Một số nhân tố khách quan tác động đến tính tích cực xã hội của sinh viên Việt Nam trong thời kì đổi mới

Bản chất tính tích cực xá hội của đến tính tích cực xá hội cùa sinh viên Việt Nam hiên nay 61 § 3... Chương ITÍNH TÍCH CỰC XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN §1.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

t r ư ò n í ; 1>ẠI i i ọ c T ổ N t ; H O r !1À N Ộ I

Trịnh Trí Thú c

M Ộ T S Ỡ NHÂN TỐ KIIÁCII QU AN TÁC

D Ộ N G DẾN TÍNH TÍCH c ự c

XÃ HỘI CỦA SINII VIÊN VIỆT N AM

T R O N G TIIỜI KỲ DỒI MỚI

C h u v ê t ỉ n g à n h ; C l i ù nghĩa duy V<11 b-ỉện chứtig va c lủ ngliut

duy VỘI lịnh sil

Luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học

Ngtròi hutriiị; ilnn khoa hoe :

MỤC LỤC

Trang

§1 Sinh viên - tầng lóp xã hội đ ặ c biệt 9

§ 2 Bản chất tính tích cực xá hội của

đến tính tích cực xá hội cùa sinh viên Việt Nam hiên nay 61

§ 3 Những nhân tế văn hoá - tinh thần 105

M Ở ĐÂU

Mụ c t i ẽ u g i á o dục ( t r o n g đ ỏ cỏ g i » (t dục dại h ọ c )

ỏ n u ỏ c ta g i ai đ n ạ n l i iện nay 1 <1 : "nâng c a o dân

trí, d à o t ạ o nhíln lực, bfti d u i ì ng nliíin tài, đ à o t ạ o

những c o n riyưòi có ki ế n t hưc văn hí) á, k h o a h ọ c , có

kỹ nìing n g h ề n g l i i ệ p , l ao d ộ n g tự c hủ, s á n g t ạ o và

c ó kỷ 1 u 0 1, g i à u Irtne nl i í l n á i , y ẽ u nII(F‘, y ê u c h ủ n g h ĩ a

xã hội , s ố n g ỉànli m ạ n h , d á p ứng nhu cầu ph nt t r i ể n

đất n ư ỏ c nhứnự nìim 90 và chuí ỉ n bị clin t ư ơ n g lai"

(26.5 trồ i 62).

Mụ c t i ê u Ệiắn dục núi trCn clii cỏ tli ể đưí ỉ c t hực

hi ện mộ t Cíìdi có h i ệ u q u í khi t í nh t í ch cực xã hội

( T T C X 1 I ) của s i nh vi £ n d ư ợ c k h ỏ i đ£ty và pl i át huy

T T C X I I CÌIÍ 1 s i n h v i ữ n l dí i p l ì ny yCu c ầ u CÙÍI s ự n g h i ệ p

cácl i m ạ n g l ỏ i c h u n g và sự n g h i ệ p ilĩto t ạ o dại hnc nói ri ô ng t r n g gi ai (Épạn 111 (ì i.

D o vị trị qunn t r ọ n g c ù a tHng hí p si nh v i e n , T T C X H cìia ho dố i vdi sự n e h i ẹ p Xfiy d u n g chù nrl i ĩ a xã hội ,

mà trưc t i ế p 1 fi drii vOi sự n g h i ệ p g i á o d ụ c và d à o

t ạo dội ngũ trí t hức miìi, n ê n VÍÍI 1 c!ề sinli v i ê n , T T C X I I cùa lui dược n h i ê u tiưưìli t r o n g g i(|i ]ý l uộn q u a n t â m

n g h i ê n cứu, nhất í à ì) nui ì c tn n h ữ n g nă m g&n dầy,

N g o à i ra ỏ nưiì c ta, c ò n n h i ề u ưề tài c á c c á p

n g h i ê n cííu về si nh vitìn, T T C X H c ù a họ VÌ 1 kết quà

ở n ư ỏ c ta q u a n tA 111 n g h i ê n cứu, n h u n g c h ú n g t ôi thíiy :

c hưa c ó crtng t r i nh, luOn ĩìn nãti n g h i ê n cứu t h u y ê n

b i ệ t và l ư ơ n g d ổ i cỏ hệ llirìng rề T T C X H c ùa si nh

v i ê n , c ũ n g như về n h ữ n g nhfln tổ k h á c h q u a n t ác đ ộ n g

đ ế n nỏ t r o n g t h ò i kỳ dổ i mủi đ ấ t n ư ổ c (từ 1 9 8 6 d ế n n;iy).

Xuí í t pliĩìt từ t&m tỊUiMi t r ọ n g , ý ng h ĩ a của v i ệ c

n g h i ê n c ú u n c x i i của s i nh v i ê n và tii t ì nh h ì n h n g h i ê n

c ứu nó i t r ê n, tác gi à c h ọ n dê tai l uận án : "Một số

l uận vê sụ Ị ả c đ ộ n g n à V, dê xuát mộ t số p h u o n g hư ỏ nu,

gi ải p h a p ki ến nghị , đê’ phát t r i ển T T C X X H cùa s i nh

- Lam rõ nguòri ÍIỐC, cáu trúc, nội dung, ti nh đ á c thù của T T C X H c ủa si nh v i ê n , bi i u hi i n c ủ a nó ê

si nh v i ê n nưóc ta hi ện nuv.

