SKKN Đổi mới phương pháp trong dạy học vật lí 7

Từ lý do đó tôi đã dành thời gian đáng kể cho công tác chuyên môn của mình và cụ thể tôi đã dành thời gian để đưa chất lượng học sinh lên ngay trong bài nêu trên.. Qua đó tôi có một vài

I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Chúng ta biết rằng: Thế kỷ XIX là thế kỷ của khoa học, công nghệ, ưu tiên pháttriển các lĩnh vực khoa học, trong đó cuộc đua phát triển tự nhiên được coi là mạnh mẽnhất, hiện đại nhất, to lớn nhất Khoa học thông tin điện tử, hoá chất, là con đườngngắn nhất đưa ta xích lại gần với thế giới xung quanh, để sát nhập với sự phát triểnkhoa học như vũ bão đó hay cùng chung với guồng máy đó thì đòi hỏi chúng ta phải

có kiến thức về tự nhiên Không những thế muốn khám phá tự nhiên, khám phá khoahọc chúng ta phải có những con người có trí thức tự nhiên toán học- lý học- hoá học,

… Không những cung cấp cho chúng ta biết tính toán suy luận, tư duy một cách lô gíc,chặt chẽ mà còn hình thành và phát triển năng lực trí tuệ chung, nhân cách, phẩm chấtcho con người Đồng thời nó cũng là nền tảng cho sự phát triển tích cực khoa học kỹthuật, khoa học tự nhiên

Bộ môn vật lý ở trường THCS là tiền đề cho nền móng, cho quá trình nghiêncứu, phát triển khoa học thông tin, điện tử,… Nếu như chúng ta không học bộ môn vật

lý lấy đâu cơ sở để giải thích một số hiện tượng xẩy ra hàng ngày: sấm sét, nhật thực,nguyệt thực Vì sao khi đun nước ta chỉ cần cung cấp nhiệt cho phần đáy nồi mà phầntrên vẫn nóng, giải thích vì sao có sự hao phí trên đường dây tải điện ?…

Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh tronghoạt động học tập Phương pháp dạy học này là cách thức hoạt động của giáo viêntrong việc chỉ đạo, tổ chức các hoạt động học tập nhằm học sinh chủ động đạt các mụctiêu dạy học Phương pháp này được xem là phương pháp tối ưu, đặc biệt coi trọng vaitrò của học sinh

Xuất phát từ mục đích không ngừng nâng cao chất lượng dạy và học Tôi mạnhdạn dùng phương pháp này vào giảng dạy một số bài vật lý phổ thông cơ sở Nhữngcâu hỏi phát vấn gợi mở dựa trên những trực quan sinh động giúp học sinh tự tin chomình, những kiến thức cần thiết Sau đây là một vài kinh nghiệm của tôi khi dạy bài:

“Sự nóng chảy- sự Đông đặc” (vật lý 6)

II- NHẬN THỨC CŨ, PHƯƠNG PHÁP CŨ:

Năm 2003 với bài “Sự nóng chảy và sự đông đặc” tôi dạy theo phương pháp cũ,tức là tôi đi các bước tuần tự như ở sách thiết kế bài giảng, đặt vấn đề như SGK suy rabài học:

*1 - Sự nóng chảy và sự động đặc:

1 Định nghĩa: SGK

GV: nêu định nghĩa như SGK và cho học sinh đọc kỹ nhiều lần

GV: Hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm

2 Thí nghiệm:

GV: Nêu rõ cho học sinh mục đích thí nghiệm

- Theo dõi sự thay đổi nhiệt độ khi đun, có nghĩa là theo dõi sự thay đổi nhiệt

độ của băng phiến theo thời gian đun

- Theo dõi sự thay đổi thể của băng phiến xảy ra khi nào ?

- Theo dõi quá trình ngược lại, có nghĩa là lại để cho băng phiến nguội dần.Sau đó giáo viên phân công cho một học sinh nhìn đồng hồ báo ghi từng phút

và học sinh khác đọc nhiệt độ tương ứng với từng thời gian Kết quả ghi vào 2 hàng

GV: giới thiệu bảng nhiệt độ nóng chảy ở SGK

Sau khi dạy xong tôi kiểm tra chất lượng thì thấy chất lượng học sinh rất thấp,

III- NHẬN THỨC MỚI, GIẢI PHÁP MỚI

Năm 2005 cũng dạy bài đú nhưng tụi thờm bớt một số ý trong bài, cụ thể nhưsau:

