Nghiên cứu phương pháp hấp thụ quang phân tử xác định đồng thời các chất có phổ hấp thụ xen phủ nhau dựa trên thuật toán lọc Kalman

Nghién culi cài tién chuong trình phàn mém xàc dinh dóng thcd càc càu tur co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang phàp su dung sai so tuong dói cùa phép do quang, 40 2.1.2.

DANH MUC CÀC TLT VIET TAT CÙA LUÀN ÀN

DANH MUC CÀC BANG CÙA LUÀN ÀN 6

DANH MUC CÀC HÌNH CÙA LUÀN ÀN 9

MÒDÀU j j

1 Ly do chon de tài 2 2

2 M u c d i c h va nhiem vu nghién cufu 23

3 Dèi tuong va pham vi nghién curu 23

4 Phirong phàp nghién cihi 24

5 Dóng góp cùa luan àn

6 Bo Clic cùa luan àn

CHl/ONG 1 TONO QUAN TÀI LIEU

1.1 Dinh luat Bughe - Làmbe- Bia va tinh chat còng tinh do

hàp thu quang i^

1.1.1 Dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia 15

1.1.2 Tinh chat cóng tinh do hap thu quang 15

1.2 Mot so phuong phàp xàc djnh dóng thòi càc càu tu 17

1.2.1 Phuofng phàp Vierordt 17

1.2.2 Phuang phàp phó dao hàm 1 g

1.2.3 Phuang phàp sai phàn 21

1.2.4 Phuang phàp bình phuang toi thiéu 23

1.2.5 Phuang phàp bình phuang toi thiéu nghich 25

1.2.6 Phuang phàp phàn tich hói quy 26

1.2.7 Phuang phàp bình phuang toi thiéu riéng phàn 28

1.2.8 Phuang phàp mang na ron nhàn tao 29

1.2.9 Phuang phàp tàch phd trac quang 30

1.2.10 Phuang phàp loc Kalman 33

1.3 Tdng quan ve càc nguyén tó dàt hiem 34

1.4 Tong quan ve càc vitamin B 35

Ket luan Chuong 1 30

CHl/ONG 2, NOI DUNG VA PHl/ONG PHÀP NGHIÉN CLfU,

THIET Bj, DUNG CU VA HÓA CHAT 40

2.1 Noi dung nghién culi 40

2.1.1 Nghién culi cài tién chuong trình phàn mém xàc dinh

dóng thcd càc càu tur co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau

theo phuang phàp su dung sai so tuong dói cùa phép do quang, 40

2.1.2 Nghién culi phuang phàp xàc dinh dóng thòi càc càu ìù

co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang phàp

loc Kalman 4I

2.12.1 My dung thuqt toàn xàc dinh dóng thdi càc càu tu

co phd hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang

phàp loc Kalman 42

2.1.2.2 Lqp chuong trình xàc dinh dóng thài càc càu tu co

phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuc/ng phàp

loc Kalman 42 2.1.2.3 Dành già uu, nhugc diém cùa phuang phàp xàc

dinh dóng thài càc càu tu co phd hàp thu quang phàn tu xen

phù nhau theo chuang trình loc Kalman da lqp trình 42

2.2 Phurang phàp nghién culi 43

2.2.1 Cosòlythuyét 43

2.2.1.1 Ca sa ly thuyet cùa phuang phàp su dung sai so

tuang dai cùa phép do quang 43

2.2.1.2 Ca sa ly thuyet càc thuqt toàn cùa phuang phàp loc

Kalman 4g

2.2.2 Ngón ngu làp trình 53

2.2.3 Xàc dinh giói han phàt hien va giói han dinh luong 53

2.2.3.1 Giói hqn phàt hien (LOD) 53

2.2.3.2 Giói hqn dinh luang (LOQ) 54

2.2.4 Dành già dò tin cày cùa quy trình phàn tich 54

2.2.5 Quy trình nghién cùu xày dung chuang trình phàn mém

xàc dinh dóng thcri càc càu tu 55

2.3 Thiet bi, dung cu va hóa chat 56

2.3.1 Thiétbi 55

2.3.2 Dung cu, Hóa chat 57

CHl/ONG 3 KET QUA NGHIÉN CLfU XÀC 0!NH DÓNG

THÒI CÀC CÀU Tir CO PHÓ HÀP THU QUANG PHÀN TLT

XEN PHÙ NHAU THEO PHl/ONG PHÀP TINH Dl/A TRÉN

SAI SO Tl/ONG DÓI CÙA PHÉP 0 0 QUANG 58

3.1 Lap chuang trình phàn mém 59

3.1.1 So dò thuàt toàn biéh dói he m phuang trình n an thành he n

phuong trình n an vói sai so tuong dói cùa phép do quang nhò nhàt 59

3.1.2 Làp trình thù tue biéh dói he m phuong trình n an thành he n

phuang trình n an vói sai so tuong dói cùa phép do quang nhò nhàt 60

3.1.3 Lap trình thù tue giài he n phuong trình n an bang

phuong phàp khù Gauss 61

3.1.4 Quy trình chung xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó

hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuong phàp su dung sai

so tuong dói ^2

3.2 Thuc nghiem kiém chùrng chuang trình xàc dinh dóng

thòi càc càu tùf co phó hàp thu quang phàn tur xen phù nhau

dua vào sai so tuong dói cùa phép do quang 63

3.2.1 Datvàndé 63

3.2.2 Tién hành thuc nghiem 64

3.2.3 Nhàn xét 88

Két luan Chuong 3 92

CHl/ONG 4 KET QUA NGHIÉN CLTU XÀC O ^ H DÓNG

THÒI CÀC CÀU Tir CO PHÓ HÀP THU QUANG PHÀN TLf

XEN PHÙ NHAU THEO PHL/ONG PHÀP LOC KALMAN 92

4.1 Làp chuang trình phàn mém theo phuong phàp loc

Kalman QT

4.1.1 Sa do thuàt toàn loc Kalman xàc dinh dóng thcri càc càu tir 93

4.1.2 Làp chuong trình xàc dinh dóng thòi càc càu tu theo

phuong phàp loc Kalman 95

4.1.3 Quy trình chung xàc dinh dóng thòi càc càu tu theo

phuang phàp loc Kalman 1Q2

4.2, Thuc nghiem kiém chumg chuong trình xàc djnh dóng

thòi càc càu tu theo phuong phàp loc Kalman

4.2.1 Xàc dinh dóng thòi càc nguyén tó dàt hiém trong hón

hap

4.2.2 Xàc dinh dóng thòi càc thành phàn cùa thuóc vién nén 116

4.2.2.1 Datvàndé 126

4.2.2.2 Me dinh dóng thòi paraxetamol va ibuprofen 116

4.2.2.3 Me dinh dóng thòi eàe Vitamin B trong hón hap 123

NHOTNG CÒNG TRÌNH D À CÓNG B 6 LIÉN QUAN OEN

NÓI DUNG LUÀN ÀN 132

TÀI LIÉU THAM KHÀO 133

PHU LUC 1 j4g PHU LUC 2 J49 PHU LUC 3 J54 PHU LUC 4 ^35

DANH MUC CÀC TLf VIÉT TAT CÙA LUÀN ÀN Tiéng viét

Sàc ky long hieu nàng cao

Bình phuang toi thiéu nghich

Giói han phàt hien

Giói han dinh lucmg

Càc nguyén to ho lantan

lon dat hiém

Phiìc màu giua càc ion Ln^"^ vói

Asenazo III

Bình phuang toi thiéu

Axit metyl etylen diamin tetra

axetic

Nguyén to dà't hiém

l-(2- piridin azo) naphton-2

4-(2-piridin azo) rezoxin

Bình phuong toi thiéu riéng phàn

Sai so tuong doi

Do lech chuan

Tiéng Anh

Acetyl acetone Arsenazo III Diethylen tetraamine penta acetic acid

Ethylen diamine tetra acetic acid

Ethylen diamine Diphenylthiocacbazone (dithizon)

High performance liquid chromatographic

Inverse least squares Limit Of Detection Limit Of Quantity Lanthanides

Lanthannide ion Lanthannides with asenazo III complexon

Least squares Methyl ethylen diamine tetra acetic acid

Rare earth elements l-(2- pyridilazo)-2-naphtol 4-(2-piridilazo) resorcinol Partial least square

Relative error Standard deviation

Viét tàt

Aca Ars DTPA

EDTA

En

H2DZ

HPLC ILS LOD LOQ

Ln Ln^" Ln^^-Ars

LS MEDTA NIDH PAN PAR PLS

RE

SD

DANH MUC CÀC BANG CÙA LUÀN ÀN

Bang 3.9 Két qua tinh nóng dò càc NTDH (iiM) trong càc

hòn hop chiia 5 NTDH (màu 26, 27 va 28)

Bang 3.10 Két qua tinh nóng dò càc NTDH (|uM) trong càc

Bang 3.13 Két qua tinh toàn nóng dò La^"" va Ce^"" trong

hòn hop ò càc ty le nòng dò khi nóng dò La^"^ nhò han nóng dò Ce^""

Bang 3.14 Két qua tinh toàn nòng dò La^^ va Ce^^ trong

hòn hap a càc ty le nòng dò khi nóng dò Ce^-" nhò 85 han nóng dò La^^

Bang 3.15 Két qua tinh toàn nòng dò Eu^"^ va Gd^"^ trong

hòn hgp ò càc ty le nóng dò khi nóng dò Eu^"" nhò 86 hon nòng dò Gd^""

