SKKN DẠY BÀI “ CÁC NƯỚC TÂY ÂU ” (LỊCH SỬ 9) THEO PHƯƠNG PHÁP MỚI

Môn lịch sử trong trường THCS là môn học có ý nghĩa và vịtrí quan trọng đối với việc đào tạo thế hệ trẻ theo mục tiêu giáodục đã được Nhà nước xác định, giúp học sinh nắm được nhữngkiến

DẠY BÀI “ CÁC NƯỚC TÂY ÂU ” THEO

PHƯƠNG PHÁP MỚI

I, ĐẶT VẤN ĐỀ.

Môn lịch sử trong trường THCS là môn học có ý nghĩa và vịtrí quan trọng đối với việc đào tạo thế hệ trẻ theo mục tiêu giáodục đã được Nhà nước xác định, giúp học sinh nắm được nhữngkiến thức cơ bản cần thiết về lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc làm

cơ sở bước đầu cho sự hình thành thế giới quan khoa học, giáodục lòng yêu quê hương, đất nước tin vào lí tưởng độc lập dân tộc

và CNXH Hơn nữa, học sinh biết tự hào về truyền thống dựngnước, giữ nước và nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, biết quantâm đến những vấn đề bức xúc có ảnh hưởng tới quốc gia, khuvực và toàn cầu Trên nền tảng kiến thức đã học môn lịch sử còngiúp học sinh phát triển năng lực tư duy, hành động, có thái độứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội, chủ yếu đáp ứng yêu cầucủa sự phát triển con người Việt Nam XHCN trong công cuộc

công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước.

Môn lịch sử 9 cũng là môn học quan trọng cần thiết, đáp ứngnhững yêu cầu của giáo dục nêu trên Với tầm quan trọng đó, nămhọc 2006 – 2007 môn học này tiếp tục được đổi mới toàn diện vềchương trình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học Trongphạm vi bài viết này, tôi xin đưa ra một vài kinh nghiệm nhỏ gópphần vào việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử sao cho cóhiệu quả hơn – kinh nghiệm dạy bài “Các nước Tây Âu”

II, NỘI DUNG.

II.1 Một số vấn đề cần lưu ý khi dạy học môn lịch sử 9.

1.1 Những lưu ý trong đổi mới phương pháp dạy học mônlịch sử 9

Cũng như khi giảng dạy các môn học đổi mới ở trường THCS ,việc day học môn lịch sử 9 cũng phải thay đổi phương pháp dạyhọc theo hướng thầy- trò cùng làm việc để thực hiện tốt mục tiêuchung của chương trình lịch sử và mục tiêu của hệ thống giáo dụcphổ thông muốn vậy cần lưu ý mấy điểm sau:

a Khi dạy và học các phần trong chương trình lịch sử 9 ( Lịch

sử Thế giới và lịch sử Việt Nam hiện đại, lịch sử địa phương ) cầnchú ý sự khác nhau về yêu cầu nhận thức và truyền thụ nên giáoviên cần lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp

b Phần lịch sử thế giới hiện đại nhằm cung cấp cho học sinhnhững hiểu biết sơ lược về tình hình thế giới sau chiến tranh thếgiới lần thứ hai đến nay ( đến năm 2000 ) Đây là thời kì gần thờiđại chúng ta nhất, xong thực ra các em không được tường tậnchứng kiến mọi sự kiện lịch sử nên giáo viên cần phải sử dụng bản

đồ, lược đồ, tranh ảnh kết hợp với những đoạn chữ nhỏ, phần tài

liệu tham khảo và câu hỏi cuối mỗi mục hay giữa mục Phươngpháp trình bày cần linh hoạt: bằng tường thuật, kể chuyện hoặcphương pháp hỏi đáp để bài giảng sinh động, học sinh dễ tiếp thu

và phát huy được tính tích cực chủ động của bản thân

- Phần lịch sử Việt Nam hiện đại là phần lịch sử viết về chínhlịch sử dân tộc mình nên gần gũi với các em nhất Giáo viên nêntiếp tục sử dụng có hiệu quả phương pháp dạy học ở phần lịch sửthế giới hiện đại nhưng trình bày kỹ hơn , lưu ý nhiều hơn đếnviệc sử dụng đồ dùng dạy học, các sự vật, sự việc cụ thể đươngthời nhằm tăng tính lịch sử cho bài học, học sinh dễ tiếp thu và bàigiảng thêm sinh động hấp dẫn