* Đặt vấn đề như ban đầu- Bài cụ thể

* Phõn tớch kết quả thớ nghiệm

Vỡ thớ nghiệm này là thớ nghiệm khú thành cụng nờn giỏo viờn khụng cần cho họcsinh làm thớ nghiệm mà chỉ nghiờn cứu qua hỡnh vẽ 24-1

GV: - Giới thiệu dụng cụ thớ nghiệm và tỏc dụng từng dụng cụ

- Phõn tớch bảng theo dừi bảng 24.1 SGK; 25.1 SGK

- Hướng dẫn kỹ cho học sinh cỏch biểu diễn sự thay đổi nhiệt độ theo thời giankhi núng chảy (vào giấy kẻ ụ)

- Học sinh căn cứ vào hỡnh biểu diễn trả lời cỏc cõu hỏi SGK

* Sau khi để nguội băng phiến

Ta cú kết quả gỡ ?

Học sinh, quan sỏt hỡnh biểu diễn, trả lời

Sau khi học sinh trả lời xong, tụi bổ sung và vẽ nhanh thờm một số hỡnh vẽkhỏc lờn bảng cho học sinh quan sỏt, rồi phõn tớch hỡnh vẽ đú:

Trước khi học sinh đi vào phõn tớch,

tôi có thể gợi ý hoặc đặt một số câu

hỏi để học sinh dễ dàng hình dung

+ Khi đun nóng nh thế nào ?

+ Để nguội ra sao ?

- GV: Như vậy qua thớ nghiệm về

băng phiến và 2 vớ dụ vừa phõn tớch

- HS:…

- GV: cho học sinh đọc kết luận SGK

- GV: để học sinh quan sát bảng nhiệt

độ nóng chảy của một số chất ở SGK

GV: Có thể đun nóng chảy đun nóng

chảy miếng nhôm trong một thìa

thiếc được không ? Và cho học sinh giải thích 1 số hiện tượng qua các câu hỏi ở bài tập vận dụng

Sau khi học xong bài, tôi kiểm tra mức độ của học sinh, tôi thấy kết quả được nâng lên

Muốn được như vậy trước hết phải nỗ lực hết mình, chịu khó tìm tòi suy nghĩ ,chịu khó học hỏi ở bạn bè và đồng nghiệp, rút ra những kinh nghiệm cần thiết Từ lý

do đó tôi đã dành thời gian đáng kể cho công tác chuyên môn của mình và cụ thể tôi

đã dành thời gian để đưa chất lượng học sinh lên ngay trong bài nêu trên Qua đó tôi

có một vài kinh nghiệm đã nêu trên, tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu còn nhiềuthiếu sót, mong hội đồng khoa học nhà trường, các cấp tham khảo góp ý kiến kinhnghiệm hay hơn để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn

Diễn Kỷ, ngày 20 tháng 4 năm 2006

Người viết

Nguyễn Kim Toàn

PHẦN THỨ NHẤT NHẬN THỨC CŨ VÀ TÌNH TRẠNG CŨ

a) Các giờ thực hành đã làm:

Đa số giáo viên còn rất ngại bố trí giờ thực hành, phương pháp thực hành cònrất đơn giản, thường làm cho qua chuyện Không quản lý điều khiển được học sinhnên giáo viên thường làm luôn cho các em quan sát là xong Về phía học sinh khi làmthí nghiệm thực hành còn rất nhiều lúng túng Từ lý thuyết áp dụng ra thực tế còn chưa

tự tin Trong phần điện thì từ sơ đồ mạch điện chưa lắp ráp được các đồ dùng thực,chưa có phương pháp trình bày được nội dung của một bài thí nghiệm thực hành; cáchghi kết quả, cách viết báo cáo nên các em chỉ làm chiếu lệ Đặc biệt chưa có kỹ năng

gì về đọc tài liệu làm thí nghiệm nên kết quả làm chưa cao

b) Điều tra khảo sát trước khi thực hiện đề tài:

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi tiến hành điều tra khảo sát với 160 họcsinh lớp 7 trường THCS Diễn Kỷ- Diễn Châu- Nghệ An về hứng thú học môn vật lý

và làm thí nghiệm thực hành vật lý của các em vào tháng 9/2004 Tôi điều tra bằngphương pháp trắc nghiệm với những câu hỏi sau (khoanh tròn vào ý cuả em):

a/ Có b/ Có nhưng còn nhiều lúng túng c/ Không

4- Sau mỗi bài thí nghiệm thực hành em có biết viết báo cáo không ?

5- Sau mỗi giờ thí nghiệm thực hành có giúp em nắm chắc và hiểu sâu kiếnthức mình đã học không ?

