ảnh hưởng của điện châm lên ngưỡng cảm giác đau và một số đặc điểm của huyệt châm cứu

Càc còng trình nghién cùu cùa càc tàc già trong va ngoài nuóc cho thày dién chàm càc huyet chàm cùu co tàc dung diéu tri cùng nhu co tàc dung giàm dau rò trén càc dong vat thi nghiem, tr

af.fù/^

V V

BO GIAO DUC VA DAO TAO DAI HOC QUÓC GIÀ HA NOI

TRirÒNG DAI HOC KHOA HOC TlT NHIÈN

^ìlguL^eMv Qfki <l)àn Q'kài

nNH HiroNG cun DICN CHRM LCN

NGirdNG cnM Ginc onu VR MOT SO

ff)nc DICAA CÙn HUV6T CHflM CLTU

Chuyén ngành : Sinh ly hoc dóng vàt Màso: 1.05.16

LUÀN AN PHO TIEN SY KHOA HOC SINH HOC

Ngiiòi huóng dSn khoa hoc : GS Hoàng Bào Chàu

PGS.PTS Trinh HOu Hong

^WiBTAM IIIOWiTI)l.nitf Ttf* Ha nói 1996

BANG CHÙ VIÉT TÀT

NDt NgUdng dau (ngifdng càm giàc dau) trUóc dién chàm

NDg NgUdng dau (ngitdng càm giàc dau) sau dien chàm

NDn NgUdng dau (ngUdng càm giàc dau) sau khi ngùng dien

Tt Nhiet do da tai vùng huyet chàm cùu trUóc dien chàm

Ts Nliiet do da tai vùng huyet chàm cùu sau dien chàm i

Tn Nhiet do da tai vùng huyet chàm cùu sau khi ngùng

dien chàm |

Rt Dien trd da vùng huyet trUóc dieu tri

Rg Dien trd da vùng huyet sau diéu tri i

1.1 Quan niem cùa YHCT ve he tho'ng kinh lac 2

1.2 Nhùng nghién cùu ve bàn chat

cùa huyet chàm cùu 8 1.3 Càm giàc dau va càc ed ché'kiém soàt dau 15

1.4 Mot so' thuyé't ve ed che' tàc dung cùa chàm tè 21

1.5 Tình hình nghién cùu dien chàm d Viet nam 23

Chiio^ng 2 : Dòi tiic/ng v a phiidng phàp n g h i é n c ù u 27

2.1 Dol tUdng nghién cùu 27

2.2 PhUdng phàp nghién cùu 28

Chi^ofng 3: Ké't q u a n g h i é n c ù u 43

3.1 Su thay dòi ngUdng dau duói tàc dung cùa

dien chàm trén chuot 43 3.2 Su thay doi ngUdng dau dUói tàc dung cùa

dien chàm trén nguòi 50 3.3 Anh huòng cùa dien chàm lén do dàn dien tai

vùng huyet chàm cùu 61 3.4 Dien trd da tai vùng huyet chàm cùu duói tàc dong

cùa dien chàm 73 3.5 Anh hUdng cùa dien chàm lén nhiet do tai

vùng huyet chàm cùu 76

Chi^cfng 4 : B à n l u a n 8X

4.1 Ve phUdng phàp nghién cùu 81

4.2 Ve ngUdng dau va ành hUdng cùa dién

chàm lén sU thay doi ngUdng dau 86 4.3 Ve su thay doi cUdng do thòng dién tai huyet 96

4.4 Ve dien trd da tai càc huyet dUdc su dung trong

diéu tri liet thié'u màu nào cuc bo he cành trong 99 4.5 Ve bié'n doi nlùet do tai huyet 100

Ket l u a n 103 Tài liéu tham k h à o 104

MO DAU

Tu làu nghién cùu ve dau va chong dau dà thu h ù t duoc sU quan tàm cùa nhiéu nhà khoa hoc (Vogralik M.V, 1959 ; J.Bossy, 1978; Durinhian R.A., 1983; Portnov, 1987; Kaliuznyi 1984; Anton J.1989 v.v ) Ò Viet nam cùng co nhiéu tàc già nghién cùu tàc dung giàm dau cùa dien chàm càc huyet chàm cùu;Bùi Quang Hién, Truang Kim Du (1972); Nguyèn Tài Thu (1974, 1992); Hoàng Bào Chàu va cong su (1972, 1994); Pham Thi Xuàn Vàn (1980); P h a m Thi Xuàn Vàn, Nguyèn Thi Vàn Thài (1985); Ta Thuy Lan (1987); DÓ Cong Huynh va cong su (1991); Trudng Viet Bình (1992); Nghiem Hùu Thành (1995)

Càc còng trình nghién cùu cùa càc tàc già trong va ngoài nuóc cho thày dién chàm càc huyet chàm cùu co tàc dung diéu tri cùng nhu co tàc dung giàm dau rò trén càc dong vat thi nghiem, trén nguòi bình thuòng va trén benh nhàn Nhùng nghién cùu ve tàc dung cùa chàm cùu trén nguòi phàn lón là dua trén càm giàc chù quan cùa nguòi duoc chàm va su quan sàt làm sàng cùa càc t h à y thuoc Viéc ludng hoà càc dau hieu khàch quan ve tàc dung cùa chàm dien con chua dudc nghién cùu day dù Do do de góp p h à n d à n h già khàch quan tàc dung dièu tri, hieu qua giàm dau cùa dién chàm trén benh n h à n va dong vat thi nghiem chùng toi tièn h à n h nghién cùu su thay doi nguòng dau va su thay dòi nhiet do, dién tra, cuòng do thong dién tai huyet duoc chàm cùu

