy vào một thứ mà Geert Hofstede gọi là “các chương trình trí tuệ” Hành vi của con người trong các tổ chức là một kiểu lệnh của những chương trình như vậy

Mỗi chúng ta có các phương pháp sắp xếp kinh nghiệm của mình để biểu thị một điều

gì đó Phương pháp tiếp cận này mang tính hiện tượng, với nghĩa rằng cách con ngườinhận thức hiện tượng xung quanh họ luôn rõ ràng, có trật tự và ý nghĩa

Một nhân viên đến từ một nền văn hóa khác hiểu ý nghĩa của tổ chức theo cách của anh ta, trong khi chúng ta hiểu theo cách của chúng ta Tại sao vậy? Chúng ta có thể học được gì từ cách nhìn sự việc thứ hai này? Liệu chúng ta có thể để cho nhân viên

đó đóng góp theo cách riêng của anh ta không?

Cách tiếp cận này rất đối lập với cách tiếp cận truyền thống, trong đó các giám đốc hay các nhà nghiên cứu tự quyết định xem tổ chức nên được định nghĩa như thế nào Các nghiên cứu truyền thống được dựa trên tính vật chất và tính có thể xác minh đượccủa các tổ chức, những thứ được cho rằng sẽ có một định nghĩa chung cho tất cả mọi dân tộc, mọi nơi, và mọi lúc Chúng ta sẽ tìm kiếm các cách thức nhất quán trong đó các nền văn hóa hình thành nên các nhận thức của con người trong nền văn hóa đó CÁC BẬC THẦY NÓI GÌ VỚI CHÚNG TA

Những bậc thầy về quản lý như Frederick Taylor, Henri Fayol, Peter Drucker, Mike Hammer, James Champy và Tom Peters đều có một điểm chung: tất cả đều mang đến một ấn tượng, vô tình hay hữu ý, rằng có một cách tốt nhất để quản lý và tổ chức Chúng tôi sẽ chỉ ra những giả định này mang đặc tính Mỹ và mang tính Pháp đến mức

độ nào Chẳng lẽ không thể ao ước có thể mang lại cho nghề quản lý một tập hợp các công cụ nhằm giảm bớt sự phức tạp? Tất nhiên là được Chúng tôi biết các giám đốc đang hướng đến các công cụ để hạn chế sự phức tạp, nhưng không may cách tiếp cận lại có xu hướng hạn chế sáng tạo cũng như thành công giữa các nền văn hóa

Mặc dù vậy, các nghiên cứu từ những năm 1970 đã cho thấy tính hiệu quả của các phương pháp nhất định thật sự dựa trên môi trường chúng ta làm việc

Chúng ta nên nhớ rằng các nghiên cứu ngẫu nhiên vẫn đang tìm kiếm cách tốt nhất trong các trường hợp cụ thể Họ vẫn tin tưởng rằng chủ nghĩa phổ biến mang tính khoa học trong khi thật ra nó lại là một ưu tiên văn hóa “Cách tốt nhất” là một ước muốn, chứ không phải một điều có thật Michel Crozier, nhà xã hội học người Pháp, nghiên cứu năm 1964,đã không thể tìm thấy một công trình nghiên cứu nào liên hệ giữa các tổ chức với những môi trường xã hội - văn hóa của nó Tất nhiên những ai nghiên cứu vấn đề tương tự sẽ thường xuyên thấy điều này và nếu bạn tiếp tục kiểm tra các mục tiêu và quá trình chung, giống như lọc dầu trong hóa học, thì bạn sẽ thấy các đường ống dẫn dầu sẽ có chức năng giống nhau trên toàn thế giới Nếu như các nguyên lý của hóa học đều giống nhau, tại sao tất cả các nguyên lý khác lại không giống nhau? Có vẻ như chúng ta đang đi đúng hướng

Talcott Parsons, nhà xã hội học người Mỹ, đã đề xuất rằng các tổ chức phải thích nghikhông chỉ với môi trường mà cũng phải thích nghi với các quan điểm của những nhân viên của nó Chỉ trong những năm gần đây việc xem xét nhận thức của các nhân viên

và các nền văn hóa khác nhau mới xuất hiện trong giới quản lý

BỎ QUÊN VĂN HÓA TRONG HÀNH ĐỘNG

Hãy theo dõi buổi họp của một ban giám đốc đang cố gắng quốc tế hóa các hoạt động của công ty Sau đây là bản tóm tắt cuộc nói chuyện của một giám đốc nhân sự Bắc

Mỹ, một trường hợp điển hình sẽ được đề cập đến xuyên suốt cả cuốn sách Mặc dù đây là trường hợp có thật, nhưng tên gọi của công ty và những người tham gia đã được thay đổi

Công ty điện toán Missouri (MCC)

MCC, thành lập năm 1952, là một công ty rất thành công của Mỹ Nó sản xuất và bán các máy tính cỡ vừa và cỡ lớn Công ty hiện đang hoạt động xuyên quốc gia ở Bắc và Nam Mỹ, châu Âu, Đông Nam Á, Australia và Trung Đông Các hoạt động buôn bán được cấu trúc theo vùng Các nhà máy đóng tại St Louis và Newark (NJ) còn những hoạt động nghiên cứu quan trọng nhất diễn ra ở St Louis

Sản xuất, nghiên cứu và phát triển, nhân sự và tài chính được kết hợp tại văn phòng đầu não ở Mỹ Các đơn vị kinh doanh chịu trách nhiệm bán hàng theo vùng Cấu trúc phi tập trung này phải tuân theo các giới hạn tập trung nhất định bao gồm các biểu trưng, các dạng thư từ, sản phẩm và tiêu chuẩn tài chính Việc tiêu chuẩn hóa các điềukiện lao động, phân loại chức năng và lên kế hoạch nhân sự được kết hợp một cách tập trung, trong khi việc thuê người được giao cho các chi nhánh vùng Mỗi chi nhánhvùng có lượng nhân sự riêng và các bộ phận tài chính riêng Ban giám đốc gặp mặt hai tuần một lần, và tuần này sẽ tập trung vào vấn đề toàn cầu hóa

Quốc tế hóa Ông Johnson rất quan tâm đến cuộc họp của Ban giám đốc Là Phó chủ

tịch phụ trách nguồn nhân lực toàn cầu, ông phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng Ban giám đốc nhận ra rằng tinh thần toàn cầu hóa đang trở nên sống động hơn từng ngày Không chỉ các khách hàng có nhiều các yêu cầu quốc tế hơn mà các cơ sở sản xuất cần phải được thiết lập tại nhiều và nhiều quốc gia hơn nữa

Sáng nay, một biểu trưng mới được giới thiệu làm biểu tượng cho hình ảnh toàn cầu của công ty Vấn đề tiếp theo trong chương trình nghị sự là kế hoạch marketing toàn cầu

Ông Smith, Tổng giám đốc điều hành, đã nhìn thấy cơ hội để nêu ra những gì học được ở tấm bằng MBA của ông, rằng phải ứng dụng các công cụ quản lý toàn cầu Ngoài biểu trưng toàn cầu và marketing toàn cầu, ông đã thấy cần thiết lập nền sản xuất toàn cầu, tài chính và quản lý nguồn nhân lực toàn cầu trong việc ủng hộ bước nhảy vọt quốc tế

Tóc của ông Johnson bắt đầu dựng đứng lên khi ông nghe phần trình bày của đồng nghiệp “Tổ chức toàn cầu cần phải đồng bộ hơn Một kỹ thuật tuyệt vời cho điều này cần phải tuân theo cách tiếp cận kế hoạch đã rất thành công ở Mỹ” Câu hỏi của Johnson về việc chấp nhận cách tiếp cận này ở Nam châu Âu và Nam Mỹ đã bị gạt

đi

Cuối cùng, tất cả những thứ trên sẽ được ủng hộ bởi một hệ thống trả lương theo hiệu quả công việc, vì thế, ngoài các cấu trúc hiệu quả hơn, những nhân viên cũng được định hướng để hướng đến các mục tiêu đúng đắn

Cố gắng cuối cùng của ông Johnson đã thất bại khi giới thiệu một khía cạnh “nhân bản” hơn cho cuộc thảo luận liên quan đến việc ứng dụng các kỹ thuật và chính sách Giám đốc tài chính, ông Finley, đã nêu ý kiến của toàn bộ Ban giám đốc: “Tất cả chúng ta đều biết rằng những khác biệt văn hóa đang giảm xuống cùng với sự phát triển của truyền thông Chúng ta nên trở thành các nhà lãnh đạo tầm cỡ thế giới và tạo

ra một môi trường trong tương lai là hệ thống thu nhỏ của Missouri”

Ông Johnson cau mày khi nghĩ đến hình ảnh cuộc họp quốc tế vào tuần tới ở châu

Âu

Từ kinh nghiệm của mình, ông Johnson biết rằng sẽ khó khăn khi từ lập trường này đối thoại với các giám đốc nhân sự ở châu Âu Ông có thể thông cảm với những ngườichâu Âu khi biết rằng Ban giám đốc không thật sự có ý định ngạo mạn gì khi mở rộngmột chính sách trung ương toàn cầu Ông có thể làm gì để có được kết quả tốt nhất trong cuộc họp tới? Chúng ta sẽ đi theo câu chuyện này ở Chương 4

VĂN HÓA NHƯ LÀ MÓN ĂN THÊM?

Văn hóa có vẻ như là một vật trang sức xa xỉ đối với hầu hết các giám đốc, một món

ăn thêm không cần thiết Thực ra, văn hóa lan tỏa và phân tán ý nghĩa của nó tới tất cảcác khía cạnh của doanh nghiệp Văn hóa xác lập kiểu mẫu cho toàn bộ các mối quan

hệ kinh doanh Tôi vẫn còn nhớ cuộc nói chuyện với một người gốc Hà Lan đang sinhsống ở Singapore Ông này đã rất ngạc nhiên khi được hỏi về cách ông ta thích ứng với nền văn hóa bản địa khi thực hiện các kỹ thuật quản lý và tổ chức Trước khi trả lời, ông ta đã cố gắng tìm hiểu xem tại sao mình lại bị hỏi một câu hỏi ngớ ngẩn đến vậy “Ông làm việc trong bộ phận nhân sự có do sự tình cờ nào không?” Sau đó, ông

ta đưa tôi đi dạo một vòng qua nhà máy lọc dầu rất ấn tượng “Ông có thật sự nghĩ rằng các sản phẩm mà chúng tôi có và kỹ thuật mà chúng tôi sử dụng cho phép chúng tôi xem xét nền văn hóa bản địa?”