Bang 3.16 Két qua tinh toàn nóng dò Eu^"^ va Gd^^ trong

hòn hop ò càc ty le nòng dò khi nóng dò Gd^"" nhò 87 hon nóng dò Eu^"^

Bang 4.1 Két qua tinh nòng dò La^"" va Ce^"" qua càc buóc

loc vói già tri C(0/0)La^^ = 0 va C(0/0)Ce^^ = 0

Bang 4.2 Két qua tinh nòng dò La^"" va Ce^"^ qua càc buóc

loc vói già tri C(0/0)La3^ = 1 va C(0/0)Ce^+ = 1

Bang 4.3 Nòng dò cìia càc phiic màu Ln^"" - Ars trong hòn

hap chiia 2 va 3 NTDH

Bang 4.4 Két qua tinh nòng dò càc NTDH trong hòn hop

chiia 2 va 3 NTDH theo chuang trình loc Kalman

Bang 4.5 Nóng dò cùa càc phùc màu Ln^"" - Ars trong hòn

hap chiia4 v à S N I B R

Bang 4.6 Két qua tinh nóng dò càc NTDH trong hòn hap

chiia 4 va 5 NTDH theo chuang trình loc Kalman

Bang 4.7 Nóng dò cùa càc phiic màu Ln^"^ - Ars trong hòn

Bang 4.8 Két qua tinh nóng dò càc NTDH trong hòn hop

chóa 6 va 7 NTDH theo chuang trình loc Kalman

Bang 4.9 Két qua tinh toàn nóng dò La^"" va Ce^"" trong hòn

hgp a càc ty le nóng do khi nóng do La^^ nhò hon

nóng dò Ce^^

Bang 4.10, Két qua tinh toàn nóng dò La^"" va Ce^"" trong hòn

hgp à càc ty le nóng dò khi nóng dò Ce^"" nhò han

nóng dò La^""

Bang 4.11 Két qua tinh toàn nóng dò Eu^"" va Gd^"" trong hòn

28 hgp a càc ty le nóng dò khi nóng dò Eu^"" nhò hon

34 Bang 4.17 Hàm lugng cùa càc vitamin B pha chétrong càc màu 125

35 Bang 4.18 Hàm lirgng cùa càc vitamin trong càc màu (|^g/ml) 126

128

DANH MUC CÀC HÌNH CÙA LUÀN ÀN

chat màu

Hình 1.2 Mò hình hoat dòng cùa mang no ron

Hình 3.1 So dò thuàt toàn bién dói he m phuong trình n

an thành he n phuong trình n àn vói sai so tuong

dói cùa phép do quang nhò nhàt

Hình 3.2 Su phu thuòc cùa dò hàp thu quang vào ty le

(nóng dò Asenazo Ill/nòng dò La^"")

Hình 3.3 Su phu thuòc cùa dò hàp thu quang cùa phùc

La^"" - Ars vào nóng dò

Hình 3.4 Su phu thuòc cùa dò hàp thu quang vào nóng

dò La^^-Ars (10-'^ 10-^ M)

Hình 3.5 Su phu thuòc cùa dò hàp thu quang vào nóng

dò La^+-Ars (10-^^10-^ M)

Hình 3.6 Su phu thuòc cùa dò hàp thu quang vào thòi

gian tao phiic

Hình 3.7 Phó hàp thu quang phàn tu cùa càc phùc màu

11

12

13

Hình 3.9 Phó hàp thu quang phàn tu cùa phùrc màu

La^-'-Ars; Ce^*-Ars va cùa hòn hgp La^"^ - Ars va

Ce^-"- Ars

Hình 3.10 Phó hàp thu quang phàn tu cùa phiic màu

Ln^"" - Ars trong màu 20

Hình 3.11 Phó hàp thu quang phàn tu cùa phùc màu

Ln^"" - Ars trong màu 25

14

15

16

Hình 3.12 Phò hàp thu quang phàn tu cùa phiic màu

Ln^"" - Ars trong màu 27

Hình 4.1 Sa dò thuàt toàn loc Kalman

Hình 4.2 Qua trình hòi tu nóng dò La^+ va

Ce^"-khi C(0/0) La^+ = 0 va C(0/0) Ce^^ = 0

17

18

Hình 4.3 Qua trình hòi tu nóng dò La^-" va Ce^""

khi C(0/0) La^^ = 1 va C(0/0) Ce^^ = 1

Hình 4.4 Phó hàp thu quang phàn tu cùa paraxetamol

va ibuprofen

19

Hình 4.5 Duòng hói quy tuyén tinh biéu dién su phu

thuòc cùa dò hàp thu quang A vào nóng dò

paraxetamol khòng co ibuprofen va khi co

10 |iig/ml ibuprofen

20

21

Hình 4.6 Duòng hòi quy tuyén tinh biéu dién su phu

thuòc cùa dò hàp thu quang A vào nóng dò

ibuprofen khòng co paraxetamol va khi co 5 fig/ml

MODAU

1 Ly do chon de tài

Trong phàn tich trac quang, thuòng gap hòn hop càc càu tu ma phó ha] thu quang phàn tu cùa chung xen phù nhau De phàn tich hòn hap này thònj thuòng phài tàch riéng tùng càu tu rói mói xàc dinh Viéc tàch riéng tùng cài

tu co nhiéu han che nhu: quy trình phàn tich phùc tap, tòn thòi gian, tòn hói chat, dò chinh xàc giàm Mot so càu tu khó tàch riéng ra khòi nhau triét de

De phàn tich trac quang mot hòn hap nhiéu càu tu ma khòng phài tàch riéng chung ra khòi nhau dà dugc nhiéu nhà khoa hoc nghién cùu Hién na>

co càc phuang phàp sau: phuang phàp Vierordt, phuong phàp bình phuong tòi thiéu, phuang phàp phó dao hàm, phuong phàp loc Kalman, Nhìn chung, càc phuang phàp này su dung nhiéu dù liéu do dugc tii phò hàp thu quang phàn tu cùa càc phùc màu, su dung càc thuàt toàn bién dói phùc tap nén càn phài su dung mày tmh va càc phàn mém chuyén dung Chung co uu diém là quy trình phàn tich don gian, phàn tich nhanh, tòn it hóa chat ma vàn cho két qua tin cày Tuy nhién mói phuang phàp déu co nhùng han che riéng, bòi vày càc nhà khoa hgc vàn dang tiép tue nghién cùu vàn de này nhàm tìm

ra mot phuong phàp hoàn thién hon

Ò nuòc ta, tàc già Tran Thuc Bình va cóng su [5, 6] da su dung phuang phàp bình phuang tòi thiéu dua trén co sa sai so tuyét dói cùa phép

do dò hàp thu quang là nhò nhàt de làp trình phàn mém theo ngòn ngù PASCAL xàc dinh dóng thòi càc càu tu, tuy nhién phuang phàp này mói chi

ò giai doan nghién cùu ban dàu, con co nhùng nhugc diém nén chua dugc àp dung ròng rài

Dà co mot so cóng trình nghién cùu xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu xen phù nhau su dung két qua do quang (phuong phàp sai phàn, phuang phàp phó dao hàm, phuang phàp hói quy, phuang phàp su dung

mang no ron nhàn tao ) [11, 24, 25, 26, 33, 103, 107]; mÒi phuong phà] déu co nhùng uu, nhugc diém riéng Tuy nhién dói vói he càc càu tu co ph( hàp thu quang phàn tu xen phù nhau nhiéu, giòng nhau hoac khi so càu ti trong hòn hgp lón thì hàu hét càc phuang phàp cho két qua co dò chinh xàc khòng cao, nén viéc ùng dung de xàc dinh càc màu thuc té con it

Trén thè giói, càc tàc già [60, 79, 96, 97, 98, 101, 105] dà su dun^ thuàt toàn loc Kalman de xàc dinh nóng dò cùa càc càu tu trong hòn hgp Thuàt toàn Igc Kalman dugc ùng dung de cài dàt cho mot so mày quang phó tuy nhién chuong trình va thuàt toàn loc Kalman vàn dugc giù dóc quyén khòng còng bò

Càc phuang phàp phàn tich xàc dinh dòng thòi he da càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau co tàm quan trong to lón trong lình vuc phàn tich, nhàt là dói vói he khó tàch nhu dàt hiém, trong phàn tich càc che pham dugc dung Màt khàc, da so càc thuóc thù dugc dùng trong phàn tich trac quang déu co tinh chgn loc khòng cao Càc thuòc thù PAN, PAR, Asenazo

III, Ditizon, thuòng phàn ùng vói rat nhiéu ion kim loai tao nén càc phùc

màu co phò hàp thu quang phàn tu xen phù nhau [4, 111, 113] Do dò phuang phàp phàn tich dòng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau co y nghìa to lón trong viéc mò ròng ùng dung cùa càc thuòc thù, don giàn hóa quy trình phàn tich, va dugc càc nhà phàn tich trac quang rat quan tàm

Vi nhùng ly do néu trén, viéc nghién cùu mot chuong trình vi tinh hoàn thién de xàc dinh dóng thòi càc chat co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau là càp thiét va co y nghia khoa hgc, dòng thòi góp phàn vào viéc phàt trién llnh vuc ùng dung tin hgc trong hóa hgc (chemometric) Bòi vày

chung tói chgn de tài "Nghién cùu phuong phàp hàp thu quang phàn tu xàc dinh dóng thòi càc chat co phÓ hàp thu xen phù nhau dua trén thuàt toàn loc Kalman" de nghién cùu