- N g h i ê n cúu t hục t rạng T T C X H của si nh v i ê n

n ư ỏ c ta hi ệh nay tnn hi ếu nhũn ti nhãn tổ k h uc h q u a n tác đ ộ n g t ói nó, đ á n h gi á múc đ ộ tác đ ộ n g c ủ a c ác

n h â n t ố này, rút ra mộ t sô kêt luụn vè sự t ac J ộ ni ỉ

c ù a nó, tù đ ó nê u l én mộ t s ổ p h u c n g hướ n g , gi ủi

p h á p , k i ế n nghị n h à m khoi dậy vã ph á t t r i ể n h o n a ũ a

T T C X H c ủ a s i nh v i ê n

L u ậ n án đ ư ọ c t h ực h i ệ n t r ê n c o s ỏ ]ý l uận và

p h ư ơ n g p h á p l u ậ n c ủ a tri ết h ọ c M á c - L ỏ n i n ( C h ủ nghĩ a duy v ậ t b i ệ n c h ú n g và c hủ n g h ĩ a duy vật lịch

s ù) , n h ấ t là các n g u y ê n lý về ý t h ú c xã hội

N h ữ n g q u a n đilTm cùa các nhà ki nh đ i ể n c ù a chủ nghĩ a M á c - L ê n i n , c ùa H ồ Chi Mi n h và D C S V i ệ t

N a m v ề g i á o dục và đ à o t ạo, về t h a n h ni ê n , s i nh

v i ê n, trí t h ú c c ú n g đ ư ợ c sù dụ n g l àm co sò p h ư o n g pháp l uận đ ế t hực h i ệ n đề tài.

s i nh v i ê n vè s i nh v i ê n

L u ậ n án c ó s ù d ụ n g n h ứ n g số l i ệ u t h ò n g kê, đ i ề u tra xã h ộ i h ọ c c ủ a c á c co q u a n như V i ệ n N g h i ê n

c u u Đ ạ i h ọ c và G i á o d ụ c c h u y ê n n g h i ẹ p , V i ệ n N g h i ê n

- Luậ n án đã n ê u ra đuực mộ t sò nhân tố k h á c h quan tác đ ộ n g đẽ n T T C X H của si nh vi ê n n ưó c ta hi ện nay, rút ra đ u ợ c một sò két l uận về sự tác d ó nu cùa nó và dê xuất đ ưọ c một sò phu (5 nu touÓKỊg ei ài

p háp, k: en nghi đê phát t ri ền T T C X H của si nh v i ê n

Kết qu à của l uận án gúp một p h â n v à o c ò n g tác riíỉhiên cứu lý l uận ci i uny vc nhãn c á c h va sự hì nh

t h à nh nh ã n c á c h ntĩUrti tri thức Vi ệ t N a m dể xâv d ụ n g chủ n g h ĩ a xã hôi và bảo vệ tổ q u ò c ; v à o vi ộc xác

đị nh cơ s ỏ c h o v i ệ c h o ạ c h đi nh đ u ò n g Iổi, c h i n h s ach

n h â m đầ y mạ c h sự n g h i ệ p g i á o ò u c và đ à o t ạ o , đ á p ứng y ê u c â u đổi mỏi đát nưỏc t h e o đị n h h ư ớ n g xã hội c h ù n g h ĩ a

L u ậ n án c ò n cỏ thè’ đùng l àm tài l i ệ u t h a m k h ả o

c h o v i ệ c n g h i ê n cứu VÊ si nh v i ê n , v'ê g i á o đ u c vã q u a n

]ý si nh vi ẽ n.

L u ậ n án gồr 1 l òi m ỏ đ à u , hai c h u o n g vói 5 ti ết két l u ậ n , d a n h mu c tài l i ê u tharn k h ả o , p h u l ục về kết quả đ i ề u tra s i nh v i ê n

■

Chương I

TÍNH TÍCH CỰC XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN

§1 SINH VIÊN - TẦNG LỚP X Ẩ HỘI Đ Ặ C BIỆT

xã h ộ i , t ì m m ộ t n g h ê ổn d ị n h c h o c u ộ c s ổ n g ; gi ai

đ o ạ n p h á t t r i ể n nh á t về t ì nh c ả m, d a o dức và t h á m

mỹ ; g i a i đ o ạ n dần ổn đ ị n h về ^ tí nh ; g i a i đ o ạ n

t í ch luỹ và c h u ẩ n bị n h ũ n g h à n h t r a n g n g h ề n g h i ệ p càn t h i ế t d ể t i ế n h à n h l ao đ ộ n g ỏ m ộ t l ĩ nh vực xã

hộ i n h a t đ ị n h đùi hòi phủi có n h ũ n g ki ế n t hức k h o a

h ọ c - kỹ t h u ậ t - c ô n g n g h ệ b ậ c c a o

2 S i n h v i ê n tà t ầ n g l óp nhữr g n g u ò i c ó c h u n g

m ộ t d ạ n g h o ạ t đ ộ n g cơ b ả n đ ặ c t hù ìà h ọ c t ập có

ti nh c h á t n g h i ê n cứu, t í nh c h ấ t n g h ề n g h i ệ p vừa có

mụ c 4 i c i t h o ả m ã n nhu c â u về tri t hức, vừa c ó mục

đí cỉi t h o ả mã n nhu c â u v'ê n g h ê n g h i ệ p ; và chuní ỉ

mộ t đ ặ c t rưng co b;in là đ a n g ỏ t r ạ ng t hái quá độ

tư n h ữ n g t h à n n p h ầ n xã hội k h á c n h a u dần dân trở

t h à n h và c h u y ể n v à o m ọ t t à n g l úp xã hội mổi đdi vói họ - t ầ n g lứp trí t húc

3 Si nh v i ê n vừa là mộ t Dộ ph ậ n hữu cơ k h õ n g tách ròi c ủ a t h a n h n i è n ( x e t vè mặ t t u ổ i t á c ) , vỉia

là mót bộ p h ậ n t uơí i g lai của trí t h ú c ( xe t v'ẽ mật

vi trí, c h ú c n ă n g xá hội , l oại hì nh l ao d ộ n g xã hội

t u u n g l ai )

Là bộ pi i ận hữu co c ùa t h a n h n i ê n , s i nh v i è n c ũng

có mộ t sổ uu Ji ẽ’m r h u ộ c lứa t ưổi như cú suc k h o ỏ ;

k h a o khát lý tu ủn g : nh ạ y c ả m vói cũi mỏi cái sánii

t r í k h o a h ọ c k h i x e m x e t c á c v ấ n đ ồ c ủ a c u ộ c s ố n g ;

hay di c h u y ể n sự chú ỷ, hứn g t hú, sù t h í c h : dể bị

"sốc" m ạ n h t r u ồ e n h ũ n g b i é n đ ổ i l òn c ủa xã hội , v v .