- Phần lịch sử địa phương gồm một số nội dung lịch sử ở ngoàitrường, lớp như hướng dẫn học sinh học lịch sử ở bảo tàng, thamquan , ngoại khoá lịch sử giáo viên cần chú ý chuẩn bị cho tiếtdạy thật chu đáo ( nội dung, địa điểm, phương pháp thực hiện )Song những địa điểm di tích lịch sử, bảo tàng phải gần sát vớinội dung của bài học trong chương trình và phải giúp các em cónhận thức rõ rệt về lịch sử

1.2 Những thuận lợi và khó khăn khi dạy học môn lịch sử 9theo phương pháp mới

- Đối với học sinh THCS, nhất là học sinh lớp 9 môn học lịch

sử không phải mới mẻ Các em đã được học từ cấp I có hệ thốngtheo tiến trình lịch sử nên ít nhiều đã có những tư duy lịch sử nhấtđịnh Do đó, các em dễ dàng nắm bắt được về những sự kiện lịch

sử và bài học được rút ra

- Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rất nhiều học sinh quantâm và có hứng thú đối với môn học Các em tỏ ra muốn tìm hiểusâu các sự kiện lịch sử để rút ra bài học lịch sử bổ ích Nhưng các

em lại gặp một số trở ngại khiến cho việc học tập môn học nàychưa đạt kết quả như mong muốn Đó là:

+ Từ trước đến nay các em đã quen với phương pháp học cũthầy trình bày bài học nên các em chưa thực sự tích cực, chủ động,linh hoạt trong học lịch sử, làm cho giờ học trầm và nhàm chán + Trong điều kiện thực tế của nhà trường còn thiếu thốn, các em

ít có cơ hội tiếp xúc, làm quen thường xuyên với đồ dùng thiết bịdạy học lịch sử nhất là đối với các phương tiện hiện đại: máychiếu nên bài giảng chưa phong phú

+ Trong tư tưởng của một số học sinh phân biệt môn chính mônphụ, ít giành thời gian cho việc học môn lịch sử, học chỉ mangtính chất chống đối, học thuộc vẹt chứ chưa có ý thức tìm hiểu để

có cái nhìn sâu sắc, toàn diện về lịch sử, chưa biết liên hệ giữa lịch

sử thế giới và lịch sử dân tộc

II.2 Giải quyết vấn đề.

Trước những đòi hỏi của môn học và thực tế của việc học lịch

sử trong trường THCS tôi luôn trăn trở làm thế nào để việc dạyhọc môn lịch sử ( nhất là môn lịch sử 9 ) có hiệu quả hơn, việc họcmang tính giao tiếp hơn Vì vậy tôi đã tiến hành thí điểm haiphương pháp dạy học cũ và mới ở hai lớp 9A, 9B với bài dạy

“Các nước Tây Âu”

* Ở lớp 9A: tôi dùng phương pháp truyền thống: trình bày kếthợp với vấn đáp Kết quả có nhiều em thuộc bài song đó chỉ là cácsâu chuỗi sự kiện lịch sử mà không hiểu bản chất lịch sử hoặc rất

mơ hồ và không rút ra được bài học

* Ở lớp 9B: bản thân tôi chuẩn bị rất chu đáo cho giờ học: bản

đồ thế giới, biểu bảng thống kê tỷ trọng kinh tế của các nước Tây

Âu so với Mĩ từ 1950 – 1975, băng hình về nước Đức, lược đồ các

nước trong Liên minh châu Âu, máy chiếu đồng thời tôi hướngdẫn học sinh nghiên cứu trước bài học và sưu tầm một số tranhảnh tư liệu về các nước Tây Âu và Liên minh châu Âu

Trong quá trình dạy học tôi đã sử dụng những đồ dùng dạyhọc trên kết hợp với phương pháp hỏi - đáp, khuyến khích các em

kể về những sự kiện lịch sử liên quan đến bài học Kết quả thật bấtngờ: các em nắm bài rất nhanh có hệ thống và sâu sắc, giờ học sôinổi, các em thực sự bị cuốn hút vào bài học

