Hình tượng tổ quốc trong thơ ca sau cách mạng tháng tám

Hình tượng tổ quốc trong thơ ca sau cách mạng tháng tám tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập...

Bài làm

Tổ quốc là Bà Mẹ lớn nhất của chúng ta Tổ quốc cũng là đề tài lớn nhất trong thơ ca nói riêng và văn học nghệ thuật nói chung

Thơ ca của chúng ta từ hàng ngàn năm đã viết về Tổ quốc, và hình tượng

Tổ quốc trong thơ ca từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay là sự kế thừa và phát triển có tính biện chứng của thơ ca truyền thống

Đất nước trong thơ ca Cách mạng tháng Tám đến nay là đất nước anh hùng, anh hùng trong chiến đấu và trong sản xuất, dũng cảm vô song nhưng vẫn nhân ái thiết tha; đất nước tươi đẹp, hiên ngang đứng ở mũi nhọn của lịch sử

Có thể nói, chưa bao giờ trong thơ ca của chúng ta, hình tượng Tổ quốc lại có những phẩm chất cao đẹp và mới mẻ như vậy

Hình tượng Tổ quốc là tượng đài cao đẹp nhất, hùng vĩ nhất trong thơ ca Việt Nam, nó có cả chiều rộng của thời đại mới, của mấy chục năm đánh Pháp và đánh Mĩ, cả chiều sâu yêu nước cùng với yêu thơ ca của dân tộc, cả chiều cao của một đất nước từ trong vũng bùn nô lệ đã hiên ngang đứng dậy đánh thắng quân thù, làm nên ngọn hải đăng cho các dân tộc bị áp bức trên thế giới

“Thơ ca là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp” Nói đến

Tổ quốc trong thơ ca tức là nói đến đất nước và con người Đất nước đã sản sinh ra con người, là nơi “chôn nhau cắt rốn” của con người và chính những con người đó đã cầm súng, cầm cày để bảo vệ và xây dựng đất nước Hai yếu tố này trong thơ luôn hòa quyện vào nhau, tác động tới nhau, hành động

và suy nghĩ của con người làm nên sự trưởng thành của đất nước và tiếng gọi của đất nước chắp cánh cho hành động và suy nghĩ của những con người yêu nước đó Hai hình ảnh này gắn bó hữu cơ với nhau và cấu thành một hình tượng chung nhất: Tổ quốc

Tổ quốc, đó là nơi mỗi chúng ta cất tiếng khóc chào đời, nơi những kỉ

niệm ngọt ngào êm đềm nhất in vào chúng ta qua những lời ru: Con cò bay

lả bay la… Tổ quốc, đó là mảnh đất cha ta nằm xuống cùng với đồng đội

của mình, là Tháp Rùa rêu phong chẳng đã có những kỉ niệm gắn bó không thể nào quên được đối với đất nước! Và ai trong chúng ta chẳng đã từng lặng người đi khi đọc những câu thơ mà hình ảnh, vóc dáng của Tổ quốc hiện ra thân thuộc đến nao lòng…

“Thơ là chuyện đồng điệu”, “là tiếng nói tri âm” (Tố Hữu) “Thơ là tiếng gọi đàn…” (Xuân Diệu) Phải rồi, thơ là tiếng lòng, là “hình thái nghệ thuật cao quý, tinh vi” để con người tìm đến với con người, con người tìm đến với đất nước thân yêu của mình

Trong quá khứ, thơ ca của cha ông chúng ta buồn lắm, bởi vì cuộc đời, bởi vì Tổ quốc Việt Nam ngày xưa đau khổ lắm:

Cả dân tộc đói nghèo trong rơm rạ Văn chiêu hồn từng thấm giọt mưa rơi

(Chế Lan Viên) Cũng có những phút mà Tổ quốc gạt được nỗi buồn đó sang bên, đó là khi quân thù tới xâm lấn bờ cõi đất nước Hào hùng thay lúc Lí Thường Kiệt

sang sảng đọc: Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Trần Hưng Đạo cùng nhân dân

với hào khí Đông A ba lần đánh thắng quân Mông – Nguyên Nguyễn Trãi

viết Đại cáo bình Ngô mà lòng tự hào Đại Việt lan tới từng con chữ…

Nhưng khi chiến tranh chấm dứt, những áng “thiên cổ hùng văn” đó không làm ta quên được bao số phận đói nghèo suy lũy tre xanh Hình ảnh đất nước vất vả vẫn cứ day dứt chúng ta sau từng câu ca dao:

Cái cò lặn lội bờ sông Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non

(Ca dao) Đêm trước của Cách mạng tháng Tám, đất nước có hai triệu người chết đói Tám mươi năm dài nô lệ đã gây cho đất nước bao đau khổ

Cả dân tộc đang tìm hướng, cả đất nước đang chuẩn bị vùng dậy Cái gì

sẽ tới đây, rồi tương lai?

Rồi cờ sẽ ra sao? Tiếng hát sẽ ra sao?

Nụ cười sẽ ra sao?

Ơi độc lập!

(Người đi tìm hình của nước, Chế Lan Viên)

Cách mạng tháng Tám bùng nổ đã làm thay đổi từ bộ mặt đến tâm hồn

Tổ quốc Đất nước đã độc lập tự do, hình ảnh nước Việt Nam hiện ra trong thơ Nguyễn Đình Thi mới oai hùng biết nhường nào:

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa

(Đất nước – Nguyễn Đình Thi)

Thơ ca Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám đến nay đã tạo nên tượng đài

Tổ quốc với tất cả những phẩm chất cao đẹp: anh hùng vô song trong chiến đấu và sản xuất, dũng cảm tuyệt vời mà nhân ái thiết tha, trải bao bão lửa

mà vẫn tươi xanh, hiên ngang đứng ở đỉnh cao của lịch sử mà vẫn đứng ở đỉnh cao của lịch sử mà vẫn khiêm tốn, giản dị, chan hòa Kháng chiến chống Pháp, cả dân tộc đứng dậy, cả đất nước đánh giặc:

Những ruộng vườn mọc lên lũy thép

Những xóm làng thành bẻ dầu sôi

Quân giặc kinh hoàng trên đất chết

Mỗi bước đi lạnh toát mồ hôi

(Nguyễn Đình Thi) Hình tượng đất nước được tập trung ca ngợi qua Việt Bắc, trung tâm của kháng chiến:

Ở đâu u ám quân thù Nhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soi

Ở đâu đau đớn giống nòi Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền

(Việt Bắc, Tố Hữu)

Đất nước bị tàn phá được khắc họa những chi tiết nhỏ nhặt, tưởng như dễ

bị bỏ qua nhưng lại đọng trong ta nhiều xúc động:

Tóc bạc thương từ mỗi gốc cau

(Núi Đôi, Vũ Cao)

Cuộc sống kháng chiến, con người kháng chiến được ghi lại nhiều trong thơ Đó là anh vệ quốc, bà bầm, bà bủ, chị con gái Bắc Giang, người dân quân… Và một hình ảnh rất đẹp nữa, kết tinh những phẩm chất của dân tộc;

đó là Bác Hồ vĩ đại Đó còn là những cảnh: Ngày xuân mơ nở trắng rừng,

Ve kêu rừng phách đổ vàng, những đồi cọ, những ngọn núi hết sức thân

thuộc với kháng chiến…

Nhìn chung, thơ ca trong kháng chiến chống Pháp phản ánh trung thực và khá xúc động hình ảnh Tổ quốc Nhưng các nhà thơ chưa có được cái nhìn cao, rộng về Tổ quốc Do nhiều nguyên ngân, nhưng chủ yếu là do sự thay đổi, chuyển mình quá đột ngột của đất nước, các tác giả chưa đủ thời gian