N h ữ n g n h ư ợ c đ i c m p à y c ủa s i nh v i é n là kho t ránh khỏi vì họ đ a n g ph a t t r i ể n C M á c nói : "Tát cà n h ững

gì đ a n g p h a t t r i ể n đ ề u là c h u a h o ã n t hi ện' ' , sự k h õ n g

h o à n t h i ệ n c ầ n đ ế n sụ g i á o dục" n e u k h o n g g i a o duc trỏ n ê n t h u a ( 4 8 2 t r 54- rt r)

S i n h v i ê n là bọ p h ậ n hũu co cùa t hanh ni ên nhuni>

là b ộ p h ậ n uu tu t r ong t hanh ni ên, xét vè mặt tri nh

đ ộ h ọ c v ã n ; khà nâng nhay cảm vỏi c u ộ c sóng; khà

n ă n g đ á n h gi á và tự đánh giá ; khả năng t i ẽp thu

cái m ó i , cái s á n g t ạo ; mức độ nhạy c ả m vói những

vấn đê c h í n h trị - xu hội, v.v Là bộ phận tuoni ĩ

lai c ùa trí t hưc, si nh vi ê n c ũng có một số nét u i ổn LI

tri t húc nh u cú co cáu nội tại đa dang, phontỉ phu :

nhạy c ăm voi nhủn<z vãn đê chi nh trị - xã hội : cu

cùa xã h ộ i ”, là c ỏ i ntiuỏn sự sung" ÚUC dàn tộc 'Ù 1

t ư ơ n g lai c ùa cac dàn tộc nuuOi kè t ục sụ n g h i ệ p

cùa c á c t hê hệ ỊỊÌã xây đưrm vá phát t ri én đát nuóc

L a n h ù n g t r í t h ứ c t ư o n i ỉ l ai , s i n h v i e n l à m ộ t b ọ p h ậ n

c ứ a l ự c l ư ợ n g s a n \ u á t h i ệ n t i ạ i t r o n i ĩ XẾ l i ội c ô n g

n g h i ê p h ó a gi ữ vai trò quan troníi tronư cac iĩnii '-■ục

n â n g c a o dân tri tri tuệ c h o ngjỵòi l ao đ ò n íi: nhat

t r i ể í í ậ j á o d ạ c , vãn hóa, k h o a học: santỉ t ạo va dua

ca c t i ế n bộ k h o a h ọ c - kỹ t h uậ t - c ô n g n g h ệ v á o

s ả n xuất ; p h á t t ri ỏn c á c mối q u a n :iệ xă hội dân chủ

c ồ n g b à n g , b ĩ n h đ ẳ n g , V.V-

S i n h v i ê n có vai trò rát quan t r ọ n g đố i vòi sụ

n g h i ệ p gi ải p h ỏ n g gi ai c á p c õ n g nhân và nhân dân

l ao đ ộ n g , sự n ỵ h i ệ p xây d ự n g chủ n g h ĩ a xã hội và chù nghĩ a c ộ n g sàn V I L è n i n khủng đị nh : "thế hè

t oán xã hội tr.uổn cú n h ữ n g đi ẽ u k i ệ n nhát đị n h il é

tòn tại và p h á t r r i ế n ^ N h u c á u nảy s i nh đ u é i tác tỉ ông

si nh v i ê n có n h ữ n g n é t r i ê n g so vỏi hệ t h ố n g như câu, lợi í ch c ùa c ác t âng l óp xã hội k h á c va ni'ay

cà so v ó i nhữp.g bộ p h ậ n khac t r o n g t h a n h ni ên N h ư n g nét r i ê n g đ ó là :

- H ệ t h ố n g nhu c àu, loi iềh c ù a si nh vi ê n v'ê

t ổ n g t hề c ủ n g có t h ể ph â n t h à n h n h ũ n g nhu câu lọi ích vật c hấ t và n h u n g nhu c àu, lọi ích ti nh t hân, r roniỉ

đó n h ữ n g nhu c ầu, l ọi ích vật c h á t , suy c h o c ùng , vẫn giữ vai t rò q u y c t đị nh, là cơ s ò nên t àng c ùa các nhu c â u, lợi ích ti nh t hân N h u n g so vói những

t âng l ỏ p xã hoi Ión t uồi ( t r u n g n i ê n , l ão n i ê n ) , ỏ

si nh v i ê n nhi Su khi n h ũ n g nhu c àu, n i ícn ti nh t h ả n

c h i ế m ưu t hê hơr s o vỏi n h ững nhu c à u , lợi ích vật

c hất C h í n h vì vộy n g à y nay ỏ n ư ỏ c ta, mặc dù t i ề n

t h ư ờ n g k h ô n g n h i ề u n h u n g n h i ề u s i nh v i ê n vẫn h ă n g hái thi đ u a h ọ c t ập và n g h i ê n cứu k h o a h ọ c

- H ệ t h ố n g nhu c ầu, lọi ich c ùầ s i nh vi c â n g

có t h ể p h â n cụ t h ể t h à n h n h ữ n g n h u cầu, ìọi ích

k i n h tế và n h ữ n g n h u c ầu, lợi ich v ã n h o á , t r o n g đ ó

n h ữ n g nh u c à u , lọi í ch ki nh tế gi ứ vai trò ch ù đ ạ o

N h ư n g k h á c v o i c á c t ầ n g l ó p xa họ i đ á có ng h ề , có

q u a n t â m n h i ề u n h á t 6 7 , 0 % , c ò n vấn đè "ki ếm v i ệ c

l àm t h ê m c ó t i ề n chi t i ê u ăn học'' c h i ế m tý l ệ t hấp ( 1 6 %) , m ặ c dù 6 0 % số s n h v i ê n Dạ i h ọ c t ổ n g h ọ p

Hà nội d ư ợ c hòi nó i ràng vói số t i ên gi a đ ì n h c u n g cấp k h ô n g đủ chi d ù n g c h o n h ũ n g nhu cầu t ối t h i ể u

về ăn, ỏ, h ọ c t ậ p , đi lại.

