Xây dựng sản phẩm du lịch làng nghề ở vùng du lịch Bắc bộ

- Du lich làng nghé là loai hinh du lich dua vào viec khai thàc càc già tri vàn hoà truyén thóng càc ky nàng nghé nghiep the hien trong càc san phàm thù còng my nghé de phuc vu du khàch

TRl/ÒNG DAI HOC QUÒC GIÀ HA NOI TRITONO DAI HOC KHOA HOC XÀ HÒI VA NHÀN VÀN

(Chucmg trình dào tao thi diém)

NGUÒI HUÓNG DAN KHOA HOC

T.S LAI NGUYÈN TUÒNO

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRUNG TÀM THÒNG TIN THU VIÉN

\J' U/'Il-'J

HA NÓI, NÀM 2007

DANH MUC CÀC CH0 VIÈT TÀT

Càc chu viét tàt trong luan vàn duac hiéu nhu sau:

CNH - HDH: Còng nghiep boa, hien dai boa

DLBB: Du lich Bàc Bò

NN & PTNT: Nòng nghiep va phàt trién nòng thòn NTCTT: Nghé thù còng truyén thóng

TCDLVN: Tong cuc Du lich Viét Nam

TNDL: Tài nguyén Du lich

TTCN: Tiéu thù còng nghiep

DANH MUC GAG BANG TRONG LUAN VÀN

Bang 1.1 So luong nghé va làng nghé thù còng cà nuóc phàn theo khu vuc Bang 1.2 Qua trinh phàt trién san phàm làng nghé cùa Viét Nam

Bang 1.3 So luong nghé va làng nghé thù còng cùa vùng du lich Bàc Bò

Bang 2.1 Phàn bó làng nghé theo khu vuc

Bang 2.2 So luong lao dòng phàn theo doanh nghiep va lao dóng

Bang 2.3 Vón ngàn sàch TW ho tra dàu tu co so ha tàng du lich

Bang 2.4 Hoat dòng kinh doanh cùa mot so làng nghé thuóc vùng du lich Bàc Bò Bang 2.5 Thi truóng san pham thù còng vùng du lich Bàc Bò

Bang 2.6 Xu huóng tiéu dùng cùa khàch quóc té nàm 2002 dói voi san pham làng nghé thù còng cùa vùng du lich Bàc Bò

MUC LUC

Trang PHANMÒDAU 1 ChUOÌlg 1 TÓNG QUAN VE LÀNG NGHÉ VA VAI TRÒ CÙA NO TRONG PHÀT

TRIÉN DU LICH 3

1.1 Nhutig khài niem co lién quan 3

1.2 Sir hình thành va phàt trién làng nghé ò Viét Nam 7

1.2.1 Khài quàt ve làng nghé a Viét Nam 7

L2.2 Làng nghé ò vùng du lich Bàc Bò 15

L2.2.L Khài quàt vùng DLBB 15

1.2.2.2 Làng nghé vùng du lich Bàc Bò 20

1.2.3 Dac diém cùa càc làng nghé vùng du lich Bàc Bò 20

1.3 Vi tri, vai trò làng nghé trong phàt trién du lich 34

1.3.1 Vi tri, vai trò làng nghé trong phàt trién kinh t é - xà bòi 34

1.3.2 Vai trò cùa làng nghé trong phàt trién du lich 39

ChUOÌlg 2 KHAI THÀC TIÉM NÀNG DU LICH LÀNG NGHÉ VÙNG Ò DU LICH

BÀCBO 4 3

2.1 Thirc trang hoat dóng cùa càc làng nghé 43

2.1.1 Hoat dòng cùa càc ngành nghé va làng nghé 43

2.1.2 Thuc trang ve lao dòng - viec làm 45

2.L3 Thuc trang ve phàt trién co so ha tàng 48

2.1.4 Thuc trang ve boat dòng du lich cùa làng nghé 51

2.2 Phàn tìch hoat dòng làng nghé 55

2.2.1 Ve nguyén lieu va chat luong san phàm 55

2.2.2 Lao dòng va cài tién còng nghé san xuàt 56

2.2.3 Phàt trién nghé thù còng va bào tón già tri truyén thóng 58

2.2.4 Thi truóng san phàm va nhu càu tiéu dùng cùa khàch du lich 61

2.3 Nhung yéu tó de làng nghé dirpc chon là san pham du lich làng nghé 68

2.3.1 Co sokhoa hoc de kién tao làng nghé du lich a vùng DLBB 68

2.3.2 Muc tiéu cùa viec kién tao du lich làng nghé 69

2.3.3 Diéu kién de làng nghé duoc chon là làng nghé du lich 70

2.3.4 Dói tuong duoc lua chon 71

2.3.5 Kéhoach trién khai 72

2.3.6 Quàn ly boat dòng cùa làng nghé du lich 74

2.3.7 Càc vàn de khàc càn chù y 74

GhUOTlg 3 NHÙNG GIÀI PHÀP CHÙ YÉU NHÀM PHÀT T R I É N SAN PHAM DU

LICH LÀNG NGHÉ 76

3.1 Phuang hyóìig phàt trién du lich làng nghé 76

3.1.1 Quan diém phàt trién 76

3.1.2 Muc tiéu phàt trién 77

3.2 Nhihig dinh h^óiig phàt trién 77

3.2.1 Phàt trién theo ngành 77

3.2.2 Phàt trién theo quy hoach 79

3.3 Nhùtig giài phàp chù yéu 81

3.3.1 Duy tri, bào tón nhung già tri truyén thóng 81

3.3.2 Ma róng thi truóng tiéu thu san phàm 82

3.3.3 Giài phàp phàt trién doanh nghiep vira va nhò 83

3.3.4 Dàu tu co so ha tàng 84

3.3.5 Nàng cao nhan thùc cùa nguòi dàn 86

3.3.6 Tó chùc quàn ly càc boat dóng du lich làng nghé 86

3.3.7 Quàng bà, xùc tién xày dung thuong hiéu làng nghé 87

3.4 Mot so kién nghi 89

3.4.1 Vói càc co quan quàn ly Nhà nuóc càc ngành càc càp 89

3.4.2 Vói càc co quan chinhquyén càc càp 91

3.4.3 Vói càc doanh nghiep 92

KÉTLUAN 93 TÀI LIÈU THAM KHÀO 95

PHAN MO DAU

1 Ly do chon de tài

O vùng Bàc Bó, nghé va làng nghé co so luong rat lón, Càc làng nghé truyén thóng dà va dang trò thành tài nguyén quy già cùa nuóc ta Duói càch nhin nhan cùa ngành du lich, làng nghé ciing chinh là tài nguyén du lich quy già, dang tra thành diém thàm quan du lich hàp dàn

Trong nhiJng nàm qua, xày dung san phàm du lich làng nghé là mot trong nhung nói dung quan trong trong dinh huóng phàt trién cùa ngành du lich Viét Nam Du lich làng nghé là loai hinh du lich mói ò Viét Nam Tiém

nang de xày dung san phàm du lich làng nghé à vùng Bàc Bò là rat lón Mac

dù dà co nhiéu co gang cùa càc càp, càc ngành, nhung vi nhiing nguyén nhan khàc nhau, còng tàc xày dung san phàm du lich làng nghé vàn dién ra con cham, chua tuong xiing vói tiém nàng vón co cùa làng nghé Do vay vàn de xày dung san phàm du lich làng nghé o vùng du lich Bàc Bó là càn thiét

2 Muc dich nghién culi

Luan van duoc thuc hien nhàm muc dich xày dung san phàm du lich làng nghé o vùng du lich Bàc Bò

3 Dói tuong và pham vi nghién cihi

Dói tuong nghién curu là càc làng nghé thuóc vùng du lich Bàc Bò trong nhung nàm gàn day Viec phàn tich dành già so sành khài quàt càc vàn de trong luan vàn dua trén nhiing so lieu thu thap duoc trong qua trinh khào sàt nghién cùu tai càc làng nghé

4 Phuong phàp nghién cihi

Luan vàn co su dung càc phuong phàp nghién cùn sau:

+ Phuong phàp duy vat bièn chùtig và duy vat lich su

+ Phuong phàp phàn tich thóng ké, so sành, tong bop, trén co so nhimg

tu lieu, so lieu duoc càp nhat qua càc tài lieu nghién curu khoa hoc và càc phuong tién thóng tin dai chùng

+ Phuong phàp khào sàt diéu tra tai càc làng nghé trong vùng

5 Noi dung luan vàn

Ngoài phàn mò dàu và két luan, phu lue, luan vàn duoc chia làm 3 chuong

Chitong I: Tong quan ve làng nghé và vai trò cùa no trong phàt trién

-2-GHU^ONG 1 TÓNG QUAN VE LÀNG N G H E

VÀ VAI TRÒ CÙA NO TRONG PHÀT TRIEN DU LICH

1.1 N H C N G KHÀI NIÈM CO LIÈN QUAN

Trong luan vàn này, nhung khài niem sau day duoc hiéu nhu sau:

- Làng: Là khói dàn cu ò nòng thòn, lap thành mot don vi co dai song

riéng ve nhiéu mat và là don vi hành chinh càp thàp nhàt thòi phong kién [6,

tr 542]

- Nghé: Là còng viec chuyén làm theo su phàn còng cùa xà hói [6],

- Làng nghé: Co thè hiéu don giàn là làng cùa càc cu dàn làm nghé

nòng co thém mot hoac mot so nghé thù còng (nhu dét, dan làt, xày dung, mòc, góm su )

Trong càc làng qué a Viét Nam, thuòng tón tai và gàn bó giira san xuàt nòng nghiep (trong trot và chàn nuòi ) vói càc ngành nghé phi nòng nghiep (nghé thù còng) Vi vay, hàu hét trong vùng mién nòng thòn ò nuóc ta déu co nhùng ngành, nghé thù còng Co làng chi làm kiém mot nghé, co làng làm kiém nhiéu nghé Trong dò, nhiéu ngành, nghé dà co lich su phàt trién hàng tram, hàng ngàn nàm, duoc tón tai và phàt trién theo nhiéu loai hinh và qui mò khàc nhau Tuy nhién, khòng phài o bàt cu làng, thòn nào co tón tai nhùng ngành nghé dò déu duoc goi là làng nghé và cho dén nay vàn chua co mot khài niem thóng nhàt ve mot làng nghé

Nhan rò vai trò quan trong cùa càc san phàm nghé và làng nghé trong

su phàt trién kinh té xà bòi và vi tri cùa llnh vuc phi nòng nghiep , nhàt là trong giai doan bòi nhap kinh té toàn càu,càc bò, ngành bini quan dà và dang xày dung càc du àn, nghién cùu, xàc dinh càc tiéu chi chuàn muc ve làng nghé

de co ké hoach dàu tu thoà dang và hiéu qua hon, phù bop vói quy hoach phàt trién kinh té xà bòi cùa dàt nuóc