để nhìn nhận, chiêm ngưỡng đất nước một cách toàn diện, đầy đủ

Trong thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, hình ảnh Tổ quốc được thể hiện như một con người vừa chắc tay súng ở miền Nam, vừa cầm búa, cầm cày xây dựng cuộc sống mới ở miền Bắc

Đất nước đã đổi thay, cảnh đổ nát của chiến tranh vẫn còn nhưng những tiếng ca vui, những sắc hồng của cuộc đời đã có rồi:

Yêu biết mấy, những dòng sông bát ngát

Giữa đôi bờ dào dạt lúa ngô non

Yêu biết mấy, những con đường ca hát

Qua công trường mới dựng mái nhà son!

(Mùa thu mới, Tố Hữu)

Cả miền Bắc như một công trường đang thi công rộn rã, ngói mới là một hình ảnh độc đáo của Xuân Diệu để diễn tả những đổi thay to lớn đó:

Ơi ngàn vạn ngói mới xôn xao Như đất ta vui bỗng vọt trào

Trải ra thành rộng, dựng thành cao!

Nhưng quân thù đâu có để chúng ta yên, ta muốn viết những “dòng tươi xanh” nhưng cũng hãy cứ viết “những dòng thơ lửa cháy”

Giai đoạn chống Mĩ là thời kì mà hình ảnh Tổ quốc Việt Nam hiện lên đẹp nhất, cao quý nhất, toàn diện nhất trong thơ ca của chúng ta Các nhà thơ đều có những sáng tác trực tiếp hoặc gián tiếp về đề tài Tổ quốc Chế

Lan Viên với Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?, Nam Hà với Ta là Việt Nam… và đặc biệt là Tố Hữu với những bài thơ xuân, những bài thơ ra đời

vào những thời điểm nóng bỏng của lịch sử đấu tranh

Cảm hứng bao trùm về đất nước là sự ngợi ca, khâm phục Không ngợi

ca, không khâm phục làm sao được khi một dân tộc bé nhỏ hơn nhiều lần đã dám đánh và đánh thắng kẻ thù? Tố Hữu viết:

Đất anh hùng của thế kỉ hai mươi

Chế Lan Viên đặt đất nước, đặt thời đại đang sống vào vị trí cao nhất trong lịch sử:

Những ngày tôi sống đây là những ngày đẹp hơn tất cả

Dù mai sau đời muôn vạn lần hơn!

(Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?)

Lê Anh Xuân, qua hình tượng người chiến sĩ giải phóng quân hi sinh trên đường băng Tân Sơn Nhất, khái quát lên hình tượng dáng đứng Việt Nam, cái dáng đứng tạc vào thế kỉ mà trải qua hàng ngàn năm nay chúng ta mới

có được:

Từ dáng đứng của Anh trên đường băng Tân Sơn Nhất

Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân

Cái khí phách, cái anh hùng của người Việt Nam có khi còn được thể hiện qua những hình ảnh rất đỗi nên thơ:

Bờ tre vẫn chú dế mèn vuốt râu

(Trần Đăng Khoa) Sức mạnh Việt Nam được lí giải qua một em bé thôi, chiến tranh ác liệt

là thế, chết chóc là thế nhưng em vẫn có một con mắt trong trẻo vô cùng Người chiến sĩ nằm hầm bí mật thì phát hiện ra sức mạnh Việt Nam qua hình ảnh người mẹ đào hầm và chăm sóc cho anh:

Nơi hầm tối là nơi sáng nhất Nơi con nhìn ra sức mạnh Việt Nam!

(Bùi Minh Quốc)

Tố Hữu khắc họa hình ảnh Tổ quốc như một bà mẹ, bà mẹ rất đỗi thân thương của mỗi chúng ta:

Việt Nam, ôi Tổ quốc thương yêu!