2 Muc dich va nhiém vu nghién cùru

Muc dich cùa de tài là làp chuang trình xàc dinh dóng thòi càc càu t

co phò hàp thu quang phàn tu xen phù nhau, chuang trình làp dugc co thè pha huy dugc càc uu diém, cùng nhu khàc phuc mot so nhugc diém cùa cà chuang trình dà co

Vói muc dich dò, chùng tòi dàt ra càc nhiém vu sau:

+ Cài tién chuang trình xàc dinh dóng thòi càc càu tu theo phuang phà]

su dung sai so tuyét dói cùa phép do quang thành chuong trình su dung sai si

tuang dòi cùa phép do quang

+ Kiém chùng phuang phàp va chuang trình dà làp thòng qua viéc phài tich mot so màu tu pha che cùa hòn hgp càc càu tu, tu dò dành già uu nhugc diém cùa phuang phàp su dung sai so tuong dói cùa phép do quang so vò phuong phàp su dung sai so tuyét dói cùa phép do quang cùng nhu vói càc phuang phàp khàc

+ Xày dung thuàt toàn cùa phuong phàp xàc dinh dóng thòi càc càu tiJ

co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau trong hòn hgp theo phuang phàp Igc Kalman

+ Làp chuang trình xàc dinh nóng dò càc càu tu co phò hàp thu quang phàn tu xen phù nhau trong hòn hgp theo phuang phàp Igc Kalman

+ Kiém chùng phuong phàp va chuong trình Igc Kalman dà làp thòng qua viéc tinh toàn, phàn tich mot so màu tu pha che cùa hòn hgp càc càu tu, tu

dò tìm ra quy trình phàn tich xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phò hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuong phàp Igc Kalman, dành già uu nhugc diém cùa phuong phàp Igc Kalman so vói càc phuong phàp khàc

3 Do! tugng va pham vi nghién cùru

Nghién cùn co sa ly thuyet, làp chuang trình xàc dinh dòng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau bang ngòn ngù làp trình PASCAL va ngón ngù FORTRAN

Càc càu tu co phd hap thu quang phàn tu xen phù nhau thoà man din luàt Bughe - Làmbe - Bia va tinh còng tinh dò hàp thu quang là doi tuon dirgc dùng de thuc nghiem kiém chùng chucfng trình da làp

4 Phirong phàp nghién cùru

Dua trén phép bình phuang toi thiéu de bién dói he m phuong trình n ai

Lap dugc chuong trình phàn mém dùng de xàc dinh dóng thcrt càc cài

tu trong hòn hop ma khòng càn tàch càc càu tu ra khòi nhau Chuong trình d; lap co nhiéu uu diém hon càc chucfng trình da co nhu: pham vi àp dung rónj hon, do chfnh xàc cao hon, de su dung va khi àp dung vào thuc té se tiét kien thòi gian, hoà chat, còng sue cùa nguòi làm phàn tich

6 Bó' cuc cùa luan àn

Luan àn ngoài phàn mò dàu, két luan, tài lieu tham khào va phu lue; góm co 4 chuong:

Chuang 1 : Tóng quan tài lieu

Chuang 2: Noi dung va phuang phàp nghién cùu, thiét bi, dung cu va hoà chat

Chuang 3: Két qua nghién cùu xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang phàp tinh dua vào sai so tuang dói cùa phép do quang

Chuang 4: Két qua nghién cùu xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang phàp loc Kalman

C h u o n g 1 TÓNG QUAN TÀI LIÉU

LL DINH LUAT BUGHE - LÀMBE - BIA VA TINH CHAT CÒNG TINH DÒ

HAP THU QUANG

Hàu hét càc phuong phàp phàn tich trac quang xàc dinh dòng thòi nhié

càu tu déu dua trén co so dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia va tinh còng tinh d

hàp thu quang cùa càc càu tir trong hòn hgp [5, 7, 12, 19]

1.1.1 Dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia

Do hàp thu quang cùa càu tu ty le thuàn vói nòng dò cùa càu tu tron;

dung dich va bé day lóp dung dich ma ành sàng truyén qua

Biéu dién dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia bang phuong trình toài

hoc nhu sau: Ax = s^b C (1.1)

Trong dò : A^: dò hàp thu quang cùa dung dich ò buóc song X

Zx- he so hàp thu mol phàn tu cùa càu tu tai buóc song À,

b: bé day lóp dung dich (cm)

C: nòng dò cùa càu tu trong dung dich (mol/lit)

1.1.2 Tinh chat cóng tinh do hàp thu quang

Dò hàp thu quang cùa mot dung dich hòn hgp nhiéu càu tu tai mot buóc

song bàt ky bang tóng dò hàp thu quang cùa tà't cà càc càu tu trong hÒn hgp tai

buóc song dò

Biéu dién tmh còng tmh ve dò hàp thu quang cùa dung dich hòn hgp

chùa n càu tu tai buóc song X bang phuong trình toàn hgc:

A.=A„+A,,+ +A,^^+ +A„,=|;A^^, (1.2)

Trong dò : A^ dò hàp thu ành sàng cùa dung dich hón hgp chùa n càu

tu ò buóc song A,

A i x: dò hàp thu ành sàng cùa càu tu thù i a buóc song X ;

là so càu tu hàp thu ành sàng co trong hón hap ; vói i = 1 - n

Tu (1.1) co the viét lai phuang trình (1.2) nhu sau :

A,=s,,.b.C,+E,,.b.C,+ +e„,.b.C„=5]8,,.b.C, ( i j

i = l

Khi phàn tich dóng thòi nhiéu càu tu trong hòn hgp thì tinh chat con:

tinh cùa dò hàp thu quang thuòng khòng thoà man mot càch nghiem ngà

(màc dù càc càu tu khòng tuong tàc hoà hgc vói nhau nhung vi càc ành huòn;

vàt ly, lue ion, làm ành huòng dàng ké dén dò chinh xàc cùa két qua phài

tich) Do vày, viéc kiém tra tinh còng tinh dò hàp thu quang cùa hòn hgp truó(

khi phàn tich là hét sue quan trgng

De kiém tra tinh cóng tinh dò hàp thu quang cùa hòn hgp ò càc diéi

kién khàc nhau, ta phài so sành tòng dò hàp thu quang cùa càc dung dich chùc

tùng càu tu riéng ré vói dò hàp thu quang cùa dung dich hòn hgp chiìa càc cài

tu dò, dugc do trong cùng mot diéu kién Két qua kiém tra se cho biét co si

ành huóng giùa càc càu tu hàp thu quang trong dung dich hòn hgp ha>

khòng? trong khoàng nòng dò nào thì dò hàp thu quang cùa dung dich nghién

cùu con tuàn theo dinh luat Bughe - Làmbe - Bia va thoà man tinh còng tinh

dò hàp thu quang de co thè àp dung

Nguyén nhàn làm sai léch tinh còng tinh dò hàp thu quang co thè là do

tuong tàc hóa hgc giua càc càu tu trong hòn hgp, cung co thè do tuong tàc vàt

ly (lue ion, càc càu tu co su hùt, óày làn nhau .), do hién tugng khuéch tàn,

tàn xa ành sàng cùa càc càu tu, dàc biét là khi so càu tu trong hòn hgp càng

lón

Dua vào dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia va tinh còng tinh dò hàp thu

quang, nguòi ta dà xày dung nén rat nhiéu phuong phàp xàc dinh dóng thòi

càc càu tu co màu Sau day là mot so phuong phàp co bàn

1.2 MOT SO PHUONG PHÀP XAC DINH DÓNG THÒI CAC CAU TU

1.2.1 Phirong phàp Vierordt

De xàc dinh nòng dò cùa càc càu tu trong hòn hgp, làn dàu tién Vierorc

dà do dò hàp thu quang cùa dung dich hòn hgp ò càc buóc song khàc nhai sau dò thiét làp he phuong trình bàc nhàt ma so phuong trình bang so an so (s^ càu tu trong hòn hgp), giài he phuong trình này sé tinh dugc nóng dò cùa cà càu tu Diéu kién de àp dung phuong phàp này là càc càu tu trong hòn hg phài tuàn theo dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia va thoà man tinh còng tinh cu;

A(^2) = s^Cib + 822C2b + + s,2Cib + + s„2C„b

A(Xn) = SinCib + EznQb + + Sj^Qb + + 8„„C„b (1.4;

Trong dò : A(Xi), A(X2), , A^my Dò hàp thu quang cùa hòn hgp ò buóc són^

À,, buóc song A,2, , va buóc song À,„

£(„: he so hàp thu mol phàn tu cùa càu tu i tai buóc song A.„ (dugc xàc dinh bang càch do dò hàp thu quang cùa dung dich chi chùa càu tu i ò buóc

song IJ

b: bé day lóp dung dich (cm)

Q: nòng dò cùa càu tu thù i trong hón hgp (mol/lit) Vói i, j = 1-J- n

Giài he n phuong trình vói n àn sÓ là C„ Q , , C„ sé tìm dugc nÓng

dò cùa càc càu tu Khi so càu tu trong hÒn hgp it thì viéc giài he n phuong trình tuyén tinh khà don giàn Tuy nhién khi so càu tu Idn thì viéc giài he phuong trình phùc tap hon OAI HOC QUÓ'C GIÀ HA NQÌ