De dat duoc muc dich néu trén chùng toi de ra cho m ì n h n h ù n g nhiem vu n h u sau :

- Xàc dinh nguòng dau truóc va sau khi dién chàm trén nguòi

- Nghién cùu ành huòng cùa dién chàm ket bop thuoc ho trd lén nguòng dau trén benh nhàn phàu thuat

- Nghién cùu ành huòng cùa dién chàm lén su t h a y dói cUÒng

do thong dién, dién tra, nhiet do cùa mot so huyet duoc chàm trén nguòi bình thuòng, benh nhàn diéu tri bang dien chàm va benh n h à n phàu thuat

C H U O N G 1

T Ò N G Q U A N TÀI L I E U

l l Q U A N NIEM CÙA Y HOC CO TRUYÈN VE HE THÒNG KINH LAC

1.1.1 Khài niem ve càc huyet

"Huyet là noi thàn khi boat dong vào ra" khi cùa tang phù, kinh lac muon thàu ra ngoài ed thè phai di qua huyet [15, 16, 36, 61,

62, 75] Huyet duoc phàn bo khàp mat ngoài ed thè Nò co quan he chat che vói kinh mach, tang phù va co lién quan vói nhiéu chùc nàng sinh ly cùa ed thè Huyet cùng là cùa ngò de tà khi lue dàm xàm nhap vào co thè, vi vày nò phàn ành tình trang benh ly cùa kinh mach, tang phu [15, 16, 36, 61, 62, 75] Co thè chàn doàn benh tàt, dua trén nhùng biéu hièn benh ly tai huyet

Trén ed thè co 3 loai huyet chinh : Huyet cùa kinh mach, Huyet ngoài kinh, Huyet a thi ( noi dau )

Huyet cùa kinh co 9 loai nàm trén 12 duòng kinh chinh va 2 mach n h à m doc Trong dò duoc chia ra càc loai khàc nhau, gòm :

* Huyet nguyèn : co 12 huyet thuoc 12 duòng kinh chinh Huyet nguyèn thuòng nàm a co chàn, co tay, co tàc dung chùa càc chùng hu hay thuc cùa tang phù thuoc kinh mach cùa nò, dóng thòi con co thè giùp vào viéc chàn doàn benh t à t cùa tang phù

* Huyet lac : co 15 huyet lac trong dò 14 huyet n à m trén 12 kinh chinh va 2 mach Nhàm, Dóc, 1 huyet dai lac thuoc ve kinh ty

Huyet lac duoc su dung dièu tri benh càc ed quan lién q u a n vói kinh chinh va lién quan biéu ly

* Huyet du ò lung co 12 huyet (Phé du, Dai t r à n g du, Vi du, Ty

du, Tàm du, Tiéu truòng du, Bang quang du, Thàn du , Quyét àm du, Tam àm du, Dòm du , Can du) [36, 77] Chùng nàm trén kinh VII bang quang doc hai ben cot song Khi tang phù co benh thuòng xuàt

hièn nhùng phàn ùng bàt thuòng a càc huyet du cùa ò lung Dua vào

phàn ùng bàt thuòng này co chàn doàn tang phù nào bi benh Trong diéu tri huyet du dudc dùng de chùa benh àm dudng qua vudng cùa tang phù co lién quan

* Huyet mo co 12 huyet (Trung phù, Thién khu, Trung quan Chuang món, Cu khuyèt, Quan nguyèn, Trung cuc, Kinh món, Dàn trung, Thach mòn, Nhat nguyet, Ky mòn) chùng nàm ò nguc, bung Khi tang phù màc benh thuòng xuàt hièn nhùng p h à n ùng bàt thuòng ò vùng huyet mo Nguòi ta dua vào càc phàn ùng bàt thuòng nay de chàn doàn benh va dùng huyet mo de diéu chinh àm dUdng qua vUdng cùa tang phù

* Huyet ngù du co 60 huyet nàm trén 16 duòng kinh àm va 6 kinh dUdng 5 huyet ò tu khuyu tay va dàu gòi tra xuòng dàu chi,

Càc huyet ngù du duoc phàn bò tu dàu ngón tay, ngón chàn lén dén khuyu tay, dàu gòi theo thù tu : Tinh - Huynh - Du - Kinh - Hdp

Nguòi ta su dung càc huyet Ngù du de chùa n h ù n g chùng benh cùa bàn kinh

Nguòi xua thuòng phàn loai ngù du theo ngù h à n h de chon huyet diéu tri theo qui luàt tUdng sinh, tUdng khàc cùa ngù h à n h

* Huyet khich co 12 huyet nàm trén 12 duòng kinh chinh va 4 huyet trén càc mach àm duy, dUdng duy, àm kièu, dUdng kièu

* Huyet boi co 8 huyet (Trung quàn, Chudng mòn, Dàn t r u n g , Càch du, Dai trù, Huyén chung, Dudng làng tuyén, Thài uyén) Huyet hpi là tén dùng de goi nhùng huyet co tàc dung chùa benh cho