uu t hế, k h ô n g p h ả i là c á p b á c h như nhu c ầ u t ì nh bạn, t ì nh y ê u , h ô n n h â n va gi a di n h ; nhu c ầ u £Ìao

t i ế p đ ể k h ẳ n g đ ị n h cá t í nh c ủa mì n h t r ưỏc t ập t h ể ;

nh u c ầ u t h a m q u a n , du l ị c h, c á m trại ; n h ữ n g nhu

c à u v ã n h o á - t i nh t h à n k h á c h ế t s ứ c p h o n g p h á , đa

d ạ n g , c h ẳ n g h ạ n n h u "mốt", n h ạ c , n h ả y , T h ự c tế và

- Sir.h v i ê n c u n g có n h ũ n g nhu c àu, lọi ich gân

g i ố n g trí t húc n h u n g k h á c về mức độ : tri t húc cần

đi ều ki ện đê l àm v i ệ c và s á n g t ạo, cứn si nh vi ê n càn

di ều k i ệ n đ ế h ọ c t ập, t i ế p thu tri t húc; nhu càu s á n g tao k h o a h ọ c và nhu càu vật c h á t , ki nn té ù tri t huc

mạ n h hon s i nh v i ê n ,

- G i ữ a s i nh v i ê n và c á c t â n g l óp k h á c t r o ng xả hơĩ k h ò r g chi có sự k h á c n h a u vê nh u câu, lợi ích

cơ c ấu S i n h v i ê n n g à y nay m u ố n đ ư ợ c s ổ n g đày đù

h o n về mậ t vât c h ấ t , p h o n g p h ú , đa d ạ n g hơn về mật ti nh t h ầ n , đ ộ c đ á o h o n về mặ t v ã n h o á ,

N h u c ầ u , l ợi í c h c ủ a s i n h v i ê n n g à y nay đa d ạ n g

h a n , p h o n g p h ú h o n và c ũ n g c a o hơn s o với Ithu càu

c ủ a c á c t h ế h ệ si ih v i ê n t r u đ c đây S i n h v i ê n t r ưdc

đâ y chỉ c ầ n c ớ c h ỗ l à m v i ệ c là đ ư ợ c , s i n h v i ê n n g à y nay k h ô n g chỉ m o n g m u ố n c ó c h ỏ l ã m v i ệ c mà c ò n

p h ả i là c h ổ l à m v i ệ c t ổ t , c ó k h ả n ă n g đ e m l ại t hu

n h ậ p c a o S i n h v i ê n ngày này m u ố n d ư ợ c ăn n g o n ,

tụ c hủ, tụ l ập, v v ỏ s i nh v i ê n n g à y nay c ũ n g c a o hon s i nh v i ê n t r u ỏ c đây.

Đ á n h gi á về si nh vi ê n, có quan đ i ẽ m c h c rảng

si nh v i ê n ngày nay chi nghi í dị cá nhân mì n h , chi nghĩ t ỏ i c á i g â n , m ụ c đ í c h g à n m a k h ô n g n g h ĩ t ỏ i

cái xa ; chi nghĩ tỏi cái t r uỏc mát , nhu c â u , lợi ích

t ruơc má t mà k h ô n g nghĩ tỏi cái lâu dài , cái co bàn.

k h ô n g c ó n h ủ n g hoài ba o , ưỏc mo l ỏn Đ i ề u nàv chi

đ ú n g v ó i m ộ t b ộ p h â n n h ỏ s i n h v i ê n , s ỏ d ĩ Si nh v i ê n

ngày nay q u a n t âm nh i ề u hon đ ế n nti ửng cái gan vói lợi ích cá n h â n , t hi et t hục, t hục tế vì đ i e u ki ện xã hội n g à y nay đã khac so vói đ i ề u ki ệ n xã hội n h ũ n g năm c h ò n g Mỹ cúu nưdc trước đây : t r ưoc dãy là

t hòi kỳ c h i ế n t ranh Iiay là t hòi kỳ hoa bi n h xây dựng;

t r ước đ â y là t h ò i kỳ b a o c ấp nay là t hòi kỳ ki nh tế thị t r ư ờ n g ; t r u đ c đâ y lợi ích ch' nh đ á n g c ủa Cd^ n h â n

bị x e m n h ẹ nay được coi t r ọ ng , đ ư ợ c k h a y ê n khí ch

và t ạ o đ i ề u k i ệ n đ ể t hực h i ệ n Bả n t h â n cơ c hé thị

t r ư ờ n g ơã t ạ o ra đ i ề u ki ện kí ch t h í c h m ạ n h mẽ lội

í ch cá n h â n Mặ t khác, nói rằng s i nh v i ê n ngày này

k h ô n g có n h ũng ườc mơ hoài bão lốn là kh ô n g hoàn toan

đ ú ng K é t q u ả đ i ề u tra si nh v i ê n c h o t h á y n h i ề u s i nh

vì ai c ũ n g b i ế t , kể cã s i nh v i ê n , r â n g n g h ê t hầy

g i á o h i ệ n là n g h ề vất vả, t hu n h ậ p t h ấ p , t r o n g xã hội d a n g c ó xu h u ỏ n g đu a n h a u l à m g i à u , n h í ẽ u n g u ò i

đổ xô v à o n h ữ n g n g à n h n g h ề có t hu n h ậ p c a o , vị trí, vai trò c ủ a trí t hưc, c ù a g i á o đ ụ c và đ à o t ạ o chưa đ ư ợ c xã hội t hật sụ c o i t r ạng.

T h a i đ ộ và h à n h đ ộ n g đ ú n g đ á n c ùa t hé hệ n h ữ n g nguừi l ổn t udi t ruđc xu h u d n g m ỏ i về nhu c ầ u , lợi ích c ủa s i n h v i ê n ngày nay, là phái q u a n t âm t ỏi nó,

k h ô n g đ ể nó d i é n ra tự p h á t , p h ả i đ ị n h b u ỏ n g , đ i ề u chi nh đ ể nó p h á t t r i ể n t n e o h u ỏ n g c ó l ọi c h o c ỏ n g

c u ộ c xây đ ụ n ỵ c h ủ n g h ĩ a xã h ộ i B à n g c o n đ ư ò n g g i á o đục, đ à o t ạ o , q u ả n lý, mà đ ị n h h u ỏ n g s a o c h o , m ộ t mãt , k h ô n g l à m n g h è o nàn, đ o n đ i ệ u sự p h á t t r i ể n

đ ộ n g của h o à n c ả n h , h o à n c à nh t ốt s ẽ nảy s i nh n h ủ n g nhu c ầ u h ọ p lý, l ãnh mạ n h và n g u ọ c lại.