TRUNG TÀM THÒNG TIN THLfVIÈN

\ A L V 304

Phuang phàp Vierordt chù yéu duac vàn dung de tìm càch giài h( phuang trình nhu : giài bang do thi, giài bang phép ma tran vuòng, phuang phàp khù Gauss, .de xàc dinh nóng dò cùa mòi càu tu [20, 28, 29]

Càc tàc già [50] da su dung phuang phàp Vierordt de xàc dinh dónj thòi paraxetamol va cafeine trong thuò'c vién nén bang càch do dò hàp thi

quang à càc buóc song 242 va 273 nm, con càc tàc già [46] dà xàc dinh dón^

thòi axit saHxylic va cloramphenilcol bang càch do dò hàp thu quang a càc buóc song 278 va 297 nm

Phuang phàp Vierordt don giàn, de thuc hien nhung chi àp dung duac khi so càu tu trong dung dich hòn hap it, phó hàp thu quang phàn tu xen phij nhau khòng nhiéu, tinh chat còng tinh dò hàp thu quang dugc thoà mar nghiem ngat, thiét bi do quang tot thì phuang phàp cho két qua khà chinh xàc, Doi vói he nhiéu càu tu, dac biét là khi phó cùa càc càu tu xen phù nhau nhiéu, tinh chat còng tinh dò hàp thu quang khòng dugc thoà man nghiem ngat, thiét bi do co dò chinh xàc khòng cao thì phuang phàp khòng chinh xàc

va co sai so lón [5, 53, 54] Bài vày mac dù phuang phàp Vierordt tuy ra dòi

dà làu, nhung ùng dung trong thuc té con rat it Tuy nhién day là ca sa ly thuyet co bàn nhat, dat nén móng cho càc nhà khoa hoc sau này phàt trién, cài tién de xày dung nén càc phuang phàp mói

1.2.2 Phuang phàp phó dao hàm

Dò hàp thu quang cùa càc càu tu là hàm cùa do dai buóc song cùa ành

sàng tói A = f{X) Phó dao hàm cùa dò hàp thu quang theo buóc song X dugc

biéu dién bang phuang trình toàn hoc:

Dao hàm bac 1 cùa dò hàp thu quang: AJJ^'j = — = f • {y^

Dao hàm bac 2 cùa dò hàp thu quang: AJ^j = - ^ = f- [l)

va dao hàm bàc n cùa dò hàp thu quang: AJ"' = ~ = f<"' (A,) (1.5)

Theo dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia thì: AJJj = A = ẹC.b

Vi C va b là hàng so, khòng phu thuóc vào buóc song X nén:

*'* dX dX

^'^ dX' dX'

A { " ) = ^ = C b ^ (1.6^

Do hàp thu quang cùa dung dich co tinh cóng tinh nén:

A{n) =Â"' + A*"' + +Â"^ {^ 1'

•^(X)honhop -^{XjCautuI "^{^jCau tu 2 • " - ^ ( ^ j c a u tu n \^-'j

De tinh dao hàm tai buóc song X nguòi ta chon mot cùa so ± n diém se

lieu tu phó bàc 0 va mot da thùc hói quy dugc tinh bang phuang phàp bình

phuang tó'i thiéụ Da thùc này co dang:

Ax = ao + aị;^+ a2.^^+ + ậA,^ (L8) Càc he so ag, â, , â tai mói buóc song tuang ùng là càc già tri dac

hàm bàc 0, 1, 2, , k De co phó dao hàm doi vói tàp so lieu phó bac khòng,

dàu tién ta phài su dung phuang phàp hói quy bình phuang tó'i thiéu de tìm

dugc hàm hói quy là da thùc bac caọ Sau do lày dao hàm cùa hàm này ta sé

dugc càc phó dao hàm

Dói vói phó dao hàm bàc 0, 1, , n ta thày co nhung dac diém nhu

sau: Dinh cùa phó dao hàm bac n là diém uón cùa phó dao hàm bac (n - 1),

con tai dinh cùa phó dao hàm bac (n-1) thì phó dao hàm bàc n co già tri

bang 0 So dinh cùa phó dao hàm bàc n nhiéu han so dinh cùa phó dao hàm

bac (n-1) (hình 1.1)

Nhu vày, dùng phuang phàp phó dao hàm ta co thè tàch phó gàn trùng

nhau thành nhung phó mói va khi do ta co thè chon dugc nhiìng buóc song ma

tai do chi co duy nhàt 1 càu tu hàp thu con càc càu tu khàc khòng hàp thu,

nhò do ma co thè xàc dinh dugc tùng chat trong hòn hgp Bang toàn hoc nguòi ta xày dung dugc phàn mém khi do phó cùa dung dich hón hgp co tht ghi ngay dugc phó dao hàm càc bàc cùa phó do Càn cu vào càc già tri ph( dao hàm ta lua chgn dugc buóc song xàc dinh dó'i vói tùng càu tu

Tu hình 1.1 nhàn thày, vói hàm A = f(À), khi bàc dao hàm cùa hàm P

càng cao thì càc dinh cuc dai hàp thu cùa càc chat càng càch xa nhau, tue lì

dò phàn giài tot nhung cuòng dò hàp thu giàm di nén do nhay cùa phép xàc dinh cung bi giàm theo Do do trong thuc té, khòng nén chon bac dao hàm qui cao ma chi nén chgn dén khi ma dinh hàp thu cùa hai chat vùa tàch khòi nhai

va khòng con su xen phù hoac xen phù rat it là dugc Truòng hgp càc càu tu ce phó hàp thu quang phàn tu tuang tu nhau thì khòng thè àp dung phuang phàj phó dao hàm, vi khi dao hàm lén thi càc cuc dai hàp thu vàn trùng nhau Dà>

là han che lón nhà't cùa phuang phàp phó dao hàm

Hình 1.1 Phodqo hàm bàc 0,1,2, 3 va bàc 4 cùa mot hap chat màu

(a) - Dao hàm bàc 0 (b) Dao hàm bàc 1 (e) Dao hàm bàc 2

(d) - Dao hàm bac 3 (e) Dao hàm bàc 4

Ò nuóc ta, mot so tàc già dà su dung phuang phàp phó dao hàm xà dinh dóng thòi càc vitamin tan trong nuóc [16, 17, 18] cQng nhu xàc dinl dóng thòi càc che pham dugc dung khàc [9, 15] Càc két qua thu dugc co sa

so trong khoàng 1,7-J-5%

Trén thè giói, phuang phàp phó dao hàm dugc ùng dung de phàn ticl càc che pham dugc dung [50, 51, 83, 84, 86, 89] cQng nhu hón hgp càc chà

vò ca, hùu ca [45, 48, 49, 75] Hàu hét càc két qua déu cho thày phuang phà]

co dò tin cày cao Tuy nhién phuang phàp phó dao hàm chi dugc àp dung kh

so càu tu trong dung dich it va phó hàp thu quang phàn tu cùa chùng khònj trùng nhau Truòng hgp dung dich co nhiéu càu tu va phó hàp thu quang phài

tu tuang tu nhau thì khòng thè àp dung phuang phàp phó dao hàm

Ay^: dò hàp thu quang cùa hòn hgp

Ax: dò hàp thu quang cùa càu tu X

Aj: dò hàp thu quang cùa càc càu tu tap chat

Sx: he so hàp thu mol phàn tu cùa càu tu X

b: bé day cuvet chùa màu (cm)

ao, aj, a2: càc he so'

Tàc già [24] dà chgn càc cap buóc song dàng quang va vói phuang phàp giài sai phàn càp 2 tinh dugc già tri nóng dò cùa càu tu X là:

Cx =

CxO | _ 2 ^ A^^^j^^p^^^^ j + 2 ^ ^honhop(X,, ) ~^Z1 ^honhop{;.^ ) " 2 ^ 2 ^ ^

( 1 1 0

Trong do: X-^^, X^^ là cap buóc song dàng quang thù k

A.^k là buóc song càch déu thù k cùa cap buóc song X-^^, X^^

^2 va hi, dugc tinh bòi biéu thùc sau:

, _ Z ( ^ - > - O ^ E A A , ( X - - X - ) - X ( X ^ X - ) ( X , - X , ) X A A , ( X , - X , ) ^^

Z(-.-x.r.Z(x^x,lf-[2:(x^x,g(x,-x,J

h = f e ^ (1.12

Vói Xji,, Xji, là toa dò cùa dò dai buóc song X-^^, X-^^ khi chgn góc toa de

mói tuy y (vói muc dich de giàm khói lugng tinh toàn)

A A | , - ^ A h 5 n h a p ik,jk — -^hòn hop (A.jk) " -^hón hop (>.ik) ( 1 - 1 3

Phuang phàp sai phàn co thè àp dung vói càc hón hgp da càu tu ce

thành phàn nén phùc tap vi phó cùa càc càu tu khàc ngoài càu tu càn phàn tic!