Quả thật, một công ty vận hành liên tục sẽ khó khăn khi phải đáp ứng mong muốn ở nhà vào buổi tối của hầu hết người Singapore Nói cách khác, thực tế cho chúng ta thấy là các biến số như sản phẩm, công nghệ và các thị trường có tính quyết định hơn nhiều so với văn hóa Theo một nghĩa nào đó kết luận này là đúng Logic của các công nghệ là hoạt động được cho dù nhà máy được đặt ở đâu Các nền văn hóa lại không cạnh tranh hay chống lại các quy luật này Chúng đơn giản chỉ cung cấp bối cảnh xã hội trong đó công nghệ hoạt động được Một nhà máy lọc dầu trước hết là một nhà máy lọc dầu nhưng nền văn hóa nơi nhà máy được xây dựng có thể xem nó như là một âm mưu của đế quốc, một bảo vật quý giá, cơ hội cuối cùng để nền kinh tế cất cánh, một sự chống đối kẻ thống trị thời Trung Cổ, hay một thứ vũ khí chống lại phương Tây Tất cả phụ thuộc vào bối cảnh văn hóa

Các tổ chức hoàn toàn có thể giống nhau về các khuôn khổ khách quan như nhà máy, cách bố trí hay sản phẩm, mặc dù các nền văn hóa nhìn nhận nó khác nhau hoàn toàn

về ý nghĩa Một lần chúng tôi đã phỏng vấn một thợ vận hành máy móc người

Venezuela, cho anh ta xem sơ đồ tổ chức công ty và bảo anh ta chỉ ra có bao nhiêu cấp bậc ở trên và ở dưới anh ta Anh ta đã chỉ ra nhiều cấp độ hơn những gì có trong bảng sơ đồ Chúng tôi hỏi làm thế nào anh ta có thể biết được điều đó “Người đứng bên cạnh tôi,” anh ta giải thích, “ở trên tôi vì ông ấy lớn tuổi hơn”

Một trong những cách chúng tôi áp dụng tại các buổi hội thảo là yêu cầu những người tham gia lựa chọn giữa hai thái cực để quan niệm về một công ty, hỏi họ xem cách nào họ nghĩ là luôn luôn đúng, và cách nào hầu hết người dân nước họ sẽ chọn lựa.

A Cách đầu tiên là xem một công ty như là một hệ thống được tạo ra để thực hiện cácchức năng và nhiệm vụ một cách hiệu quả Mọi người được thuê thực hiện các chức năng này với sự trợ giúp của máy móc và các thiết bị khác Họ được trả lương cho những nhiệm vụ họ thực hiện

B Cách thứ hai là xem một công ty như là một nhóm người làm việc cùng nhau Họ

có các mối quan hệ xã hội với những người khác và với tổ chức Việc hoạt động của công ty phụ thuộc vào những mối quan hệ này

Hình 2.1 (trang 45) cho thấy một chuỗi dài phản ứng của các quốc gia Chỉ có hơn 1/3trong số các giám đốc người Pháp, Hàn Quốc và Nhật Bản xem một công ty như một

hệ thống hơn là một nhóm xã hội, trong khi các giám đốc người Anh và Mỹ được chiađều 50:50, thì đa số các giám đốc người Nga và một số quốc gia Đông Âu xem công

ty như một hệ thống

Những cách nhìn nhận khác nhau này là những tác nhân ảnh hưởng quan trọng đến các mối tương tác giữa các cá nhân và tổ chức Những cấu trúc và kỹ thuật quản lý chính thức có vẻ giống nhau Thật ra, chúng bắt chước chặt chẽ các công nghệ để đạt được điều này, nhưng cũng như nhà máy và thiết bị có các ý nghĩa văn hóa khác nhau,các công nghệ mang tính xã hội cũng vậy

MỘT CÁCH TIẾP CẬN KHÁC

Tất cả các công cụ và kỹ thuật tổ chức đều dựa trên các mô hình (tập hợp các giả định) Một giả định thường cho rằng thực tế xã hội là ở bên ngoài, tách biệt với giám đốc hay nhà nghiên cứu Các nhà vật lý học có thể đặt bất cứ tên gì cho các yếu tố vật

lý trong các thí nghiệm của họ Các sự vật chết không biết phản đối và không thể tự định nghĩa bản thân

Hình 2.1 Kiểu công ty nào là thông thường?

Phần trăm số người trả lời lựa chọn một hệ thống hơn là một nhóm xã hội

Tuy nhiên, thế giới con người lại hoàn toàn khác Như Alfred Shutz đã chỉ ra, khi chúng ta bước vào các hệ thống xã hội khác đã có sẵn tên gọi, đã quyết định họ sẽ sống như thế nào và thế giới sẽ được nhìn nhận như thế nào, chúng ta có thể đặt lại tên

cho họ nếu chúng ta muốn nhưng chúng ta không thể trông đợi họ hiểu và chấp nhận những định nghĩa của chúng ta, trừ phi chúng thích ứng với họ Chúng ta không thể lấy đi quan niệm của họ hay cách họ thường nhìn nhận mọi thứ Họ đến với chúng ta với tư cách là cả hệ thống các kiểu ý nghĩa và hiểu biết Chúng ta chỉ có thể cố gắng hiểu và để làm điều đó, chúng ta phải bắt đầu với cách mà họ suy nghĩ.

Vì thế, các tổ chức không chỉ đơn giản phản ứng lại với môi trường của họ như cách một con tàu làm với các ngọn sóng Các tổ chức phải chủ động lựa chọn, giải thích và tạo ra môi trường của chính nó

KẾT LUẬN

Chúng ta không thể hiểu vì sao các cá nhân và tổ chức lại hành động như vậy nếu nhưkhông xem xét các ý nghĩa họ nhìn nhận đối với môi trường “Một thị trường phức tạp” không phải là một miêu tả khách quan như là một nhận thức văn hóa Phức tạp với ai? Với một người Ethiopia hay với một người Mỹ? Các cuộc họp phản hồi ý kiến, nơi mọi người tìm ra lỗi lầm của họ, có thể trở thành “hữu ích” trong nền văn hóa quản lý kiểu Mỹ và là “sự ép buộc thừa nhận thất bại” trong nền văn hóa quản lý kiểu Đức Một nền văn hóa có thể được truyền cảm hứng bởi chính cái đã từng gây thất vọng ở một nền văn hóa khác

Tổ chức và các cấu trúc của nó vì thế còn hơn là sự thật khách quan; chúng bao gồm

sự thành công hay thất bại của các hình mẫu trí tuệ được những con người có thật nắmgiữ

Không hẳn là có một “cách tốt nhất để tổ chức”, có một số cách, trong đó vài cách rất thích hợp với văn hóa và hiệu quả hơn các cách khác, nhưng tất cả chúng mang lại thêm cho các nhà quản lý quốc tế những sợi dây cho cánh cung của họ nếu họ mong muốn và có thể làm sáng tỏ những phản ứng của những nền văn hóa nước ngoài

3 Ý nghĩa của văn hóa

Con cá biết rằng nó cần có nước chỉ khi nào không còn ở trong nước nữa Nền văn hóa đối với chúng ta giống như nước đối với cá Nó duy trì sự sống cho chúng ta Chúng ta sống và hít thở ở trong đó Những gì mà nền văn hóa này coi là rất quan trọng lại có thể không có nhiều ý nghĩa đối với các nền văn hóa khác

KHÁI NIỆM VĂN HÓA

Mối tương tác xã hội, hay sự giao tiếp có ý nghĩa, bao hàm các cách xử lý thông tin thông thường giữa những người tương tác với nhau Những phương cách này mang lại

kết quả cho việc kinh doanh cũng như quản lý giữa các nền văn hóa Sự phụ thuộc lẫnnhau của các nhân tố là do chúng cùng tạo thành một hệ thống các ý nghĩa chung: mộtđịnh nghĩa chung cho một tình huống của một nhóm người.

Những quan niệm xoay chuyển bất ngờ như thế nào và ảnh hưởng ra sao đến các mối tương tác giữa các thành viên của một tổ chức? Điều kiện thuần tuý cho mối tương tác

có ý nghĩa trong kinh doanh và quản lý là sự tồn tại của những dự đoán về nhau

Vào một buổi tối mùa đông lạnh lẽo ở Amsterdam, tôi nhìn thấy một người bước vào cửa hàng bán xì gà Chiếc áo choàng Burberry và cung cách ăn mặc của người khách

đã nói lên ông ta là một người giàu có Ông khách mua một hộp xì gà và một bao diêm Sau đó ông dừng bước trước hiệu báo và mua một tờ báo tiếng Hà Lan rồi nhanh chóng tiến đến một góc khuất gió gần cửa hàng mua sắm Tôi tiến đến ông ta

và hỏi xem liệu tôi có thể hút cùng ông một điếu xì gà hay không và có phiền gì không nếu tôi mượn xem trang thứ hai của tờ báo Ông ta nhìn tôi sửng sốt và nói:

“Tôi đến góc phố này để đốt báo” Ông ta ném cho tôi hộp xì gà vì ông ta không hút Khi lùi lại, tôi thấy ông ta đốt tờ báo và hơ tay lên trên ngọn lửa Hóa ra ông ta là một người vô gia cư, đang cần sưởi ấm và rất hổ thẹn nếu mua một hộp diêm mà lại khôngmua xì gà

Trong trường hợp này, những dự đoán của tôi đã không trùng khớp với quan sát cá nhân Những dự đoán của tôi về người nam giới đó nói nhiều về bản thân tôi hơn là vềông ta Điều tôi dự đoán dựa vào việc tôi đến từ đâu và những gì tôi trải qua có ý nghĩa như thế nào Sự dự đoán xuất hiện trên nhiều cấp độ khác nhau, từ cụ thể, rõ ràng cho đến không rõ ràng và thuộc về tiềm thức Tôi đã nhầm không chỉ vì “ý

nghĩa” của bộ quần áo và vẻ ngoài của người nam giới, mà còn vì ý nghĩa thông thường của tờ báo và những điếu xì gà Khi chúng ta quan sát những biểu tượng như vậy, chúng tạo ra những dự đoán nhất định nào đó Khi những dự đoán về một người chúng ta đang giao tiếp phù hợp với chúng ta thì xuất hiện ý nghĩa chung

Sự tồn tại của những niềm tin chung không phải là điều đầu tiên xuất hiện trong đầu khi bạn nghĩ về văn hóa Tại các buổi hội thảo đào tạo về văn hóa, chúng tôi thường bắt đầu bằng câu hỏi: “Khái niệm văn hóa có ý nghĩa gì với bạn? Bạn có thể phân biệtnhững bộ phận hợp thành văn hóa không?” Trong 20 năm qua, chúng tôi ít khi gặp được hai hay nhiều hơn các nhóm và cá nhân đưa ra các câu trả lời giống nhau về kháiniệm văn hóa Nó cho thấy tính bao hàm của văn hóa Câu hỏi khó hơn có thể là: “Bạn

có thể nói ra bất kỳ thứ gì không nằm trong khái niệm văn hóa hay không?”