8 loai tè chùc trong co thè : tang, phù, khi, huyét, xuong, tuy, gàn, mach Tàm huyet boi này nàm trén càc kinh chinh va mach n h à m

* Huyet giao boi cùa tàm mach : co 8 huyet giao boi de thòng thuang vói 8 mach khàc (Cóng tón, Noi quan, Hau khè, T h à n mach,

Làm khàp, Ngoai quan, Liet khuyèt, Chiéu bài) Chùng n à m a tay,

chàn va dudc dùng de chùa benh cùa 8 mach

* Huyet hdp nàm ò noi càc duòng kinh (tu hai tra lèn) gap nhau Co khoàng 90 huyet bop nàm trén 12 duòng kinh chinh va 2 mach Nhàm, Doc Huyet bop co thè dùng de chùa benh cùa càc benh co lién quan vói càc kinh mach va co lién quan vói nò

* Huyet ngoài Idnh là huyet ò ngoài càc duòng kinh Co mot so huyet n à m t r é n duòng tuàn hoàn cùa kinh mach chinh, song khòng phai là huyet cùa kinh mach do Vi du huyet so Àn duòng n à m t r é n mach Dóc, ma khòng phài là huyet cùa mach này To chùc y té thè giói còng n h à n 48 huyet ngoài kinh do là nhùng huyet do càc n h à chàm cùu dòi sau quan sàt va phàt hièn

* Huyet A thi là huyet khóng co vi tri co dinh va chi tón tai khi

co benh càp, nò chi xuàt hien ò nhùng chó dau Nguòi t a chàm vào

•> _

huyet A thi de chùa chùng dau nhùc tai chó

2.1.2 Ve càc dudng kinh

Nguòi xua qua thuc tè chùa benh, quan sàt ti mi n h ù n g biéu hièn sinh ly, benh ly dà quy nap dudc mot he thòng càc duòng doc, ngang, khàc nhau gpi là he kinh lac

Kinh lac là noi tuàn hoàn cùa khi huyét di nuòi dudng toàn

t h à n de duy tri boat dong bình thuòng cua ca thè Dò cùng là noi

n h à n tó gay benh xàm nhap vào co thè là noi phàn ành tình t r a n g

benh tàt cùa ca thè, noi tiép thu kich thich cùa ngoai cành co tàc dung lón dòi vói su song con cùa con nguòi [36, 61, 62, 75]

Kinh lac là duòng dàn truyèn kich thich vào càc tang phù de chùa benh Nhò biét tàc dung này cùa kinh lac, nèn viéc chùa benh ngày càng co hieu qua

Trong hoc thuyét kinh lac co 12 kinh chinh, gòm :

- 3 kinh àm va 3 kinh duang ò tay (Thài àm phé, Thiéu àm tàm, Quyét àm tàm bào, Thài dudng tiéu truòng, Thiéu dUdng t a m tiéu, Dudng minh dai truòng)

- 3 Kinh dudng va 3 kinh àm a chàn (Thài duang bang quang, Thiéu duang dàm, Duang minh vi, Thài àm ty, Thiéu àm thàn, Quyét

àm can)

Mòi kinh chinh déu co mot vùng phàn bò nhàt dinh ò m a t ngoài cùa t h à n thè hén quan vói mot tang hay mot phù n h à t dinh,

co quan he biéu ly vói phù hoàc tang tuang ùng

Duòng t u à n hoàn cùa 12 kinh chinh va hai mach Dòc, N h à m dièn ra nhu sau :

- Ba kinh àm a tay di tu tang ra bàn tay

- Ba kinh duang a tay di tu bàn tay lén dàu

- Ba kinh duang ò chàn di tu dàu xuóng bàn chàn

Kinh no tiép kinh kia thành mot duòng t u à n hoàn kin di k h à p

ca thè ( Xem sa dò 1)

Su t u à n hoàn cùa 12 kinh chinh tao t h à n h mòi lién quan biéu

ly, àm duang, ngù hành, trén duòi, bao trùm toàn bo ca thè va t u à n hoàn theo qui luàt rièng cùa chùng [15, 75]

Chàn

Tav

Thài duang., Bang quang ^ (Màt).^Tiéu trucmg., Thài duons

Sa dò 1 : Bang tóm tàt duòng t u à n hoàn cùa 12 kinh chinh va 2

1.2 NHÙNG NGHIÉN CÙU VE BÀN CHAT CÙA HUYET CHÀM CÙU

1.2.1 Ve giài phàu va to chùc ò vùng huyet

Nghién cùu ve càu tao giài phàu va tó chùc cùa vùng huyét là viéc làm n h à m tìm ra ca so vat chat cùa kinh huyét Dóng thòi cùng nhàm giài thich càc ca che tàc dung cùa he kinh lac Tuy co nhiéu nhà chàm cùu à nhiéu nuóc dà nghién cùu cóng phu, song co thè nói, tói nay nhiéu vàn de con chua sàng tò

Bang phuang phàp dòi chiéu càc duòng di cùa càc kinh mach vói giài phàu t h à n kinh va mach màu, mot so tàc già cho r à n g duòng

di cùa càc kinh mach co thè trùng hap vói càc duòng di cùa càc day

t h à n kinh va mach màu lón Vi tri cùa nhiéu huyét chinh là dièm xuàt chiéu lén da cùa thàn kinh va mach m à u n à m ò sàu duói da [75, 104, 105, 143]