dugc xem là phó cùa tap chat

Két qua tinh toàn theo phuang phàp sai phàn co dò chinh xàc tuang dói

cao, tuy nhién viéc nhàp dù lieu vào chuang trình tinh toàn khòng thuàn Igi

nhu phuang phàp bình phuang tói thiéu àp dung cho he da bién, diéu kien àp

dung cùa phuang phàp này là càc phó cùa chat càn xàc dinh va cùa càc tap

chat phài co dang duòng cong parabol Dói vói nhung doan phó cùa chat càn

xàc dinh cung nhu cùa tap chat co dang khàc duòng cong parabol thì viéc àp

dung phuang phàp này sé cho két qua khòng chinh xàc [24] Chinh vi vay kha

nàng àp dung cùa phuang phàp sai phàn bi han che nhiéu do phài thòa man

diéu kién trén

1.2.4 Phirong phàp bình phirong tói thiéu [99]

Phuang phàp bình phuang tói thiéu cho he da bién (Least

Squares - LS) àp dung dinh luat Bughe - Làmbe - Bia de thiét lap so phuang

trình lón hon nhiéu so càu tu trong hòn hgp

Trong he n càu tu thoà man dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia va tinh chat

còng tinh dò hàp thu quang thi:

A^ = SiQb+ 82C2b + + enCnb= J k - q (1.14)

i = l

Sau khi quét phó a m buóc song, néu m = n thi ta sé làp dugc he phuang

trình tuyén tmh n an so (phuang phàp Vierordt), néu m > n thì ta sé làp dugc

he ma so phuang trình nhiéu han so an so:

Al = BiiC,b + S2iC2b + + 8„jC„b A2 = SnCib + S22C2b + + 8,2C,b

A , = 8 i , C i b + 8 2 , C 2 b + + 8„,C,b (1,15)

Mot càch tóng quàt co thè viét lai he phuang trình (1.15) là:

Aj=Ie,.b.C

i=I

a day Aj là do hàp thu quang cùa hón hgp ò buóc song Xy

8ij: he so hàp thu mol phàn tu cùa càu tu i ò buóc song X-

b: bé day lóp dung dich (cm)

Q: nóng dò cùa càu tu i (mol/ lit) Vói i = 1 -^ n; j =1 ^ m

Vi ò buóc song X^ thi 8^ va b khóng dói nén dat 8ij.b = K, phuang trình

(1.15) dugc viét lai duói dang ma tran:

A = K.C (1.16) Vói A là véc ta do hàp thu quang co m hàng, 1 còt

C là véc ta nóng dò cùa càc càu tu co 1 hàng, n còt

K là ma tran m hàng, n còt cùa he so hàp thu mol phàn tu

Ma tran he so hàp thu K dugc tinh:

K = A = ^ (1.17)

c ce ^ ^

Dua vào càc già tri dò hàp thu quang AQ va càc hàng so' K, nóng dò cùa

càc càu tir càn phàn tich Q trong càc màu dugc tinh theo phuong trình:

^ ° ^ ^ ^ ^ v ó i m > n (1.18) Trong do:

C , K' là ma tran chuyén vi cùa ma tran C va ma tran K

Co, AQ là véc ta cùa nóng dò màu va cùa dò hàp thu quang chuan

Phuang phàp bình phuang tói thiéu co thè su dung toàn bò so lieu do

phó de lap ra he m phuang trình n an so (m > n) Qua trình bién dói ma tran

theo nguyén tàc cùa phép bình phuang tói thiéu sé màc sai so nhò nhàt, do dò

nàng cao do chfnh xàc cùa phép xàc dinh Viéc nhap so lieu thuàn tién (co thè

tu file dù lieu do tu mày quang phó), toc dò tinh toàn nhanh Tuy nhién han

che cùa phuang phàp là phài biét thành phàn dinh tinh cùa hón hgp, Trong

truòng hgp chua biét rò thành phàn cùa hón hgp hoac càc càu tu co su tuang

tàc vói nhau làm thay dói he so hàp thu mol phàn tu cùa tùng càu tu thì khóng

thè àp dung dugc vi sai so sé rat lón

Ve nguyén tàc, co thè su dung phó toàn phàn de lap m phuang trình n

an (vói m >n trong dò m là so buóc song do quang, n là so càu tu trong hón

hgp) Tuy nhién phuang phàp khóng chi rò giói han dùng nhùng buóc song co

dò hàp thu quang A nhu thè nào cùng nhu so lugng càu tu trong hòn hgp tói

da là bao nhiéu thi két qua mói chinh xàc

Càc tàc già [64] dà su dung phuang phàp bình phuong tói thiéu de xàc

dinh hàng so phàn ly cùa càc axit; càc tàc già [102] dà xàc dinh dóng thòi sàt,

coban va niken trong dàu vói sai so tu 1,1^5,3% con càc tàc già [75] da dinh

lugng dóng thòi càc vitamin B trong hòn hgp bang phuang phàp bình phuang

tói thiéu

1.2.5, Phuong phàp bình phuong tói thieu nghich

Càc phuang phàp vùa trình bay a trén déu già thiét ràng khóng co su

tuang tàc giua càc càu tu trong hòn hgp va thành phàn cùa càc càu tu trong

hòn hgp déu phài dugc biét truóc Nhung trong thuc té rat khó biét truóc thành

phàn cùa hòn hgp, càc càu tu co thè khòng tuang tàc hoà hgc vói nhau nhung

vàn co su tuang tàc vàt ly giua càc càu tu Nhiéu khi chùng ta co thè chi càn

phàn tich mot so càu tu trong hón hgp da càu tu Truòng hgp này phuang phàp

chuan hoà don giàn sé thàt bai vi thành phàn hoà hgc va thành phàn phó chuan

khóng dugc biét day dù De khàc phuc nhugc diém trén nguòi ta dua ra

phuang phàp bình phuang tói thiéu nghich (Inverse Least Squares - ILS) Ca

sa cùa phuang phàp là su dung phép bién dói dai so de sàp xép lai dinh luat

Bughe - Làmbe - Bia va biéu dién no duói dang:

Già su he co hai càu tu X va Y, do dò hàp thu quang cùa he ò hai buóc

song Àj va X2 ta co he phuang trình:

Cx = AxiPx.Xi +A;,2Px,X2 + E x

Ngay cà néu khóng biét nóng dò cùa tàt cà càc càu tu khàc trong hòn

hgp thì ma tran càc he so (P) vàn co thè dugc tinh mot càch chfnh xàc

Càc buóc song dugc chgn phài nàm trong mién co su hàp thu cùa càc

càu tu trong hòn hgp, dóng thòi cùng càn phài do dò hàp thu quang tai càc

buóc song khàc nhau cho mòi càu tu Trong thuc té, de chuan hoà chinh xàc

cho mò hình, càn do it nhàt tai so buóc song bang so càu tu càn xàc dinh trong

hón hgp

Trong thuàt toàn cùa phuang phàp, ma tran he so P co thè giài dugc

bang càch tinh: P=— (1.22)

/\

Tuong tu phuang phàp bình phuang tói thiéu néu ma tran A khòng

vuòng (m > n) thì co su bién dói nghich dào ma tran nhu sau:

c c e

Phuang phàp bình phuang tói thiéu nghich (ILS) là mot truòng hgp cùa

phuang phàp phàn tich da bién Trong mò hình này, nóng dò cùa càc càu tu

dugc giài tu dò hàp thu quang cùa dung dich hón hgp tai càc buóc song dugc

chgn Thuàn Igi chinh cùa phuang phàp là cho khà nàng chuan hoà càu tu càn

xàc dinh ma khóng phu thuòc vào càc chat gay càn tra Vi khòng biét thành

phàn khàc cùa hón hgp trù càu tu càn xàc dinh, nén phuong phàp ILS thich

hgp de phàn tich càc hòn hgp phùc tap ma khóng thè xàc dinh dugc chfnh xàc

càc thành phàn cùa hòn hgp

Càc tàc già [108] da xàc dinh dóng thòi coban, dóng va niken dua trén

su tao phùc vói EDTA theo phuang phàp bình phuang tói thiéu nghich, Càc

tàc già [55, 56] da xàc dinh mot so hgp chat hùu ca trong thuóc theo phuang

phàp bình phuang tói thiéu nghich

1.2.6 Phuong phàp phàn tich hói quy

Phuang phàp phàn tfch hói quy chi dugc àp dung khi dò hàp thu quang

cùa dung dich hòn hgp thòa man dinh luat Bughe - Làmbe - Bia va tfnh chat

Gòng tfnh cùa dò hàp thu quang

Ai=Ée.,^.C,.b = Ì a C, (1.24)

i = l i = l

Trong thuc té, khi do dò hàp thu quang cùa càc màu luòn co sai so do,

do do dò hàp thu quang Aj cùa hòn hgp phài dugc biéu dién bang phuong trình

hói quy:

^=Z^v*^i +bi,Xj (1.25)

i = l

Trong do: a j ^, b j ^j là càc he so cùa phuang trình hói quy tuyén tfnh

cùa càu tu i tai buóc song X^ Co thè xàc dinh dugc càc he so này bang càch do

dò hàp thu quang cùa càc càu tu i riéng ré a càc buóc song X^ sau dò tfnh theo

He n phuorng trình tuyén tfnh n an duoc thiét làp bang càch chon n

buórc song trén mién phó ghi dugc rói tinh càc he so cùa phuang trình hói quy

cho riéng tìmg càu tic ò càc buóc song và àp dung phuong trình (1.25) se tinh

dugfc nóng dò cùa càc càu tu Lai chon n buóc song tiép theo và àp dung tinh

toàn nhu trén, két qua ta se thu dugc mot bó già tri nóng dò cùa càc càu tu

trong he, su dung phuong phàp thóng ké de xù ly càc két qua se thu dugc già

tri nóng dò cùa càc càu tu trong hón hgp vói sai so nhò nhàt

Phuong phàp phàn tich hói quy su dung phuong phàp thóng ké de xù ly

so lieu tinh toàn dugc, do vày nàng cao dugc dò chinh xàc cùa két qua, tuy

nhién chuong trình tinh toàn phùc tap, qua nhiéu còng doan, viéc nhàp so lieu

lón và tuong dói phùc tap

Càc tàc già [25] dà xàc dinh dóng thcri niobi và tantan trong hón hgp khi

tao phùc vói PAR su dung phuang phàp phàn tich hói quy de tinh toàn Càc

két qua thu dugc khà chfnh xàc nhung vói so càu tu trong dung dich hón hgp

chi là 2

1.2.7 Phuong phàp bình phuang tòi thiéu riéng phàn

Phuang phàp bình phuang tói thiéu riéng phàn (Partial Least

Squares - PLS) dua trén ca so phàn tfch ma tran phó cùa hón hgp càc càu tu

thành mot bó càc véc ta riéng cùa tùng càu tu và hói quy chùng theo nóng

dò Càu tu co nóng dò cao sé dóng góp nhiéu han so vói phó cùa càu tu co nóng dò thàp Phuang phàp PLS tan dung mói quan he giua so lieu phó thu dugc và nóng dò cùa càc càu tu Vi so lieu phó co thè dugc phàn tàch thành càc bién nén so lieu nóng dò cung co thè phàn tàch dugc nhu vay Két qua thu dugc hai day véc to: mot day cho so lieu phó và day kia cho so lieu ve nóng dò càc càu tu Hai day này thóng qua mot so loai hói quy và mot mò hình chuan dugc xày dung truóc

Phuang phàp bình phuang tói thiéu riéng phàn (PLS) là su két hgp phuang phàp bình phuang tói thiéu su dung dù lieu toàn phó và hói quy thành phàn riéng cùa phuang phàp bình phuang tói thiéu nghich [66]

Nhiéu tàc già dà su dung phuang phàp bình phuang tói thiéu riéng phàn de xàc dinh dóng thòi càc ion kim loai trong hòn hgp Xàc dinh cròm

và sàt trong hòn hgp vói sai so 1,5% [32]; Xàc dinh dóng thòi hòn hgp lantan, honmi và mangan vói sai so 7%[61]; Xàc dinh dóng và niken vói sai

so 5% [106] bay hòn hgp sàt, niken và coban vói sai so 2,02% [109] Mot

so tàc già khàc [76, 82, 87, 93, 94, 100] cùng dà xàc dinh càc ion kim loai trong hòn hgp theo phuang phàp bình phuang tói thiéu riéng phàn Nhiéu còng trình da su dung phuang phàp PLS de xàc dinh càc chat hùu ca [43,

44, 49, 81, 85] trong hòn hgp Càc két qua thu dugc déu co dò chfnh xàc cao và phù hgp vói càc phuang phàp phàn tfch khàc Tuy nhién cùng chi giói han so càu tu trong dung dich hón hgp khóng qua 3

1.2.8 Phuang phàp mang na ron nhàn tao

Néu chùng ta xem bò nao nguòi nhu là mot mang na ron 'tot nhàt', trén y tuofng dò xày dung mot mang na ron nhàn tao bàt chuóc nò Tuy vay, trong thuc té chùng ta chi co thè thiét ké dugc mang na ron don giàn han rat

nhiéu Bang càch dat càc na ron sao cho chùng a trong nhùng lóp càch biét, mèi na ron trong mot lóp dugc nói vói tàt cà càc na ron khàc ò lóp ké tiép và

xàc dinh bang nhùng tfn hieu chi dugc truyén theo mot huóng qua mang Dò chfnh là mò hình mang no ron

Mang no ron van hành nhu sau: Mòi na ron nhàn mot tfn hieu tu na ron cùa lóp truóc và mói tfn hieu này dugc nhàn vói he so riéng Nhùng tfn hieu vào co trgng so dugc gom lai và qua mot hàm han che dùng de càn chinh tfn hieu ra (két qua) vào mot khoàng già tri xàc dinh Sau dò, tfn hieu

ra cùa hàm han che dugc truyén dén tàt cà càc na ron cùa lóp ké tiép Nhu thè, de su dung mang giài bài toàn, chùng ta su dung nhùng già tri tfn hieu vào cho càc lóp dàu Cho phép tfn hieu lan truyén qua mang và dgc càc già tri két qua sau lóp ra

/ ^ ' ^ l ó p an

input *^Cy^/^ ^\^^^C^ *^ output

Tfn hieu vào • ( ^ ' ~ ^ \ ^ \ ^ /^"^^f^^) ^ ^^^ ^^^^ ^^

Hình 1.2 Mó hình hoat dóng eùa mang na ron

Dò chinh xàc cùa tfn hiéu ra (két qua) phu thuòc vào trgng so ciia càc

no ron, nén càn phài hiéu chinh càc trgng so de giài vói tttng bài toàn cu the

De hiéu chinh dugc trgng so càn càc thòng tin lan truyén ngugc Qua trình lan truyén ngugc dugc thuc hién vói mot so buóc lap Lue dàu, càc két qua thu dugc se là hòn loan Két qua này dugc so sành vói két qua dà biét và tin

hiéu sai so bình phuang trung bình sé dugc tfnh Sau dò, già tri sai so sé dugc lan truyén trò lai mang và nhùng thay dói nhò dugc thuc hien dói vói càc trgng so trong mòi lóp Su thay dói trgng so dugc tfnh toàn sao cho giàm tfn hieu sai so dói vói truòng hgp dang xét Toàn bò qua trình dugc lap lai dói vói mòi bài toàn và sau dò lai quay tra ve bài toàn dàu tién và cu thè tiép tue Vòng lap dugc lap lai cho dén khi sai so toàn cuc rai vào vùng xàc dinh bòi mot nguòng bòi tu nào dò Tàt nhién, khóng bao giò càc két qua thu dugc chfnh xàc tuyét dói De xày dung dugc chuang trình theo phuang phàp mang

na ron co két qua cao là rat khó và dòi hòi nguòi lap trình phài co kién thùc tòt ve tin hgc [29]

Càc tàc già [8, 26] dà su dung phuang phàp mang no ron nhàn tao de xàc dinh dóng thòi càc càu tu theo phuang phàp trac quang Nhung viéc bó tri càc thf nghiem con phùc tap, khó àp dung vào thuc té

1.2.9 Phuang phàp tàch phó trac quang

Vói hòn hgp càc càu tu thoà man dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia và tfnh còng tinh dò hàp thu quang thì quan he giùa dò hàp thu quang cùa càu tu

a buóc song X nào do là mot hàm so cùa nóng dò Truòng hgp tóng quàt,

hàm so biéu dién su phu thuòc giùa dò hàp thu quang và nóng dò co thè viét:

ajjk là he so bac k cùa càu tu i ò buóc song Xy

Trong he phuang trình phi tuyén (L29), càc già tri ay^.x^ chinh là phó riéng ré cùa càu tu i trong hón hgp Giài he phuang trình trén sé thu dugc phó dóng góp cùa tùng càu tu khi biét phó hòn hgp De giài he phuang trình (1.29)

ta càn phài biét càc he so a^^ Bang càc phó màu cùa càu tu i và su dung

phuang phàp hói quy ta co thè tfnh dugc càc he so a-^^^ Phuang phàp này dugc

tinh theo nguyén tàc tóng bình phuang khoàng càch giùa già tri thuc nghiem

và già tri tfnh dugc là nhò nhàt

Tai buóc song X-^ ta co:

1=1 V ki=l

Trong do y-^: già tri dò hàp thu quang do dugc cùa càu tu i;

XÌ: nóng dò cùa càu tu i cùa phó màu; a^ he so hói quy; n: so phó màu; m: bàc cùa da thùc

De Q nhò nhàt thì dao hàm bàc nhàt cùa nò theo a^ phài bang 0 Khi lày dao hàm bàc nhàt theo càc già tri a^ ta thu dugc (m+1) phuang trình:

Giài he phuang trình trén ta thu dugc a^ tai buóc song X nào dò và chinh

là già tri ajji, trong he phuang trình (L29) Qua trình trén dugc tién hành dói vói tàt cà càc buóc song trén toàn dai phó và khi do ta thu dugc càc già tri a,ji,

phu thuòc vào buóc song X (tue là a^^ = f(X)) Dai lugng này dac trung cho phó

cùa càu tu càn xàc dinh và phó cùa càc dai lugng này hoàn toàn gióng phó cùa càu tu càn xàc dinh ve hình dang và khóng phu thuòc vào nóng dò cùa càu tu

do nén nhò nò ma mày tinh co thè nhàn ra phó cùa tùng càu tu trong hòn hgp

và tàch riéng tùng phó ra de tfnh toàn [8, 28, 29]

Tàc già Nguyén Xuàn Chién [8] dà su dung phuang phàp tàch phó de xàc dinh dóng thòi uran, thori và zirconi trong hòn hgp bang càch cho tao phùc vói Asenazo ni Càc két qua thu dugc co dò chfnh xàc cao, tuy nhién chuang trình khà phùc tap, dòi hòi phài co nhiéu màu chuan và phài chuyén dù lieu phó hàp thu quang phàn tu sang dang ma ASCE tuang thich vói phàn mém tàch phó Càc két qua nghién cùu cùng chua nhiéu và mói chi a buóc dàu, càn co càc nghién cùu sàu han de dành già uu nhugc diém cùa phuong phàp