Theo du àn cùa Trung tàm nghién cùu dàn so và nguón lao dóng thuòc

Bò Lao dòng - Thuong binh - Xà bòi, tiéu chi de xàc dinh mot làng nghé phài dàm bào càc yéu tó co bàn sau:[l]

- Co càu: Lao dòng thù còng trong so dàn cùa làng phài dat tói thiéu 20%, ho phài song duoc bang chinh lao dóng thù còng

- Thu nhap binh quàn tu nghé phài dat tói thiéu 50% thu nhap cùa mói

ho già dinh tho

- Già tri san luong cùa nghé thù còng trong làng phài chiém 50% già tri tong san luong cùa làng

Day là mot tiéu chi duoc xày dung trong dò càc yéu tó co bàn dà duoc luong hoà dua trén két qua khào sàt, diéu tra thuc trang hoat dóng cùa càc làng nghé truyén thóng trong khòng gian nghién cùu cùa du àn duói góc nhin cùa ngành kinh té lao dòng

Nhin nhan duói góc do cùa du àn phàt trién ngành nghé thù còng theo huóng còng nghiep hoà nòng thòn Bó Nòng nghiep - Phàt trién nòng thòn và

tó chùc hop tàc quóc té Nhat Bàn (JICA) nàm 2004 [29] cho ràng: Làng nghé

là làng o khu vuc nòng thòn, phài dàp ùng duoc càc diéu kién sau:

- Nguón thu nhap chinh cùa làng phài duoc tao ra tìjf san phàm nghé thù còng

- Phài co hon 30% so ho hoac so lao dòng tham già vào boat dòng tao ra san phàm thù còng

- Chàp hành càc chinh sàch cùa chinh quyén dia phuong

Vày là, nhimg tiéu chi a trén ve làng (làng nghé thù còng) cùa càc nhà

kinh té nhin chung co su tuong dóng Su khàc nhau à mot so noi dung nào dò

cùng là diéu de hiéu, diéu dò phu thuòc vào càch nhin nhan vàn de duói góc

dò chuyén mòn khàc nhau cùa mòi ngành Viec dua yéu tó vai tró cùa chinh

4-quyén trong giàm sàt và thuc thi càc co che chinh sàch là rat càn thiét Day là yéu tó quan trong dàm bào khàc phuc nhung yéu kém cùa càc làng nghé, tao diéu kién de duy tri, phàt trién nghé và làng nghé mot càch ben vung tao diéu kién cho du lich phàt trién

- Làng nghé truyén thong (làng nghé thù còng truyén thóng)

Là làng nghé co lich su phàt trién làu dói Trong dò, san phàm cùa làng nghé là nhùng hàng thù còng duoc luu truyén qua càc thè he hàng tram nàm (truoc thè ky XIX), vàn duy tri duoc nguyén ven kiéu dang và ky thuat truyén thóng dén ngày nay

Su khói phuc và phàt trién cùa làng nghé truyén thóng trong nhùng nàm gàn day dà dóng vai trò quan trong trong nén kinh té San phàm cùa nghé thù còng khòng chi ngày càng chiém linh duoc thi truóng trong nuóc ma con co

uy tin cao vói thi truóng ngoài nuóc, thu bùt duoc nhiéu khàch du lich, dac biet là khàch du lich quóc té Nhiéu còng ty kinh doanh du lich dà som khai thàc thành còng loai hinh du lich này - Du lich làng nghé

- Du lich làng nghé là loai hinh du lich dua vào viec khai thàc càc già

tri vàn hoà truyén thóng càc ky nàng nghé nghiep the hien trong càc san phàm thù còng my nghé de phuc vu du khàch

Là mot loai hinh con rat mói và rat "kén" khàch nén khòng phài bàt ky làng nghé nào cùng don duoc khàch du lich, cùng tra thành làng nghé du lich

_ Làng nghé du lich là làng nghé ò nòng thòn ( duoc co quan co thàm

quyén còng nhan ), trong dò co nhiéu tài nguyén du lich hàp dàn co the khai thàc phuc vu khàch du lich

Chùng tòi cho ràng do là noi dung co bàn co thè su dung làm càn cu

de xày dung làng nghé thành diém du lich ( san phàm du lich làng nghé )

- Làng nghé du lich và làng nghé thù còng (goi tàt là làng nghé) Là hai

nghé thù còng là làng nghé duoc phàn chia theo càch hiéu cùa kinh té tong bop; Làng nghé du lich là làng nghé duoc hiéu theo kinh té ngành Giùa chùng

co gianh giói nhàt dinh, trong dò làng nghé du lich càn phài duoc nhin nhan tu càc làng nghé mot càch day dù hon: Khòng phài chi dùng lai o viec xem xét san phàm hàng hoà cùa làng nghé là cài gi ma phài xét sue hàp dàn cùa tài nguyén du lich (cà tu nhién và nhan vàn) và khà nàng khai thàc nhùng TNDL cùa làng nghé dò nhu thè nào

- Tài nguyén du Ijch (TNDL) là cành quan thién nhién, yéu tó tu

nhién, di tich lich su - vàn hoà, còng trinh lao dòng sàng tao cùa con nguòi và càc già tri nhan vàn khàc co thè duoc su dung dàp ùng nhu càu du lich [15]

Tài nguyén du lich làng nghé chù yéu là TNDL nhàn vàn

- Diém du lich: Là noi co tài nguyén du lich hàp dàn, phuc vu nhu càu

tham quan cùa khàch du lich [15],

Là càp thàp nhàt trong he thóng phàn vi du lich và co quy mò nhò ve lành thó Tuy nhién, su chénh lech ve dién tich giùa càc diém du lich co thè là tuong dói lon

Viec khai thàc tài nguyén du lich trong mot làng nghé de phuc vu khàch

du lich tham quan, nghién cùu, tim hiéu càc già tri cùa tài nguyén và huong thu càc dich vu co lién quan dang là mot trong nhùng xu huóng phàt trién du lich hien nay Mot so làng nghé trong cà nuóc dà thành còng theo huong di này và dà thuc su là nhùng diém du lich hàp dàn du khàch, làm da dang , phong phù thém he thóng san phàm du lich - san phàm du lich làng nghé

- San pham du lich: Là tap hgfp càc dich vu càn thiét de thoà man nhu

càu cùa du khàch trong chuyén di du lich [15]

Hiéu theo nghia hep nhàt san phàm du lich bao góm 3 linh vuc "Phàn

cùng'': Ca so vat chat, khàch san, càc phuong tién vàn chuyén khàch du lich,

càc diém du lich 'Thàn mém": Càc chuong trinh, càc su kién du lich ; và

càc phàn khàc nhu càc boat dòng quàng bà xùc tién, dào tao du lich Viec xày dung càc làng nghé thành diém du lich chinh là phài xày dung duoc san phàm

du lich làng nghé

- Vùng du lich Bàc Bò (VDLBB)

Quy hoach tong thè phàt trién du lich Viét Nam thòi ky 1995-2010 duoc Thù tuóng chinh phù phé duyét theo quyét dinh so 307/TTg ngày 24/5/1995 dà xàc dinh: Lành thó Viét Nam góm 3 vùng du lich: Bàc Bó, Bàc Trung Bò - Nam Trung Bò vói càc trung tàm cùa vùng tuong ùng là: Ha Noi

và phu càn, Hué - Dà Nàng, Thành phó Ho Chi Minh và phu càn

Vùng du lich Bàc Bó góm 29 tinh^*\ thành phó, tu Ha Giang vào Ha Tinh Thù dò Ha Nói là trung tàm cùa vùng và tam giàc dòng lue tàng truóng

du lich là Ha Noi - Hai Pbòng - Quàng Ninh

Trong 3 vùng du lich, vùng DLBB co dién tich tu nhién lón nhàt vói 149.064km^ và dàn so là 35.483.300 nguòi, chiém 45,03% dién tich tu nhién

và 46,48% dàn so cà nuóc

1.2 Sir HÌNH THÀNH VÀ PHÀT TRIEN LÀNG NGHE Ò VIÈT NAM

1.2.1 Khài quàt ve làng nghé a Viét Nam

0 nuóc ta, nghé và làng nghé co so luong rat lón, duoc hinh thành và phàt trién trén khàp càc mién cùa dàt nuóc Mòi nghé và làng nghé duoc hinh thành, tón tai và phàt trién dén ngày nay là su két tinh nhùng già tri vàn hoà vat chat tu nhiéu thè he và duoc ghi nhan trong nhùng sàc phong cùa tùng làng, bàn Nhiéu làng nghé dà di vào lich su cùa dàn toc Nghé thù còng my nghé Viét Nam co lich su phàt trién tu làu dói, gàn lién vói nhùng tén làng nghé và nhiing san phàm noi tiéng tinh xào, hoàn my và dòc dào O dò con là noi hoi tu càc tho thù còng và nghé nhàn tài nàng, tao nén nhùng san phàm co bàn sàc riéng cùa tùng nguòi, tùng vùng mién khò co the bàt chuòc duoc

Su xuàt hien nhùng ngành nghé thù còng a càc làng qué lue dàu chi là nhùng nghé phu trong càc già dinh nòng dàn, chù yéu duoc hành nghé trong lue nòng nhàn Nhùng san phàm thù còng truyén thóng duoc làm ra thuòng là nhùng nòng cu càn thiét phuc vu san xuàt hoac nhung dò dùng trong dói song sinh boat hàng ngày tu càc nghé dan làt, góm su, che tàc kim loai hoac cham khàc gò

Trong qua trinh phàt trién kinh té xà bòi, nhiJng nghé thù còng dàn dugfc phàt trién và tàch khòi san xuàt nòng nghiep Trong dò, mot so nghé dà nói lén vói ky thuat tinh xào cùng mot tàng lóp tho lành nghé Lue lugfng lao dòng co tay nghé cao ngày càng tàng lén, ho co thè song duoc bang chinh nguón thu nhap tu nghé nghiep và san xuàt ra nhiing hàng hoà bang dói bàn tay khéo léo, tài boa cùa minh

Nhùng san phàm bang dóng dà duoc khai quàt hoac luu giù dén nay là nhùng chùng tich cùa nghé due dóng trong nhirng thòi ky phàt trién ruc ra cùa nuóc ta và duoc càc thè he tién nhàn lién tue ké thùa và phàt trién San phàm ban dàu là che tàc càc binh khi, due tuong Phàt, làm do thò Sau dò nhùng tho thù còng vói tay nghé lao luyén, tinh xào dà sàng tao nhiéu san phàm mói, tinh vi và tuyét my hon phuc vu càc nhu càu tin nguòng tòn giào, phong tue tap quàn và cà ve phuc vu quàn su Dan dén hinh thành càc trung tàm due dóng a càc khu dàn cu co nhiéu nhu càu su dung và nhùng noi co nhiéu nguyén lieu càn cho nhu càu san xuàt