CÁC LỚP VĂN HÓA

Lớp ngoài: Các sản phẩm bề ngoài

Hãy trở lại với chuyến bay tới Burundi ở Chương 1 Điều đầu tiên bạn gặp phải trong một cấp độ văn hóa là gì? Gần như chắc chắn điều thu hút sự chú ý của bạn trước tiên không phải là sự kết hợp kỳ lạ giữa các chuẩn mực và giá trị của người Burundi (bao gồm hai bộ lạc rất khác nhau là Hutu và Tutsi) Nó cũng không phải là sự chia sẻ giữa các ý nghĩa và định hướng giá trị Kinh nghiệm đầu tiên của một cá nhân trước một nền văn hóa mới là những nhân tố cụ thể hơn là những nhân tố bí mật Cấp độ này baogồm văn hóa bên ngoài.

Văn hóa bên ngoài là những gì có thể quan sát được như ngôn ngữ, thức ăn, cao ốc, nhà cửa, tượng đài, nền nông nghiệp, đền đài, chợ búa, thời trang và nghệ thuật Chúng là những biểu tượng của một cấp độ sâu hơn về văn hóa Các định kiến hầu hếtxuất phát từ cấp độ biểu tượng và những gì quan sát được này Chúng ta đừng bao giờquên rằng, giống như trong ví dụ về chiếc áo khoác Burberry, mỗi ý kiến của chúng taliên quan đến văn hóa bên ngoài thường nói nhiều về việc chúng ta đến từ đâu hơn là

về cộng đồng chúng ta đang đánh giá

Nếu chúng ta thấy một nhóm giám đốc người Nhật khom mình cúi chào, hiển nhiên làchúng ta đang thấy văn hóa bên ngoài là hành động cúi người đơn thuần Tuy nhiên, nếu chúng ta hỏi người Nhật rằng: “Tại sao anh lại khom mình?” − một câu hỏi mà chắc là họ không thích nghe – chúng ta sẽ tiến vào lớp tiếp theo của văn hóa

Lớp giữa: Các chuẩn mực và giá trị

Văn hóa bề ngoài phản ánh các lớp sâu hơn của văn hóa, các chuẩn mực và giá trị của một nhóm cá nhân Chuẩn mực là cảm nhận chung của một nhóm có được về cái gì là

“đúng” và “sai” Các chuẩn mực có thể phát triển trên một cấp độ chính thức như các văn bản luật và trên một cấp độ không chính thức như sự kiểm soát của xã hội Mặt khác, giá trị lại quyết định “tốt và xấu” có nghĩa là gì, từ đó có liên quan chặt chẽ đến các ý tưởng chung của nhóm

Hình 3.1 Một mô hình văn hóa

Một nền văn hóa tương đối ổn định khi các chuẩn mực phản ánh đúng các giá trị của nhóm Khi điều này không xảy ra, hầu như chắc chắn sự căng thẳng gây mất ổn định

sẽ xuất hiện Tại Đông Âu chúng ta đã thấy trong nhiều năm qua những chuẩn mực của chủ nghĩa xã hội đã thất bại như thế nào trong việc phù hợp với các giá trị của xã hội Sự tan rã là một kết quả logic

Trong khi các chuẩn mực, dù vô tình hay hữu ý, cho chúng ta một cảm giác “đây là cách tôi nên hành xử”, thì các giá trị lại cho chúng ta cảm giác “đây là cách tôi mong muốn và ao ước hành xử.” Giá trị đáp ứng cho tiêu chuẩn xác định sự lựa chọn từ những khả năng sẵn có Nó là khái niệm một cá nhân hay một nhóm đánh giá sự kỳ vọng Ví dụ, trong một nền văn hóa con người có thể chấp nhận giá trị: “Làm việc chăm chỉ là để xã hội phồn vinh” Tuy thế, chuẩn mực hành vi bị cấm có thể sẽ là:

“Không làm việc nhiều hơn các thành viên khác vì như thế tất cả chúng ta sẽ phải cùng làm việc nhiều hơn và càng nghèo hơn.” Ở đây chuẩn mực đã khác so với giá trị

Vài người Nhật có thể nói rằng họ khom mình vì họ thích chào đón người khác: đó là giá trị Những người khác sẽ có thể lại nói rằng họ không biết lý do vì sao ngoại trừ việc họ làm như thế vì người khác cũng làm như họ Đó là chuẩn mực

Những ý nghĩa chung ổn định và quan trọng của chuẩn mực và giá trị đối với truyền thống văn hóa của một nhóm phải được phát triển và phát huy Tại sao những nhóm người khác nhau, vô tình hay hữu ý, lại chọn những định nghĩa khác nhau về cái tốt vàcái xấu, cái đúng và cái sai?

Lớp trong cùng: các giả định về sự tồn tại

Để trả lời các câu hỏi về những sự khác biệt cơ bản trong giá trị giữa các nền văn hóa,chúng ta cần phải quay về nguồn gốc sự tồn tại của con người

Giá trị cơ bản nhất mà con người đấu tranh cho là tồn tại Trong lịch sử và ngay cả hiện nay, chúng ta đã chứng kiến cuộc đấu tranh hàng ngày với tự nhiên: người Hà Lan với mực nước biển, người Thụy Sỹ với núi non và tuyết lở, người Trung Mỹ và châu Phi với hạn hán và người Siberi với cái lạnh khắc nghiệt

Mỗi dân tộc đã tự tổ chức lại để tìm các phương cách đối phó với môi trường hữu hiệunhất, căn cứ vào những nguồn lực sẵn có “Văn hóa” (culture) có cùng một gốc từ với động từ “trồng trọt” (cultivate), có nghĩa là phải canh tác trên đất đai Văn hóa là cách thức con người tác động đến tự nhiên Các vấn đề của đời sống hàng ngày được giải quyết theo những cách hiển nhiên đến nỗi các phương pháp giải quyết không hề xuất hiện trong tiềm thức của chúng ta Nếu không chúng ta sẽ phát điên lên mất Hãy tưởng tượng cứ mỗi ba mươi giây bạn lại phải tập trung vào nhu cầu oxy của mình Các biện pháp giải quyết biến mất khỏi nhận thức của chúng ta và trở thành một phần

hệ thống của chúng ta về các giả định tuyệt đối

Cách tốt nhất để kiểm tra liệu nó có phải là một giả định cơ bản hay không là khi câu hỏi đó gây ra sự bối rối hay tức giận Ví dụ, bạn có thể thấy một số người Nhật cúi chào thấp hơn những người khác Một lần nữa, nếu bạn lại hỏi vì sao họ làm như vậy thì câu trả lời sẽ là họ không biết tại sao nhưng người khác cũng làm như vậy (chuẩn

mực) hay họ muốn thể hiện sự tôn trọng quyền uy (giá trị) Câu hỏi kiểu Hà Lan điển hình tiếp theo sẽ là: “Tại sao bạn lại tôn trọng uy quyền?” Gần như chắc chắn phản ứng kiểu Nhật sẽ là bối rối hay nở một nụ cười (để che giấu sự khó chịu của họ) Khi hỏi về các giả định cơ bản, bạn đang hỏi những câu hỏi chưa bao giờ được hỏi trước

đó Nó có thể dẫn đến những cái nhìn sâu hơn vào bên trong, nhưng nó cũng có thể gây ra sự khó chịu Hãy thử hỏi vì sao mọi người lại bình đẳng ở Mỹ hay ở Hà Lan vàbạn sẽ hiểu chúng tôi muốn nói gì

Các nhóm người tự tổ chức họ lại theo cách làm tăng hiệu quả của các quá trình giải quyết vấn đề Bởi vì các nhóm người khác nhau sinh sống và phát triển tại các vùng địa lý khác nhau, họ cũng hình thành những hệ giả định logic khác nhau

Chúng tôi thấy một nền văn hóa tổ chức riêng hay một nền văn hóa chức năng riêng chỉ là cách các nhóm người tự tổ chức họ lại qua năm tháng để giải quyết các vấn đề

và khó khăn gặp phải Những thay đổi trong văn hóa xảy ra vì con người nhận ra rằng các phương cách làm việc cũ đã không còn hiệu quả nữa Không khó khăn gì để thay đổi văn hóa khi con người đã nhận ra sự tồn tại của cộng đồng đang gặp nguy hiểm, khi đó sự tồn vong được xem là ưu tiên hàng đầu

Từ đây, mối quan hệ cơ bản với môi trường tự nhiên của con người, tiếp đến là cộng đồng, đã xác định ý nghĩa cốt lõi của cuộc sống Ý nghĩa sâu xa nhất này đã thoát khỏinhững vấn đề tiềm thức và trở thành hiển nhiên, bởi vì nó là kết quả của những phản ứng thường xuyên với môi trường Theo nghĩa này, văn hóa không là gì khác ngoài tự nhiên

VĂN HÓA ĐỊNH HƯỚNG HÀNH ĐỘNG CỦA CHÚNG TA

Văn hóa nằm bên dưới nhận thức theo nghĩa không ai nói thành lời về nó, mặc dù nó kiến tạo nên gốc của hành động Điều này làm cho một nhà nhân loại học đã liên hệ văn hóa với một núi băng trôi, phần lớn nhất của nó chìm dưới mặt nước

Văn hóa được con người tạo ra, được mọi người ủng hộ, quy ước và chuyển tiếp sang các thế hệ trẻ hơn Nó cung cấp cho con người một hoàn cảnh có ý nghĩa để gặp gỡ, nghĩ về bản thân họ và đối mặt với thế giới bên ngoài

Theo lời của Clifford Geertz, văn hóa là phương tiện để con người “giao tiếp, duy trì

và phát triển kiến thức của họ về thái độ đối với cuộc sống Văn hóa là cái khung của

ý nghĩa trong đó con người lý giải các kinh nghiệm của họ và chỉ dẫn hành động của họ”