Trên cơ sở tiếp thu những yêu cầu chung trong đổi mớiphương pháp dạy học môn lịch sử, trải nghiệm qua thực tế thíđiểm và thực tế giảng dạy tôi tự rút ra cho mình một số kinhnghiệm nhỏ Áp dụng vào bài “Các nước Tây Âu” tôi xin đưa ra

để các đồng chí hiểu cụ thể và đóng góp ý kiến để kinh nghiệmcủa tôi được hoàn thiện hơn

2.1 Sự chuẩn bị cho tiết học

Muốn dạy và học tốt môn lịch sử thì trước hết giáo viên

và học sinh phải có sự chuẩn bị tốt, phải tạo được tâm thế thoảimái, sẵn sàng chờ đợi và say mê trong suốt giờ học Điều đó cóảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp thu bài học của học sinh Do vậycần lựa chọn phương tiện, đồ dùng, phương pháp phù hợp vớitừng loại bài, từng điều kiện và từng đối tượng học sinh Đối vớibài học này cần chuẩn bị như sau:

a Về phía giáo viên: bản đồ thế giới, biểu bảng thống kê tỷtrọng kinh tế của các nước Tây Âu so với Mĩ từ 1950 – 1970,băng hình về nước Đức, lược đồ các nước trong Liên minh châu

Âu, máy chiếu

b Về phía học sinh: nghiên cứu bài trước ở nhà theo câu hỏihướng dẫn trong sách giáo khoa, tìm hiểu đặc điểm tên các nước

Tây Âu, và tìm hiểu tổ chức Liên minh châu Âu ( tên các nướcthành viên, mục đích, hoạt động ).

Sự chuẩn bị chu đáo của giáo viên và học sinh tạo điều kiệnthuận lợi cho việc tiến hành tiết học phong phú sinh động

2.2 Dạy học bài mới

Để học sinh tiếp thu bài học có hiệu quả tôi đã tiến hànhtheo các bước như sau:

Trước hết tôi hình thành cho học sinh khái niệm về cácnước Tây Âu để học sinh hiểu phân biệt với các nước Đông Âu vàcác nước khác trên thế giới, đó là các nước Tư bản chủ nghĩa ởphía tây châu Âu Hiện nay mặc dù tình hình đã thay đổi các nướcXHCN ở Đông Âu đã khủng hoảng và tan rã nhưng người ta vẫnquen sử dụng khái niệm Tây Âu này

Lần lượt tôi hướng dẫn các em đi vào tìm hiểu từng phầnđơn vị kiến thức Mỗi phần tôi lại chia thành các phần nhỏ hơn đểcác em dễ nắm bắt các đơn vị kiến thức

A, Ở phần I – Tình hình chung

Tôi đã sử dung bản đồ thế giới cho các em quan sát, dựa vàokiến thức địa lí về khu vực lãnh thổ trên thế giới các em đã đượchọc để xác định vị trí địa lí của các nước Tây Âu

- Phía bắc và đông bắc giáp với Bắc Âu, phía đông giáp vớiĐông Âu, phía nam giáp với Nam Âu và vùng châu Phi, phía tâygiáp với Đại Tây Dương

Trên cơ sở vị trí địa lí, dựa vào những kiến thức địa lí, lịch sử

đã học các em thấy rằng đây là một khu vực rộng lớn của châu Âu

và là một trung tâm văn minh của thế giới, là cái nôi của các cuộccách mạng công nghiệp then chốt trong lịch sử, là đầu mối giaolưu với các nền kinh tế trong khu vực bắc, đông, nam Âu và vùng

châu Phi Chính vì vậy Tây Âu có một vị trí quan trọng không chỉđối với khu vực mà còn đối với cả thế giới

- Với vị thế như vậy sau chiến tranh thế giới thứ hai tình hìnhTây Âu có những nét chung gì tôi hướng dẫn học sinh đi vào tìmhiểu về kinh tế, chính trị

1, Về kinh tế

Từng bước tôi đưa ra các câu hỏi gợi mở để học sinh tìm hiểu

về tình hình kinh tế của các nước Tây Âu

G: Trong chiến tranh thế giới thứ hai tình hình các nước Tây Âunhư thế nào?

H: Nhiều nước Tây Âu bị phát xít chiếm đóng và tàn phá nặng nề G: Sự chiếm đóng và tàn phá đó đã ảnh hưởng như thế nào đếnnền kinh tế của các nước Tây Âu mà đặc biệt là các nước thamchiến?