Phàn lón nbOng san phàm due bang dóng thau là nhùng tuong Phàt, lu huong, chàn dèn, càc bò binh khi hien con duoc bay trong càc dén, dinh, càc chùa co và nhà thò ho toc Càc loai trong dóng co phàt hien duoc (Dòng San, Ngoc Lù, Hoàn Ha, Miéu Mòn) nhiéu tuong Phàt và chuong co tu là nhùng di san tuyét tàc cùa nhiéu thòi ky phàt trién cùa nghé due dóng o nuóc ta tu co xua nhu: Dai hóng chuong ò chùa Quynh Làm (Quàng Ninh), thàp Bào Thién, chuong Quy Dién (Ha Nói), vac chùa Phó Minh (Nam Dinh), vac dóng Dai Noi (1659 - 1684), khành dóng chùa Thién Mu (1677) chuong chùa Thién

Mu (1710), Cùu Dinh (1835-1837) ò kinh dò Hué xua

- 8

Trong qua trinh phàt trién, mot so còng doan san xuàt thù còng cùa mot

so nghé dà duoc thay thè bang càc phuong tién co khi và nùa co khi song vàn khòng ành huong dén già tri vàn hoà, nghé thuat và dò tinh sào cùa san phàm thù còng my nghé, dàm bào chat luong dàp ùng nhu càu ngày càng cao cùa thi truóng

Nhùng hàng hoà này ngày càng xàm nhap sàu vào thi truóng càc tinh thành phó, lan ròng ra cà nuóc và xuàt khàu ra nuóc ngoài Hàu hét trong so

dò là nhùng mat hàng thù còng cùa càc làng nghé truyén thóng nói tiéng tu nhiéu thè he

Nghién cùn càc di chi khào co thòi Hùng Vuong, càc nhà khào co con cho thày: Viét Nam hien co kboàng 200 loai san phàm thù còng truyén thóng Nhiéu trong so dò co lich su phàt trién tu nhùng giai doan dàu cùa su phàt trién xà bòi vàn hoà nòng nghiep cùa dàt nuóc Lua Ha Dòng co hon 1.700 nàm lich su phàt trién, góm Bàt Tràng - Ha Nói co hon 500 nàm, mày tre dan Phù Vinh - Ha Tày cùng co 700 nàm lich su Nhin chung, càc nghé thù còng duoc binh thành tu nhiéu con duòng khàc nhau Su tón tai và phàt trién cùa nhùng nghé và làng nghé phu thuòc chù yéu vào càc nghé nhàn và nguón nguyén lieu chinh de tao ra san phàm Trong dò, càc nghé nhàn giù vai trò quyét dinh khòng chi dói vói chat luong cùa san phàm ma con quyét dinh trong viec tao nén su da dang ve màu ma và phong phù ve chùng loai càc san phàm Nhùng già tri lich su, vàn hoà, khoa hoc chùa dung trong càc san phàm cùa mèi làng nghé truyén thóng do chinh nhung nghé nhàn tao ra dà trò thành mot loai hàng hoà co sue hàp dàn dac biét, thu bùt khàch du lich tu nhiéu vùng lành thó trén thè giói, làm tàng nguón thu nhap cùa càc cu dàn làng nghé, tao diéu kién de duy tri, bào tón, phàt trién nghé và làng nghé Viec truyén nghé cùa càc vi tó nghé thuòng duoc càc làng nghé ghi nhan duói hinh thùc vàn tu hoac truyén mieng Phó bién nhàt là càch truyén nghé truc tiép theo kiéu "Cha truyén con nói" Ky thuat co bàn duoc su dung tao ra càc san phàm thù còng truyén thóng duoc truyén qua nhiéu thè he Nói càch khàc là,

khòng chi toa sàng trong qua khù ma con toa sàng trong su phàt trién cùa nén còng nghiep Viét Nam qua nhiéu thè ky

Hoat dòng xuàt khàu hàng thù còng truyén thóng cùa nuóc ta cùng xuàt hien tu làu dòi ngay tu thòi ky nhà Ly thè ky 11 kéo dai dén thè ky 18 thòi Tày Son Nhiing san phàm mày tre dan, do bac, do góm, giày, ngà voi dà duoc xuàt di nhiéu quóc già tu càc càng Vàn Don, Phó Hién, Hòi An, Phan Thiét, Ben Nghé, Nhà Róng

Trong nhiJng nàm là thuòc dia cùa Phàp (tu cuoi thè ky 19) nén kinh té nuóc ta hoàn toàn bj le thuóc Chinh sàch kinh té cùa Phàp dà bièn nuóc ta là thi truóng tiéu thu hàng hoà dóng thòi là noi cung càp nhùng nguón loi phuc

vu cho nén kinh té cùa ho: Hàng hoà cùa Phàp dua vào Viét Nam dà bop nghet mot so nghé truyén thóng; Nhùng san phàm thù còng co dem lai lai ich - nhàt

là nhiing san phàm o Phàp khòng san xuàt nhu hàng théu ren, son mài, khàm trai, che tàc kim loai, dan làt và che bién thuc phàm duoc Phàp dàu tu, khuyén khich phàt trién và triet de khai thàc, dóng thòi dàu tu, tó chùc càc truóng lóp giào due và dào tao cho mot so nghé Trong dò, mot so san phàm thù còng my nghé dòi hòi co tay nghé cao vói ky thuat tinh vi dà duoc xuàt khàu sang nhiéu nuóc, dù so luong khòng lón nhung cùng khang dinh duoc vi tri và góp phàn nàng cao uy tin cùa san phàm thù còng truyén thóng cùa Viét Nam tai mot so nuóc phuong Tày, Ha Lan và Tày Ban Nha

Tuy nhién, boat dòng cùa càc làng nghé vàn gap khòng it nhùng khò khan ve nguyén lieu và luti thóng hàng hoà do nhiing tran càn quét, vày bàt cùa dich lién tiép ò khàp noi

Càch mang tbàng 8/1945 thành còng dà mò ra chàn tròi mói cho nén kinh té dàt nuóc phàt trién trong dò linh vuc san xuàt tiéu thù còng duoc Dàng

và Nhà nuóc quan tàm dac biét: Nhiéu che dò chinh sàch duoc ban hành dóng vién khuyén khich day manh tàng già san xuàt nòng nghiep di dòi vói trong cày còng nghiep tao nguón nguyén lieu phàt trién ngành nghé thù còng truyén

10-thóng Cupe kbàng chién chóng Phàp và My kéo dai hon 30 nàm dà gay qua nhiéu khò khan cho dàt nuóc trén moi lình vuc, nhàt là ve kinh té De duy tri

và phàt trién, viec san xuàt tai càc làng nghé dà phài qua nhiéu bién dói phù bop vói chién luoc phàt trién kinh té thòi chién: San xuàt don le, quàn ly theo

ho già dinh duoc thay thè bòi càc HTX thù còng vói co càu , tó chùc và phàn còng lao dòng chat che San xuàt duoc mò ròng, khòng chi góp phàn ón dinh dòi song và dàp ùng nhu càu tiéu dùng ma con dàm bào ké hoach xuàt khàu sang càc nuóc (nhu Lién Xò cu, Trung Quóc và càc nuóc Dòng Àu )

Sau ngày giài phong mién Nam, thóng nhàt dàt nuóc dèn nay, nhò chù truóng dói mói, càc ngành nghé thù còng dà dàn duoc hói phuc và phàt trién, dàp ùng dinh huóng chuyén dich co càu kinh tè theo huóng còng nghiep hoà -hien dai hoà nòng nghiep và nòng thòn San phàm tiéu thù còng nghiep ngày càng da dang và phong phù dàp ùng nhu càu tiéu dùng trong nuóc và xuàt khàu, giài quyét nhiéu viec làm, thu bùt duoc su tham già và dóng góp cùa còng dóng dàn cu vào phàt trién san xuàt nhu thu hùt vón, kinh nghiem quàn

ly và trinh dò tay nghé cùa ho Sau khi quyét dinh 132/QD-TTg cùa Thù tuóng chinh phù ve mot so chinh sàch khuyén khich phàt trién ngành nghé nòng thòn, boat dóng cùa càc làng nghé trong cà nuóc dà co nhiéu khai sàc, nhiéu ngành nghé truyén thóng duoc phuc hói Theo cuc che bién nòng làm san và nghé muói thuóc Bò NN&PTNT Viét Nam dà co nhiéu làng nghé thuòc càc tinh trong cà nuóc co toc dò tàng truóng binh quàn hàng nàm cao nhu Ha Tày (24%), Bàc Ninh (23%), Nam Dinh (21%), Quàng Nam (25%)

Két qua nghién cùu diéu tra cùa du àn phàt trién ngành nghé thù còng theo huóng còng nghiep hoà nòng thòn cùa Bò nòng nghiep và phàt trién nòng thòn và co quan bop tàc quóc té Nhat Bàn (JICA) cho biét, ngoài 3 tinh cao nguyén mién Trung chua thóng ké duoc so luong càc làng nghé (do su di cu cùa càc làng bàn cùa dóng bào càc dàn toc it nguòi) dén nay so nghé và làng nghé trong cà nuóc duoc phàn bó nhu sau (bang 1.1)

Càc làng nghé cùa nuóc ta duoc phàn bó khàp cà nuóc, hàu hét nàm ò khu vuc mién Bàc vói 1594 làng nghé chiém 83,1% tóng so làng nghé trong

cà nuóc, chù yéu tap trung ò vùng chàu thó song Hóng vói 866 làng, chiém 29% nhàt là ò khu vuc Ha Tày và Ha Noi , vói nhiéu làng nghé truyén thóng nhu: nghé Coi (Ninh Binh, Tbài Binh, Thanh Hoà), son mài (Ha Tày, Bàc Ninh, Nam Dinh) góm su (Bàt Tràng- Ha Nói, Quóc San- Ha Nam), théu ren (Ha Tày, Ninh Binh, Thài Binh)

Ò càc tinh mién nùi phia Bàc, noi càc dàn toc it nguòi sinh song, so làng nghé it hon: Son La co 191 làng nghé, Lai Chàu 22 làng nghé San phàm cùa càc làng nghé truyén thóng cùa dóng bào càc dàn toc mién nùi phia Bàc

co làng dét thó càm ò Mai Chàu (Hoà Binh), càc làng Càt Càt và Tà Phin (Lào Cai) dà và dang là nhung mat hàng duoc du khàch trong nuóc và khàch du lich quóc tè rat uà chuong