Qua thời gian, các mối tương tác quen thuộc trong các cộng đồng đã đảm nhiệm các hình mẫu và cấu trúc mà chúng ta gọi là tổ chức ý nghĩa Các cấu trúc này được áp đặt

dựa trên các tình huống trong đó con người phải đối mặt và chính các tình huống cũngkhông thể tự quyết định được Ví dụ, một cái nháy mắt Nó có phải là phản xạ của cơ thể khi có bụi vào mắt không? Hay một lời mời tới một buổi hẹn trong tương lai? Hay

nó có nghĩa là ai đó đang trêu chọc bạn với người khác? Đó có phải là một phút giây

lo lắng không? Cái nháy mắt là có thật, nhưng ý nghĩa của nó lại phụ thuộc vào người quan sát Ý nghĩa tượng trưng có thể có hoặc không trùng hợp với ý nghĩa ban đầu của cái nháy mắt Tuy nhiên, mối tương tác xã hội có hiệu quả lại phụ thuộc vào sự trùng hợp giữa ý nghĩa tượng trưng và ý nghĩa ban đầu

Các nền văn hóa có thể được phân biệt với nhau bằng những điểm khác biệt trong các

ý nghĩa chung mà các nền văn hóa này mong đợi và quy gán với môi trường Văn hóa không phải là một “thứ”, một “chất” nào đó với các tính chất vật lý của nó Hơn thế,

nó được tạo ra khi con người tương tác và trong cùng thời gian đó nó quyết định các mối tương tác xa hơn

VĂN HÓA NHƯ LÀ MỘT “SỰ PHÂN BỐ CHUẨN”

Con người trong cùng một nền văn hóa không có những tập hợp đồ vật nhân tạo, chuẩn mực, giá trị và giả định giống nhau Trong mỗi nền văn hóa, những thứ này phổbiến rộng rãi Sự phổ biến này có một kiểu mẫu xung quanh một mức trung bình Vì thế, theo nghĩa này, sự dao động xung quanh chuẩn mực có thể được xem là một sự sắp xếp bình thường Phân biệt nền văn hóa này với nền văn hóa khác phụ thuộc vào những giới hạn của sự sắp xếp chúng ta muốn ở mỗi nền văn hóa

Theo nguyên tắc, mỗi nền văn hóa cho thấy sự dao động tuyệt đối của yếu tố con người của nó Vì thế, trong khi Mỹ và Pháp có biên độ dao động lớn, hai nền văn hóa này cũng có những sự giống nhau Mức “trung bình” hay hành vi “hầu như có thể dự đoán được”, như mô tả trong Hình 3.2, sẽ khác nhau ở hai quốc gia này

Các nền văn hóa có các chuẩn mực khác nhau rõ rệt (Hình 3.3) có xu hướng nói về nhau một cách thái quá Người Mỹ có thể mô tả người Pháp có những tính cách như trong của đồ thị Người Pháp sẽ sử dụng bức tranh biếm họa tương tự, để nói về người

Mỹ Điều này xảy ra là do có nhiều điểm khác biệt giữa hai nền văn hóa

Sử dụng các kiểu hành xử cực đoan và phóng đại là sự rập khuôn Hoàn toàn có thể hiểu được nó là kết quả của việc ghi nhận những gì đáng ngạc nhiên, hơn là về những thứ quen thuộc Nhưng việc làm này ẩn chứa những nguy hiểm Đầu tiên, rập khuôn

là một cái nhìn rất hạn chế về hành vi thông thường trong một môi trường nhất định

Nó phóng đại và chế giễu nền văn hóa đang được xem xét và cả người xem xét nữa,

dù không chủ ý

Hình 3.3 Văn hóa và sự rập khuôn

Hình 3.2 Văn hóa như là một sự phân bố bình thường

CÁC NỀN VĂN HÓA KHÁC NHAU TRONG CÁCH GIẢI QUYẾT NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ CÁC TÌNH HUỐNG KHÓ XỬ

Để giải thích những khác biệt về ý nghĩa của các tổ chức, chúng ta cần phải xem xét

sự khác biệt về ý nghĩa trong các nền văn hóa khác nhau Nếu chúng ta có thể xác định và so sánh các vấn đề văn hóa ảnh hưởng đến các tổ chức, nó sẽ giúp chúng ta hiểu được những khác biệt văn hóa được quản lý như thế nào trong thương mại quốc

tế

Trong tất cả các nền văn hóa, có một số các vấn đề chung và phổ biến của con người cần phải được giải quyết Nền văn hóa này có thể phân biệt được với nền văn hóa khác bởi những giải pháp riêng mà nó chọn để giải quyết vấn đề Nhà nhân loại học F.Kluckhohn và F L Strodtbeck đã xác định được năm vấn đề Họ lý luận rằng tất cả các xã hội đều nhận thức được các giải pháp nhưng ưu tiên chúng theo các trật tự khácnhau Vì thế, trong bất kỳ nền văn hóa nào, cũng có một hệ thống các định hướng giá trị “thống trị”, hay được ưu tiên hơn Năm kiểu vấn đề cơ bản mà con người phải đối mặt, theo sự sắp xếp này, là:

1.Mối quan hệ giữa cá nhân với những người khác là gì? (định hướng quan hệ)

2 Đâu là tâm điểm thời gian của đời người? (định hướng thời gian)

3 Phương thức hoạt động của con người là gì? (định hướng hành động)

4 Sự liên quan giữa con người và tự nhiên là gì? (định hướng con người - tự nhiên)

5 Bản chất tự nhiên của con người là gì? (định hướng bản chất con người)

Nói tóm lại, Kluckhohn và Strodtbeck lý luận rằng loài người phải đối mặt với những vấn đề chung phổ biến xuất phát từ các mối quan hệ với đồng loại, với thời gian, với các hoạt động và với tự nhiên Có thể phân biệt các nền văn hóa bằng sự sắp xếp các giải pháp cụ thể mà nó lựa chọn cho mỗi tình huống gặp khó khăn Các giải pháp này phụ thuộc vào ý nghĩa mà con người quan niệm về cuộc sống nói chung, với đồng loại, thời gian và đặc biệt với tự nhiên

Trong nghiên cứu của chúng tôi, chúng tôi đã phân biệt bảy dạng văn hóa (xem

Chương 1), cũng dựa trên các giải pháp khác nhau của các xã hội đối với các mối quan hệ với người khác, thời gian và tự nhiên Những chương sau sẽ giải thích những dạng thức này và cách chúng ảnh hưởng đến quá trình quản lý giao thoa văn hóa Thay cho việc mạo hiểm và bế tắc vì nhận thức văn hóa như những điểm tĩnh trên mộttấm bản đồ hai trục, chúng tôi tin rằng văn hóa nhảy từ giới hạn ưu tiên này sang phía đối lập và ngược lại Theo đó, chúng tôi không mạo hiểm loại bỏ sự đối lập của một hạng mục văn hóa, như đã có trong rất nhiều các nghiên cứu tương tự khác, năm vấn

đề mà Hofstede đưa ra được biết đến nhiều nhất Hơn nữa, chúng tôi tin rằng một hạng mục văn hóa cố gắng “quản lý” phần đối lập của nó và các dạng thức giá trị tự sắp xếp trong các hệ thống để tạo ra các ý nghĩa mới Các nền văn hóa là những vòng quay với những hình cung được ưu tiên hơn tập hợp lại với nhau Vì thế trong lần xuấtbản này chúng tôi đã đưa ra các câu hỏi mới để tính toán phạm vi trong đó các nhà quản lý cố gắng hợp nhất và hài hòa các giá trị Và chúng tôi đang kiểm tra giả thiết rằng các nền văn hóa có xu hướng hài hòa tự nhiên các giá trị đối lập sẽ có cơ hội tốt hơn để thành công về mặt kinh tế hơn là các nền văn hóa thiếu khuynh hướng đó Mọinền văn hóa đều giống nhau ở những tình huống khó xử mà nó phải đối mặt, mặc dù khác nhau trong các cách giải quyết và sẽ buộc phải vượt lên các đối thủ một cách sáng tạo

KẾT LUẬN

Chúng ta đã thấy văn hóa tự bộc lộ qua các tầng lớp Các lớp ngoài cùng là những sản phẩm và đồ vật nhân tạo tượng trưng cho các giá trị sâu hơn, cơ bản hơn và các giả định về cuộc sống Các lớp khác nhau không độc lập với nhau mà bổ sung cho nhau

Các ý nghĩa chung là cốt lõi của văn hóa được con người tạo ra, được kết hợp với con người trong một nền văn hóa, mặc dù chúng vượt lên con người trong chính nền văn hóa đó Nói cách khác, các ý nghĩa chung của một nhóm sẽ khiến họ lý giải sự vật theo những cách riêng, nhưng cũng sẵn sàng bị thay đổi nếu các “giải pháp” hiệu quả hơn với các vấn đề sống còn của nhóm xuất hiện

Các giải pháp cho ba vấn đề phổ biến mà loài người phải đối mặt đã phân biệt nền vănhóa này với nền văn hóa khác Các vấn đề – mối quan hệ của con người với thời gian,

tự nhiên và với những người khác – được loài người chia sẻ; các giải pháp của họ thì không Các giải pháp này phụ thuộc vào nền tảng văn hóa của nhóm liên quan Ý nghĩa quan trọng của chúng đối với các mối quan hệ công việc, các công cụ quản lý

và các cấu trúc tổ chức cũng sẽ được khám phá

4 Các quan hệ và luật lệ

Con người ở mọi nơi đều phải đối đầu với ba loại thử thách Họ có các mối quan hệ với những người khác, như bạn bè, nhân viên, khách hàng và ông chủ Họ phải quản

lý thời gian và tuổi tác Bằng cách nào đó họ phải sống hài hòa với tự nhiên dù điều kiện tự nhiên thuận lợi hay không

Chúng ta đã xác định được năm kiểu quan hệ của chúng ta với người khác Có thể, tổng kết năm kiểu này bằng những thuật ngữ Tôi sẽ liệt kê chúng với những lời giải thích trong ngoặc

1 Chủ nghĩa phổ biến và chủ nghĩa đặc thù (luật lệ và quan hệ).

2 Chủ nghĩa cộng đồng và chủ nghĩa cá nhân (nhóm và cá nhân).

3.Vô cảm và cảm giác (chuỗi cảm xúc).

4 Đặc trưng và phổ biến (chuỗi liên quan).