6- Thí nghiệm thực hành vật lý có giúp gì em trong cuộc sống không?

a/ Giúp nhiềub/ Có nhưng không nhiều c/ Không

Kết quả thu được như sau

- Chưa có phương pháp làm thí nghiệm thực hành

- Còn ít quan tâm tới dụng cụ thí nghiệm

- Thời gian làm thí nghiệm thực hành còn quá ít

- Dụng cụ thực hành hay hỏng, không chính xác

- Thí nghiệm thực hành chưa đi sâu vào tiềm thức của các em

- Khi viết báo cáo còn nhiều lúng túng

Từ những nguyên nhân trên dẫn đến học sinh chỉ làm thí nghiệm thực hànhchiếu lệ cho qua chuyện, các em chưa nghĩ được rằng nếu mình biết làm thí nghiệmthực hành và làm thực hành có chất lượng sẽ giúp bản thân củng cố nhớ lâu các kiếnthức cơ bản Mặt khác chính các kiến thức cơ bản của vật lý có rất nhiều ứng dụngtrong thực tế đời sống

PHẦN THỨ HAI NHẬN THỨC MỚI VÀ GIẢI PHÁP MỚI

1) Nhận thức mới:

* “Học phải đi đôi với hành” đó là lời dạy của Bác Hồ kính yêu đối với thế hệtrẻ của chúng ta Phải biết vận dụng lý thuyết vào thực tế nếu không lý thuyết đó sẽ trởthành lý thuyết suông và không có ý nghĩa

Vật lý là bộ môn khoa học thực nghiệm có nhiều thành tựu áp dụng khoa học

kỹ thuật Vì thế dạy vật lý không chỉ là truyền thụ kiến thức lý thuyết đơn thuần, màcòn phải rèn cho học sinh những kỹ năng cơ bản cần thiết, giúp cho các em nắm chắckiến thức cơ bản, có khả năng thực hành, vận dụng vào những trường hợp cụ thể,không những trong thời gian ở nhà trường THCS mà còn là nền tảng giúp các em họctiếp lên Mặt khác nó còn tạo điều kiện cho các em dễ dàng tham gia vào cuộc sốnglao động sản xuất và kỹ thuật hiện đại sau này

Dạy vật lý gắn liền với thí nghiệm là một yêu cầu hết sức cần thiết song hướngdẫn học sinh làm thí nghiệm thực hành cũng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng giúpcho học sinh học tập và phát triển toàn diện Đó là vấn đề mà tôi đề cập dưới đây

* Mục đích cơ bản của đề tài là: làm thế nào để học sinh có thể làm thí nghiệm

thực hành có chất lượng dưới sự hướng dẫn của thầy

* Thí nghiệm thực hành là: loại thí nghiệm được tiến hành sau khi học sinh đã

học xong một loại đề tài nào đó vì thế loại thí nghiệm này có tác dụng rất lớn trongviệc giúp các em ôn tập, đào sâu suy nghĩ, khái quát hoá Những thí nghiệm thực hànhhọc sinh được trực tiếp tiếp xúc với dụng cụ thí nghiệm, độc lập thực hiện kế hoạch vàthu kết quả

* Hình thức tổ chức: Thí nghiệm thực hành được bố trí trong một tiết học Học

sinh được chia thành các nhóm từ 6 đến 7 em (có 1 nhóm trưởng và 1 thư ký)

2) Giải pháp mới:

a Chuẩn bị dụng cụ tài liệu:

Đây là vấn đề đầu tiên đảm bảo cho sự thành công của các bài thí nghiệm thựchành.

* Kiểm tra độ chính xác của các dụng cụ thiết bị như chỉnh lại Am pe kế vàVôn kế cho kim chỉ về số 0; các dây nối không đứt ngầm; Các chỗ tiếp xúc tốt Bổsung các bóng đèn đã hỏng

* Vẽ sẵn các sơ đồ lắp ráp với các đồ dùng thiết bị mà phòng thí nghiệm đangcó

H.27.1 Nguồn nối tiếp khoá am pe kế và Đ1 nối tiếp Đ2 I1 = ?

H.27.2 Như H1 nhưng am pe kế ở vị trí 2 I2 = ?

H.27.3 như hình 1 nhưng am pe kế ở vị trí 3 I3 = ?