Lqp bang và tinh toàn : Tàc già luan vàn

Ò mién Trung co kboàng 113 làng nghé, chiém 4,5% tóng so càc làng nghé trong cà nuóc vói nhung nghé tiéu biéu nhu nghé non Phù Cam, dóng thau Duong Xuàn (Hué) nghé cham khàc dà Non Nuóc (Dà Nàng), nghé mòc Kim Bóng, góm Thanh Ha Nhiéu nhàt là mày tre dan (48 làng)

Mién Nam co 303 làng nghé chiém 12,3% , góm Tàn Vàn, nghé dà Buu Long (Dóng Nai), son mài Trung Binh Hiep (Binh Duong) San pham mày tre dan, chiéu eòi và che tàc gò cùng chiém da so trong khu vuc này Nhung san phàm cùa càc làng nghé thuòc khu vuc mién Trung và mién Nam déu co sù'c hàp dàn cao dói vói khàch du lich nhu non Ba Don và càc hàng mày tre dan (Quàng Binh); non Bài Tho, càc hàng due, cham tró, diéu khàc tinh vi (Hué'); nghé dét vóc, sa, llnh, gàm triu cài boa ò Huong Tra; càc loai san phàm diéu khàc dà ò Ngu Hành Son (Dà Nang) Hòi An co nghé cham

khàc gè tinh vi; nguòi Phù Vang co nghé dét vài nhò min, càc hàng liia két boa San phàm góm, su: cùa VTnh Long, Dóng Nai, Binh Duong dà và dang duoc thi truóng càc nuóc thuòc Chàu Àu và Bàc My rat quan tàm

Trong qua trinh phàt trién kinh tè - xà bòi cùa dàt nuóc, nhu càu dòi song xà bòi dà làm thay dói khòng chi phuong phàp san xuàt ma con thay dói

cà thi truóng tiéu thu san phàm Qua trinh hinh thành và phàt trién làng nghé cùa nuóc ta co the duoc dién tà tóm luoc qua 3 giai doan chinh (xem bang 1.2)

Co the nói ràng, khi Viét Nam dà là thành vién tbùr 150 cùa Tó chùc thuong mai thè giói (WTO), san phàm nghé thù còng truyén thóng dà co chò dùng trén thi truóng trong nuóc và quóc té lai càng co diéu kién phàt trién ben vung và manh me hon trong tuong lai Diéu dò cung chinh là co bòi lón và là nén tàng vung chàc cho du lich làng nghé phàt trién

Tu cuoi the ky 20 dén nay

Muc tiéu chinh cùa viec tao san pham

- Còng cu san xuàt và san phàm phuc vu dòi song hàng ngày

- San phàm dùng cho le bòi, do thò cùng

- Còng cu san xuàt và san phàm thiét yéu cho dòi song hàng ngày

- Xuàt khàu sang càc nuóc thuóc Lién Xò cu

và càc nuóc XHCN khàc

- Nhung san phàm xuàt khàu, do luu niem giành cho khàch du lich

Dèi tirong chinh su

dung san phàm

- Giành cho nguòi tiéu dùng bàn dia Mot so giành cho dàn cu càc vùng mién

- Càc le bòi, dinh chùa

- Tiéu dùng trong nuóc

- Lién Xò cO và càc XHCN khàc

- Phàp và mot vài nuóc khàc

- Thi truóng quóc tè (Khoàng 100 quóc già

và vùng lành thó thuòc càc chàu liic)

Nguón : Hiep hòi làng nghé Viét Nam ( Hói thdo bào tón và phàt trién làng nghé- Ha Nói 11/2006)

14

1.2.2 Làng nghé a vùng du lich Bàc Bó

1.2,2.1 Khài quàt vùng DLBB

- Nhu chùng ta dà biét, là mot vùng du lich lón nhàt - vùng du lich Bàc

Bò co thù dò Ha Nói là dàu mói chinh tri, kinh té, vàn hoà và khoa hoc còng nghé cùa cà nuóc dóng thòi là dàu mói giao luu, eira khàu quóc tè, duòng hàng khòng quan trong nhàt cùa nuóc ta Ngoài ra con nhiéu cura khàu, duòng bién

và duòng bó nói Viét Nam vói càc nuóc trong khu vuc và quóc té Day là diéu kién rat thuan loi trong giao luu và mò ròng thi truóng khàch du lich quóc té vào Viét Nam

Vùng DLBB là cài nói cùa dàn toc Viét Nam, noi cu trù 32 dàn toc, bòi

tu cùa nhiéu nén vàn hoà dac sàc Day là noi co uu thè lón ve tài nguyén du lich nhàn vàn vói nhiéu le bòi, làng nghé truyén thóng co so luong di tich lón nhàt so vói càc vùng du lich khàc

Theo so lieu thóng ké, diéu tra dàn so 1/4/1999, vùng DLBB co so dàn 35.483.300 nguòi, chiém 46,48% dàn so cà nuóc Dàn cu chù yéu tap trung ò mién dóng bang - nhàt là vùng dóng bang song Hóng (Ha Nói, Thài Binh, Hung Yèn, Bàc Ninh, Nam Dinh) Càc dàn toc so dàn dòng cung là nhùng dàn toc co nén lich su vàn hoà làu dòi

Hien nay, càc dàn toc mién nùi phia Bàc vàn giù dugfc nhiéu net sinh hoat vàn hoà truyén thóng dac sàc nhung phong tue tap quàn co dòc dào Cùng vói nén vàn hoà Viét Nam nói chung, nén vàn hoà dàn toc thiéu so mién nùi Bàc Bò dà tao nén kho tàng vàn hoà vó già, tao nén san phàm du lich dac sàc, thu hùt nhiéu du khàch

Nhin chung vùng DLBB là khu vuc phàt trién kinh tè khà nàng dòng

Dò là dac trung khà nói bat cùa vùng này trong suót qua trinh lich su phàt trién cùa dàt nuóc Dóng bang song Hóng là trung tàm vàn minh nòng nghiep som nhàt nuóc ta Su ra dòi som cùa càc nén ky thuat san xuàt, còng nghé và

càc mói giao luu buon bàn là nhung yéu tó hình thành càc trung tàm dò thi dàu tién, làm co so quan trong cho viec hinh thành nhà nuóc Viét

Su phàt trién cùa nén kinh té thi truóng dà dàn dén làm thay dói bò mat

xà bòi vùng du lich Bàc Bò theo hai xu huóng khàc nhau Mot là: Nhip dò dò thi hoà già tàng, nhiéu diém dò thi mói xuàt hien trong giao luu hàng hoà, trong loi song, trong huong thu dà kéo theo su xàm nhap cùa nhùng yéu tó vàn hoà mói co cà tich cuc và tiéu cuc dan xen Hai là, mure song nhàn dàn duoc cài thién cùng làm cho dòi song vàn hoà, tinh thàn cùa nhàn dàn nàng lén Nhiéu tap quàn sinh boat vàn hoà truyén thóng duoc khói phuc trong xà bòi vùng DLBB Nhung net dac trung cùa vàn hoà nòng nghiep và van hoà làng xà co xu huóng dang phuc hói, dac biét là nhung sinh hoat vàn hoà le hói tàm linh dién ra gàn nhu quanh nàm de tuong nhó còng On càc vi thàn thành, càc vi tó nghé tai càc làng nghé truyén thóng

Nhu vay, mot mat xà bòi vùng DLBB cùng nhu cà nuóc dang phàt trién theo xu huóng hien dai hoà Mat khàc xu huóng ve vói eòi nguón cùng dang duoc khòi phuc và phàt trién vói nhung già tri truyén thóng sinh boat van hoà xua nhu càc tap tue, tin nguòng, bòi he dang là mot xu huóng khà manh

Chinh nhùng yéu tó dac trung trén cùa nén kinh té thi truóng cùa Viét Nam dà tao ra nhung net dac sàc, hàp dàn du khàch và tu nò dà trò thành tài nguyén quy già de phàt trién du lich cùa vùng

^- Tài nguyén du lich tu nhién chù yéu:

- Vùng du lich Bàc Bó co bò bién dai gàn lOOOkm và hon 3000 dào lón

nhò tu tap thành càc quàn dào ò vùng bién - Hai pbòng, Quàng Ninh và mot

so dào nhò nàm rài ràc ven bò Quàn dào Càt Bà, quàn dào Co Tò, càc dào trong Vinh Ha Long co nhiéu tiém nàng de phàt trién du lich vói càc nhiéu phong cành dep con hoang so khòng khi trong lành và ành sàng chan hoà cùa

1 6

-vùng bién nhiét dói Càc cành dep ven bò trén dào, trén bién và duói day bién déu co SÙ'C hàp dàn dac biét dói vói du khàch trong nuóc và quóc té

Nhiéu bài bién cùa vùng dà và dang duoc khai thàc làm noi nghi màt, tàm bién và nghi duòng nhu Tra Có, Quan Lan (Quàng Ninh), Do Son, Càt Bà (Hai Pbòng) Sàm Son (Thanh Hoà), Ora Lo (Nghé An) Thién Cam (Ha Tinh) Day là nhung bài bién có sue hàp dàn du khàch và là tiém nàng du lich bién

vò già khòng chi cùa vùng ma con cùa cà nuóc Vinh Ha Long nhu mot vién ngoc qui cùa dàt nuóc là di san thién nhién cùa thè giói

- Mién nùi và trung du cùa vùng DLBB có nhung net rat riéng khòng gióng ò càc vùng khàc trén dàt nuóc

Day nùi Lào Cai, Yèn Bài ò Tày Bàc là mién nùi trùng diep, hùng vi và

do so nhàt ò nuóc ta, duoc ménh danh là mài nhà cùa bàn dào Dòng Duong Day là mién nùi bi chia càt rat manh và có tinh phàn bac rò net nén dà tao ra nhiéu cành dep và di tich tu nhién nhu nhung thàc nuóc, nhung thung lùng bang dòng, song ho, suoi nuóc nòng, nuóc khoàng nhu ho Song Dà (Hoà Binh), ho Thàc Bà (Yèn Bài), ho Nùi Cóc (Thài Nguyén) bó Càm Son (Bàc Giang) thuòng duoc khai thàc phuc vu du khàch, tham quan, nghi duòng Dac biét càc nguón nuóc khoàng có chat luong cao dà duoc khai thàc làm nuóc uóng và chua benh phuc vu cà khàch du lich Nhung cao nguyén hùng vi và tho móng cùa rÌJìig nhu Dóng Vàn, Quàn Ba (Ha Giang), Bàc Ha (Lào Cai), Mòc Chàu (Son La) có khòng gian khoàng dat mòi truóng trong lành dà tao nén nhung àn tuong sàu dàm vói moi du khàch