5 Thành tích và quy gán (địa vị được nhất trí thế nào).

Năm định hướng giá trị này ảnh hưởng lớn đến cách kinh doanh và quản lý cũng như phản ứng của chúng ta trước các tình huống khó xử Quan niệm của chúng ta với những kiểu quan hệ này định hướng niềm tin và hành động của chúng ta trong suốt cuộc đời Ví dụ, chúng ta đều phải đối mặt với các tình huống trong đó các luật lệ đã

có không hoàn toàn phù hợp với hoàn cảnh cụ thể Chúng ta có làm những thứ được coi là đúng hay chúng ta thích nghi với hoàn cảnh? Nếu đang trong một cuộc họp căng thẳng, liệu chúng ta có thể hiện cảm xúc mạnh mẽ của mình bất chấp hậu quả, hay chúng ta sẽ tỏ ra “kiềm chế một cách đáng ngưỡng mộ”? Khi gặp phải một vấn đềkhó khăn liệu chúng ta có phân tích nó hay sẽ nhìn trong mối liên quan? Chúng ta sẽ bày tỏ sự kính trọng địa vị và quyền lực của một người dựa trên những lý do nào, vì người đó đáng kính trọng, hay vì những điều kiện khác (như tuổi tác, giáo dục và dòng dõi) xác định sự kính trọng? Có những câu trả lời khác nhau đối với tất cả nhữngtình huống khó xử này Một phần mục đích của văn hóa là cung cấp các câu trả lời và chỉ dẫn hành vi trong các tình huống phiền phức khác

Trước khi nói về kiểu đầu tiên – tính phổ biến và tính đặc thù trong quan hệ giữa con người với nhau – hãy để chúng tôi quay trở lại với ông Johnson của Công ty điện toánMissouri (MCC) ở Chương 2 Ông đang phải làm chủ tọa một cuộc họp về nguồn nhân lực quốc tế trong đó có 15 đại diện từ các quốc gia với hy vọng họ sẽ đồng ý với việc thống nhất thực hiện hệ thống trả lương theo hiệu quả công việc Sau đây là một vài thông tin về MCC và tổng kết những hướng chính sách chính của nó

Kể từ cuối những năm 1970, MCC đã hoạt động được tại hơn 20 quốc gia Vì doanh

số bán hàng ở nước ngoài tăng, Ban giám đốc đã quan tâm nhiều hơn đến hợp tác quốc tế Tăng trưởng ở nước ngoài dù nhanh chóng nhưng lại khó dự đoán được Vì thế, công ty đã quyết định kết hợp các quá trình đánh giá và thưởng theo hiệu quả công việc trên toàn thế giới Tính chất nhất quán trong việc quản lý các hoạt động của công ty cũng là mối quan tâm hàng đầu Hoàn toàn không có một sự xem nhẹ các khác biệt về văn hóa giữa các quốc gia; Tổng giám đốc đã làm việc tại Đức trong 5 năm và Giám đốc marketing đã công tác tại Singapore trong bảy năm

Ban giám đốc đã có sự nhất trí giới thiệu một số nguyên tắc về chính sách, những điều

sẽ lan tỏa đến các nhà máy của MCC trên khắp thế giới Ban giám đốc hình dung ra một định nghĩa chung “Chúng tôi làm ở MCC như thế nào” để cho tất cả mọi người trong MCC, dù họ ở bất cứ đâu trên thế giới, đều biết rằng công ty của họ đại diện chođiều gì Trong khuôn khổ này, sẽ có các chính sách hợp tác tập trung cho nguồn nhân lực, bán hàng và marketing

Điều này sẽ có lợi cho khách hàng vì trong nhiều trường hợp, khách hàng cũng đang

có sự quốc tế hóa Họ cần biết rằng MCC có thể cung cấp nhiều cấp độ dịch vụ và nâng cao tính hiệu quả cho công việc của họ, những công việc đang ngày càng vượt rakhỏi biên giới quốc gia MCC cần đạt được những tiêu chuẩn thống nhất cho dù nó đang hoạt động tại quốc gia nào Đó là tất cả nội dung của các chính sách tiêu chuẩn hóa

Hệ thống khen thưởng Hai năm trước, khi đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt, công

ty đã quyết định sử dụng một hệ thống khen thưởng khác biệt hơn đối với những nhânviên bán và bảo dưỡng những máy tính cỡ trung bình Một trong những lý do là để xác nhận liệu động lực của lực lượng bán hàng tại Mỹ có thể được tăng cường hay không Hơn nữa, công ty thấy rằng những nhân viên bán hàng giỏi nhất thường bỏ công ty để sang làm việc cho các đối thủ trả lương cao hơn Họ đã quyết định thử nghiệm trong hai năm đối với 15 nhân viên bán hàng tích cực tại khu vực St Louis

Thử nghiệm với trả lương theo hiệu quả công việc Việc thử nghiệm bao gồm những yếu tố sau:

Một mức thưởng được đưa ra dựa trên doanh số hàng quý của mỗi nhân viên bán hàng: 100% mức lương cho những nhân viên bán hàng giỏi nhất; 60% cho những người đứng thứ hai; 30% cho những người đứng thứ ba và thứ tư; và không có thưởngcho những người còn lại

Mức lương cơ bản cho tất cả nhân viên bán hàng máy tính cỡ trung bình bị cắt giảm 10%

Trong suốt năm đầu của quá trình thử nghiệm, đã có những cuộc thảo luận liên tiếp giữa những nhân viên của chương trình thử nghiệm Năm nhân viên bán hàng đã rời khỏi công ty vì họ cho rằng hệ thống này không công bằng Với kết quả đó, tổng doanh số bán hàng không tăng lên Bất chấp tai họa đó, Ban giám đốc vẫn tiếp tục cuộc thử nghiệm vì họ tin rằng kiểu thay đổi này là cần thiết và cần phải có thời gian PHỔ BIẾN VÀ ĐẶC THÙ

Ở Mỹ, tất nhiên là MCC hoạt động trong một nền văn hóa phổ biến Nhưng thậm chí ngay tại đây, một giải pháp phổ biến cũng gặp phải những vấn đề mang tính đặc thù Kiểu quan hệ đầu tiên này xác định cho chúng ta cách đánh giá hành vi của người khác Hiện nay vẫn còn hai dạng đánh giá “thuần túy” Tại một thái cực chúng ta phải

có bổn phận tôn trọng các chuẩn mực đã được chấp nhận rộng rãi trong nền văn hóa chúng ta đang sống “Không được nói dối Không được ăn cắp Đối xử với người khácthế nào, bạn sẽ nhận lại được như thế” (Quy luật Vàng), v.v… Ở một thái cực khác, chúng ta lại có những quy định đặc biệt đối với những người mà chúng ta biết “X là bạn thân của tôi, vì thế tất nhiên là tôi không nói dối hay ăn cắp đồ của anh ta Hai chúng tôi sẽ bị tổn thương khi thiếu tôn trọng nhau”

Hành vi phổ biến, hay hành vi dựa trên luật lệ, có xu hướng trở nên trừu tượng Hãy thử qua đường trong khi đèn đỏ tại một xã hội rất tôn trọng luật lệ như Thụy Sĩ hay Đức Ngay cả khi không có xe trên đường, bạn cũng sẽ nhận được những cái nhìn khóchịu Nó cũng hướng tới hàm ý bình đẳng theo nghĩa bất kỳ ai không làm theo luật cũng sẽ bị xử lý như nhau Nhưng các tình huống lại được sắp xếp theo các loại Ví

dụ, nếu “người khác” mà bạn “đối xử” không được coi là con người, các luật lệ sẽ không thể áp dụng Cuối cùng, cách hành xử dựa trên luật lệ có xu hướng chống lại các ngoại lệ có thể làm suy yếu các luật đó Người ta sợ rằng một khi bạn đã bắt đầu tạo ra ngoại lệ cho những hành vi trái luật, cả hệ thống sẽ sụp đổ

Các phán xét mang tính đặc thù lại tập trung vào bản chất đặc biệt của các hoàn cảnh hiện tại Người này không phải là “một công dân” mà là bạn, anh, chồng, con trai của tôi hay người có ý nghĩa quan trọng đối với tôi, với những tuyên bố đặc biệt về thích thú hay ghen ghét Vì thế, tôi phải chấp nhận, bảo vệ người ấy, cho dù các luật lệ có quy định gì đi chăng nữa

Người kinh doanh của cả hai xã hội nói trên đều có xu hướng nghĩ tiêu cực về nhau Một người theo chủ nghĩa phổ biến sẽ nói về một người theo chủ nghĩa đặc thù,

“không thể tin họ vì họ luôn giúp đỡ bạn bè họ” và ngược lại, người theo chủ nghĩa đặc thù sẽ nói về người theo chủ nghĩa phổ biến, “bạn không thể tin họ, ngay cả bạn

bè mà họ cũng không giúp đỡ”

Các vấn đề không phải lúc nào cũng đạt được sự nhất trí như trong trường hợp trên Đôi khi các luật lệ được cho là phổ biến không áp dụng được vào trong một trường hợp đặc thù Có những hoàn cảnh phức tạp hơn nhiều những gì mà luật lệ đã dự kiến Hãy xem xét các cuộc mạo hiểm tiếp theo của Công ty điện toán Missouri, với trụ sở chính tại St Louis, đang có ý định áp đặt các chỉ dẫn chính sách chung lên các nhân viên tại nhiều quốc gia

Gần đây, MCC đã sáp nhập được một công ty phần mềm nhỏ nhưng rất thành công của Thụy Điển Ông Giám đốc thành lập công ty này cách đây ba năm cùng với con trai Carl, sau đó cô con gái mới tốt nghiệp Clara và cậu con út Peter cũng gia nhập công ty 12 tháng trước Sau khi sáp nhập, MCC đổ khá nhiều vốn vào công ty và mang đến cho công ty mạng lưới phân phối và dịch vụ máy tính ở Thụy Điển Họ đã tạo nên một cú hích thật sự cho công ty này

Giờ đây, MCC phải công nhận rằng việc trao phần thưởng cho những người bán hàng phản ánh sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường Công ty đã quy định rằng ít nhất 30% phần thưởng phải dựa trên thành tích cá nhân Đầu năm nay, Carl cưới một người vợ rất giàu có Đôi vợ chồng sống hạnh phúc và điều này tác động đến doanh sốbán hàng của anh ta Carl kiếm được 30% tiền thưởng, cho dù nó có nhỏ bé so với tổng thu nhập của anh, giờ đã được bổ sung thêm từ vợ anh và cổ phần của anh

Peter sống không hạnh phúc bằng và anh cũng có ít tiền hơn Doanh số bán hàng đạt mức trung bình của anh cũng đồng nghĩa với việc thu nhập của anh sẽ bị cắt giảm Clara có hai con và năm nay chồng cô mất trong một vụ tai nạn máy bay Thảm kịch này làm cho cô có một năm bán hàng yếu kém

