Chuyên đề nghiên cứu đặc điểm thực vật, hóa học, công dụng của cây Ngân hoa

LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌCVÀ KĨ THUẬT VIỆT NAM VIỆN KINH TẾ SINH THÁI ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DỰ ÁN “Đánh giá tiềm năng và tổ chức áp dụng mô hình trồng

LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC

VÀ KĨ THUẬT VIỆT NAM

VIỆN KINH TẾ SINH THÁI

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

DỰ ÁN

“Đánh giá tiềm năng và tổ chức áp dụng mô hình trồng cây dược liệu

trên địa bàn huyện Sóc Sơn”

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

Quy trình kĩ thuật trồng cây dược liệu tại địa bàn huyện Sóc

Sơn

Cây Kim ngân hoa: Grevillea robusta A Cunn.

MỤC LỤC

I ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT 2

1.1 Tên khoa học 2

1.2 Đặc điểm sinh học 2

II ĐIỀU KIỆN SINH THÁI 2

III GÍA TRỊ LÀM THUỐC 2

3.1 Thành phần hóa học 2

3.2 Bộ phận dùng làm thuốc và công dụng 2

3.2.1 Bộ phận dùng làm thuốc: 2

3.2.2 Công dụng: 2

3.3.Giá trị dược liệu 2

3.3.1 Tác Dụng Dược Lý: 2

3.2.2 Tác Dụng, Chủ Trị: 2

3.2.3.Chú ý Kiêng Kỵ 2

IV KỸ THUẬT TRỒNG 2

4.1 Chọn vùng trồng 2

4.2 Giống và kỹ thuật nhân giống 2

4.2.1 Giống: 2

4.2.2 Kỹ thuật nhân giống: 2

4.2.3 Tiêu chuẩn sản phẩm xuất vườn 2

4.3 Thời vụ trồng 2

4.4 Đất trồng và kỹ thuật làm đất, lên luống 2

4.5 Phân bón và kỹ thuật bón phân 2

4.6 Mật độ, khoảng cách trồng 2

4.7 Kỹ thuật trồng 2

4.8 Chăm sóc và quản lý đồng ruộng 2

4.9 Phòng trừ sâu bệnh 2

4.10 Chế độ luân canh hoặc xen canh 2

V THU HOẠCH, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN 2

5.1 Thu hoạch 2

5.2 Chế biến 2

5.3 Bảo quản, vận chuyển 2

TÀI LIỆU THAM KHẢO 2

I ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

1.1 Tên khoa học

Tên khoa học:Grevillea robusta A Cunn.

Họ: Cơm Cháy: Caprifolianceae

Tên Khác:

Ngân hoa, Kim Ngân Hoa, Kim Ngân Hoa Lộ, Mật Ngân Hoa, Ngân Hoa Thán, Tế Ngân Hoa, Thổ Ngân Hoa, Tỉnh Ngân Hoa …

1.2 Đặc điểm sinh học

Loại dây leo, thân có thể dài đến 9-10m, rỗng, có nhiều cành, lúc non mầu xanh, khi gìa mầu đỏ nâu, trên thân có những vạch chạy dọc Lá mọc đối nhau, hình trứng dài Phiến lá rộng 1,5 - 5cm, dài 38cm Lá cây quanh năm xanh tươi, mùa rét không rụng

Hoa khi mới nở có mầu trắng, nở ra lâu chuyển thành mầu vàng Dây có nhiều lá, cuộn vòng hoặc chặt thành từng đoạn dài 35cm Hoa mọc ở kẽ lá, mỗi

kẽ lá có 2 hoa mọc trên 1 cuống chung Lá bắc giống như lá cây nhưng nhỏ hơn Tràng hoa cánh hợp, dài từ 2,5-3,5cm, chia làm 2 môi không đều Môi rộng lại chia thành 4 thùy nhỏ, 5 nhụy dính ở họng tràng, mọc thò dài ra ngoài hoa Quả hình cầu, màu đen Nụ hoa hình gậy, hơi cong queo, dài 25cm, đường kính đạt đến 5mm Mặt ngoài màu vàng đến vàng nâu, phủ đầy lông ngắn Mùi thơm nhẹ vị đắng

Mùa hoa: tháng 3-5, mùa quả: tháng 6-8

Thường mọc hoang ở nhưng vùng rừng núi, ưa ẩm và ưa sáng

II ĐIỀU KIỆN SINH THÁI

Kim Ngân là cây nhiệt đới, ưu sáng, có biên độ sinh thái rộng, chịu hạn, chịu đất chua phèn nên phân bố rộng, gặp mọc hoang hầu khắp các vùng trung

du, miền núi và đồng bằng

Do có nhu cầu sử dụng nên Kim Ngân đã được trồng thu dược liệu hàng hóa ở nhiều vùng trong cả nước như : Lào cai, Bắc Giang, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh…