Cá c Uiê hệ n g u ò i lủn t uổi c ũ n g cần có cái nhì n mdi đổ i v ố i t h a n h n i ê n nói c h u n g , s i nh v i ê n nói r i ẽ n g

N h ữ n g n g u ò i Iđn t u ổ i sè k h ô n g h i ể u đ u ợ c s i nh v i ê n ngày nay n ê u đ e m n h ũ n g n h u càu, c h u ẩ n mục cùa c ác

t h ể hệ mì n h , c ủ a t h ò i đại mì n h áp dật máy m ó c v à o

si nh v i ê n , bắt si nh v i ê n phủi k h u ô n t h e o Mặ t k h á c ,

c ũng càn t hây r à ng h i ệ n nay c ó h à n g l o ạ t n h ữ n g nh u

c ầu h ọ p lý, lợi ích c h í n h đ ủ ng , t h i ế t t h â n , t h i ế t y ế u của s i nh v i ê n c h ư a đ ư ợ c t h o à má n đày đừ h o ặ c t h i ế u

đi ề u k ỉ ệ n , p h ư ơ n g t i ệ n đ ế thực h i ê n nrtu nhu càu về

n g h ề n g h i ệ p , v i ệ c l àm ; nhu càu về n h ữ n g đ i ề u k i ệ n tôi t h i ể u về ãn, ỏ, h ọ c t ỳp, vui c h ơ i , g i ả i tri n h u

c ầu ạn ni n h t rật tự đ ể an t â m h ọ c t ậ p ; n h u c ầ u

đ ư ợ c đ á n h gi á c ô n g b ả n g t r o n g h ọ c t ậ p , rèn l u y ệ n ;

m o n g m u ố n có c o chỗ m ề m d ẻ o đ é c ó t h ể dé d à n g

c h u y ể n n g à n h , c h u y ể n t r u ò n g m ộ t khi t h ấ y k h ổ n g c ò n

p h ù h ợ p vôi kh ả n ă n g , s ỏ t hí ch và n h u c à u xả h ộ i ■

có c h e độj c h i n h s á c h đ à o t ạ o , sử d ụ n g , đ ả i ng ộ

k h u y ế n k h í c h í h o ả đ á n g , v v N h ữ n g nh u c ầ u , l ọi í ch này c ủa s i n h v i ẽ n n ế u k h ô n g đ u ợ c t h o ả m ã n h o ặ c k h ô n g

đ u ợ c t ạ o đ i ê u k i ệ n , p h ư d n g t i ê n đ ể t h o ả mu n n g à y

c à n g t ố t h o n thì khù có t h ể ph á t huy m ạ n h mé T T C X H của họ.

T h e o số l i ệ u c ủa T r u n g t â m t h ô n g tin q u ả n lý

g i á o dục Bộ g i á o dục và D à o t ạo, n ã m 1 9 9 3 - 1 9 9 4 cả nưỏc ta có 104 t r ư ò n g ( c o s ỏ đ à o t ạ o ) đại h ọ c và

- S o vói nhĩ t J nưỏ c t r ê n t hẻ g i ò i v à c ả t r o n g

khu vực, si nh v i ê n n u đ c ta c h i ế m tỷ l ê t h á p t r o n g dãn cu Cú 1 0 0 0 0 d â n c h ú n g ta mới có k h o ả n g 31

t hành p h ô H ồ Chí Mi nh- R i c n g hai t h à n h phù náy

đã c h i ế m 4 3 , 3 % số co sủ đàu tạo và 5 8, 9% sổ s i nh

v i ê n hệ c h í n h qui (iài hạn tập truniỉ cùa cá nuoc.

- Si nh ra và l ỏn lẽn t r ong mộ t dân t ộc có nh i e u

t r uyề n t h ố n g t ốt tíẹp nhu yêu nuỏc, tính cộrm đonti

ý chí tụ lực tự cuòni i , hi éu hnc si nh v i ẽ n nưoc

t h á n g 3 / 1 9 9 3 là 8 5 , 5 % D i ề u này t h u ậ n lợi c h o c ô n g tác tập h ợp , g i á o d ụ c , b ồ i d ư õ n g , p h á t t ri ển T T C X H của si nh v i ê n t h e o d ị n h h ư ó n g xă hộ i c hủ n g h í a

- T ù n g à y c h u y ể n s a n g ca ctié thị t r u ò n g đ ế n nay

co cấu n g à n h n g h ề t r o n g s i nh v i ê n n u ỏ c ta có sụ

t hay đ ổ i : qui mù s i n h v i ê n k h ố i t r u ò n g iCinh tế

-P h á p lý t ă n g và t â n g n h a n h nhát ( s ố s i nh v i é n khối này n ă m h ọ c 1 9 9 3 - 1 9 9 4 so vói n á m 1 9 9 1 - 1 9 9 2 t ă n g l ên

1 2 6 , 6 %) ; Kh ố i K h o a h ọ c co bàn c ó t ả n g n h u n g t ăng

c h ậ m ; k h ố i t r u ồ n g V ă n ho á - N g h ẹ t h u ậ t và Sư p h ạ m tăng ỏ mú c t r u n g b ì n h ; khối c á c t r u ù n g N ữ n g l âm

- Y tế - T D T T có xu h ư ỏ n g g i ả m ( n ă m h ọ c 1 9 9 3 - 1 9 9 4

so v ó i n ă m 1991 - 199 2 số s i nh v i ê n c á c khối này

g i ả m đi 7 , 1 % )