Tại hội nghị bán hàng quốc tế, các giám đốc ở các quốc gia của MCC trình bày về mức lương và thưởng của họ Giám đốc công ty Thụy Điển tin rằng nên thưởng theo thành tích và nên tránh thiên vị; ông có nhiều thành viên không thân thích trong công

ty Không thưởng sẽ gây tổn thương nhiều hơn lấy việc thưởng làm động lực Ông cố gắng giải thích tình huống đó với quản lý nhân sự người Mỹ và viên đại diện người Anh, cả hai đều hoài nghi và đòi được giải thích Ông đã đáp ứng những đòi hỏi của

họ

Những đồng nghiệp của ông từ Pháp, Italia, Tây Ban Nha và Trung Đông, những người đều đã biết chuyện, đều thiếu tin tưởng vào quyết định này Họ ủng hộ ông trong vấn đề này Gia đình ông sau này nói rằng họ cảm thấy thất vọng Đây không phải là điều họ mong muốn khi gia nhập công ty

Từ trường hợp của MCC cho thấy rằng quan điểm của người theo chủ nghĩa phổ biến

và đặc thù không dễ dàng tương thích với nhau Nền văn hóa của bạn, cá tính, tôn giáo và các mối quan hệ sẽ chỉ dẫn cho bạn phải ủng hộ cách này hay cách khác

CÁC ĐỊNH HƯỚNG PHỔ BIẾN VÀ ĐẶC THÙ TRONG CÁC QUỐC GIA KHÁC NHAU

Phần lớn các nghiên cứu về khía cạnh văn hóa này đến từ nước Mỹ và bị ảnh hưởng bởi những ưu tiên văn hóa Mỹ Chủ nghĩa phổ biến là một đặc điểm của sự hiện đại hóa ở các xã hội phức tạp và phát triển hơn Họ lý luận rằng chủ nghĩa đặc thù là đặc điểm của các cộng đồng với phần lớn là nông thôn, nhỏ hơn trong đó mọi người đều biết rõ về nhau với tư cách cá nhân Hàm ý ở đây là chủ nghĩa phổ biến và thực tiễn kinh doanh phức tạp đi cùng với nhau và mọi quốc gia muốn giàu có hơn nên bắt chước nước Mỹ

Chúng tôi không chấp nhận kết luận trên Thay vào đó, chúng tôi tin rằng các tình huống khó xử về văn hóa cần phải được giải quyết trong một quá trình hiểu biết về lợithế của từng nền văn hóa Việc tạo ra sự giàu có và nền công nghiệp phát triển là một quá trình tiến triển do khám phá nhiều hơn, tạo ra sự phổ biến rộng hơn và chấp nhận các trường hợp đặc biệt

Câu chuyện dưới đây, được viết bởi hai người Mỹ Stouffer và Toby, là một bài tập khác chúng tôi sử dụng trong các buổi hội thảo Nó là kiểu tình huống khó xử được dùng để xác định các phản ứng của chủ nghĩa phổ biến và chủ nghĩa đặc thù

Bạn đang ở trong một chiếc ô tô do bạn của bạn điều khiển Anh ta đâm vào một người đi bộ Bạn biết rằng anh ta đã lái xe với tốc độ ít nhất là 35 dặm một giờ tại khuvực mà tốc độ tối đa được phép là 20 dặm một giờ Không có nhân chứng nào Luật

sư của người bạn đó nói rằng nếu bạn chứng thực trước tòa rằng anh ta chỉ lái xe với tốc độ 20 dặm một giờ, anh ta có thể tránh khỏi bị kết tội nghiêm trọng

Bạn của bạn dựa vào quyền gì để bắt bạn bảo vệ anh ta?

a Là một người bạn, anh ta hoàn toàn có quyền mong tôi chứng thực rằng anh ta lái

Bạn nghĩ bạn sẽ làm gì với nghĩa vụ của một nhân chứng phải tuyên thệ và với nghĩa

vụ đối với người bạn?

d Xác nhận rằng anh ta đã lái xe với tốc độ 20 dặm một giờ

e Không xác nhận rằng anh ta đã lái xe với tốc độ 20 dặm một giờ

Hình 4.1 cho thấy kết quả của việc đưa những câu hỏi này cho những người dân của các quốc gia khác nhau Con số phần trăm đại diện cho những người trả lời rằng người bạn không có quyền hay có ít quyền và vì thế không chứng thực (c hoặc b và e).Những người Bắc Mỹ và hầu hết dân Bắc Âu là những người hầu như hoàn toàn theo chủ nghĩa phổ biến trong cách tiếp cận của họ với vấn đề Dưới 75% người Pháp và người Nhật, và 2/3 người Venezuela sẽ nói dối cảnh sát để bảo vệ cho người bạn đó Một lần khác trong buổi hội thảo của chúng tôi, phản ứng của những người theo chủ nghĩa phổ biến là: sự nghiêm trọng của tai nạn tăng lên, nghĩa vụ phải giúp đỡ người bạn sẽ giảm xuống Có vẻ như họ đang nói với bản thân “luật pháp đã bị phá bỏ và tình trạng nguy kịch của người đi bộ quyết định tầm quan trọng của việc phải duy trì luật pháp” Điều này nói lên rằng chủ nghĩa phổ biến ít khi được sử dụng, trừ chủ nghĩa đặc thù, hơn là việc nó tạo nên nguyên tắc đầu tiên trong quá trình lý giải đạo đức Các hậu quả đặc biệt nhắc nhở chúng ta về sự cần thiết của những điều luật phổ biến

Tuy nhiên, văn hóa của những người theo chủ nghĩa đặc thù lại có vẻ sẽ ủng hộ cho người bạn của họ hơn ngay cả khi vết thương của người đi bộ nặng lên Họ viện lý do

“lúc này bạn tôi cần đến sự giúp đỡ của tôi hơn bao giờ hết vì anh ấy đang gặp khó khăn lớn với luật pháp” Những người theo chủ nghĩa phổ biến sẽ coi thái độ như vậy

là đồi bại Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta bắt đầu nói dối trên danh nghĩa của những người thân của chúng ta? Xã hội sẽ tan rã Quả thực có điều gì đó không ổn ở luận điệu này Tuy nhiên, chủ nghĩa đặc thù, dựa trên logic của trái tim và tình bạn của conngười, cũng có thể là lý do chính khiến các công dân không vi phạm pháp luật trước tiên Bạn yêu con cái bạn hay bạn tặng chúng một bộ luật dân sự? Và nếu luật pháp trở thành vũ khí trong tay của tầng lớp quan lại thối nát thì sao? Bạn có thể lựa chọn cái mà người khác cho là đồi bại

Tại một buổi hội thảo cách đây một thời gian, chúng tôi đã trình bày về tình huống khó xử này Có một phụ nữ người Anh, tên là Fiona, ngồi giữa một nhóm người Pháp.Fiona bắt đầu cuộc thảo luận về tình huống khó xử bằng cách hỏi về tình hình của người đi bộ Cô nói, không có thông tin đó, cô sẽ không thể trả lời được câu hỏi Khi

cả nhóm hỏi cô vì sao thông tin này lại cần thiết đến thế, Dominique, một nhân viên hãng hàng không Pháp, đã xen vào: “Tất nhiên là phải thế vì nếu người đi bộ bị

thương nặng hay thậm chí đã chết thì người bạn của tôi hoàn toàn có quyền trông đợi vào sự giúp đỡ của tôi Bằng không, tôi sẽ không chắc lắm.” Fiona, dù hơi khó chịu, nhưng vẫn cười và nói: “Thật ngạc nhiên Với tôi, nó lại hoàn toàn ngược lại.”

Hình 4.1 Chiếc ô tô và người đi bộ

Phần trăm những người trả lời lựa chọn một hệ thống phổ biến hơn là một nhóm xã hội đặc thù (trả lời c hay b+e).

Câu chuyện trên minh họa cho việc chúng ta “bám chặt” vào một trong hai nguyên tắctrên Có thể mọi dân tộc đều đồng ý rằng những điều phổ biến và đặc thù nên được giải quyết một cách lý tưởng, các trường hợp ngoại lệ sẽ được phán xét bằng những luật lệ nhân bản hơn Sự khác biệt là điểm khởi đầu của chúng

Như hình 4.1 cho thấy, những người theo chủ nghĩa phổ biến thường hay gặp hơn trong văn hóa đạo Tin lành, nơi mà các giáo đoàn liên hệ với Chúa bằng việc tuân thủ các điều luật thành văn của Người Không có người trung gian giữa Chúa và các môn

đồ của Người, không ai cẩn thận lắng nghe những lời thú tội riêng tư, tha thứ cho tội lỗi hay chiếu cố đặc biệt Văn hóa Thiên Chúa giáo đã chiếm ưu thế hơn trong việc giữ lại những đặc điểm này của tôn giáo, những thứ liên quan nhiều hơn và theo chủ nghĩa đặc thù Mọi người có thể không tuân theo các lời răn mà vẫn thấy động lòng trước các hoàn cảnh đặc biệt của họ Chúa đối với những người theo Thiên Chúa giáo thì cũng giống như họ, hơn thế nữa, Người có thể sẽ hiểu rằng bạn đang nói dối vì bạn

bè, đặc biệt cho anh bạn đen đủi đã đâm phải tên đi bộ ngu xuẩn băng qua đường ngaytrước mũi xe anh ta

Các quốc gia với văn hóa theo chủ nghĩa phổ biến mạnh mẽ sẽ cố gắng nhờ đến toà án

để dàn xếp các mâu thuẫn Một cuốn sách mới phát hành tại Mỹ gần đây về bảo hiểm

ô tô được đặt tên là Hit Me I Need the Monney (Đâm tôi đi, tôi cần tiền) Quả thật ở

Mỹ – một nước được biết đến như là xã hội thích kiện tụng nhất trên trái đất, có số luật sư trên đầu người nhiều hơn Nhật Bản – nước theo chủ nghĩa đặc thù Quốc gia càng theo chủ nghĩa phổ biến bao nhiêu, nhu cầu có một thể chế để bảo vệ sự thật càng lớn bấy nhiêu (Ngẫu nhiên, một sự tương quan mạnh mẽ sẽ tồn tại giữa chủ nghĩa phổ biến và sự chi tiêu trên đầu người cho thức ăn cho vật nuôi Điều này khônggiống như sự sở hữu vật nuôi, nước Pháp theo chủ nghĩa đặc thù có nhiều chó hơn nước Đức theo chủ nghĩa phổ biến, nhưng chó ở Pháp lại được phép vào nhà và ăn thức ăn thừa)