III GÍA TRỊ LÀM THUỐC

3.1 Thành phần hóa học

+ Luteolin, Inositol, Tannin (Trung Dược Học)

+ Hoa chứa Scolymozid (Lonicerin), 1 số Carotenoid (S Caroten, Cryptoxantin, Auroxantin) Lá chứa Loganin (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam)

+ Chlorogenic acid, Isochlorogenic acid (Lý Bá Đình, Trung Thảo Dược

1986, 17 (6): 250)

+ Ginnol, b-Sitosterol, Stigmasterol, b-Sitosterol-D-Glucoside, Stimasteryl-D-Glucoside (Sim K S và cộng sự, C A 1981, 94: 52765p)

3.2 Bộ phận dùng làm thuốc và công dụng

3.2.1 Bộ phận dùng làm thuốc:

Hoa mới chớm nở Lá và dây ít dùng

3.2.2 Công dụng:

+ Hoa tươi: gĩa nát, vắt nước, đun sôi, uống

+ Hoa khô: sắc uống hoặc sấy nhẹ lửa cho khô, tán bột

+ Hoa tươi hoặc khô đều có thể ngâm với rượu theo tỉ lệ 1/5 để uống (Phương Pháp Bào Chế Đông Dược)

3.3.Giá trị dược liệu

3.3.1 Tác Dụng Dược Lý:

+ Tác Dụng Kháng Khuẩn: nước sắc hoa Kim ngân có tác dụng ức chế mạnh đối với tụ cầu khuẩn, trực khuẩn thương hàn, trực khuẩn lỵ Shiga Nước sắc có tác dụng mạnh hơn các dạng bào chế khác

Khi nghiên cứu tác dụng kháng khuẩn in vitro bằng các phương pháp khuyếch tán và hệ nồng độ, người ta thấy nước sắc cô đặc 100% của hoa Kim ngân có tác dụng kháng khuẩn mạnh đối với các trực khuẩn lỵ, dịch hạch, thương hàn, cận thương hàn, liên cầu khuẩn tan máu, phẩy khuẩn tả Tác dụng yếu hơn đối với các trực khuẩn bạch hầu, E.Coli, Phế cầu, Tụ cầu khuẩn vàng Nước sắc lá Kim ngân với nồng độ 201,2% ức chế trực khuẩn Shiga, với nồng

độ 2050% ức chế trực khuẩn cận thương hàn, nồng độ 100% có tác dụng đối với tiêu cầu khuẩn (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam)

+ Tác Dụng Trên Chuyển Hóa Chất Béo: Kim ngân có tác dụng tăng cường chuyển hóa các chất béo

+ Tác Dụng Trên Đường Huyết: nước sắc hoa Kim ngân cho uống có tác dụng ngăn chặn choáng phản vệ chuột lang Ở chuột lang uống Kim ngân, số lượng và tính chất các dưỡng bào ở mạc treo ruột ít thay đổi Lượng Histamin ở phổi chuột lang bị choáng phản vệ cao gấp rưỡi so với chuột lang bình thường

và chuột lang uống Kim ngân trước khi gây choáng (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam)

+ Tác Dụng Kháng Khuẩn: Thuốc có tác dụng ức chế nhiều loại vi khuẩn:

tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn, liên cầu khuẩn dung huyết, phế cầu khuẩn, trực khuẩn lỵ, trực khuẩn ho gà, trực khuẩn thương hàn, trực khuẩn mủ xanh, não cầu khuẩn, trực khuẩn lao cùng các loại nấm ngoài da, Spirochete, virus cúm (Trung Dược Học)

+ Tác Dụng Kháng Viêm: làm giảm chất xuất tiết, giải nhiệt và làm tăng tác dụng thực bào của bạch cầu

+ Tác Dụng Hưng Phấn Trung Khu Thần Kinh: cường độ bằng 1/6 của cà phê (Trung Dược Học)

+ Tác dụng chống lao: Nước sắc Kim ngân hoa in Vitro có tác dụng chống Mycobacterium tuberculosis Cho chuột uống nước sắc Kim ngân hoa rồi cho chích vi khuẩn lao cho thấy ít thay đổi ở phổi hơn lô đối chứng (Chinese Hebral Medicine)

+ Kháng Virus: Nước sắc Kim ngân hoa có thể làm giảm sức hoạt động của PR8 ở virus cúm nhưng không có tác dụng ở phôi gà con đã tiêm chủng (Chinese Hebral Medicine)