N g o à i ra, do c h í n h s á c h mỏ cửa, m ỏ r ộ n g g i a o lưu và h ợ p t á c q u ổ c tê về văn h o á , k h o a h ọ c , kỹ

t n u ậ t , k i n h tế, d o sự p h á t t r i ể n m ạ n h c ủ a các p h u o n g

t i ệ n t h ô n g tin đạ i c h ú n g , n ê n s o vđi các t h ê hệ

s i n h v i ê n t h ò i c h ố n g Mỹ , t h ò i b a o c á p , s i n h v i ê n n g à y nay có đ i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n h ơ n v è m ặ t trí t u ệ , t h ô n g

mi n h h o n , h i ể u biíM nhi ều hnn VÍ1 c ũ n g n;lng d ộ n g

n h ạ y cAm hrtn Dn sfỉ si nh v i ê n ngày nny p h á t huy

1 TÍNH TÍCH CỰC XÃ HỘI CỦA CON NGƯỜI

Sí ì ng t r o n g xã hội , cnn ngưoi l uô n bị tác d ộ n g ,

bị chi p h ổ ' h ỏ i di ề u ki ệ n , h o à n c ả n h , mô i t r u ò n g xfỉ hội N h ư n g đ ồ n g thỉii con ngi ĩ òi k h ố n g tliụ d ộ n g mà tác đ ộ n g trờ lại đ i ề u ki ện hnìin c à n h , môi t r i i ò n c Xíĩ hội t h ô n g qua ho ạ t d ộ n g nhận t húc VĨ 1 ho ạ t d ộ n g thực

Ditrìi g ó c ctọ tri ết ỈK 1 C, T T C X H là khái n i ệ m nói

l ê n vị t rí v a i t r ò c ù a c o n n m i ò i t r o n g xả h ộ i , vcìi

tư c á c h là c hủ t h ể cù i\ xã bội , c h ủ 1 h ể c Ì 1 a l ịch s ií.

K h á c với c á c n h à t ri ế t h ọ c t h à i t r un g cổ H ê -

g h e n c h o r à n g l ị ch sử k h ô n g t i ế n l ê n như m ộ t qu á

t rì nh tự đ ộ n g mà (ỉ ưọc h ì n h t h à n h tù n h ũ n g hà n h đ ộ n g của n h ữ n g c o n ngưtli r i ê n g rẽ, mổ i n g ư ò i ra sức t hục

p h ẩ m c ủa h o à n c à n h , c hú c h u a h i ể u r àng c o n nguòi còn là c hù t h ể c ùa h o à n c ả n h O n g c oi t h u ò n g h o ạ t

đ ộ n g t h ụ c t i ẽ n c ủa c o n n g u ò i

T h e o q u a n n i ệ m của chù n g h ĩ a M á c c o n n g u ò i vừa

lã sản p h ẩ m c ủ a h o à n c ả n h , vua là chù t hể cùa h o à n cành, chủ t h ể c ủa xã hội C o n n g ưò i t hé h i ệ n vài trò c h ủ t h ể c ủ a mì n h t h ô n g qu a h o ạ t đ ộ n g n h ộ n t húc

v ó i sự t ồn tại h i ệ n t hực c ủa mì n h cả tu duy l ẫn sản

p h ẩ m tư duy c ủ a mì nh" ( 4 8 5 t r 2 4 ) H o ạ t đ ộ n g tinh

t h ầ n, ý t hức, t â m lý, l ập kê h o ạ c h c h o h o ạ t đ ộ n g

t hực t i ễ n , tát cả nảy s i n h t r ẽ n co s ỏ h o ạ t đ ộ n g t hực

t i ễ n va đ ư ợ c t h ụ c h i ệ n t h ô n g qu a h o ạ t đ ộ n g t h ụ c t i ễ n

c ái t ạ o t h ế g i ổ i m ộ t c á c h h i ệ n t h ụ c N h u vậv, t h e o

k h ô n g c h i bó h ẹ p ỏ l ĩ nh v ực t i nh t h à n , ý t húc mà

c ò n m ỏ r ộ n g ra l ĩ n h v ực h o ạ t đ ộ n g xhực t i ể n c ủa

h ọ và c ái c h ủ y ế u q u y ế t đ ị n h vai t rò c hủ t h ế c ủa

c o n n g u ò i là T T C X H h o ạ t đ ô n g t hực t i ễ n N ế u T T C X H của c o n n g u ò i chi d ù n g lại ỏ h o ạ t đ ộ n g t i nh t h ầ n

cứ t r ả n g ạ i n à o thì q u á t r ì nh t h o ả m ã n n h u càu d i ễ n

ra m ộ t c á c h tự n h i ê n T r o n g t r u o n g h ợ p này nhu câu

là n g u ồ n g ố c duy nh ấ t c ủa T T C X H và T T C X H đ u ộ c qưy đ ịn h t r ục t i ế p ừỏi nhu càu N h ư n g t hục tế hì nh

t h à n h và p h á t t r i ển của xã hội c h o t hấy gi ửa nhu cầu và đ i ề u k i ệ n t h ỏ a mã n nhu càu l u ô n nảy si nh

mâ u t h u ẫ n , q u á t rì nh t h ỏ a mãn nhu c à u t h ư ò n g ít

d i ễ n ra m ộ t c á c h tụ n h i ê n , l u ô n có n h ữ n g trỏ ngại

T r o n g h o a n c ả n h này x uất hi ệ n lọi ích và lọi ích trỏ

t hành cơ s ỏ rrực t ế p cua T T C X H Nh u vậy nhu câu

là co s ỏ đ â u t i ê n cùa T T C X H n h u n g nhu càu k h ô n g phui là c ái t rục t i ế p si nh ra T T C X H - c h i n h lọi ích mứi là cơ s ỏ trực t i ê p c ủa T T C X H , là đ ộ n g lục chủ yếu kí ch t h i c h c o n n g u ò i nhận t hức và h o ạ t đ ộ n g ưế thực h i ệ n ]ợi í ch, t h ỏ a mãn nhu c àu C M á c nói rằng, tát cà cái tịì c o n n g u ò i dáu t rann d c u g á n l iên với ]ọi í ch c ù a họ; c ò n V.I Lê n i n thi c h o rànii "những lội ich "t húc đđy dòi s ổ n g cùa c ác d â n tộc"" ( 4 2 8