Trong khổ đau, người đẹp hơn nhiều

Như bà mẹ sớm chiều gánh nặng

Nhẫn nại nuôi con, suốt đời im lặng…

(Tố Hữu)

Trước kia, Nguyễn Trãi viết Đại cáo bình Ngô cũng mới chỉ thấy được

tầm vóc của chiến thắng qua việc non sông sạch bóng quân thù; nhưng giờ đây, các nhà thơ của chúng ta đã thấy được cái lớn hơn, thấy được ý nghĩa quốc tế của cuộc chiến đấu ác liệt này:

Ta vì ta, ba chục triệu người Cũng vì ba ngàn triệu trên đời

(Tố Hữu) Hình tượng Tổ quốc được thể hiện như là nơi thử thách khốc liệt nhất của thời đại, “Việt Nam vàng của lòng người hôm nay”, Việt Nam trở thành nơi

“thử vàng”, là bông sen thơm ngát giữa đầm:

Chúng muốn đốt ta thành tro bụi

Ta hóa vàng nhân phẩm, lương tâm

Ta làm sen thơm ngát giữa đầm

(Tố Hữu) Việt Nam còn là đất nước của tình thương, của “non nước, thi văn, tư tưởng” Nguyễn Đình Thi ví Tổ quốc như một con sông mạnh, trong, qua rất nhiều thác ghềnh, rất nhiều bão lửa, lại trở lại xanh trong với đôi bờ cỏ cây, hoa lá Huy Cận ví Tổ quốc như một dũng sĩ có tâm hồn của một văn nhân:

Đứng vững chãi bốn ngàn năm sừng sững Lưng đeo gươm, tay mềm mại bút hoa

Trong và thực, sáng hai bờ suy tưởng Sống hiên ngang mà nhân ái, chan hòa

Tổ quốc trong thời kì chống Mĩ còn được thể hiện qua hình ảnh Trường Sơn, qua con đường mòn Hồ Chí Minh và những binh đoàn xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước Trường Sơn là nơi chúng ta đưa chủ nghĩa anh hùng cách mạng lên đỉnh cao lịch sử, nơi Tổ quốc hiện ra đẹp đẽ, giản dị, hùng vĩ nhất:

Trường Sơn mây núi lô xô Quân đi, sóng lượn nhấp nhô, bụi hồng…

(Tố Hữu)

Phải, chúng ta đã đi và chúng ta đã đến, Tổ quốc trong ngày toàn thắng đẹp tuyệt vời:

Ôi, buổi trưa nay, tuyệt trần nắng đẹp

Bác Hồ ơi! Toàn thắng về ta

Chúng con đến, xanh ngời ánh thép

Thành phố tên Người lộng lẫy cờ hoa

(Tố Hữu) Đất nước thống nhất vẹn toàn, hình ảnh Tổ quốc hiện ra toàn bích từ mái tóc xanh đầu nguồn Pắc Bó, tới gót chân hồng mũi Cà Mau

Tổ quốc được thể hiện như một hình tượng đẹp đẽ nhất, cao quý nhất và

có những phẩm chất mới mẻ, mang dấu ấn của thời đại, đó là thành công lớn của thơ ca Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám tới nay

Trong giai đoạn mới, chúng ta vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trên đất nước đã hoàn toàn thống nhất, Tổ quốc vẫn là một mảng đề tài rất quan trọng Chúng ta mơ ước có những bài thơ hay viết về Tổ quốc, vừa cao đẹp, gần gũi, vừa giàu tính chiến đấu lại vừa hết sức thân tình, thâu tóm được những gì đã qua, nói về những ngày đang sống, vừa hướng chúng ta tới tương lai của Tổ quốc… Bởi vì, nói như Pauxtôpxki: “Niềm vui của nhà thơ chân chính là niềm vui của người mở đường vào cái đẹp, của người biết đi tới tương lai…” Chúng ta có quyền hi vọng và chờ đợi ở các nhà thơ của chúng ta

Lưu Quang Định Trường THPT Việt Đức – Hà Nội (Bài đoạt giải nhì)