Tièn h à n h càt lòp trèn 309 huyét nguòi ta n h à n t h à y 152 huyét chàm truc tiép vào day thàn kinh, 73 huyét mùi kim chàm càch day

t h à n kinh khoàng 0,5 cm, con lai 84 huyét mùi kim chàm càch day

t h à n kinh trén 0,5cm Dòi chiéu duòng di cùa 3 kinh àm ò tay vói su

p h à n bò cùa càc day thàn kinh a mat truóc cành tay nguòi t a t h à y duòng di cùa kinh phé tu huyét Vàn mòn tra xuóng gàn gióng sU

p h à n bó cùa day t h à n kinh ca da Duòng di cùa kinh T à m bào t u huyét Thién tuyén tra xuòng gàn nhu do t h à n kinh giùa p h à n bò Duòng di cùa kinh tàm gàn giòng su phàn bó cùa n h à n h truóc vai cùa dàm rói t h à n kinh nàch va day thàn kinh da cành tay trong Huyét Liet khuyèt tuang ùng vói noi phàn n h à n h ò nóng cùa day

t h à n kinh quay [75, 104, 105, 143]

Nghién cùu ve giài phàu trèn 324 huyét càc tàc già thày 323 huyet co t h à n kinh phàn bò, trong dò 304 huyét co quan he vói t h à n kinh nòng ò ngoài da, 155 huyét co quan he vói t h à n kinh ò sàu, 137 huyét co quan he vói cà thàn kinh nòng va thàn kinh sàu Quan sàt trén kinh hièn vi tai vùng huyét thày tu biéu bì tói trung bì, h a bì, tó chùc duòi da, ca va càn, co tò chùc thàn kinh r a t phong phù, co nhiéu loai tan cùng thàn kinh, cùng nhu càc nhóm va bó t h à n kinh [75]

Làm giài phàu nhiéu lòp trén 309 huyét, va quan sàt à n h huòng cùa chàm dói vói mach màu thày co 24 huyét trUc tiép chàm vào mach màu, 262 huyét chàm vào canh dong tinh mach va càch dòng tình mach khoàng 0,5 cm [75]

Darras dùng chat phòng xa dành dàu de tièm vào huyét ròi quan sàt bang càc chup nhàp nhày nhàn thày ò duòng kinh co do tàp trung chat phòng xa cao han a ben canh (bào cào tai Vien y hoc dàn toc Ha nói)

Bossy.J (1973) dùng dòng vi phòng xa tièm vào huyét cùa thò, thày co hièn tuang càc huyét cùng kinh co do phòng xa tàp t r u n g cao han càc huyét ò kinh khàc [143, 144]

1.2.2 Hoat tinh dien ò da vùng huyet

Nhùng biéu hièn ve dién ò da vùng huyét là vàn de duac nhiéu nhà chàm cùu trén thè giói quan tàm

N h ù n g nghién cùu ve biéu hièn dàc tinh dién hoc a da v ù n g huyét dugc thuc hien trén ba mat :

Dién thè sinh vàt ò da vùng huyét ành huòng cùa dòng dién cao tàn lén dàc tinh cùa huyet va hieu ùng Kirlian dién tra cùa da, cuòng do thòng dién qua da vùng huyét

Dièn thè, hieu ùng Kirlian dòi bòi phuang tièn, mày móc va ky thuat phùc tap, nèn chi mòi dUdc mot so ndi co dièu kien nghién cùu Vàn de do dién tra da va cuòng do thòng dién qua da, khòng dòi bòi mày móc phùc tap nèn dugc nhiéu nhà chàm cùu dùng làm phuang tien quan sàt Nò cùng là phuang tièn dàu tién de phàt hien dac tinh dién hoc cùa ò da vùng h u y é t

Dien thè sinh vat da ò vùng huyet

Trèn bé mat cua da ca thè nguòi co nhiéu diém co dién thè cao han nhùng diém xung quanh chùng Trong dò co nhiéu dièm dién thè trùng vói vùng huyét chàm cùu [75, 77, 95, 143]

Nguòi ta cùng nhàn thày trén mat da cùa tràu, ngua, chó, thò, chupt, khi cùng co nhùng dièm ma dién thè sinh vàt cao han b à n vùng xung quanh So lugng va su phàn bó càc dièm co dién thè cao này a càc dòng vat déu tuang tu nhu nhau Rièng trèn khi, so lugng càc dièm, su phàn bó va vi tri cùa càc dièm co dién thè cao gàn gióng vói kinh, huyét cùa nguòi

Nhiéu nhà khoa hoc tién hành do dién thè sinh vat a huyét va

n h à n thày dién thè ò huyet rat d i bién dóng, phu thuoc vào nhiéu yéu tó khàc nhau Vi du, khi chùc nàng cùa càc noi t a n g ò n h ù n g trang thài khàc nhau, thi dién thè sinh vàt cùa huyét co lién quan cùng co nhùng bién dèi Vi du, dién thè cùa huyét Vi du co tri so khàc nhau phu thuoc vào trang thài sinh ly cùa da day Lue no khàc lue dói, khi tièt dich nhièu khàc khi tièt dich it va khi khóng tièt dich

Dien the cùa huyét Bang quang du cùng bièn dói song song vai t r a n g thài cùa bang quang [77, 95]