- Theo càc nhà nghién cùru, tài nguyén du lich cùa càc khu bào tón thién nhién ò vùng DLBB rat phong phù và dòc dào, bao góm 57 khu bào tón, chiém 54% cùa cà nuóc, trong dò có 6 vuòn quóc già, 29 khu du tru dóng thuc vat,

22 khu rùmg vàn hoà - mòi truóng du lich lich su chiém 60%, 48% và 65% càc khu tuong ling cùa cà nuóc [19, tr 26] CAI HOC QUOC GIÀ HA NOI

Phàn lòn càc khu bào tón thién nhién này dà và dang duoc khai thàc thành càc diém du lich nói tiéng, nàm trén càc tuyén du lich lón cùa vùng, có sue hùt dac biét dói vói du khàch cà nuóc và quóc té nhu Cùc Phuong, Càt Bà,

Ba Bé, Tam Dào, Yèn Tu, Huong Son, Pàc Bó, Dén Hùng, Con Son

* Tài nguyén du lich nhàn vàn

- Bàc Bò là noi tap trung nhiéu di tich lich su vàn hoà Theo thóng ké

chua day dù cùa Cuc Bào tón Bào Tàng - Bò vàn hoà - Thòng tin, hien nay cà nuóc có khoàng trén 10.000 di tich, vói 2509 di tich duoc Nhà nuóc xép bang Trong dò, vùng DLBB chiém khoàng 6.000 di tich vói 1990 di tich xép bang (79,31%) Càc di tich tap trung chù yéu ò Ha Nói và càc tinh Ha Tày, Hai Phòng, Hai Duong, Bàc Ninh, Ha Nam, Ninh Binh, Nghé An, vói nhiéu di tich rat quan trong, có già tri cao dói vói du lich, duoc phàn bó khòng déu, trai khàp trén vùng DLBB Dac biét là càc di tich lich sir vàn hoà Dàng chù y là càc di tich này thuòng kèm vói mói truóng cành quan, danh tbàng có già tri trong viec quy hoach càc tour, tuyén du lich nhu: Van Phùc, Phù Vinh, Duyén Thài, Chuyén My Thuc té càc dia diém trén dà và dang duoc tó chùc, khai thàc tot và có sù'c thu hùt manh dói vói khàch du lich dén vói nhung làng nghé trong vùng

Tuy nhién, ngoai trù khu trung tàm Ha Noi và phu càn, nhung di tich lón và nhung di tich gàn trung uong dà duoc nghién culi tó chiic khai thàc phuc vu muc dich du lich, da so càc di tich con lai chua duoc quan tàm khai thàc dùng miic Có noi, tinh trang xàm pham di tich vàn con tiép dién

Cùng nhu di tich lich su vàn hoà, vùng DLBB là noi có nhiéu hoat dóng

le bòi trong nàm Day là loai hinh sinh boat vàn hoà phàn ành khà day dù và sinh dòng bàn sàc cùa dàn toc Viét

- Càc le boi lich sir tiéu biéu nhu bòi dén Hùng, boi Gióng, bòi Truóng Yèn, bòi Kiép Bac, bòi Dóng Da có thè hình dung duoc qua khù bào hùng

18

cùa dàn toc trong suót qua trình dàu tranh dung nuóc và giù nuóc Dóng thòi, càc le bòi cùng phàn ành khà day dù dòi song tàm linh, tu tuong trièt hoc và bàn sàc vàn hoà cùa dàn toc

Càc le bòi dàn gian duoc tó chùc hàng nàm tai càc làng nghé truyén thóng tuy gàn vói tap tue, tin nguòng trong nòng nghiep nhu ò càc vùng khàc cùa cà nuóc, song vàn có nhung net dòc dào riéng nhu: Le bòi tuong nhó thành hoàng làng ò Chàu Khé (Hai Duong), Kiéu Ky (Ha Nói); Da Su (Ha Tày) le bòi tuòng niem càc vi tó su ngành dét, ngành rèn, ngành kim hoàn ò Van Phùc (Ha Dòng), Dóng Xàm (Thài Binh), Da Hòi (Bàc Ninh) Có le boi tin nguòng dà trò thành nói tiéng trong cà vùng và cà nuóc nhu le hòi chùa Huong ( Ha Tày) kéo dai 3 tbàng, thu hùt tói nùa trieu khàch mòi nàm , le bòi Yèn Tu (Quàng Ninh), le bòi Dén Hùng (Phù Tho)

Vùng du lich Bàc Bò con rat giàu càc loai hinh ca mùa nbac dàn toc, càc loai dàn ca phó bièn gàn lién vói nhung sinh boat nhiéu làng nghé nhu ngàm tho, bàt dùm, quan ho (Bàc Ninh), bàt chàu vàn, ca trù, tuóng, chèo vói dàn nhac dàn toc da dang, dòc dào duoc khàch quóc té rat uà chuong

Làng nghé truyén thóng là mot dang tài nguyén du lich nhàn vàn có y nghla quan trong bòi càc san phàm làng nghé có siic hàp dàn và khà nàng thu hùt dac biét dói vói khàch du lich Càc già tri vàn hoà nghé thuat truyén thóng cùa mói san phàm cùng vói nhùng ky nàng nghé nghiep tinh xào và hoàn my cùa càc nghé nhàn gàn lién vói nép song sinh boat binh di cùa nguòi dàn dia phuong và cành quan thién nhién gàn gùi, àm cùng vói nhung cày da, gièng nuóc, san dinh cùa làng qué Viét dà thu hùt duoc su quan tàm, mèn mò cùa du khàch trong và ngoài nuóc

Vói dac diém da dang, phong phù ve tu nhién và tài nguyén du lich, vùng DLBB có nhiéu yéu tó thuan loi de phàt trién càc loai hình du lich: Du lich vàn hoà, du lich sinh thài, du lich nghi duòng, du lich thè thao (cà nùi và

Binh Duong dac biét lién ké vói khu vuc Dòng Bàc A và Dòng Nam À là nhùng thi truóng day tiém nàng Day là nhung diéu kién rat thuan loi cho su phàt trién du lich cùa vùng

1.2.2.2 Làng nghé vùng du lich Bàc Bó

Nghé thù còng truyén thóng cùa vùng DLBB có lich su phàt trién tu làu dòi Vùng DLBB là noi xuàt phàt càc nghé thù còng truyén thóng (NTCTT) trong cà nuóc góm càc nhóm nghé chinh nhu: Chiéu eòi, son mài, mày tre dan, dét, che tàc gò, cham khàc dà, làm giày, tranh dàn gian, che tàc kim loai duoc phàn bó khàp noi trong vùng, tiéu biéu là ò luu vuc dóng bang song Hóng Nhiéu phuong nghé, làng nghé nói tiéng trai qua nhiéu tbàng tram cùa lich su vàn con phàt trién tói ngày nay nhu due dóng, khàm trai, son mài, cham bac góm su' Bàt Tràng (Ha Noi), dét lua to tàm (Ha Dòng), chiéu eòi Nga Son (Thanh Hoà), nghé mòc Tién Son (Ha Bàc), dét thàm len Hàng Kénh (Hai Phòng), dét thó càm cùa càc dàn toc Viét Bàc Cùng vói cà nuóc, càc san phàm thù còng truyén thóng cùa vùng DLBB dà góp phàn quan trong vào viec giù gin càc già tri vàn hoà truyén thóng duoc du khàch trong và ngoài nuóc rat uà chuong, dóng thòi cùng là tài nguyén du lich nhàn vàn quy già càn duoc dàu tu nghién cùru de phàt trién du lich

Theo so lieu diéu tra cùa Bò NN&PTNT và tó cbù-c JICA cùa Nhat Bàn nàm 2004 [29], vùng DLBB có tói 1594 làng nghé, chiém 83,1% làng nghé cà nuóc Trong do tap trung chù yéu vào khu vuc dóng bang chàu thó song Hóng

866 làng nghé (chiém 35,2% trong cà nuóc, 46,3% làm nghé trong vùng) Nhóm nghé có so luong làng nghé nhiéu nhàt cùa vùng là: Mày tre dan (566 làng, chiém 79,4% trong nhóm nghé cùa cà nuóc), góm sùf dét, théu ren, che tàc gò, eòi chiéu (càc chi tiéu tuong ùng 26 và 42,6%, 403 và 93,3%, 333 và 97,62%, 284 và 83,0%, 185 và 65,8%) Nhóm nghé có so làng it nhàt, kém phàt trién, tham chi có nguy co thàt truyén là nghé làm giày và nghé làm tranh dàn gian (Xem bang so 1.3)

Nguón.Trich sólièu diéu tra cùa Bó NN&PTNT JICA (2002)

Tinh toàn và lqp bang : Tàc già luan vàn

Xét trén nbiéu khia canh, kinb té tbuóc kbu vuc nòng tbón cùa vùng

DLBB cung nbu cà nuóc dà và dang pbàt trién khòng dóng déu a càc làng

ngbé, pbu tbuòc chù yéu khòng nhung vào nbu càu tiéu dùng cùa xà boi ma con phu thuóc vào nguón nguyén Ueu san xuàt, lue luong tha lành nghé và càc nghé nhàn tao ra nhCrng phuong phàp san xuàt hàng thuong mai bao góm cà nhùng san pham nghé thuat truyén thóng giàu bàn sàc vàn hoà Bó màt cùa càc nghé và làng nghé dang dugc thay dói nhanh bòi tàc dóng cùa nén kinh té thi trucmg Theo dò, nhung ngành nghé nào tìm duac thi truóng xuàt khau se

có duac nhiéu ca bòi phàt trién Nhiéu trong so càc nhóm nghé chù yéu cùa vùng tu no có sùrc hàp dàn, thu hùt duac nhiéu du khàch dén thàm quan là nhó vào chinh nhung thao tàc ky thuat tinh vi trong qua trình san xuàt tir viec xù ly nguyén heu thò, pha che, che tàc san phàm , dò là:

góm a vùng DLBB phàt trién khà manh và phàn bó róng khàp noi, thàm chi à

cà vùng nùi

Cuòc càch mang ky thuat khién viec su dung mày móc vào san xuàt làm nàng suàt lao dòng tàng nhanh dàp ung cho thi truóng trong nuóc và xuàt khàu Tuy nhién trong qua trình phàt trién mot vài làng dà ngùng san xuàt do khan biém nguón dàt set Han nua viec sii dung dò góm a mot vài nai nhin chung dà giàm, bi thay thè bòi càc dò dùng làm tu nguyén lieu khàc (nhua, sàt tràng men )