Tuy nhiên, các quốc gia có thể có ít hay nhiều người theo chủ nghĩa phổ biến hơn, tuỳthuộc vào việc các luật lệ nói về cái gì Các giám đốc người Pháp và Italia, những người theo chủ nghĩa đặc thù khi trả lời về trường hợp tai nạn giao thông, tin rằng khi viết về một chủ đề quan trọng như thực phẩm, bạn phải có một nghĩa vụ phổ biến đối với sự thật Hãy xem viễn cảnh được Stouffer và Toby miêu tả như sau:

Bạn là nhà báo, hàng tuần phải viết bài phê bình về những nhà hàng mới Một người bạn của bạn đã dùng hết tiền tiết kiệm để mở một nhà hàng Bạn đến đó ăn và thật sự nghĩ rằng nhà hàng này không ngon Bạn của bạn dựa vào đâu để mong rằng bạn sẽ nhẹ tay với nhà hàng của cô ta trong bài phê bình của bạn?

a Bạn của tôi hoàn toàn có quyền mong đợi tôi nhẹ tay với nhà hàng của cô trong bài phê bình của tôi

b Bạn của tôi có ít quyền mong đợi tôi làm điều này

c Bạn của tôi không có quyền mong đợi tôi làm điều này

Liệu bạn có nhẹ tay với nhà hàng của cô ấy trong bài phê bình của bạn với trách nhiệm đối với độc giả và trách nhiệm đối với người bạn của bạn?

d Có

e Không

Trong ví dụ thứ hai này, quan điểm của một người theo chủ nghĩa phổ biến là với tư cách một nhà báo, bạn viết bài cho tất cả mọi người, cho mọi độc giả, chứ không phải cho riêng bạn của bạn Trách nhiệm của bạn là phải “trung thực và không thiên vị” Vìthế, trong một số nền văn hóa, có vẻ như phổ biến một thị hiếu lành mạnh sẽ quan trọng hơn thủ tục pháp lý Với họ để mặc người đi bộ trong khó khăn dễ hơn là nhận xét sai lầm về chất lượng của thức ăn

Hình 4.2 Nhà hàng tồi

Phần trăm những người trả lời không viết bài phê bình sai hay không cho người bạn

có quyền mong đợi được giúp đỡ (câu trả lời c hay b+e)

Trường hợp khó xử thứ ba chúng ta sẽ dùng để khám phá kiểu quan hệ này là về luật bảo mật liên quan đến bí mật của một doanh nghiệp

Bạn là bác sỹ của một công ty bảo hiểm Bạn khám cho một người bạn và người này cần đóng bảo hiểm nhiều hơn Bạn thấy anh ta có vẻ ổn, nhưng vẫn nghi ngờ về một hay hai điểm nhỏ có thể gây khó khăn cho việc chẩn đoán

Bạn của bạn có quyền gì mong đợi bạn giảm bớt nghi ngờ để có lợi cho anh ta?

a Bạn của tôi hoàn toàn có quyền mong đợi tôi giảm bớt nghi ngờ để có lợi cho anh ta.

b Bạn của tôi có ít quyền mong đợi tôi giảm bớt nghi ngờ để có lợi cho anh ta

c Bạn của tôi không có quyền để trông đợi tôi đỡ nghi ngờ để có lợi cho anh ta

Liệu bạn có giúp đỡ anh ta với trách nhiệm của bạn đối với công ty bảo hiểm và với người bạn đó?

d Có

e Không

Có vài điểm khác biệt thú vị trong kết quả ở trường hợp khó xử này với hai trường hợp trước Đặc biệt, những người Nhật và Indonesia, đi từ quan điểm xử thế theo tình huống trước đây sang lập trường theo chủ nghĩa phổ biến mạnh mẽ về bảo mật công

ty Điều này xảy ra là hoàn toàn dễ hiểu vì tình huống đã mang ý nghĩa rộng hơn chỉ

là một người bạn; thứ đang bị đe dọa giờ đây là lòng trung thành với tổ chức hay công

ty trong tương quan với lòng trung thành với một cá nhân ở bên ngoài tổ chức

Tình huống khó xử này cũng có thể diễn đạt các vấn đề của chủ nghĩa cộng đồng với chủ nghĩa cá nhân sẽ được xem xét ở Chương 5 Vì những kiểu quan hệ này có liên quan và liên hệ với nhau, chúng ta sẽ phải thận trọng khi làm sáng tỏ ý nghĩa mà các nhóm dân tộc mang đến cho chúng

CHỦ NGHĨA PHỔ BIẾN VÀ CHỦ NGHĨA ĐẶC THÙ TRONG KINH DOANH QUỐC TẾ

Khi các công ty bước ra toàn cầu, có một bước đi hầu như không thể tránh khỏi hướngđến các cách tư duy theo chủ nghĩa phổ biến Xét cho cùng, các sản phẩm và dịch vụ đang được mời chào tới một cộng đồng người rộng lớn hơn Thiện chí mua hàng của

họ là “bằng chứng” của một yêu cầu của chủ nghĩa phổ biến Nó theo đuổi việc phổ cập các cách sản xuất ra sản phẩm, quản lý những người làm ra sản phẩm và phân phối chúng tới khách hàng Hãy xem xét những ví dụ sau trong vài lĩnh vực nơi mà tình huống khó xử theo chủ nghĩa phổ biến và chủ nghĩa đặc thù cho thấy:

• Hợp đồng

• Tính toán thời gian cho một hành trình kinh doanh

• Vai trò của văn phòng đầu não

• Đánh giá công việc và khen thưởng

Hợp đồng

Các hợp đồng là điều thường thấy trong các nền văn hóa theo chủ nghĩa phổ biến Mộthợp đồng phục vụ cho việc ghi lại những nguyên tắc thống nhất và lập ra luật lệ về những điều các bên tương ứng cam đoan thực hiện Nó cũng hàm ý sự ưng thuận, nhấttrí và cung cấp sự trợ giúp nếu các bên không thực hiện đúng cam kết Việc giới thiệu luật sư trong quá trình đàm phán sẽ khiến cho các bên nhận thức rằng bất kỳ sự vi phạm nào cũng phải trả giá đắt và rằng các cam kết lúc đầu phải được giữ nguyên, ngay cả khi việc thực hiện chúng gặp phiền phức

Hình 4.3 Bác sỹ và công ty bảo hiểm

Phần trăm của những người trả lời sẽ không giảm nghi ngờ vì lợi ích của bạn họ (trả lời c hay b + e)

Một hợp đồng hợp pháp có thể được một đối tác kinh doanh nhận thức theo chủ nghĩa đặc thù như thế nào? Có một lý do khác giải thích vì sao con người có xu hướng giữ cam kết của họ Họ có quan hệ cá nhân với đồng nghiệp, những con người cụ thể mà

họ tôn trọng Nếu bạn đưa ra các hợp đồng với những đòi hỏi khắt khe và các điều khoản về hình phạt, thông điệp được ngầm hiểu ở đây là một bên sẽ bị coi là lừa dối bên kia nếu không làm theo luật Những người cảm thấy không được tin tưởng có thể hành xử theo các cách không trung thực Họ có thể chấm dứt mối quan hệ với một đốitác kinh doanh theo chủ nghĩa phổ biến vì sự đề phòng của đối tác đã xúc phạm tới họ

và các điều khoản hợp đồng quá cứng nhắc để có thể phát triển một mối quan hệ làm

hợp đồng không có Các doanh nhân châu Á, Ả-Rập và Latin có thể trông đợi các bản hợp đồng đủ tiêu chuẩn khi mà hoàn cảnh đã thay đổi.

Trong một hợp đồng 10 năm giữa một nhà sản xuất ổ bi của Canada và một hãng sản xuất máy móc của Ả-Rập, số lượng ổ bi tối thiểu hàng năm đã được thống nhất Sau khoảng sáu năm, các đơn đặt hàng từ Trung Đông đã ngừng lại Phản ứng đầu tiên củaphía Canada là: “Điều này là bất hợp pháp”

Một chuyến thăm khách hàng chỉ làm tăng thêm sự nhầm lẫn Bản hợp đồng hiển nhiên đã bị huỷ đơn phương bởi những người Ả-Rập vì người ký hợp đồng phía Canada đã rời khỏi công ty Cái gọi là luật ứng dụng một cách phổ biến đã không được coi là thích đáng chút nào nữa trong mắt những người Ả-Rập Những người Canada có thể nói gì để phản đối logic này, đặc biệt khi họ đã phát hiện ra những ổ bi chưa bao giờ được sử dụng? Hóa ra sản phẩm được mua chỉ vì lòng trung thành đặc biệt đối với người ký hợp đồng phía Canada, chứ không phải vì nhận thức về trách nhiệm pháp lý

Tính toán thời gian cho một hành trình kinh doanh

Một doanh nhân theo chủ nghĩa phổ biến – một người Bắc Mỹ, Anh, Hà Lan, Đức hayScandinavi – sẽ khôn ngoan khi thăm một nền văn hóa theo chủ nghĩa đặc thù lâu hơnbình thường Những người theo chủ nghĩa đặc thù sẽ nghi ngờ nếu anh ta vội vã Thờigian cần thiết để tiến tới thiết lập một mối quan hệ gần gũi ít nhất phải gấp đôi số thời gian cần thiết để có hợp đồng Quan trọng là phải tạo ra một cơ sở quan hệ tốt và đángtin cậy tương đương với chất lượng sản phẩm và với chất lượng của mối quan hệ cá nhân Rolls-Royce gần đây đã đưa cho Toyota một hạn chót để đưa ra giá sáp nhập và Toyota đã nhanh chóng rút lui Vài chuyện tương tự đã xảy ra trong các cuộc đàm phán giữa Samsung và Fokker, sau khi người Hà Lan đưa ra hạn chót phía Samsung

đã rút lui Quá trình này mất khá nhiều thời gian, nhưng đối với những người theo chủnghĩa đặc thù, thời gian mất đi để tăng độ gần gũi với đối tác của bạn sẽ là thời gian tiết kiệm được để tránh khỏi những rắc rối trong tương lai Nếu bạn không sẵn sàng tiêu phí thời gian bây giờ, mối quan hệ sẽ không chắc tồn tại được qua những thăm trầm

Vai trò của văn phòng đầu não

Tại những quốc gia phương Tây theo chủ nghĩa phổ biến, văn phòng đầu não có xu hướng nắm giữ những chìa khóa marketing toàn cầu, sản xuất toàn cầu và quản lý nguồn nhân sự toàn cầu Vì vậy, kinh nghiệm riêng của chúng tôi là trong các nền vănhóa theo chủ nghĩa đặc thù nhiều hơn, sự chỉ đạo từ văn phòng đầu não không thích hợp với cách địa phương hoạt động Các nhóm khác nhau phát triển các tiêu chuẩn địaphương của riêng họ, những thứ trở thành nền tảng cho sự đoàn kết và sức kháng cự

của họ đối với các lệnh từ trung ương Chi nhánh quốc gia tạo ra các ranh giới phân tầng giữa chính nó và văn phòng đầu não