+ Tác dụng chuyển hóa Lipid: cho chuột béo phì dùng lượng lớn Cholesterol vỗ béo cho chuột đồng thời cho uống nước sắc Kim ngân hoa, mức Cholesterol trong máu của chúng thấp hơn so với nhóm đối chứng (Chinese Hebral Medicine)

+ Trong nhãn khoa: theo dõi 36 bệnh nhân không chọn trước, nước sắc Kim ngân hoa được dùng cho những trường hợp kết mạc viêm mạn, giác mạc loét (Chinese Hebral Medicine)

+ Trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn: dùng dịch chiết Kim ngân hoa chích vào huyệt hoặc vào bắp có hiệu quả trong điều trị bệnh phổi viêm cấp nặng và

lỵ Cũng dùng trong 1 số trương hợp ruột dư viêm có mủ, quai bị lở ngứa (Chinese Hebral Medicine)

+ Làm hạ Cholesterol trong máu (Trung Dược Học)

+ Tăng bài tiết dịch vị và mật (Trung Dược Học)

+ Tăng tác dụng thu liễm do có chất Tanin (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược)

+ Có tác dụng lợi tiểu (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược)

3.2.2 Tác Dụng, Chủ Trị:

+ Thanh nhiệt, giải chư sang (Trấn Nam Bản Thảo)

+ Là thuốc chủ yếu để chỉ tiêu khát

+ Tiêu thủng, tán độc, bổ hư, liệu phong, uống lâu ngày tăng tuổi thọ (Lôi Công Bào Chế Dược Tính Giải)

+ Khu phong, trừ thấp, tán nhiệt, liệu tý, tiểu thủng, chỉ lỵ (Bản Thảo Hối Ngôn)

+ Thanh nhiệt, giải độc Trị ôn bệnh phát nhiệt, nhiệt lỵ, rôm sẩy, mụn nhọt, ghẻ lở, hắc lào, giang mai độc (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển) + Thanh nhiệt, giải độc (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách) + Thanh nhiệt, giải độc, giải trừ các khí ôn dịch, uế trọc tà Trị ôn bệnh phát sốt, nhiệt lỵ, rôm sẩy, mụn nhọt, hắc lào, giang mai (Đông Dược Học Thiết Yếu)

3.2.3.Chú ý Kiêng Kỵ

+ Tỳ Vị hư hàn, tiêu chảy không phải do nhiệt, mồ hôi ra nhiều: cẩn thận khi dùng (Đông Dược Học Thiết Yếu)

+ Tỳ vị hư hàn, tiêu chảy, mụn nhọt loại âm tính hoặc sau khi vỡ mủ mà khí lực yếu,mủ trong lỏng: không nên dùng (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

IV KỸ THUẬT TRỒNG

4.1 Chọn vùng trồng

Kim Ngân thuộc loại cây ưu khí hậu nóng ẩm, ưa sáng nhưng kém chịu úng Nó có thể thích nghi rộng trên vùng khí hậu trung du và đồng bằng Bắc Bộ

4.2 Giống và kỹ thuật nhân giống

4.2.1 Giống:

Giống Kim Ngân đưa sản xuất cần được sàng sẩy sạch, không lẫn tạp chất

và hạt cỏ dại, có độ mẩy cao, khối lượng 1.000 hạt khoảng 1,3g, hạt già, màu vàng sáng, tỷ lệ mọc mầm trên 70%

4.2.2 Kỹ thuật nhân giống:

Giâm hom: Đất chậu để giâm cành thường là đất cát Giâm cành phải chọn cành khỏe của năm hiện tại, lấy phần ngọn cành hoặc phần giữa để làm cành giâm Cành giâm của cây thân cỏ có độ dài là 12 - 14 cm, cây thân gỗ có độ dài

10 - 20 cm là vừa Độ sâu cảm vào đất là 1/2 - 1/8 cành Lúc cắm cắt hai đầu cành cắm, ở giữa để lại 3 - 4 chồi, chồi đoạn cuối là rễ mọc

Ghép cành: Cành ghép là cành tốt đã được lựa chọn từ cây mẹ tốt và được chăm sóc kĩ lưỡng Gốc ghép thường được lựa chọn là một số loài khác hoặc gốc ghép từ giống nhập khẩu của Australia

4.2.3 Tiêu chuẩn sản phẩm xuất vườn

* Yêu cầu về chất lượng ( cây xuất vườn đem trồng):