-22-Ngoài càc nhà mày, san xuàt góm duac thuc bién tai càc già dinh và càc doanh nghiep nhò Nhung tha góm có tay nghé cao, nbung nghé nhàn góm dà sàng tao ra càc san phàm theo càch riéng cùa ho Nhin chung, càc ho già dinh hoac càc doanh nghiep tu nhàn thuòng mua càc trang thiét bi càn thiét và thué còng nhàn trong làng và tir càc khu vuc khàc de san xuàt và bàn theo yéu càu cùa nhà xuàt khàu

Ngày nay, nhiéu ca so san xuàt vói quy mò khàc nhau tàng lén nhanh chóng ò vùng ngoai ó Ho cùng tu cài thién khà nàng thiét ké, sàng tao màu

ma và san xuàt ban là mong chò càc bop dóng Su két bop dò dà tao ra nhiéu khà nàng tiép càn vói thi truóng quóc té và có dù lue luong lao dóng de san xuàt hàng xuàt khàu ban

Thuc té chi ra ràng, chat luong và già tri cùa san phàm góm phu thuòc vào chat luong dàt set và dà vói Ngoài ra con dùng càc chat khàc de tao màu cho góm su nhu oxy, có ban Nhiéu loai dàt set khàc nhau duac khai thàc tai chò hoac mua tu noi khàc duac su dung san xuàt càc loai góm khàc nhau

Càc nhà san xuàt tu nhàn, càc ho già dinh ò mot so làng nghé dà dùng khi ga de nung thay cho than dà và cui làm giàm chi phi và cài thién duac mòi truóng

Qua trinh san xuàt là mot trong nhung khàu dugfc khàch du lich thuòng quan tàm tim hiéu, nhàt là dói vói nhung thao tàc ky thuat càc chi tièt tinh vi Qua trinh tao san phàm bao góm 5 buòc ca bàn: Xù ly dàt set, nàn, trang tri, tràng men và nung Trong dò, buóc xù ly dàt set là rat quan trong, là khàu quyét dinh chat luong cùa góm su

Dàt set nguyén chat duac lua chon và ngàm trong nuóc khoàng 4 tbàng truóc khi duac pha chon bó sung cao lanh và nhung nguyén lieu khàc theo ty

le nhàt dinh phù bop vói san phàm duac san xuàt

San phàm duac nhào nàn nhò nhung phuong phàp truyén thóng nhu bàn xoay hoac khuón (bang gò, nhua) và phoi khò truóc khi duoc trang tri nhung boa tièt duoc làm bang tay cùa chinh càc tha thù còng có tay nghé cao hoac càc nghé nhàn dàm nhiem San phàm góm duac tràng men vói nhung màu sàc thich bop, truóc khi cho vào nung có thè duoc phoi hoac xày khò mot lan nua

Thòi gian nung khoàng hon 3 ngày Sau khi de nguòi, san phàm duac ra

lo Ty le san phàm có sai sót khi ra lo khoàng 5% nèu nung bang khi ga (nung

bang than hoac cui, ty le này lén tói 20-30%),

O càc làng nghé truyén thòng, ky thuat tuyén chon dàt set tràng và pha chon bó sung càc nguyén lieu cung nhu làn san, tràng men, déu thuòc bi màt thuong mai, chi duoc thuc hien bòi càc tho lành nghé và càc nghé nhàn Ky thuat truyén thóng thuòng duoc truyén tu cha me cho con cài

Ngày nay càc doanh nghiep lón dà dàu tu trang thiét bi và dua vào su dung càc mày móc tién tién có thè thay thè hàu hét qua trinh san xuàt góm sur nhu bàn xoay mày tir dòng, mày tràng men và dinh hình bang khuón Mac dù tao duoc nàng suàt lao dòng cao hon nhung san phàm làm ra khòng duoc dành già cao nhu nhung san phàm làm bang phuong phàp thù còng truyén thóng

Dàn so trung binh cùa mói làng góm khoàng 2.286 nguòi trong dò, 575 lao dóng trirc tiép, chiém 25,2% Diéu này cho thày, nghé góm dà phàt trién khà sàu vào nhung noi có nguón dàt set duoc tim thày

San phàm góm cung rat phong phù ve chùng loai, da dang ve kiéu dàng vói nhiéu kìch co khàc nhau Tu nhiing màt hàng già dung dén nhiJng san phàm mang tinh nghé thuat hàu hét déu duoc su dung nhung thiét ké truyén thóng

Cùng vói nhung màu ma truyén thóng, nhiéu san phàm duoc càc làng nghé san xuàt góm cao càp hoac mot so doanh nghiep lón làm theo don dat

-24-hàng cùa nuóc ngoài hoac sao chép màu qua càc tap chi, giành cho xuàt khàu sang thi truóng càc quóc già thuóc Chàu Au và Nhàt Bàn

Nhung làng nghé khàc, chù yéu san xuàt góm cho thi truóng nói dia, bao góm càc loai chum, vai, binh boa , bàt dia, nhung màt hàng trang tri phuc

vu dòi song hàng ngày và cung càp cho he thóng càc khàch san nhà hàng

Trong nhóm càc làng nghé góm ò vùng DLBB, chi có mot so làng có san phàm dù diéu kién xuàt khàu, duoc thi truóng càc nuóc uà chuóng Dò là góm Bàt Tràng (Ha Noi) Phù Làng (Bàc Ninh), Kim Bang (Ha Nam), Nam Sàch (Hai Duong), Dòng Triéu (Quàng Ninh) Tóng già tri xuàt khàu càc nàm

1998, 1999, 2000 dat duoc là 13,5 trieu USD 35,ltr USD và 57,8tr USD Song, nói tiéng nhàt là làng nghé Bàt Tràng

Làng góm Bàt Tràng thuòc huyen Già Làm càch Ha Nói hon 10 km ve phia Dòng Nam Làng nghé có khoàng 2500 nhàn khàu nhung có tói 600 lao dòng tu noi khàc dèn làm viec Nguòi mua bàn vat lieu và khàch du lich tap nàp cà làng nghé Thu nhap binh quàn hàng tbàng cùa mòi lao dóng khoàng 444.000d, vói tho lành nghé mure thu nhap có thè hon 1 trieu dòng Góm Bàt Tràng dà tòn tai tu hon 500 nàm nay và luu hành trén khàp moi mién dàt nuóc

và ra nuóc ngoài Càc san phàm nhu lo dòc binh, song binh, bàt ve chuón, bàt

ve càc tich co duoc lai thuong Bò Dào Nha, Hóng Kong, Nhàt Bàn, Ha Lan, Phàp mua hàng nàm vói so luong lón

Cùng nhu hàng góm Viét Nam nói chung, dò góm Bàt Tràng dugc thi truóng Chàu Àu rat uà chuóng hon góm cùa Thài Lan và Trung Quóc màc dù góm Bàt Tràng vàn bàn vói già cao hon Nguyén nhàn chù yéu là do góm Bàt Tràng có màu men trong sàng phong phù có sue hàp dàn cao; nhu men ngoc, men da luon, men vàng nhe, men chày, có kiéu dàng và càc net ve boa vàn pbòng khoàng barn chùa càc già tri vàn hoà nghé thuat dàn toc, gàn gui và quen thuòc trong dòi song hàng ngày

Nghé mày tre dan (Bamboo & Rattan craft)

Hàng mày tre dan là san phàm tiéu biéu nhàt cho hàng thù còng my nghé Viét Nam, có lich su phàt trién làu dòi Theo két qua khào sàt gàn day cùa Bò NN&PTNT, hien tai có 713 làng nghé mày tre dan, chiém 24% tóng so vói lue luong lao dòng lón nhàt trong càc làng nghé cà nuóc (342.000 nguòi) Làng mày tre dan dugc phàn bó khàp noi trén cà nuóc trong dò hon mot nùa tap trung ò khu vuc Bàc Bò: Ha Tày có 223 làng và Thanh Hoà có 58 làng

Nguyén lieu san xuàt chù yéu là mày và tre (hoac giang, nùa moc o khàp noi) Tuy nhién, nguón cung càp chù yéu là tu càc rùng tròng hoàc tu nhién nén khòng ón dinh Cày tre sau 4-5 nàm tuoi có thè khai thàc (vào tbàng 3-8 hàng nàm lugng nuóc trong cày tre it nhàt)

Theo Hiep bòi làng nghé Viét Nam, cày mày, cày song moc tu nhién chié'm 70% tóng dién tich rùng ò nuóc ta Trong nhung nàm 80 cùa thè ky truóc, cày mày dà dugc xuàt khàu nhiéu sang càc nuóc thuòc Lién Xò cu và mot so quóc già phuong Tày, Dai Loan và Trung Quóc vói khói lugng trung binh hàng nàm tói 50.000 tàn Noi san xuàt mày chinh (bao gòm cà tu nhién

và mày tròng) là vùng Càm Xuyén (Ha Tinh) Nàm 1980 riéng vùng này dà khai thàc tói 2000 tàn Thài Nguyén là mot trong nhùng tinh san xuàt mày chinh, 100% lugng mày tròng là ò Phù Binh, Phó Yèn và Dóng Hy Tuy nhién, tinh này khòng có ké hoach tài tao mày tròng nén dén nàm 2002 san xuàt mày ò day giàm nhanh chóng

Qua trinh xù ly nguyén lieu và san phàm déu làm bang tay có trg giùp boi nhùng còng cu càn thiét nhu dao, kéo Mày móc có thè dugc su dung de càt mày tre Song do kich co thuòng thay dói nén hiéu qua dat dugc khòng cao

San phàm mày tre dan rat da dang, nhiéu chùng loai và kich co khàc nhau, vói màu ma don giàn, hàu hét phuc vu nhu càu su dung hàng ngày Nhiéu màt hàng dugc san xuàt theo thiét ké cùa nuóc ngoài dùng de xuàt khàu

26-Hàng mày tre dan có thi truóng nói dia là chinh, song san lugng hàng xuàt khàu dang tàng dàn theo già cà canh tranh so vói càc san phàm thù còng cùa càc nuóc Chàu À và khu vuc ASIAN San phàm mày tre Viét Nam có màt

o Hòi chg Paris 1931, dén nay hon 200 màt hàng dà di khàp càc chàu lue, dugc khàch hàng rat uà chuong nhu dia bay boa qua, làng boa, bàt càm boa, làn, ró, khay, lo boa, chao dèn, bò salon, tu sàch, chiéu tre.v.v

Det may (Weaving)