H.27.4 nguồn, am pe kế; Đ1 nối tiếp Đ2; khoá; V // Đ1 Đo U1 2 =

H27.5: Như hình 4 chỉ khác V // Đ2 Đo U2 3 =

H.27.6: Như H4 chỉ khác V mắc vào điểm 1,3 Đo U1 3 =

(Trên đây là 6 hình lắp ráp cho bài 27- vật lý 7)

H.28.1 Nguồn; khoá; Đ1 // Đ2

H.28.2 Như H.28.1 thêm V //Đ1 // Đ2 U1 2 =

H.28.3 Như H.28.1 thêm V // Đ2 U 3 4 =

H.28.4 Như H.28.1 thêm V // nguồn UM N =

H.28.5 Như H1 có A nối tiếp Đ1 I1 =

H.28.6 như H1 có A nối tiếp Đ2 I2 =

H.28.7 Như H1 có A mắc ở mạch chính I = ?

(Giáo viên tự vẽ- Đây là sáng kiến của tôi khi dạy bài 27 + 28 lý 7)

* Hướng dẫn học sinh đọc tài liệu để làm thí nghiệm thực hành:

Đây chính là lúc học sinh sử dụng phương pháp: sử dụng sách giáo khoa vào thínghiệm thực hành Qua bảng hướng dẫn học sinh nắm được phương pháp lắp ráp vàbắt đầu có thể tiến hành thí nghiệm Tiếp theo ta có thể đưa cho học sinh câu hỏi địnhhướng như sau:

- Mục đích của thí nghiệm là gì ?

- Dựa trên kiến thức nào đã biết để đạt mục đích đó

- Hãy dự đoán kết quả thí nghiệm của thí nghiệm thực hành sẽ làm

* Lập kế hoạch:

Ta cần quan sát gì ? Và đo đại lượng nào ?

Dụng cụ cần sử dụng ở đây là gì ? Tạc dụng và cách sử dụng từng cái ? Thứ tựlắp rắp dụng cụ ra sao ?

- Tính giá trị trung bình của phép đo

- Tính các đại lượng cần đo

- Rút ra kết luận cần thiết

- So sánh kết quả với dự đoán ban đầu Nếu không phù hợp thì kiểm tra lại hoặctìm phương án thí nghiệm khác

+ Muốn giờ thực hành đạt được mục đích đã định đòi hỏi người thầy phải đầu

tư công, sức rất lớn không chỉ ở khâu chuẩn bị mà ngay cả trong lúc học sinh đang làmthí nghiệm Việc theo sát giúp đỡ của thầy và đánh giá đúng mức có tác dụng rất lớn,kích thích các em làm việc tích cực, chủ động Từ đó tạo điều kiện để họ tự lực thựchiện và tự kiểm tra quá trình làm việc của mình một cách nghiêm túc

b) Giáo án theo phương hướng nâng cao chất lượng giờ thí nghiệm thực hành.

- Thực hành đo và phát hiện được quy luật về hiệu điện thế và cường độ dòngđiện trong mạch điện mắc nối tiếp hai bóng đèn.

2- Thái độ:

Hứng thú học tập bộ môn, có ý thức thu thập thông tin trong thực tế đời sống

II- CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

Giáo viên và mỗi nhóm học sinh:

- 1 nguồn 6V (4 pin được lắp trong giá)

- 2 bóng đèn cùng loại 2,5 V đã lắp sẵn vào đế

- 1 am pe kế có GHĐ (3 A và 0,6A)

- 1 Vôn kế có GHĐ (15V và 3V)

- 1 công tắc có gắn vào đế

- 4 đoạn dây có chốt nhọn 2 , dài 4 đoạn có 1 đầu chữ U và 1 đầu chốt nhọn

- Mỗi học sinh chuẩn bị sẵn một mẫu báo cáo

- 6 hình vẽ lắp ráp mạch điện (6 hình vẽ này không có sẵn trong bộ thiết bị màgiáo viên phải tự vẽ)

III- TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: (10 phút)2’ 1- Phân nhóm thực hành

+ Thư ký: Ghi kết quả tổng hợp; tính giá trị trungbình, đọc kết quả chung cho cả nhóm

2’ 2- Nêu lên thang điểm để chấm bài

thực hành (GV viết cách cho điểm

lên bảng phụ treo lên góc bảng)

* Thang điểm 10+ 2 điểm: Chuẩn bị báo cáo

- Trả lời đúng mục 1 Điền từ thích hợp vào chốtrống (2đ)

+ 1 điểm: Trả lời đúng

- Vôn kế của nhóm em có GHĐ: 15VĐCNN: 0,5V

- Am pe kế của nhóm em GHĐ: 0,6AĐCNN: 0,02A

+ 6 điểm: Mắc sơ đồ từ H(1-6) và đọc kết quảđúng- Nhận xét đúng (mỗi sơ đồ 1 điểm)