H: Năm 1944 sản xuất công nghiệp của nước Pháp giảm 38%,nông nghiệp giảm 60% so với trước chiến tranh Italia sản xuấtcông nghiệp giảm khoảng 30%, sản xuất nông nghiệp chỉ bảo đảm1/3 nhu cầu lương thực trong nước Các nước đều bị mắc nợ, đếntháng 6 – 1945, nước Anh nợ tới 21 tỉ bảng Anh

G: Em có nhận xét gì về tình hình kinh tế của các nước Tây Âu?H: - Kinh tế bị tàn phá nặng nề, giảm sút nghiêm trọng, nhiềunước trở thành những con nợ lớn

Tôi cho học sinh liên hệ tới hậu quả của cuộc chiến tranh thếgiới đã tàn phá nặng nề nền kinh tế của các nước Tây Âu ( kể cảcác nước thắng hay bại trận ) để các em thấy được đó cũng chính

là bối cảnh mà các nước Tây Âu bước vào thời kì xây dựng đấtnước, hàn gắn vết thương chiến tranh

G: Trong điều kiện khó khăn đó các nước Tây Âu đã làm gì để

G: Vậy kế hoạch “ Phục Hưng Châu Âu “ được thực hiện nhằmmục đích gì ?

H: - Dựa vào tiềm lực kinh tế Mĩ viện trợ để chi phối lôi kéođiều khiển các nước Tây Âu

- Thực chất là từng bước Mĩ thực hiện mưu đồ bá chủ thếgiới

G: Với sự viện trợ đó nền kinh tế các nước Tây Âu đã thay đổi rasao?

H: - Kinh tế các nước Tây Âu được phục hồi nhưng ngày càng

lệ thuộc vào Mĩ

G: Hãy nêu những biểu hiện của sự lệ thuộc đó?

H: - Các nước Tây Âu phải tuân theo những điều kiện do Mĩ đặt

ra như không được tiến hành quốc hữu hoá các xí nghiệp, hạ thuếquan đối với hàng hoá của Mĩ nhập vào, phải gạt bỏ những ngườicộng sản ra khỏi chính phủ

G: Lấy ví dụ như ở Pháp, Italia

G: Em hiểu gì về những điều kiện mà Mĩ đặt ra đối với các nướcTây Âu?

H: - Không được tiến hành quốc hữu hoá các xí nghiệp : các xínghiệp của Tư bản vẫn giữ nguyên chủ cũ

- Hạ thuế quan đối với hàng hoá của Mĩ nhập vào: hàng hoácủa Mĩ nhập vào Tây Âu đánh thuế thấp làm cho giá bán ra rẻhơn.

- Gạt bỏ những người cộng sản ra khỏi chính phủ: gạt bỏ sựlãnh đạo của giai cấp công nhân của Đảng cộng sản ra khỏi bộmáy Nhà nước

G: Qua đó em rút ra nhận xét gì về tình hình Tây Âu lúc này?

H : - Các nước Tây Âu từ chỗ lệ thuộc nặng nề về kinh tế đã lệthuộc cả về chính trị

G : Để nhận được viện trợ các nước Tây Âu phải làm theo các kếhoạch của Mĩ đồng thời bị Mĩ khống chế cả kinh tế lẫn chính trị

G : Chiếu bảng thống kê tỷ trọng một số lĩnh vực kinh tế của cácnước Tây Âu và Mĩ trong những năm 1950 – 1975

G: Sau chiến tranh nền kinh tế các nước Tây Âu lệ thuộc nặng nềvào kinh tế Mĩ nhưng với bản lĩnh của mình, các nước Tây Âuđang cố gắng thoát dần sự lệ thuộc đó và trở thành đối thủ cạnhtranh gay gắt với Mĩ Tuy nhiên giữa Tây Âu và Mĩ vẫn có sự liênkết chặt chẽ với nhau để chống lại các nước XHCN

2, Về chính trị:

Để tìm hiểu về chính trị các nước Tây Âu tôi chia thành haiphần là đối nội và đối ngoại Nhưng trước tiên tôi giúp học sinh cónhững hiểu biết khái quát về chính trị của các nước Tây Âu: dùtheo thể chế chính trị nào ( cộng hoà hay quân chủ ) nhưng hầuhết đều do giai cấp tư sản nắm quyền theo chế độ đa nguyên chínhtrị Thực chất là sự thống nhất trong đường lối đối nội và đốingoại

a Đối nội:

G: Được Mĩ giúp đỡ củng cố thế lực, giai cấp tư sản cầm quyền ởcác nước Tây Âu đã thi hành chính sách đối nội như thế nào?H: - Tìm cách thu hẹp quyền tự do, dân chủ

- Xoá bỏ các cải cách tiến bộ đã thực hiện trước đây nhưngừng quốc hữu hoá các xí nghiệp tư bản, trả lại các xí nghiệp đãquốc hữu hoá cho chủ cũ, giảm trợ cấp phúc lợi xã hội

- Ngăn cản các phong trào công nhân và dân chủ

G: Em hiểu gì về các chính sách đối nội này của các nước TâyÂu?

H: - Giảm trợ cấp phúc lợi xã hội: giảm mức đầu tư trợ cấp chocác lĩnh vực như giáo dục, y tế, giảm trợ cấp cho những ngườinghèo

- Ngăn cản thu hẹp các phong trào công nhân và dân chủ: kìm

hãm ngăn chặn sự phát triển của phong trào công nhân, phong tràoquần chúng, không cho họ liên kết lại.

G: Em có nhận xét gì về những chính sách đối nội nay của cácnước Tây Âu?

H: - Chính sách bảo thủ, lỗi thời, phản dân tộc đi ngược lạiquyền lợi, quyền tự do dân chủ của nhân dân

G: Các nước Tây Âu thực hiện chính sách đối nội này nhằm mụcđích gì?

H: - Củng cố vững chắc hơn thế lực, quyền hành của giai cấp tưsản

G: Những chính sách đối nội đó đã tác động gì đến các nước TâyÂu?

H: - Gây nên tình trạng bất bình sâu sắc trong quần chúng nhândân lao động

G: Lấy ví dụ: nhiêù cuộc bãi công biểu tình của công nhân đã nổ

G: Tai sao các nước Tây Âu lại tiến hành chính sách xâm lượcnhư vậy?

H: - Bù lại thiệt hại do chiến tranh gây ra

- Do các nước Tây Âu vẫn có tiềm lực kinh tế mạnh

- Khát thuộc địa để chiếm thị trường, nguồn tài nguyên giàu có.G: Giải thích: để khôi phục sản xuất sau chiến tranh các nước Tây

Âu cần phải có nguồn nguyên liệu dồi dào và một thị trường rộnglớn để tiêu thụ hàng hoá nên các nước này ráo riết săn lùng cácvùng đất thuộc địa

G: Kết cục của các cuộc chiến tranh xâm lược này ra sao?

H: - Các nước Tây Âu đã thất bại phải công nhận quyền độc lậpcủa các dân tộc thuộc địa ( như Hà Lan trao trả độc lập choInđônêxia, Pháp trao trả độc lập cho ba nước Đông Dương ) G: Cho học sinh kể về sự thất bại của Pháp ở Việt Nam

G: Ngoài ra các nước Tây Âu còn thi hành chính sách đối ngoạinào nữa?

H: - Trong bối cảnh chiến tranh lạnh các nước Tây Âu tham giakhối quân sự Bắc Đại Tây Dương do Mĩ lập ra nhằm chống lạiLiên Xô và các nước XHCN

G: Về chiến tranh lạnh các em đã được tìm hiểu trong bài “Cácnước Đông Nam Á” Giáo viên yêu cầu học sinh nhớ và nhắc lạinhững hiểu biết của mình về chiến tranh lạnh:

H: - Là cuộc chiến tranh không tiếng súng, các nước đế quốcthực hiện bằng chính sách ngoại giao trên thế mạnh, chay đua vũtrang, lập các liên minh quân sự để bao vây tiêu diệt các nướctrong phe XHCN

G: Chiến tranh lạnh thực chất là sự đối đầu ngầm giữa hai phe: đếquốc phản động do Mĩ đứng đầu và phe XHCN do Liên Xô đứngđầu Chiến tranh lạnh làm cho thế giới thường xuyên căng thẳngbên miệng hố chiến tranh Chúng ta sẽ được tìm hiểu về chiến