T ó m l ạ i , t í n h t í c h c ự c xã h ộ i c ủ a c o n người,

là t o à n b ộ n h ử n g b i ể u h i ệ n c ủ a sự h o ạ t đ ộ n g có

ích về mặt x3 hAi cùn con ngiròi trong trít Cfì CÍÌC

»

l ĩ n h vực si nh h n n t c ù n xfl h ộ i : k i n h t ế , c l i í n l i t rị , XÍS hội và t ì nh t h 54 n

l ại l ợi i ch t h o á m ã n n h u cỉìu c h o m i n h ; tlù i n t r ư ổ c

n h ữ n g t hny đ(íi và h i ế n c h u y ể n cùa x l hội ; mặ c dù

bộ xã h ộ i ) Tu y n h i ê n , khi nói t ỏi T T C X H cùa si nh

vi ê n, n h á t là s i nh vi ê n Vi ệ t N a m lã noi t h e o ntỉhia chù đ ộ n g , n ã n g đ ộ n g , hành d ộ n g t i ế n bộ T h e o n g h ĩ a

n à y t h i k h ô n g p h ả i ra-ợi n h u c â u c ù a s i n h v i ê n đ è u

l à CƯ s ỏ c ù a T T C X H c ù a h ọ , m à c h i c ú n h ũ n g n h u

c ầ u h ọ p lý, t úc lã n h ũng nhu câu vùa phù hộp vôi

t r ạ n g t hái h i ệ n c ó cùa nèn ki nh te - xã hội, vừa huỏrì g tới n t n vãn mi nh nhân l oại , mới là co sỏ cùa

T T C X H c ù a s i nh v i ê n N h ũ n g nhu c ã u của mộ t bộ

ph ậ n s i n h v i ê n n à o đó nhu m u ố n ăn n g o n , mặ c đ ẹ p

mà k h ô n g ph ả ; l ao đ ộ n g ; s ố n g tụ do, b u ô n g thà khúng cẫn p h é p tác; t h o ả i mái , bưa bãi t r o n g quan hệ t ì nh

dụ c , v v k h ô n g t h ể là co sỏ này si nh T T C X H của

ho đ ư ợ c C ũ n g k h ô n g phải m ọ i lọi í ch, mà chỉ có

n h ũ n g l ọi ích nảy s i nh t r ê n c o s ỏ n h u càu hợp lý

m ố i c ó t h ể là co s ỏ T T C X H c ủ a s i nh vi ê n.

D ư ỏ i g ó c đ ộ t âm lý học , T T C X H c ủa s i nh v i ê n

là m ộ t t h u ộ c tí nh t âm lý cùa si nh v i ê n , nói l ên t hái

đ ộ t í ch cực c ù a chủ t hể si nh vi ê n t r o n g quan hệ đối vối xã hội N ó nảy si nh do sự t ác đ ộ n g c ùa đ i ề u

k i ệ n h o à n c ả n h xã hội , đ ồ n g thòi c ò n phụ t h u ộ c v à o

t r ạ ng t hái r i ê n g của chủ thẽ si nh v i ê n T h ụ c tế c h o

t hấy t r o n g c ù n g mộ t đi ề u ki ện, h o à n c ả n h , mõi t r ư ò n g

xã hội như n h a u, thái độ, hành vi của n h ững s i nh

hi ện của những thái độ, hanh vi, hết sức đa dạng nha

t í á i độ thò 0 đối V O I những nhi ệm vụ, lợi ích chung cảa tâng l ốp mình, cùa xã hội; trông chờ, ỳ lại vào nguoi khác, lực l ượng khác đ e m lại lợi í ch, t h o ả m i n nhu

c à u e hn mì n h ; kl i ônụ có ph;ìn ứrfg ịĩi, thíìi tín gi

t rưrt c sự tĩìc đ ộ n g CÙM l i oí i n Cíình h ổ n ng o í i i d ể cho

- Vi s i n h v i ê n (.lu Ọc x e m x t t vrti híii t u CH c h :

tư c á c h cá nhí m và tu c ách tầiiíỉ l óp nên T T C X H của họ c ú r g c ó t h ể phẫn t hĩín h T T C X H CÌ 1 Í 1 c l nhân

t hể h i ệ n ra b ê n n g o à i ỏ n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g , p h o n g trào tập t h ể c ù a s i n h v i ê n có inuc đ í c h c ù n g cổ s ạ đ o à n kết, t hực h i ệ n n h ũ n g lọi ích c h u n g c ủa t à n g l óp mì nh,

h o ặ c lợi í c h c h u n g t o à n xã hội

K h ô n g p h ả i b a o g i ò T T C X H c ủ a t ầ n g l ỏp si nh vi ên

c ú n g p h á t t r i ể n c ù n g c h i ề u , c ù n g mục di c h, nội dung vói T T C X H c ủ a c ộ p g đ ồ n g k h á c mà c ó khi mâ u t huẫn,

n g u ộ c c h i ề u N ó chi p h á t t r i ể n c ũ n g c h i ề u , c ùng rr 1 C

đí ch v ó i T T C X H c ủa mộ t cộntĩ đ ồ n g n à o đó, ho ặ c voi t o a n xã hộ i khi có sự t h ố n g nhất về lợi ích và ngay cả khi c ó sự t h ổ n g n h ấ t v'ê lợi í ch, nhưng nếu

c ố n g n h a n và c a c t àng l ó p n h â n dân l a o đ ộ n g , t r o ng

đ ó có s i n h v i ê n Tu y n h i ê n , đ i ề u này k h ô n g t h ể có ngay d ư ợ c mà p h ả i c-o t h ò i gi an, phải trải qua một quá t ri nh g i á o duc, xây dựn g tự gi ác , l âu dài dưdi

sự l ãnh d ạ o c ù a gi ai c á p c ò n g nhân T r o n g t h ò i kỳ quá độ l ê n chù n g h ĩ a xã hội , xã hội c ò n tồn tại nhi ều gi ai c á p , t âng ỉ ỏp, n h ó m xã hội vỏi các lọi ích k h á c n h a u , t r o ng d ó có cả sự đố i l ỹp về lợi ích