- Cây có thân mọc thẳng, khỏe, lá xanh và mượt

- Cây phải đạt chiều cao tối thiểu 40 cm tính từ mặt bầu

- Đường kính cổ rễ từ 4- 5 mm

- Cây giống đang sinh trưởng tốt, không mang mầm bệnh

- Tuổi cây giống từ 5 - 6 tháng (tính từ lúc giâm cành hom đến khi xuất vườn)

* Yêu cầu về qui cách :

- Cây giống phải được tạo trong túi bầu polyetylen chắc chắn và nguyên vẹn, kích thước : đường kính 11cm x chiều cao 20 cm

- Bầu được cắt 2 bên góc để thoát nước

- Chất nền phải đầy bầu ươm

* Chú ý bảo quản và vận chuyển :

- Cây phải được huấn luyện dưới ánh nắng từ 30 ngày trước khi xuất vườn Trước khi xuất vườn phải tưới đủ ẩm cho cây

- Trên phương tiện vận chuyển cây giống được xếp đứng, hoặc nghiên nhưng không vượt quá 300

- Phải che chắn nắng gió và tạo sự thông thoáng

- Khi lên xuống phải nhẹ nhàng – tránh gãy dập

- Thời gian lưu cây trên xe không quá 48 giờ

4.3 Thời vụ trồng

Thời vụ ở vùng trung du và đồng bằng Bắc Bộ hiện nay là gieo hạt vào trong tuần tháng 3 hoặc tháng 9-10, trồng cây con vào trung tuần tháng 5 hoặc tháng 10

4.4 Đất trồng và kỹ thuật làm đất, lên luống

Kim Ngân có thể thích nghi rộng trên nhiều loại đất như đất đồi núi, đất phù sa sông, đất thịt, đất pha cát…

Tuy nhiên để có năng suất cây trồng cao cần chọn vùng đất chủ động tưới tiêu nước, độ phì tiền tàng lớn Đất cần được cày sâu, bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại, cày chia luống 1,2m, lên luống cao khoảng 20cm, rộng 80 – 90 cm

4.5 Phân bón và kỹ thuật bón phân

Phân chuồng hoai mục cần khoảng 15 – 20 tấn/ha Phân NPK tổng hợp khoảng từ 1400 – 1500 kg/ha Nếu bón riêng rẽ có thể dùng 270 – 300 kg u rê,

500 kg supe laanm 200 kg kali cho một ha

Phân bón đối với vườm ươm: Cần 10 tấn phân chuồng hoai mục/ha, kết hợp với 200 kg NPK tổng hợp bón lót trước khi gieo hạt Cách bón: rải đều phân trên mặt luống, xáo nhẹ, đảo đều phân trong đất sau đó san phẳng mặt luống Phân bón đối với ruộng sản xuất dược liệu: Mỗi một ha cần bón lót 15 – 20 tấn phân chuồng, 500 kg NPK tổng hợp, có thể bón theo hốc hoặc rải đều phân trên mặt luống, sau đó lấp kín phân Phân tổng hợp NPK bón thúc vào các thời kỳ: Sau khi trồng 15 – 20 ngày lượng 200 kg/ha

Sau khi trồng 50 – 55 ngày lượng 500 kg/ha Sau khi trồng 75 – 80 ngày lượng 300 kg/ha Nếu thấy cây trồng xấu, cần bón bổ sung phân đạm với lượng

50 – 60 kg ure/ha, hoặc 500 kg NPK/ha

4.6 Mật độ, khoảng cách trồng

Khoảng cách trồng Kim Ngân thích hợp là 30 x 30 cm, tương đương với mật độ 8 cây/ m2 hoặc 30x50cm tương ứng với 6 cây/m2

4.7 Kỹ thuật trồng

Làm dàn leo: chọn gỗ tốt hoặc tre đực to đã ngâm làm cọc dàn Cọc dàn bằng bê tông hay xi măng cốt thép thì càng tốt vì sau nhiều năm không phải sửa Chôn cọc xong, buộc xà dọc và ngang, mỗi xà cách nhau không quá 2m Buộc các thanh tre đực hoặc vầu nhỏ cách nhau 20cm x 20cm hoặc nhiều nhất 30cm x

30cm để cho cây leo sau này Tốt nhất là dùng dây thép mạ kẽm đường kính 3m/m căng thành dàn