Do dién thè ò càc huyét cùa 2 kinh Ty, Vi va càc huyét Ty du

Vi du nguòi ta cùng thày dién thè khi àn no cao han khi dói

Theo dòi dién thè cùa huyét trong nhùng t r a n g thài t à m ly va tình càm khàc nhau cùng thày co nhùng bièn dòi khàc nhau Khi bi kich dóng dién thè cao han khi khòng bi kich dòng [75]

Adamenko [75] theo dòi dién thè ò càc huyét khi thùc va khi ngù n h à n thàyjkhi thùc dién thè a huyét cao han xung q u a n h con khi ngù dién thè ò huyét va càc vùng chung quanh huyét khóng khàc nhau

Adamenko [75] nghién cùu dièn thè cùa huyét theo dien truòng va tu truòng cùa trai dàt thày dién truòng va tu truòng cùa trai dàt co ành huòng tói dién thè cua huyét Tàc già cho r à n g co thè thong qua huyét ma tu truòng, dién truòng cùa trai dàt à n h huòng tói con nguòi

Dién thè cua huyet lue ca thè màc benh va khi khòi benh co

su khàc biét r5 rét [75,95]

Càc nhà nghién cùu cùng dà chùng minh phong bè huyét bang Novocain hoàc càt dùt day thàn kinh di tòi càc huyét Vi du va Bang quang du thi dién thè cùa càc huyét này khòng bién dèi theo vói càc bién dói sinh ly a da day va bang quang [75] Néu tièm A d r e n a h n

t f ,

cho khi de gay tang huyét àp thi dién thè cùa càc huyét ò kinh T à m

va kinh Tàm bào tàng lèn Dièu nky chùng minh co mèi lién q u a n

chùc nàng giùa càc huyét vói càc ca quan trong ed thè

Ành huòng cùa dòng dién cao tàn lén dàc tình cùa huyét

Dùng dòng dién cao tàn co dién àp cao cho qua co thè sinh vat nguòi ta co thè Idem tra dugc dac tinh dàn dién cao t à n cua ca thè bang ky t h u a t quang phó hay ky t h u a t chup ành cùa Kirlian

N h ù n g ành chup theo ky t h u a t Kirlian co nhùng dàc tinh r a t dàc trung ày là do su quyét dinh cùa mot hieu ùng m a n g tén Kirlian Ca che cùa hieu ùng này do trang thài P l a t m a sinh vat (nhùng dién tu va ion tu do trong sinh vàt).Dac t h ù à lue chup ành (Iniusin ) va bàn chat hoà hoc cùa càc san vat cùa da cùng n h u càc khi co trong dién truòng (Arthur-Kantrovitz) duòi tàc dung cùa mot dièn truòng manh do dòng cao tàn dà gay nèn su p h à t

xa dien tu [77] làm xuàt hien mot dang dac biét cùa su phòng dién cao t à n qua sinh vàt

Nguòi ta n h à n thày trong ành chup theo ky t h u a t Kirlian co nhiéu diém phàt quang khàc hàn vùng chung quanh phù hgp vói vi tri cùa huyét chàm cùu va dà che tao nhùng mày chuyén dung de nghién cùu hieu ùng Kirlian trén vùng huyét chàm cùu

Nguòi tadùng phuang phàp kièm tra su phòng dién cao t à n

bang quang phó ò mat trong càng chàn va mat truóc càng tay t r è n

n h ù n g nguòi bi benh vièm thàn, vièm gan, viém phèi khói va lao phèi

t h à y co n h ù n g duòng dàn dién tot trùng vói kinh t h à n , kinh can va kinh phé [95]

0 vùng huyét cùa nguòi va nhùng dièm co dién thè sinh vàt cao cùa t à t cà moi vat song déu thày trong quang phè p h à t sinh

n h ù n g bó song song sàng ruc [75, 95]

Iniusin [75] cho biét càc huyét chàm cùu va càc dièm co dién thè cao phàt quang khàc hàn so vói càc vùng xung quanh Anh chup cùa mèi nguòi co mot dàc trung rièng, nò bièn dói tuy theo càc n h à n

tò làm bién dòi dac tinh dien hoc cùa bè mat ca thè

Càc cóng trình nghién cùu hieu ùng Kirlian truóc va sau diéu tri chàm cùu thày co su khàc nhau rò rét trèn ành chup khi benh va khi lành

Dièn trò da va cuòng do dong dién qua da vùng huyet

Viéc nghién cùu dien tra da va lugng thong dien qua da dugc dua trén ca so dàt lén da mot dién àp ròi do cuòng do dòng dién phòng qua ca thè hoàc do dién tra cùa da

Dién tra da va cuòng do dòng dién qua da cùa huyét là hai yéu

tó dà dugc su dung de phàt hien ra dàc tinh dién hoc cua huyét som nhàt Vàn de này dà dugc rat nhièu tàc già nghién cùu t r è n nhièu khia canh khàc nhau

Nguòi ta n h a n thày dién tra va cuòng do dòng dién qua da vùng huyét so vói vùng quanh huyét co su khàc biét rò Da vùng huyét chàm cùu co dièn tra thàp va cuòng dò dòng; dién cao hdn da vùng xung quanh huyét Nói càc huyét cùa cùng mot kinh lai vói nhau ta co mot duòng dàn dién tòt [119, 120, 150]