Két qua diéu tra cùa Bò NN&PTNT gàn day cùng cho thày, cà nuóc hien có 432 làng det may (dùng thù 2 sau ngành mày tre dan), chù yéu tap trung ò càc tinh thuòc Bàc Bó, nhàt là ò liru vuc song Hong Hàu hét càc làng det ò mién Bàc dugc phàn chia theo nhóm nhò lién quan dén ngành may màc

su dung càc chat lieu khàc nhau nhu to tàm, có tóng, lanh, gai và càc loai sgi khàc nhau dugc san xuàt trong nuóc

Lao dòng thù còng trong càc làng dét chù yéu là phu nù, nam giói chi chiém khoàng 20% dàm nhiem càc viec nhu: Cài dàt mày dét, tao màu, nhuòm, tày tràng, giao hàng và quàn ly

Hien nay, hàng dét trén thi truòng hàu hét dugc san xuàt bang mày dét bàn tu dòng Nhò àp dung tién bò ky thuat và chat lugng nguón nguyén lieu

dà tao dugc san phàm có dò tàng truòng cao và chat lugng hàng det khà hoàn bào Càc dói tugng chinh tham già san xuàt hàng dét gòm càc ho già dinh, càc doanh nghiep vùa và nhò và nhùng nhà kinh doanh càc khàu trung gian (mua bàn nguyén lieu, bàn san phàm ) Hàng dét thù còng san xuàt dai tra luu thòng cà trén thi truòng noi dia và quóc tè Màu ma boa vàn trén vài do càc nghé nhàn tao lap hoac theo yéu càu cùa khàch hàng

Nhu càu tiéu dùng hàng det ngày càng cao trén thi truòng trong nuóc, càc nhà san xuàt có thè bàn buon hoac bàn le ngay tai nhà cho khàch du lich dén thàm làng nghé

Vào nhùng nàm 60 cùa thè ky truóc, dò dét dugc xuàt khàu chù yéu sang Dóng Àu Dén nay thi truòng xuàt khàu dà dugc mò róng, hàng dét thù còng cùa vùng DLBB dà có màt tai nhiéu nuóc trong khu vuc và thè giói, tiéu biéu là càc san phàm cùa càc làng nghé sau:

- Hàng dét may cotton cùa càc làng nghé nói tiéng cùa mién Bàc là Phung Xà (My Due, Ha Tày), Duong Noi (Hoài Due, Ha Tày) và làng Meo (Himg Ha, Tbài Binh) Hàu hét san phàm dugc tiéu dùng trong nuóc và 20% dugc xuàt khàu sang Hàn Quóc, Nhàt Bàn và càc nuóc thuòc Chàu Àu

- Hàng dét len nói tiéng o làng La Phù (Ha Tày), hàng nàm cung càp tu 65-70% san phàm xuàt khàu sang Dóng Àu, Phàp, Italia, Dai Loan và Nhàt Bàn

- Hàng dét lua dugc san xuàt chù yéu ò càc tinh Ha Tày, Ha Nam, VTnh Phùc, Thài Binh, Quàng Ninh, san phàm lua tiéu biéu phài nói dén là lua Van Phùc a Ha Tày - nói tiéng ben, dep, dà tìmg nói danh khàp noi a trong và ngoài nuóc hàng ngàn nàm nay Nhùng tàm lua có boa vàn hinh chù tho dà tùng may ào sang trong cho càc quan vién vuong hàu khanh tuóng và ào Hoàng Bào théu ròng cùa càc vi hoàng de nuóc Nam xua

Tu thè ky 16, khi có loai go vòng xuàt hien, nghé dét Van Phùc dugc cài tién, phàt trién manh và cho ra dòi nhiéu màt hàng dòc dào, cao càp hon (nhu góm, lua, the, linh ) vói nhiéu boa vàn tinh tè, sinh dóng De tao dugc nhùng san phàm to lua tuyét bào, thg dét Van Phùc phài thuc hien quy trình

ky thuat nghiém ngat, phùc tap, góm nhiéu còng doan nhu: Làm to, ho sgi, dét, nhuòm

Ngày nay, ky thuàt det lua cùa Van Phùc khòng ngì^g dugc cài tién, dàu tu ky thuat mói, dùng mày Zac-ca de cài boa theo nguyén ly có truyén, tao cho lua Van Phùc dù ò loai nào cùng luòn dat tói mùc hoàn my, có sue hùt dac biét dói vói khàch du lich khàp thè giói Trong dò:

Thi truòng chinh xuàt khàu lua là Campuchia, Lào và càc nuóc thuóc EU

28

- Hàng dét gai: Dét gai là hàng thù còng truyén thóng cùa dàn toc H'Mòng ò Ha Giang và Lào Cai Day là nhùng san phàm thàn thién vói mói truòng, dàm bào tot cho sue khoè, dang trò thành khuynh huóng tiéu dùng trén thè giói Dugc su giùp do cùa càc tó chùc phi chinh phù, mot so san phàm tu sgi gai nhu khan quàng, tùi xàch, gói dem dugc xuàt khàu sang Nhàt Bàn, Anh, My Hàng dét dugc san xuàt bòi dóng bào càc dàn toc mién nùi dugc khàch du lich rat uà ebuòng và dành già cao

Dò dét dugc làm bòi càc dàn toc thiéu so thuòng su dung phuong phàp san xuàt và màu ma truyén thóng, dà tao dugc nhùng net dóc dào, hàp dàn riéng dói vói du khàch - nhàt là khàch quóc tè Trong dò có san phàm dét cùa dòng bào dàn toc H'Mòng ò làng nghé Càt Càt và dàn toc Dao dò thuòc làng nghé Tà Phin, huyen Sa pa (Lào Cai)

Càt Càt và Tà Phin déu là nhùng bàn làu dòi cùa nguòi H'Mòng và nguòi Dao, dugc hinh thành khoàng giùa thè ky 19 con giù nhiéu nghé thù còng truyén thóng (tròng bóng, lanh, dét cui và che tàc dò trang sue) Dac biét con giù dugc nhiéu phong tue tap quàn rat xua ma dàn toc càc vùng khàc khòng có hoac khòng tón tai nguyén bàn nhu: Tét nhày cùa nguòi Dao dò; Le

àn thè, le mìmg nhà mói cùa dòng bào càc dàn toc Diéu dò lai càng làm tàng thém sue hàp dàn dói vói du khàch dèn vói Lào Cai

Càt Càt và Tà Phin dugc nhiéu du khàch trong và ngoài nuóc biét dén bòi ò dò có nhùng san phàm dét thó càm nói tiéng, nhùng tàm thó càm nhiéu màu sàc cùa nguòi H'Mòng vói nhùng boa vàn mò phòng cày là, muòng thù Vài nhuòm xong dugc dành bóng bang càch làn vài su dung khùc gò tròn trén phién dà pbàng có bòi sàp ong, gay dugc tinh tò mò cho du khàch nhu mot bi quyét nhà nghé làm tàng thém tinh thàm my và chat lugng cùa san phàm

San phàm cùa làng det thó càm Tà Phin rat da dang và phong phù cà ve kiéu dàng và sàc màu, có sue hàp dàn cao: ba lo, tùi khoàe du lich, tùi xàch

vàn dugc thè bién qua nhùng boa tièt cày co, boa là, chim muòng rat tinh té, gay dugc tinh hiéu ky nhàt là dói vói khàch du lich dén Sa Pa

Trong nhùng nàm gàn day khàch du lich dèn Sa pa ngày càng dóng dà làm xuàt hien thi truòng mua bàn dò thó càm rat sòi dòng dàp ùng nhu càu ngày càng cao cùa khàch Tu 1998 dén nay làng thó càm Tà Phin dà dugc cùng có và tó chùc lai boat dòng san xuàt Hàng thó càm dugc ''xuàt khàu tai chò" mot càch truc tiép cho khàch quóc tè hoac qua càc quày hàng thó càm tai chg vàn hoà dàn toc, càc cùa hàng bàn dò luu niem tai thi tran Sa pa, dem lai nguón thu dàng ké, góp phàn xoà dói giàm nghèo và nàng cao dòi song vat chat và tinh thàn cho còng dóng càc dàn toc tai Tà Phin, Sa pa

Ngày nay, san phàm cùa làng thó càm Tà Phin dà có màt trén khàp càc thi truòng trong và ngoài nuóc thòng qua càc bòi chg toàn quóc và quóc tè Thó càm Tà Phin dà dugc xuàt khàu sang My, Phàp, Dan Mach và nhiéu quóc già trén thè giói, tu nò dà trò thành phuong tién quàng bà, xùc tién có hiéu qua thiét thuc, thu hùt ngày càng nhiéu khàch du lich dèn vói Sa pa Diém dèn du lich, nói tiéng cùa vùng du lich Bàc Bó và cà nuóc Dòng thòi, chinh no dà là mot trong nhùng yéu tó quan trong góp phàn xày dung, tao lap làng nghé thó càm Tà Phin trò thành diém dèn du lich hàp dàn cùa Sa pa, tinh Lào Cai - Mot trong nhùng san phàm du lich làng nghé cùa vùng DLBB và cùa cà nuóc

1.2.3 Dac diém cùa càc làng nghé vùng du lich Bàc Bò

Nghién cùu thuc tè su tòn tai và phàt trién cùa càc làng nghé trong cà nuóc và nói riéng ò vùng DLBB, ta thày chùng có nhùng dac diém chù yéu sau:

- Hàu hét càc làng nghé déu phàt sinh, tón tai và phàt trién 0 nòng thòn, gàn lién vói ngành san xuàt chinh - san xuàt nòng nghiep Tai càc làng nghé, mòi ho già dinh nòng dàn vùa làm nghé nòng (tròng trot và chàn nuòi) vùa làm nghé phi nòng nghiep (nghé thù còng) San phàm cùa càc làng nghé thù còng luòn gàn lién vói dòi song hàng ngày cùa nguòi nòng dàn và phuc vu

-30-truc tiép cho san xuàt nòng nghiep (còng cu san xuàt nòng nghiep và nhùng dò dùng trong dòi song hàng ngày) Nguòi thg thù còng dòng thòi cùng là nguòi nòng dàn, vàn so hùu nguón tu lieu san xuàt chù yéu là ruòng dàt và canh tàc nòng nghiep

- Hàu hét càc làng nghé truyén thóng déu nàm gàn càc dò thi và càc truc duòng giao thòng, dac biét là nhùng dàu mói giao thòng thuy - bò Day là nhùng vi tri thuan tién cho vàn chuyén nguyén vat lieu san xuàt và tiéu thu san phàm Khi duòng ó tó, duòng sàt chua phàt trién phàn lón nhùng làng nghé déu ò gàn càc ben song Luu vuc song Càu thuòc Phù Tho tap trung tói 200 làng nghé càc loai, thuyén bè tàp nàp ngày dém Dòng bang song Hóng là noi

có he thóng song ngòi cbàng chit nén cùng là noi tap trung nhiéu làng nghé nhàt có tói 866 làng nghé chiém 29% tóng so trong cà nuóc Càc làng nghé ò day tap trung chù yéu ven càc triéu song Hóng, song Thài Binh, song Day