5’ 3- Chấm sự chuẩn bị : đổi bài chéo

trong nhóm mỗi em đều chấm 1 bài

- Thư ký ghi điểm đã chấm của từng người

- Nhóm trưởng phát mỗi em 1 sơ đồ mạch điện lắpráp

1’ 4- Đặt vấn đề:

Quan sát H.27.1a Đó là mạch điện

gồm 2 bóng đèn mắc nối tiếp vậy

cường độ dòng điện và hiệu điện

thế có đặc điểm gì trong đoạn mạch

nối tiếp

- Học sinh quan sát H.27 1a

HOẠT ĐỘNG 2: (5 phút)(Mắc nối tiếp 2 bóng đèn)

* Nhóm trưởng giao H.27.1 cho

học sinh A và yêu cầu mắc như

4’

4’

2’

Đo cường độ dòng điện với đoạn

mạch nối tiếp (mỗi mạch đóng mở

GV: quan sát giúp đỡ nhóm yếu

2- Đo cường độ dòng điện đối với đoạn mạch nốitiếp

a/ Học sinh A đóng khoá mở khoá 3 lần; Tính I1

= ?Ghi I1 vào bảng 1

b/ Học sinh B: mắc H.27.2

Tính I2 = ?Ghi I2 vào bảng 1

* Học sinh C mắc H.27.3

Tính I3 = ?Ghi I3 vào bảng 1

Thư ký đọc các số liệu đã ghi

C3 I1 = I2 = I3

HOẠT ĐỘNG 4 (12 PHÚT)

Ghi vào bảng 2Tính U 13 = ? (ghi vào bảng 2)

* Th ký đọc các số liệu đã gic) Nhận xét

Yờu cầu học sinh nờu đặc điểm về

cường độ dũng điện và hiệu điện

thế trong đoạn mạch nối tiếp

- Trả lời trước phần 1 bài 28

- Thu dọn vệ sinh phũng thớ nghiệm

VẬT LÝ 7- GIÁO ÁN 2

Tiết 32 - Bài 28- Thực hành

ĐO HIỆU ĐIỆN THẾ VÀ CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN

ĐỐI VỚI ĐOẠN MẠCH SONG SONG

I- MỤC TIÊU:

1) Kiến thức kỹ năng

- Biết mắc song song 2 bóng đèn

- Thực hành đo và phát hiện được quy luật về hiệu điện thế và cường độ dòngđiện trong mạch điện mắc song song hai bóng đèn

2) Thái độ:

Hứng thú học tập bộ môn, có ý thức thu thập thông tin và thức tế đời sống

II- CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Nguồn điện (3V)

- 2 bóng đèn cùng loại (2,5V)

- 1 vôn kế và 1 am pe kế có GHĐ phù hợp

- 1 công tắc, 9 đoạn dây

- Mỗi học sinh chuẩn bị sẵn báo cáo thí nghiệm và có trả lời ở mục 1

- Mỗi nhóm được giao 7 hình vẽ lắp ráp mạch điện H.28 (1-7) 7 hình vẽ nàykhông có sẵn trong bộ thiết bị mà giáo viên phải tự vẽ

III- TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: (10 phút)2’ 1- Phân nhóm thực hành

2’ 2- Nêu thang điểm để chấm bài thực

Đổi bài chéo trong nhóm, mỗi em

chấm 1 bài của bạn khác

- Thư ký ghi điểm đã chấm của từng người

- Nhóm trưởng phát mỗi em trong nhóm 1 hình

vẽ mạch điện lắp ráp

1’ 4- Đặt vấn đề:

Yêu cầu của bài thực hành hôm nay là

tìm hiểu mạch điện song song đo hiệu

điện thế và cường độ dòng điện đối với

mạch điện này

Giáo viên nêu mạch điện trong gia

đình là mạch song song

HOẠT ĐỘNG 2: (5 phút)2’

- Mắc mạch H.28.1C2- Độ sáng đèn còn lại mạnh hơn

HOẠT ĐỘNG 3 (10PHÚT)

vào báo cáo.

2- Đo hiệu điện thế đối với đoạn mạch song song

a/ vẽ sơ đồ mạch điện

C3- V // Đ1 // Đ2

HS (B) đọc U 1 2 =

HS (C) đọc U 3 4 =(Cả nhóm ghi vào bảng 1)

HS (E) đọc I 1 = (Cả nhóm ghi vào bảng 2)

HOẠT ĐỘNG 4 (12 PHÚT)