Càc tàc già trén cho biét trén da co nhùng duòng dàn dién cao

va su phàn bó cùa nò trùng vói phàn bó cùa he kinh lac

Càc nghién cùu cUÒng do dòng; dién trèn tu thi cho t h à y t r é n

m a t da cuòng do dòng dién qua vùng huyét va vùng làn can khòng

co su chènh léch n h u ò ca thè song [77]

Nyboyet va cóng sU (1973, 1975) cho biét cuòng dò ldòng- dién qua da cùa dòng vàt thi nghiem cùng co nhùng vùng dién tra thàp va

lugng thòng dién cao nhu ò nguòi [150, 151]

Su càm ùng vói nhiet do cùa huyét tình

Akabane Nhàt bàn [75, 96] ngàu nhièn n h à n t h à y huyét Tinh

à ngón tay co duòng kinh bi benh cùa mình co su chènh lénh rò rét

so vói ben lành khi tiép xùc vói nhiet do cao Sau khi dugc chùa lành bang càch chàm vào huyét Du cùa kinh dò ò lung thi su chènh léch

ve càm ùng vói nhiet do cùa huyét Tinh ò hai ben khòng con nùa

Qua qua trình theo dòi va dièu tri trèn 100 nguòi benh tàc già

di dén két luan ràng khi mot duòng kinh bi benh thi càm giàc ve nhiet a huyét cùa kinh dò sé thay dòi khàc vói ben lành Su chènh lèch nay thè hien rò nhàt a huyét Tình (huyét ò càc dàu ngón tay , ngón chàn) va co thè su dung phuang phàp do càm giàc ve nhiet do giùa hai ben phài trai de tìm ra duòng kinh co benh

Tàc già cùng thày néu chàm vào càc huyet trén duòng kinh co benh n h à t là chàm vào huyét Du cùa kinh bi benh n à m trén kinh Bang quang thi su chènh lèch ve nhiet do giùa hai ben co thè t h u nhò lai hoàc màt di va benh sé giàm

Phuang phàp này cùa Akabane dugc dàt tén là phuang phàp do

do càm giàc ve nhiet

Dong Thùa Thòng a Trung quòc [75] cùng su dung phuang phàp do thòi gian càm ùng vói nhiet dò de so sành su chènh léch giùa hai ben phài va ben trai, rói chon huyet chàm de diéu tri cùng t h à y

co tàc dung diéu chinh su chènh léch cùa càm giàc dòi vói nhiet do

1.3 CÀM GIÀC DAU VA CÀC CO CHE KIEM SOÀT DAU

1.3.1 Khài niem ve càm giàc dau

Dau là mot càm giàc dàc biét, là thuoc tinh chung cho t à t cà

càc Cd thè dóng vàt Dau bào hieu su tón thuang va su rói loan tai chó

co tinh chat de dpa toàn bo ca thè va g%<y ra t r a n g thài lo làng, sg bài

Dau gay ra phàn ùng tu ve (chay tròn, tàn còng) va càc p h à n

Ùng thuoc chùc nàng thuc vàt nhu thay dòi nhip tim, ho h a p , huyét

àp, co mach, tièt mò bòi v.v

0 nguòi càm giàc dau là mot trang thài y thùc dugc (Head,

1910), nèn ngoài nhùng biéu hien trén con quan sàt dugc n h ù n g biéu

hien thuoc h à n h vi tàp tinh khi bi dau Do dò dau dugc xem là yéu tó

quan trong trong hành vi cùa con nguòi [8^1,]

Barcroft (1937) coi dau nhu mot tinh chat t à m ly kèm theo cùa

p h à n ùng tu ve [22]

Sherrington (1938) cùng cho ràng dau là trg t h ù tinh t h à n cùa

p h à n xa tu ve càp bàch [22]

Theo quan niem này thi phàn xa tu ve dugc xem là p h à n ùng

so càp t r a lòi lai kich thich gay hai dèi vói ed thè, con dau là tin hieu

dugc kèm theo hay con goi là tin hieu bè sung, là p h à n ùng t h ù càp

Dau va làm cho hét dau dà lòi cuòn su chù y cùa y hoc thuc

h à n h tu thòi xa xua Song mài dén nàm 1894 Frey va Goldscheider

cùng mot lue dà dua ra nhùng cóng trình nghién cùu dàt nèn mòng

cho con duòng khoa hoc nghién cùu ve dau Frey cho r à n g dau là càm

giàc dac hieu co bo mày trung Udng va ngoai vi rièng Ngugc lai

Goldscheider cho ràng khóng co t h u càm thè dau dàc hièu Dau là

két qua cùa qua trình còng huòng trung uang nò xuàt hien khi kich thich m a n h vào càc thu cam thè co ò da Mòi già thiét trén déu co mat dùng dàn va thiéu sót cùa nò Do dò Melzack va Wall [127, 128, 129] khi de xuàt già thuyét mai ve dau dà chon loc mot so dièm ed bàn cùa càc hoc thuyét nói trén

Anokhin P.K (1968) va cong su cho ràng dau là chùc nàng tich hgp cùa ca thè nhàm dong vièn càc he thóng chùc nàng khàc n h a u de bào ve ca thè khòi tàc dung cua càc yéu tò gay hai va bao góm nhiéu

t h à n h phàn khàc nhau nhu y thùc, càm giàc, tri nhó, dóng lue (motivation) càc phàn ùng thuc vat, phàn ùng soma va tàp tinh càm

xùc (Emotion) [78] Tu quan niem xid.y co thè thày rò tinh chat vò

cùng phùc tap cùa ca che gay dau va giàm dau

De hình dung tinh chat phùc tap, nhièu t h à n h p h à n cùa càm giàc dau Charpentier (1972) dà néu nhành cóng thùc :