- Nguyén lieu san xuàt nhiéu chùng loai phong phù và da dang dugc phàn bó khàp vùng, mién Nguón cung càp nguyén lieu khòng ón dinh, phu thuòc vào thién nhién Hàu hét nguyén lieu khòng có khà nàng tài san xuàt khi

dà qua su dung mot làn, dòi hòi viec khai thàc càn chù y quan tàm dèn khàu tao nguón (tròng cày nguyén lieu) và chóng làng phi Phàn lón càc làng nghé dugc tao lap tai nhùng noi có nguón nguyén lieu san xuàt chinh Càc làng nghé góm - su nhu Bàt Tràng (Ha Nói), Dóng Triéu (Quàng Ninh), Thó Ha (Bàc Ninh), Qué San (Ha Nam) v.v là nhùng dia phuong có nguón dàt set tràng qui già Dàt Phù Vinh (Ha Tày) là ''xù mày" có làng Phù Vinh nói tiéng

ve nghé mày tu làu dòi, là qué huong cùa san phàm my nghé bang mày dan dat tói dinh cao cùa nghé thuat tao hinh dàn gian cùa Viét Nam; nguón dà càm thach ò Ha Tày, Vinh Phùc, Thanh Hoà là nhùng noi dàn làng có nghé cham khàc dà truyén thóng

Cùng vói yéu tó nguyén lieu càc nghé nhàn dóng vai trò quyét dinh

khào sàt, khai thàc hành nghé và thiét lap co so san xuàt ngay trén dia bàn có nguyén lieu tìm dugc

Có thè nói càc nghé nhàn và nguón nguyén lieu san xuàt là mot trong nhùng yéu tó co bàn dóng vai trò quyét dinh cho viec hinh thành và phàt trién cùa càc loai nghé và làng nghé truyén thóng

- Tó chùc san xuàt cùa càc làng nghé

Phàn lón càc làng nghé déu tó chùc san xuàt theo ho già dinh Noi san xuàt và xuòng che bién thuòng gàn lién vói sinh boat thuòng ngày cùa già dinh vói khòng gian nhò hep Còng cu san xuàt giàn don, thò so; nhiéu còng

cu san xuàt có thè tu tao lap và gàn lién vói nhùng sinh boat thuòng ngày Ngoài mot vài còng doan san xuàt có su dung co khi và bàn co k h i Hàu hét qua trinh san xuàt hàng thù còng déu dugc làm bang tay vói su giùp do cùa càc còng cu san xuàt nhu khung cui, bàn quay, dao khàc dà v.v San xuàt don

le, có qui mò nhò phù hgp vói quàn ly theo ho già dinh Càc nghé nhàn và thg thù còng lành nghé dóng vai trò quan trong trong viec duy tri phàt trién san xuàt thiét ké my thuat tao dàng san phàm

- Nguón lao dóng:

Nhin chung, nguón nhàn lue su dung trong càc làng nghé là rat lón Dò tuoi trung binh 30-40 chù yéu là lao dòng nù chiém 62,2% Nèu chi tinh riéng lao dòng lành nghé, lugng lao dòng này dà chiém ty le binh quàn 26,5% trong tóng so dàn trung binh cùa càc làng nghé Mot so nghé, ty le này là rat cao (det chiém tói 30,4%, eòi chiéu là 39,9%)^'^

Nhiéu nghé thù còng truyén thóng có quy mò san xuàt ho già dinh, làm viec ngay tai nhà nén thuòng su dung lao dòng phu nù (tre em và nguòi già có tay nghé cao) trong mot so còng doan thich hgp (quy to, vót nan, dan làt )

32-Viec dào tao, bòi duòng nàng cao trinh dò nghé nghiep chù yéu dugc thuc hien bang phuong thùc truyén nghé, kèm càp tai che theo kiéu "cha truyén con nói" nhàm giù gin ky thuat truyén thóng Ò nhùng nghé truyén thóng, mot so còng doan san xuàt dugc xem là "bi màt nhà nghé" nhu càc khàu pha chon càn dàm bào ty le và phuong phàp lién két giùa càc nguyén lieu; qua trinh tràng men; làn ve san, nung déu phài thuc hien bòi nhùng nghé nhàn hoàc thg thù còng có tay nghé cao

Nhùng bi quyét nhà nghé này dà dugc hinh thành tu xua; giùp càc làng nghé giù dugc truyén thóng nghé nghiep riéng Chinh tu dò dà tao cho mòi san phàm cùa ho có nhùng net dòc dào riéng, có sue hàp dàn dac biét dói vói khàch du lich, dac biét dói vói cà du khàch quóc tè

- San phàm làng nghé

Nhin chung san phàm cùa làng nghé rat da dang ve kich co và phong phù ve chùng loai, màu sàc và da dang Hàu hét càc san phàm thù còng déu gàn lién vói nhiem vu phuc vu cho san xuàt và dòi song hàng ngày cùa còng dóng (nhùng dò già dung, dò thò cùng, dò trang tri ) San phàm thù còng my nghé có già tri thàm my cao, mang dàm bàn sàc vàn hoà dàn toc vói nhùng sàc thài riéng cùa mòi vùng mién, mòi dàn toc dà tao dugc sue hàp dàn dac biét cùa san phàm làng nghé Viét Nam dói vói khàch du lich - dac biét là du khàch quóc tè

- He thóng thi truòng và phàn phói san phàm làng nghé

Thi truòng tiéu thu san phàm cùa làng nghé truyén thóng chù yéu là thi truòng nói dia, có pham vi boat dóng nhò le, mang tinh dia phuong Hàu hét san phàm càc làng nghé dugc phàn phói mot càch tu phàt, thiéu yéu tó canh tranh Nhùng màt hàng thù còng luu thòng trén thi truòng thuòng xuyén gàn lién vói dòi song san xuàt và sinh boat cùa còng dòng dàn cu thóng qua càc doanh nghiep tu nhàn tai càc chg qué và càc quày hàng bàn le thuòc chon thi thành

Hoat dòng cùa thi truòng san phàm làng nghé thiéu sòi dóng Trong nhùng nàm gàn day, yéu tó canh tranh giùa nhùng doanh nghiep tu nhàn trong càc làng nghé hoàc giùa càc vùng mién chi mói xuàt hien ò vài loai san phàm trong làng nghé nhung khòng gay gàt Diéu dò phàn ành dùng hien trang phàt trién thiéu lién két giùa càc ngành nghé trong càc làng, dòi hòi càn nghién cùu

và có nhùng giài phàp hùu hiéu tao diéu kién phàt trién làng nghé

Thi truòng quóc té cùa càc san phàm làng nghé chi boat dòng vói su tham già cùa mot so doanh nghiep lón thuòc càc ngành nghé thù còng nói tiéng dà dugc mot so quóc già trén càc chàu lue biét dén Vói nhùng san phàm mang dàm net vàn hoà nghé thuat truyén thóng cùa càc dia phuong hoac nhùng san phàm do chinh khàch hàng cung càp càc màu tu nhùng catolo mói tao dugc khà nàng xuàt khàu

He thóng phàn phói san phàm cùa càc làng nghé con qua nhiéu khàu trung gian phùc tap San phàm tu càc ho xuàt di phài qua càc nhà thau phu tói càc doanh nghiep tu nhàn vùng ngoai thi, cuoi cùng mói dén càc còng ty xuàt khàu trung tàm Theo Cuc Còng nghiep dia phuong- Bò NN&PTNT, san phàm làng nghé thù còng dugc tiéu thu chù yéu qua càc kénh thuong mai nhò tói trén 60%, qua càc còng ty tu nhàn trén 25% càc doanh nghiep nhà nuóc chi chiém gàn 8%

L3 VI TRI, VAI TRÒ LÀNG NGHÉ TRONG PHÀT T R I É N DU LICH

1.3.1 Vi tri, vai trò làng nghé trong phàt trién kinh té - xà hòi

-Tiéu thù còng nghiep cùa làng nghé là tién de xày dung nén dai còng nghiep

Trong qua trinh lich su phàt trién kinh té - xà bòi, su phàt trién còng nghiep nòng thòn là mot trong nhùng nhiem vu trong tàm trong su nghiep phàt trién kinh tè dàt nuóc Trong dò, linh vuc tiéu thù còng nghiep (TTCN) làng nghé thù còng là thành phàn chù yéu cùa còng nghiep nòng thòn, dóng vai trò

34-quan trong trong nén kinh té quóc dàn và giù gin bàn sàc vàn hoà truyén thóng cùa dàn toc

Ngày nay nuóc ta dang thuc hien trién khai chién lugc CNH-HDH nén kinh té, theo dò càc ngành nghé san xuàt phi nòng nghiep o nòng thòn - dac biét là nghé TTCN càng giù vi tri quan trong, bòi vi: TTCN có thè két hgp vói dai còng nghiep de san xuàt ra lugng san phàm lón cho nhu càu cùa xà bòi, dàp ùng kip thòi nhu càu ngày càng cao và da dang cùa dòi song trong nén kinh tè thi truòng, có khà nàng thu hùt nhiéu lao dòng, giài quyét còng àn viec làm, góp phàn tàng thu nhap quóc dàn và ngàn sàch nhà nuóc

Ngoài ra, TTCN con làm tién de xày dung nén dai còng nghiep, bò trg dai còng nghiep phàt trién Ngành TTCN chi càn it vón nhimg thu lai nhanh,

có sue song linh boat nén có khà nàng chuyén huóng san xuàt nhanh khi có thi truòng bién dòng và tàng nguón hàng xuàt khàu và thu ngoai té cho nhà nuóc Làng nghé và san phàm làng nghé dang buóc vào thòi ky phàt trién mói và tìjììg buóc hòi nhap quóc té vói vai trò, vi tri quan trong trong phàt trién còng nghiep dia phuong là:

+ Cung càp noi làm viec

+ Tàng thu nhap cho càc ho già dinh

+ Phàt trién nòng thòn

+ Hien dai hoà kinh té nòng thòn

Theo phuong thùc "Hien dai hoà còng nghiep truyén thóng" và "truyén thóng hoà còng nghé hien dai" nhàm day manh toc dò tàng truòng và chat lugng san phàm thù còng truyén thóng, dac biét là hàng thù còng my nghé, dàp ùng dugc nhu càu ngày càng cao cùa thi truòng trong nuóc và thè giói

- Phàt trién ngành nghé thù còng vài còng nghiep hoà - hien dai hoà

nòng thòn