Các nhóm theo chủ nghĩa đặc thù tìm kiếm lợi lộc thông qua các mối quan hệ, đặc biệt

là các mối quan hệ với người lãnh đạo Thông thường, càng theo chủ nghĩa đặc thù, mức độ cam kết giữa người chủ và nhân viên càng lớn hơn Người chủ trong những nền văn hóa này cố gắng cung cấp một danh sách dài các yếu tố khiến nhân viên hài lòng: an ninh, tiền bạc, vị trí xã hội, thiện chí và ủng hộ về tinh thần Các mối quan hệ

là đặc biệt gần gũi và lâu dài Năng suất công việc thấp và các cam kết đối với lực lượng lao động dài hạn Ông chủ ở địa phương mong muốn tất cả những điều này đóng góp vào uy tín của riêng ông ta, chứ không phải cho người chủ nước ngoài Nghiên cứu tại một ngân hàng của Mỹ với các chi nhánh ở Mexico cho thấy rằng các viên chức Mexico có vẻ nghiêng nhiều hơn về chủ nghĩa đặc thù, với xu hướng tách

họ càng xa càng tốt với văn phòng đầu não ở Mỹ để giảm thiểu các áp lực theo chủ nghĩa phổ biến

Điều thường xảy ra là các chi nhánh có trụ sở ở nước ngoài sẽ giả vờ tuân theo chỉ thị của văn phòng đầu não, dẫn đến một loại hình thức quan liêu “cùng nhau nhảy cầu mưa” Họ sẽ nhảy cùng nhau khi bị giám sát chặt chẽ, nhưng họ không tin rằng cơn mưa sẽ tới Khi mà sự chú ý của văn phòng trung tâm được chuyển sang vấn đề khác, cuộc sống bình thường sẽ lại diễn ra

Đánh giá công việc và khen thưởng

Các chính sách của văn phòng đầu não trong lĩnh vực nguồn nhân lực thường xây dựng các hệ thống yêu cầu những giám đốc ở văn phòng đại diện phải thích nghi với địa phương Logic của hệ thống theo chủ nghĩa phổ biến là tất cả công việc phải được

mô tả, tất cả ứng viên phải có trình độ chuyên môn ứng với những mô tả này và tất cả người nắm giữ công việc phải để thành tích của họ được đánh giá qua những nhiệm

vụ mà bản hợp đồng của họ quy định - chắc chắn là “vượt lên trên văn hóa” Nó có vẻ

là một cách quản lý theo chủ nghĩa phổ biến minh bạch và công bằng Hệ thống chungnày xuất phát trong những năm hậu chiến khi các công ty, đặc biệt là các công ty đa quốc gia của Mỹ, thấy được sự tăng trưởng thần kỳ Hàng nghìn nhân viên ở Mỹ cần các phương pháp khen thưởng và thăng tiến công bằng và chẳng bao lâu nó đã lan tỏa đến phần còn lại của thế giới phát triển Các công đoàn thường ủng hộ những phương pháp này, với họ, đây là sự phòng ngừa khỏi biện pháp kỷ luật độc đoán hay các hoạt động chống lại công đoàn Một nhân viên có thể bị sa thải chỉ khi có bằng chứng về sai sót cụ thể Những quy định như vậy quả thực đã bảo vệ cho nhiều công nhân Các giám đốc phải hành xử kiên quyết Họ không thể cứng rắn trong trường hợp này và khoan dung trong trường hợp khác

Một hệ thống được đại tá Hay của quân đội Mỹ đưa ra, được gọi là hệ thống đánh giá công việc Hay, giờ đây đang được sử dụng rộng rãi trong kinh doanh để đánh giá các bậc lương cơ bản cho hiệu suất của các chức năng khác nhau Mỗi chức năng và công việc được ghi lại với sự giúp đỡ của nhân viên, cấp trên trực tiếp của anh hay cô ta và một ban hội thẩm bao gồm những người cũng đang làm công việc đó ở nơi khác Điềunày giúp cho việc duy trì sự ổn định bên trong và giúp thuận tiện cho sự trao đổi giữa các chi nhánh khác nhau trong mạng lưới của công ty mà không cần thay đổi lương hay đào tạo Thường phải tạo ra những nhượng bộ nhỏ đối với các điều kiện địa phương bằng cách trợ cấp, nhưng tính thống nhất được duy trì Tất cả những thứ này xem ra rất đáng tin cậy Quá trình này có vẻ thích hợp với công việc giấy tờ Nhưng thật ra điều gì sẽ xảy ra nếu áp dụng trong các xã hội ưa chủ nghĩa đặc thù hơn?

Sự cố tiếp theo xảy ra trong một công ty dầu khí đa quốc gia Trong suốt buổi trình bày của một nhóm các giám đốc người Venezuela, các đại diện của văn phòng đầu não đang giải thích về các phát triển mới của hệ thống đánh giá chức năng Hay cho các bộ phận nghiên cứu và phát triển Họ lý giải rằng chức năng này sẽ ít bị tách rời một cách rõ ràng với chức năng chính, vì thế nên có “những tiêu chuẩn” quyết định cấp độ của chức năng Những người Venezuela đã biểu thị sự tán thành bằng cách kết thúc bài trình bày với một tràng pháo tay lớn

Sau bữa ăn trưa ngon lành, một số giám đốc Venezuela trở nên nhiều lời Họ hỏi xem liệu nhóm khách thăm có thích nghe về cách đánh giá các chức năng trong phòng thí nghiệm của Venezuela hay không Họ hỏi: “Các bạn có muốn nghe về những gì chúngtôi làm hay về những gì chúng tôi thật sự làm không?” Đã nhận thức được về “đường lối” của họ, các đại diện của văn phòng đầu não hỏi về những gì đã thật sự diễn ra

Sự thật hóa ra lại đơn giản hơn nhiều so với hệ thống phức tạp Mỗi năm, Ban giám đốc gồm sáu người ngồi lại với nhau sau phần đánh giá Trong cuộc họp, Ban giám đốc quyết định xem ai là ứng viên thích hợp nhất để thăng tiến Những nhân viên được lựa chọn sau đó nhảy bổ đến phòng nhân sự để lập bảng miêu tả chức năng mà văn phòng đầu não yêu cầu Phòng nhân sự đã được thông tin từ trước về số điểm cho từng chức năng cụ thể

Đây là một ví dụ thú vị về thuyết nhân quả theo trình tự ngược lại Thay vì miêu tả công việc và đánh giá “lựa chọn” người thích hợp nhất, người đó lại được lựa chọn theo trực giác và tình cảm trước, sau đó mới viết bảng miêu tả và đánh giá công việc

Vấn đề này đặt ra câu hỏi liệu một quá trình trong đó những người theo chủ nghĩa phổbiến hướng dẫn những người theo chủ nghĩa đặc thù là cần thiết hơn một quá trình trong đó những người theo chủ nghĩa đặc thù hướng dẫn và lựa chọn những người theo chủ nghĩa phổ biến Nhưng một ông chủ địa phương người Venezuela đã chỉ ra:

“Ai quyết định sự thăng tiến cho những nhân viên của tôi, đại tá Hay hay là tôi?” Vấn

đề tương tự sẽ xảy ra khi chúng ta xem xét sự thể hiện và thành tích trong Chương 8 HOÀ HỢP GIỮA CHỦ NGHĨA PHỔ BIẾN VÀ CHỦ NGHĨA ĐẶC THÙ

Trong cả bảy kiểu đối lập văn hóa mà chúng ta đã xác định, chủ nghĩa phổ biến và chủnghĩa đặc thù là kiểu đầu tiên, hai thái cực này có thể luôn được tìm thấy trong mỗi người Hai đầu của tình trạng khó xử này rất gần với nhau vì nó dễ nhận ra được nếu, với tư cách là một người theo chủ nghĩa đặc thù, bạn thay cha hay con gái của bạn vàongười bạn lái chiếc xe đó Trong nhiều cuộc chạm trán xuyên văn hóa, cả hai phía đềutránh vượt quá giới hạn vô lý Hình 4.4, với phương pháp luận được giải thích ở Chương 13, sẽ minh họa cho điều này

Hình này cho thấy những điểm khởi đầu của một vòng luẩn quẩn Nếu bạn theo logic của vòng tròn, bạn sẽ thấy rằng cách tiếp cận theo chủ nghĩa phổ biến trong điều kiện tốt nhất giúp chúng ta tránh được sự vô lý mà chủ nghĩa đặc thù gặp phải cũng như vị trí mà chủ nghĩa đặc thù cần phải có để tránh được sự vô lý mà chủ nghĩa phổ biến không tránh khỏi Trong thực tế, vị trí của chủ nghĩa phổ biến đang khích lệ sự đối lập

từ vị trí của chủ nghĩa đặc thù

Khi hai chủ nghĩa này phối hợp tốt với nhau, chúng ta sẽ nói về một vòng hoàn chỉnh

Ở đây các cuộc chạm trán xuyên văn hóa có thể hợp lực với nhau và xuất hiện một cấp độ cao hơn bất kỳ một nền văn hóa nào có thể tự đạt được

Hình 4.4 Hòa hợp giữa chủ nghĩa phổ biến và chủ nghĩa đặc thù

Có trường hợp giải pháp này đưa công ty đến một cấp độ cao hơn Một nhóm những người bán vi mạch xử lý của châu Âu than phiền rằng họ để mất một thị phần tiềm năng lớn vì các cơ quan đầu não từ Mỹ không thể sản xuất được các vi mạch thích nghi với đòi hỏi của các khách hàng châu Âu khác nhau Khi hỏi tổng hành dinh ở California, những người Mỹ đã nói rằng họ không thể hiểu vì sao các đồng nghiệp châu Âu không thể nắm giữ được thị phần đã mất với toàn bộ các nhà máy sản xuất vimạch đang hoạt động chưa hết công suất của họ Hiển nhiên sẽ là không đơn giản để phác họa bản chất vấn đề của một tình huống khó xử thành hai cực, cực này đối lập với cực kia, như trong Hình 4.5

Khi tiếp cận tình huống khó xử này giữa hai thái cực, chúng ta có thể tìm kiếm một giải pháp nhân nhượng Tuy nhiên, một sự nhân nhượng thường tồi tệ hơn là việc chỉ chọn giữa một trong hai thái cực Ví dụ, điều đó có thể là sản xuất hai loại vi mạch