P = Che + Ve^ + Mot + Psy [ 22]

a day P - dau , Che - yéu tò hoà hoc, Veg - p h à n xa thuc vàt, IMot - dòng lue càm xùc , Psy - yéu tó tàm ly

Theo còng thùc này co thè thày trong càm giàc dau co su t h a m già cùa càc chat hoà hoc co trong ca thè, vi du bradykinin, chat P, co

su thay dèi chùc nàng cùa nhiéu ca quan, vi du hò hàp, t u à n hoàn co the n h a n h hay chàm, co su bièn dong ve càm xùc va t à m ly

1.3.2 Càc Cd che trung Udng kiem tra càm giàc dau

He thóng Opiat

He thòng này bao gòm nhiéu càu trùc khàc n h a u trong dò co

tuyén yèn, duói dói thi chat xàm trung tàm canh thàt, liém den,

n h à n duòi, beo nhat va càc càu trùc co càc thu thè opiat

Tu làu nguòi ta dà biét tàc dung giàm dau cùa càc chat loai

opium, song mài dén nàm 1973 mói phàt hien dugc càc t h u thè

opiat trong he t h à n kinh trung uang Chùng co a tan cùng càc rè sau

va càc naron trung gian trong tuy song, trong nhàn tè bào khòng lo

(nucleus gigantocellularis) va càc nhàn cùa dòi thi Chùng cùng co

f f \ 1

trong chat xàm trung tàm canh thàt, trong duói dói thi, trong thè

luói t h à n nào va trong nhàn raphé vói so lugng it han Trén ca sd

phàt hien càc thu thè này nguòi ta mai hièu dugc tàc dung ngàn chàn

càm giàc dau cùa càc chat loai morphin va di sàu nghién cùu càc chat

do nào tièt ra co tàc dung tuang tu morphin Vào nhùng n à m dàu

thàp ky 70 nguòi ta dà phàt hien dugc càc chat do nào tièt ra va goi

là càc morphin nói sinh, trong dò co endorphin va encephalin

Endorphin co nhièu trong tuyén yèn, duòi dói thi chat xàm t r u n g

t à m canh t h à t va thè vù Endorphin co ba loai : anpha, beta va

gamma Trong dò Beta - endorphin co tàc dung giàm dau m a n h nhàt,

gap morphin 200 làn Gàn day con tìm thày dinorphin - chat co tàc

dung chóng dau m a n h gap 2000 làn morphin

Encephahn co hai loai : Methionin-và leucin-encephahn

Chùng déu là dàn xuàt cùa beta - hpotropin Càc chat này de bi phàn

huy bai carboxydaza va càc enzym khàcEncephahn co nhiéu trong

liém den, n h à n duói, beo nhat

He thóng gòm càc càu trùc ké trén dugc xem là he thòng Opiat kièm t r a càm giàc dau vi chùng tièt ra Endorphine Encephalin Hai chat này khi tàc dóng lén càc thu thè opiat co tàc dung làm giam dien thè dàp ùng cùa càc naron trong sùng sau tuy song, trong thè luói t h à n nào, chat xàm trung tàm canh thàt, thè vàn, dói thi, vo nào, ngàn chàn thóng tin ve càm giàc dau, do dò co tàc dung giàm dau [97, 98, 99]

H e thòng chat xàm trung tàm canh tbàt-nhàn ra phé

Reynolds (1969) làn dàu tièn cho thày kich thich dòng dièn vào chat xàm trung t à m canh thàt dà làm màt phàn ùng tu ve ò chuot

còng khi tién h à n h mò khoàng bung cua nò, cùng nhu khi kich thich

ca hoc vào phùc mac, vào càc ca quan noi tang va kich thich nhiet gay dau Hieu ùng giàm dau khi kich thich chat xàm t r u n g t à m canh

t h à t cùng nhàn thày ò mèo, khi va nguòi [22]

Tàc dung giàm dau cùa he chat xàm trung t à m canh t h à t va

n h à n raphé dugc giài thich bang ca che naron va ùc che tién xinap Càc xung dòng phàt ra tu he thóng này khi nò dugc boat hóa (bòi càc xung tu he thóng nhan càm giàc dau truyèn dén) co tàc dung ùc che dién thè tu phàt va dién thè dàp ùng tra lòi lai kich thich dau cùa càc naron thuoc phùc hgp CM-Pf trong nhàn té bào khèng lo n h à n (n.gigantocellularis) va nhàn intralaminaris cùa dèi thi, càc naron

n à m trong lòp V sùng sau tuy song Nguòi ta con n h à n t h à y r à n g t u

n h à n raphé - n h à n cùa he thòng serotoninergic co duòng ùc che di xuòng ngàn chàn càm giàc dau truyèn tu ngoai vi vào tuy song theo

Cd che serotoninergic

iftOCràmr-n.WnMno

.—*j

He thong duói doi thi

Hypothalamus dugc xem là he thòng kièm tra càm giàc dau vi

no tièt ra càc chat nói tièt va hình t h à n h càm xùc dòng lue Kich thich dòng dién vào nhàn quanh thàt (n.paraventricularis) va n h à n giùa lung (n.dorsomedialis), cùng nhu vùng truóc duói dòi thi gay ùc

che càc phàn ùng tra Idi lai kich thich gay dau ò càc naron lòp IV - VI

thuoc sùng sau tuy song Hieu qua này dugc thóng qua duòng lién he

tu duói dèi thi qua thè luói thàn nào xuòng tuy song [84, 133, 134,

135, 136]