v ề l ợi í ch, m ộ t sự kết h ộ p hải h o à gi ữa l ọi ích của

s i n h v i ê n v ỏ i lợi í ch c ủ a gi ai c á p c ồ n g nhân và lọi

í c h c ủ a xă h ộ i Khi c h u a c ó sự t h ố n g nh á t t huc sụ

về lợi í c h t hì c ũ n g c h u a t hổ có sụ ph á t t r i ể n T T C X H

c hi ề u, c ù n g mụ c đ i c h v ỏ i T T C X H c ủ a t o à n xâ hội Lúc đó T T C X H cùa s i nh v i ê n m a n g t í nh chát t oàn

xã hội và trỏ t h à n h m ộ t bộ p h ậ n c á u t h à n h T T C X H của t o à n xã hội

Mố i q u a n hệ gi ữa T T C X H c ù a cá nhân t ùng si nh

vi ỏn v ó i T T C X H của t â n g l dp s i n h v i ê n và T T C X H của t o à n xã h ộ i là mố i q u a n hệ gi ứa cái bộ phận

và cái t o à n t h ể

- N ế u x é t d u ổ i g ó c đ ộ n h ũ n g l ĩ nh vực ho ạ t đ ộ n g

chủ y è u c ủa s i nh v i ê n , c h ú n g ta c ó t h ế phân T T C X H của họ t h à n h T T C X H t r o n g l ĩ nh v ụ c h ọ c tập ( T T C X H học t ậ p ) , T T C X H t r o n g l ĩ n h vực c h í n h trị ( T T C X H chí nh t rị ), T T C X H t r o n g l ĩ nh v ụ c v ã n h o á - tinh t hân ( T T C X H v ã n h o á - t i nh t h â n )

l ọi í c h h ợ p ly c ủ a mì n h t r ê n l ĩ n h vục này ( n h u càu,

t hực h i ệ n c ô n g bàng, dân c h ù ) N h ữ n g p h o n g tràù của s i nh v i ê n Mi ẽ n na m nưỡc ta t hòi Mỹ - N g u ỵ như bãi k h o á , b i ể u tì nh đủi dãn c hù h o á h ọ c đ u ò n g , đòi dân s i n h , dân chủ, ùng hộ p h o n g t rào của c ô n g nhân,

n ó n g d â n , tri thức c h ố n g Mỹ ; n h ũ n g hoạt đ ộ n g và

n h ững p h o n g t rào cùa s i nh v i ê n c á c n u ỏ c tu bản chủ r.ghĩa như mít t i nh, b i ế u t ì nh c h ố n g áp bức, b ó c lột,

V I L ẽ n i n nói : " N h i ệ m vụ t hật sụ xây d ự n g chù n g h ĩ a

c ộ n g s à n l à c ù a t h a n h n i ê n " , m u ố n x â y d ự n g c h ủ n g h ĩ a

c ộ n g s à n thi p h à i có tri t hức, do dỏ "nhi ệm vụ t hật

sụ c ủ a thar h n i ê n nói c h u n g , cùa Đ o á n T N C S và c ác

tổ c h ử c k h á c nói r i ê n g , có t hổ t ó m g ọ n b à n g mộ t

tù N h i ệ m vụ đ ó !à : H ọ c tập" ( 4 2 1 0 tr 3 5 4 ) H ồ Chí M i n h k h ẳ n g đ ị n h : "Th a n h n i ê n í à c hù t ư o n g lai

c ủa n ư ó c n h à M u ố n x ứng đ á n g vai trò n g ưò i chủ thi

t uoi , về h o ạ t đ ộ n g co bản đặ c t hù, về nhu càu và

hệ t h ố n g đố i t ượ n g t h o ả mă n nhu câu, T T C X H của s i n h v i ê n có n h ững nét r i ê n g so với T T C X H của

n hững n g ư ò i l ao đ ộ n g và n h ũ n g n g u ò i l ỏn t uổi N h ũ n g nét r i ê n g đ ó là :

+ D ố i vdi ngưui l ao đ ộ n e , T T C X H t r ẽ n lí nh vục

l ao đ ộ n g lã yế u tố cơ bản nh ấ t cấu t h à n h T T C X H của h ọ , c ò n đ ố i vói si nh vi ê n, bộ ph ậ n quan t r ọ ng nhát t r o n g T T C X H c ùa họ là T T C X H h ọ c tập, vì hoạt

ph'i, đa d a n g h o n Si n h v i ê n t h u ò n g h ă n g hái hon

đ ị n h c h o đ ú n g vị tri vai trà c ủ a c á c yế u t ố t r ong

h ọ c v à r è n l u y ệ n t ố t ; đ i ê u k i ệ n ã n ỏ, h ọ c t ậ p , v u i

chơi gi ải trí t ốt ; tổ c h ức các h o ạ t đ ộ n g c ủa si nn

vi ên mộ t c á c h k h o a h ọ c , h i ệ u quả, t h i ế t thực, phù hợp vói tủm s i nh lý lứa t uổi và phù hợp vôi nhùng nhu c ầ u đa d ạ n g , n h ì ẽ u vẻ c ùa họ, N h ữ n g yếu tố nay t ác độ n i í tữi s i nh v i í n , t húc đđy T T C X H cùa họ phát t r i ế n

D ộ n g lực t i n h t h â n cùa sụ ph á t t r i ể n T T C X H cùa sinh v i ê n là n h ữ n g yê u tố t i nh t h ầ n t r o n g gi a đì nh, nhà t r ư ờ n g , xã hội tác đ ộ n g d e n s i nh v i ê n , t húc đẩy

T T C X H c ủ a họ p h á t t r i ể n nh u lý t ư ỏ n g xã hội ti ến

bộ ; n i ề m tin t u ỏ n g v ã o t u o n g l ai, v à o ti ẽn bộ xá hội ; n h ữ n g t r u y ê n t h ổ n g t ốt đ e p c ủ a dân t ộc, gi a