1.2.10 Phuang phàp loc Kalman

Thuàt toàn loc Kalman dàu tién dugc nghién cùu trong vàt ly vò tuyén nhàm loai bò càc tfn hieu "nhiéu" và sau do dugc ùng dung vào hoà hgc trac quang, tuy nhién cho dén hien nay thuàt toàn vàn chua dugc cóng bó và dugc giù bàn quyén, mac dù da dugc cài vào mot so mày quang phó cùa hàng Varian Thuat toàn loc Kalman boat dòng trén ca so càc file dù lieu phó dà ghi dugc cùa tùng càu tu riéng ré và cùa hòn hgp càc càu tu, xàc dinh su dóng góp

ve phó cùa tùng càu tu trong hòn hgp tai càc buóc song Khi chuang trình chay, nhùng két qua tfnh toàn lién tiép sé càng tién gàn dén già tri thuc Trong thuc té, nguòi ta su dung phuang phàp bình phuang tói thiéu de giàm sai so giùa phó cùa hón hgp vói phó nhàn tao dugc tién doàn bòi càc xàp xi Kalman Két qua tfnh toàn là ly tuòng khi phó cùa hòn hgp trù di phó nhàn tao dugc tfnh boi loc Kalman sé tao ra mot duòng thàng co do lech khóng dàng ké Dò dùng cùa phép xàc dinh phu thuòc vào dò nhiéu cùa nén, vào viéc tàch càc dinh phó hàp thu cùa càc càu tu và su tuang tàc giùa càc càu tu Hòn hgp co càng ft càu tu, càc dinh hàp thu càng càch xa nhau thi sai so cùa phép tfnh toàn sé càng nhò

Viéc tfnh toàn sé dugc thuc hien trén toàn bò khoàng buóc song dugc chgn Néu két thùc qua trình tfnh toàn, dò lech chuan tuong dói cùa già tri nóng dò càc càu tu trong hòn hgp vàn lón hon già tri sai so cho phép thì nóng

dò cùa càu tu do sé phài xàc dinh lai Trong truòng hgp do, càn phài tàng già tri sai so mac dinh hoac giàm so già tri nóng dò mac dinh de tfnh già tri nóng

dò trung bình

]Mòt so tàc già [60, 79, 96, 97, 98, 101, 105] dà su dung thuàt toàn Igc Kalman de xàc dinh càc NTDH bay mot so vitamin trong hòn hgp bang phuang phàp trac quang Tuy nhién thuàt toàn và chuang trình xàc dinh vàn chua dugc cóng bó

1.3 TÓNG QUAN VÉ CÀC NGUYÉN TÓ DAT HIÉM

Càc nguyén tó dàt hiém (NTDH) bao góm càc nguyén tó La, Y và càc nguyén tó lantanit (góm 14 nguyén tó bàt dàu tu Ce dén Lu)

Càu hình electron cùa càc nguyén tó lantanit là sau khi xày dung xong phàn lóp 6s thì càc nguyén tó này xày dung tiép phàn lóp 4f ben trong:

tu 4f^ ^ 4f^

Dua vào dac diém xày dung phàn lóp 4f, càc lantanit dugc chia thành hai phàn nhóm: nhóm lantanit nhe (nhóm xeri) và nhóm lantanit nang (nhóm tecbi) (bang 1.1)

Bang 1.1 Dac diém càu trùc electron cùa càc nguyén tó lantanit

Tb 4f^26s2

Pr 4f6s2

Dy

Af^'es"

Nd 4f6s^

Ho 4f^6s2

Pm 4f6s2

Er 4f"56s2

Sm 4f6s^

Tm 4f^s2

Eu 4f6s2

Yb 4f^^6s^

Gd 4f5d'6s2

Lu 4f'*5d'6s2

Su khàc nhau ve càu trùc electron trong nguyén tu cùa càc lantanit thè hien chù yéu ò phàn lóp 4f (lóp thù 3 ké tu ngoài vào) do dò ft bi ành huòng dén tfnh chat hoà hgc cùa càc lantanit, vi vay càc lantanit co tfnh chat hoà hgc rat gióng nhau và gióng vói latan, ytri Trong tu nhién càc NTDH thuòng di cùng vói nhau trong càc khoàng vàt

Càc NTDH nhe (lantan và nhóm xeri) tón tai trong tu nhién nhiéu hon càc NTDH nang (ytri và nhóm tecbi) trù Pm là nguyén tó nhàn tao Chùng tón tai chù yéu duói dang muói: photphat, florua, cacbonat, nitrat, sunfat Càc khoàng vàt quan trgng nhàt là Samarkit (V, Ca, Ln)(Ti, Nd, Ta)206; Basnezit LnFCOg; Xenotim YPO4,

So oxihoà dac trung cùa càc NTDH là +3 tuong ùng vói càc electron hoà tri 5d^6s^ (do là két qua cùa viéc chuyén 1 electron tu phàn lóp 4f sang

phàn lóp 5d) Ngoài ra mot so nguyén tó con thè hién so oxihoà +2 dién hình nhu Eu (4f Sd^òs^) và +4 dién hình là Ce (4f 5d*^6s^)

Càc NTDH là nhùng kim loai boat dòng chi kém càc kim loai kiém và kiém thó Càc NTDH nhe boat dòng hoà hgc manh hon càc NTDH nang Trong dung dich da so càc NTDH tón tai duói dang ion Ln^"" ben Dung dich chùa càc ion La^^; Ce^^ Gd^^; Yb^^; Lu^^ và Y^^ khóng màu; dung dich chùa ion Pr^"" co màu xanh là cày; Nd^"" màu tim hóng con dung dich cùa ion Ho^"*"

co màu hóng;

Cóng thùc chung cùa càc oxit dàt hiém là Ln203 (nhung co mot vài oxit

o dang khàc: Ce02; Tb407; PreOn) chùng là nhùng oxit kim loai dién hình, khòng tan trong nuóc nhung tan tot trong axit vò co nhu HCl, HNO3, HCIO4, H2SO4, Càc oxit dàt hiém thuòng dugc diéu che bang càch nung hydroxit, muói nitrat bay muói oxalat cùa chùng a nhiet dò cao

Càc hydroxit dàt hiém co còng thùc chung là Ln(OH)3 {riéng Ce con co dang Ce(OH)4} là nhùng két tua vò dinh hình, khòng tan trong nuóc Tfnh bazo, dò tan cùng nhu dò ben nhiet cùa càc hydroxit dàt hiém giàm dàn theo chiéu tàng cùa dién tfch hat nhàn Càc hydroxit dàt hiém két tua trong khoàng pHtù 6,8 ^8,5 [21, 68, 112]

Càc NTDH co khà nàng tao phùc vói càc thuóc thù vò co cùng nhu hùu

co, vói so phói tri lón hon so vói càc kim loai nhóm A và càc kim loai chuyén tiép hg d Càc phói tu vò co thóng thuòng nhu CI ; CN; NH3; NO3 ; tao vói càc NTDH càc phùc chat khóng ben Con vói nhùng thuóc thù hùu co (dac biét là càc thuóc thù co khà nàng tao hgp chat noi phùc) tao vói NTDH càc phùc ben Càc thuóc thù thuòng dùng là axit etylen diamin tetra axetic (EDTA); axit dietylen tetramin penta axetic (DTPA); Asenazo I, II, III, dò ben cùa càc phùc chat cùa càc NTDH vói càc phói tu vò co cùng nhu hiiu co tàng dàn theo chiéu tàng cùa dién tfch hat nhàn (bàn kfnh ion giàm) cùa càc nguyén tó dàt hiém [70, 73, 92, 111, 116]

Ngoài nhùng tfnh chat dàc biét gióng nhau, càc NTDH cùng co nhùng tfnh chat khàc nhau Su khàc nhau ve tinh chat cùa càc NTDH dugc giài thfch bang su co lantanit (làm giàm bàn kinh nguyén tu cùa chùng theo chiéu tàng cùa dién tfch hat nhàn) Mot so tàc già dà dua vào càc tfnh chat khàc nhau cùa càc NTDH de tàch chùng ra khòi nhau cùng nhu de xàc dinh càc NTDH trong hònhgp[2,5,27, 34, 38,41]

1.4 TÓNG QUAN VÉ CÀC VITAMIN NHÓM B [30, 35, 36, 37]

Vitamin là nhùng hgp chat hiiu co, dugc cung càp cho co thè vói so lugng nhò tu thùc àn, là nhùng chat khòng thè thiéu dói vói co thè nguòi cùng nhu dóng vàt de tao ra càc coenzym càn thiét cho càc phàn ùng chuyén hoà khàc nhau

Tàt cà càc qua trình song gàn lién vói su trao dói chat xày ra trong co thè déu co su tham già truc tiép cùa vitamin Dòng vàt nói chung cùng nhu con nguòi nói riéng khóng co khà nàng tu tóng hgp dugc càc vitamin bang qua trình dóng hoà Nguón cung càp vitamin chù yéu là thùc àn Do vay, co thè co thè bi thiéu bay thùa vitamin Khi co thè bi thiéu bay khòng co mot vitamin nào do thì sé màc càc benh nhu benh eòi xuong, quang gà, viém da day thàn kinh, Scorbut, pellagra, và dugc ggi chung là benh khóng co vitamin 'avitaminosis' bay thiéu vitamin 'hypovitaminosis' Benh khóng co vitamin ngày nay rat it gap, no chi xuàt hién khi ngùng hoàn toàn viéc cung càp vitamin cho co thè Benh thiéu vitamin thuòng gap han, co thè do trong thùc