Trồng cây con: Đào khoảng 4 hố ở bốn góc dàn có đường kính 40cm~ 50cm, không đào sát cọc dàn quá sẽ làm cho cọc yếu đi Bón lót phân chuồng vào đáy hố Trồng cây Kim ngân con vào các hố, chú ý trước khi lấp đất và nén chặt, dùng kéo cắt và rút túi ra khỏi hố để cho rễ cây dễ dàng đâm sâu, đâm ngang; tiếp tục tưới cây giữ ẩm Buộc một que tre từ gốc cây mới trồng nối với cọc dàn tre Điều chỉnh cho cây leo vào que tre rồi vào cọc dàn leo Khi cây đã lên mặt dàn, thường xuyên điều chỉnh cho các ngọn cây bò lan toả ra kín dàn, tạo thành bóng mát đều đặn

Trước khi đánh cây đi trồng cần tưới ẩm và đánh bầu cây con để tránh đứt

rễ, làm như vậy đảm bảo tỷ lệ cây sống cao Khi trồng, bổ hốc với khoảng cách

30 x 30 cm, bón lót phân chuồng và phân NPK vào hốc, đảo đều phân trong đất, sau khi trồng thì ấn chặt đất quanh gốc cây Cần tưới nước đủ ẩm thường xuyên cho đến khi cây hồi xanh

4.8 Chăm sóc và quản lý đồng ruộng

Sau khi trồng được 8 – 10 ngày, cây bắt đầu hồi xanh, cần trồng giặm kịp thời những cây bị chết Khoảng 20 ngày sau khi trồng nên xáo phá váng và bón thúc phân như đã nêu ở trên Yêu cầu đồng ruộng luôm sạch cỏ dại và tưới nước đủ ẩm

4.9 Phòng trừ sâu bệnh

Phòng trừ sâu bệnh: Kim ngân rất ít sâu bệnh hại, trường hợp đặc biệt nếu thấy có sâu xanh, sâu róm thì chủ yếu là bắt bằng tay vì diện tích dàn không lớn lắm, vả lại làm như vậy sẽ giữ cho dược liệu được an toàn không bị độc hại Kim Ngân ít bị sâu bệnh phá hại Mới chỉ thấy có bệnh phấn trắng phát sinh vào mùa đông và đầu mùa xuân khi trời âm u kéo dài, độ ẩm không khí cao, cần dùng Daconil 75 WP phun với nồng độ được hướng dẫn trên bao bì Sâu

xám phá hại cây con trong giai đoạn vườm ươm, có thể dùng Basudin rắc vào buổi chiều tối, liều lượng khoảng 25 – 27 kg/ha

4.10 Chế độ luân canh hoặc xen canh

Cây Kim Ngân có thể trồng luân canh với bất cứ cây trồng cạn nào, nó cũng có thể trồng xen dưới tán cây ngô, hoặc các loại cây lâu năm Đối với các vườn cây ăn quả, hoặc vườn rừng chưa khép tán nên trồng xem Kim Ngân để tránh xói mòn đất và tăng thu nhập

Hiện nay, diện tích Kim Ngân của Trường Sơn đã bắt đầu cho thu hoạch Theo hợp đồng của công ty dược phẩm Vi- mê- đi mếch- Hà Nội, thì giá thu mua sẽ là 800.000- 1.000.000 đồng/kg hoa khô (tuỳ loại) Trong khi đó, nếu được chăm sóc tốt cây Kim Ngân có thể sinh trưởng, phát triển trong thời gian 10-15 năm mới phải trồng lại và mỗi sào có thể đạt 20-25 kg hoa/vụ Năm nay là

vụ đầu tiên và cây còn nhỏ, song với những chùm hoa dày trĩu cành thì sản lượng có thể đạt mức gần 20 kg/sào Với giá bán trên thì với hơn 1 ha, gia đình ông Chung sẽ có nguồn thu khá Đây là chưa kể việc bán thân, lá

Để nông dân mạnh dạn tiếp nhận và đưa vào trồng những cây trồng giống mới, ngoài việc đẩy mạnh tuyên truyền và hỗ trợ nông dân về KHKT, một phần giống, vốn, UBND xã Trường Sơn còn luôn coi trọng tới việc tìm đầu ra cho sản phẩm, vì thế nông dân luôn mạnh dạn đưa vào thử nghiệm Với cây Kim Ngân

là một cây thực sự mới mẻ với người dân, song do sự hỗ trợ đó mà việc đưa vào trồng thử nghiệm không mấy khó khăn

Tuy đây mới là bước đầu, song hiện nay, cây Kim Ngân trên đất Trường Sơn đã mở ra một hướng phát triển mới cho nhân dân trong xã Hiện UBND xã Trường Sơn đang chỉ đạo các thôn đưa cây Kim Ngân vào trồng trên khu vực đất đồi, bãi đẻ mở rộng diện tích, nâng cao thu nhập cho người nông dân./