àn hàng ngày thiéu vitamin do (benh thiéu vitamin ngoai sinh hay so càp) De diéu tri benh này, chùng ta phài bó sung thùc àn chùa nhiéu vitamin dò Ngoài

ra, co khi trong thùc àn co day dù vitamin, song do co the chùng ta khòng hàp thu dugc (do bi benh duòng tiéu hoà), hoac do nhu càu cao ve vitamin trong mot thòi gian nào do (do bi nhiém khuan, phu nù co thai, cho con bù, khi lao dòng nang, ) thì co thè cùng bi thiéu vitamin (benh thiéu vitamin noi sinh hay thù càp) Ngugc lai, khi hàm lugng vitamin trong co the qua nhiéu thì nò

gay ra benh thùa vitamin 'hypervitaminosis' Nói chung khi thùa, càc vitamin khòng gay dgc và bi dào thài ra ngoài Ngày nay nguòi ta biét co nhùng chat làm màt hoat tfnh cùa vitamin, chùng dugc ggi là chat khàng vitamin hay antivitamin, chùng làm màt boat tfnh cùa vitamin bang càch phà huy càu trùc phàn tu cùa vitamin hoac két hgp vói vitamin thành phùc chat màt boat tfnh hoac ùc che canh tranh vói vitamin ò càc phàn ùng ma vitamin tham già

Dua vào dò tan cùa càc vitamin, nguòi ta chia càc vitamin thành hai nhóm : Càc vitamin hoà tan trong nuóc và càc vitamin tan trong dàu Càc vitamin nhóm B thuóc nhóm càc vitamin hoà tan trong nuóc [3], [30], [88]

Thòng thuòng de xàc dinh dóng thòi càc vitamin trong hòn hgp nguòi ta tién hành theo phuong phàp sàc ky long hieu nàng cao (high performance liquid chromatographic - HPLC), phuong phàp này dòi hòi phài co mày móc hién dai, ky thuàt phùc tap, tón thòi gian, hoà chat và khóng phài phòng thf nghiem nào cùng dugc trang bi 0 nuóc ta cùng nhu trén thè giói hien nay, hàu hét càc phòng thf nghiem hoac càc trung tàm kiém nghiem dugc déu dugc trang bi mày quang phó UV-VIS, vi vay rat nhiéu tàc già dà xàc dinh dóng thòi càc vitamin B dua vào dò hàp thu quang cùa chùng [40], [42] Mot

so tàc già xàc dinh dóng thòi càc vitamin B theo phuong phàp thém [69], phuang phàp bình phuang tói thiéu [74], phuang phàp bình phuong tói thiéu nghich [55], phuong phàp loc Kalman [60, 95, 104], và dac biét là phuong phàp phó dao hàm [16, 17, 18, 31, 77] Càc két qua thu dugc so sành vói càc phuong phàp truyén thóng cho thày càc phuang phàp déu co dò chinh xàc tuong dói cao, nhung con han che là chua xàc dinh dugc dóng thòi hòn hgp nhiéu vitamin

KÉT LUAN CHUONG 1 Qua tóng quan càc tài lieu cho thày, vàn de khó khan lón trong hóa hgc phàn tfch hién nay dugc càc nhà khoa hgc quan tàm là viéc xàc dinh tùng càu tu trong hòn hgp nhiéu càu tu ma khòng càn tàch, dàc biét là nhùng càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau nhiéu và gàn gióng nhau

De giài quyét vàn de này, càc nhà phàn tfch trac quang thuòng nghién cùu theo nhiéu huóng khàc nhau:

- Cài tién de hoàn thién và hien dai dàn càc mày do quang

- Két hgp toàn hgc và vàt ly vói hóa hgc dua ra càc phuang phàp phàn tfch mói

- Dac biét khi khoa hgc ky thuàt, cóng nghe thòng tin phàt trién manh, nguòi ta dà két hgp kién thùc nhiéu ngành, xày dung mot ngành khoa hgc mói - Chemometric nhàm tao dugc nhùng phuong phàp phàn tfch co hiéu qua

Càc huóng nghién cùu này dà dem lai nhiéu két qua, nhung vàn chua dàp ùng dugc nhùng dòi hòi ngày càng cao cùa nén khoa hgc ky thuat hién dai

Trong phàn tfch trac quang, viéc su dung càc mày phàn tfch quang phó hien dai co khà nàng ghi phó hàp thu quang phàn tu nhanh, chfnh xàc trong vùng buóc song ròng, cùng vói nhùng phàt trién ve cóng nghe phàn mém thi viéc tfnh toàn và nhap so lieu nhanh ggn, thuàn Igi hon rat nhiéu Diéu dò • cho phép àp dung càc phuang phàp xàc dinh dóng thòi càc càu tu cho he da càu tu bang phuong phàp phó hàp thu quang phàn tu de dàng hon Càc phuang phàp này uu viét hon bàn càc phuang phàp trac quang truóc day vàn

su dung trong viéc xàc dinh càc càu tu và co toc dò tfnh toàn và dò chfnh xàc cao hon rat nhiéu Qua trình xù ly hóa hgc càc màu truóc khi do dugc giàm dàng kè do khóng phài qua còng doan tàch chiét

Tuy nhién yéu càu co bàn cùa càc phuang phàp phàn tich trén là dò hàp thu quang cùa dung dich phài tuàn theo dinh luàt Bughe - Làmbe - Bia

và phài thoà man tfnh còng tfnh cùa dò hàp thu quang Da so càc phuang phàp phài biét truóc thành phàn cùa màu cùng nhu thành phàn nén

Càc phuang phàp phàn tfch trac quang dóng thòi nhiéu càu tu déu su dung càc phép toàn ve ma tran và mot khói lugng lón dù lieu de tfnh toàn, cùng nhu su dung phuong phàp thóng ké de xù ly két qua Diéu do dòi hòi nguòi su dung phài co kién thùc ve toàn, khà nàng lap trình và su dung mày tfnh

Ung dung cùa càc phuong phàp trén rat da dang, co thè àp dung róng rài trong rat nhiéu llnh vuc phàn tich nhu: càc hgp chat vò co [62, 67, 90, 91]; Càc chgp chat hùu co [39, 52, 80]; càc che pham dugc [58]; càc hgp chat màu [57, 59, 65, 78] Tuy nhién mòi phuong phàp déu co nhùng uu nhugc diém riéng và chi àp dung dugc trong pham vi nào dò Viéc co mot chuang trình mày tfnh - phàn mém co thè khàc phuc mot so nhugc diém cùa càc phuang phàp truóc day nhàm tìm ra dugc nhùng phuong phàp phàn tich hoàn thién hon là mot huóng nghién cùu dang dugc rat nhiéu nhà khoa hgc quan tàm

Trén co so nhùng vàn de tóng quan dà trình bay; chùng tòi lua chgn de

tài ''Nghién cùu phuang phàp hàp thu quang phàn tu xàc dinh dóng thdi càc

chat co phd hàp thu xen phù nhau dm trén thuqt toàn loc Kalman'' de

nghién cùu

Chirong 2

NOI DUNG VÀ PHl/ONG PHÀP NGHIÉN CLfU, THIET B!, DUNG CU VÀ HÓA CHAT

2.1 NOI DUNG NGHIÉN CÙU

Vói muc tiéu nghién cùu là làp dugc chuong trình xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau vói pham vi àp dung ròng han, dò chfnh xàc cao hon, thuàn tién hon cho nguòi su dung vi vay trong luan àn, chùng tòi nghién cùu nhùng noi dung co bàn sau day:

2.1.1 Nghién cùu cài tién chuang trình phàn mém xàc dinh dóng thòi càc càu tu co pho hàp thu quang phàn tu xen phù nhau theo phuang phàp

su dung sai so tuang dòi cùa phép do quang

Trong càc phép do, nguòi ta thuòng su dung sai so tuong dói nhiéu hon

là su dung sai so tuyét dói vi sai so tuong dói co y nghia hon Tu co so ly thuyet và lap trình cùa phuong phàp xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau su dung sai so tuyét dói cùa phép do quang [5], chùng tói tién hành cài tién thành phuang phàp xàc dinh dóng thòi càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau su dung sai so tuong dói cùa phép do quang vói y tuòng tàng thém dò chinh xàc cùa phép xàc dinh

Su dung phuong phàp bình phuong tói thiéu de bién dói he m phuong trình n

àn (m > n; vói m là so buóc song do quang, n là so càu tu) thành he n phuong trình n àn trén co so sai so tuong dói cùa phép do quang là nhò nhàt

Sau khi dà làp trình dugc chuang trình xàc dinh dóng thòi càc càu tu theo phuong phàp su dung sai so tuong dói cùa phép do quang, chùng tói kiém tra dò tin cày cùa phuong phàp và chuang trình da lap bang càch àp dung chuang trình dói vói hòn hgp càc càu tu co phó hàp thu quang phàn tu xen phù nhau Qua dò dành già uu nhugc diém, pham vi ùng dung cùa chuang trình