He thóng càc càu trùc khàc cua nào ho

Càc càu trùc thuoc he thóng này góm nhàn duòi, n h à n dò, chat den, vàch nào va mot so dièm cùa nào giùa, nào trung gian, tièu nào [sa, 8 1 , ,94, 98, :99s 100] Nguòi ta cho ràng ngoài duòng serotoninergic tu nào xuóng tuy song con co mot duòng nùa xuàt phàt tu phàn ben cùa nhàn truóc thàn nào (n.reticularis) di theo càc

bó bung va bó ben (tr.ventralis et lateralis) dén càc naron sùng sau tuy song Day là con duòng adrenergic (Hokfelt, 1974) cùng co tàc dung ngàn chàn càc xung dòng thàn kinh truyèn càm giàc dau ò mùc

t u y s ó n g [ 8 0 , 85,87, 88]

He thòng kiem tra càm giàc dau ò mùc vò nào

Nhièu su kien quan sàt trén làm sàng va nhiéu còng trình nghién cùu trong nhùng nàm gàn day cho thày càc vùng vò nào, dàc biét là vùng S n , vùng dinh va vùng t r a n t h a m già tich cUc vào viéc tiép nhàn, dành già va kièm tra càm giàc dau Kich thich vùng càm giàc soma a nguòi trong thòi gian phàu t h u a t nào gay ra di càm, dòi

khi con làm xuàt hien càm giàc dau nhe Su ton thuang vùng S n à

nguòi làm tàng càm giàc dau va gay dau khi da cham vào quàn ào,

vài trai giuòng (Denny-Brov^^n, 1958) là nhùng sU kien chùng tò r à n g | vùng S n co quan he vói càm giàc dau co y thùc Dòng thòi nhùng sU

kien khàc cùng chùng tò ràng càc vùng vò nào co thè ùc che càm giàc

dau Vi du, khi con nguòi d trang thài thòi mién, d trang thài h u n g

p h à n càm xùc manh, hoàn toàn khòng co càm giàc dau, màc dù vèt

thudng ò Cd thè khà lón Trong nhùng trang thài này càc t h u thè

opiat trèn màng càc naron vùng tran dugc két hgp vói càc chat opiat

noi sinh dugc tièt ra vói hàm lugng khà cao [22, 81, 86, 87]

Viéc kich thich truc tiép vào càc càu trùc vò nào, vi du vào noi

xuàt phàt bó thàp co thè ùc che dién thè dàp ùng cùa càc naron lóp I

IV va V tai sùng sau tuy song va thu hep kich thuóc truòng t h u càm

cùa chùng dòi vói càc Idch thich gay dau, cùng nói lèn vai trò diéu

tiét càm giàc dau tu phia vò nào Hieu qua tuang tu cùng quan sàt

dugc khi kich thich vùng vàn dóng vò nào va ho màt

N h u vày, càc vùng vò nào chinh là ndi dièu bién bòi càm giàc

dau Chùng thuc hien chùc nàng phàn tich sd bó thóng tin truyèn

vào va hoat hoà càc càu trùc khàc cùa nào bó t h a m già vào ed che

chòng dau Nhùng càu trùc nào lién quan va dugc boat hoà bòi vùng

S I I là càc càu trùc thuoc he limbic, dàc biét là phùc hgp h a n h n h à n ,

càc n h à n dac hièu va khòng dàc hieu trong dèi thi, chat xàm t r u n g

t à m canh thàt, thè luói thàn nào, sùng sau tuy song

Ngoài càc he thòng chóng dau kè trèn, gàn day nguòi ta tìm

t h à y mot he thòng khàc cùng co tàc dung giàm dau, dò là he

Gabaergic Noi dién ra ed che chóng dau cùa he Gabaergic là t u y ' song, do gay ùc che truóc xinap va mot so noi ò nào bó do ùc che sau

xinap t à n g phàn cUc (hyperpolarization) màng sau xinap ,

\^ k, Mpt sé thuyét ve ca che tàc dung cùa chàm té

Tu nhièu n à m nay càc nhà khoa hoc cà dóng va tày y dà di sàu tìm hièu vi sao chàm té lai co tàc dung giàm dau

Nhièu già thuyét cho ràng tàc dung giàm dau cùa chàm té dugc thuc hien bang con dUdng t h à n kinh va thè dich

Ve co che tàc dung cùa chàm té qua con duòng thàn kinh

Chùng minh ed che tàc dung cùa chàm té qua con duòng t h à n kinh co càc tàc già nhu Melzack R; Wall P.D [126, 127, 128], Niboyet J.E.H [150]; Man P.L va Chen C.H [115, 124, 125], Pomeranz B [131]; Cheng G S [116], Chang Hsiang Tung [146] v.v

Da so càc tàc già nghién cùu ca che giàm dau cùa chàm té déu ùng ho già thuyét "Cóng kièm soàt" cùa Melzack R va Wall P.D hoàc thuyét "hai cùa" cùa Chang Hsiang Tung

Ben canh dò con co thuyét "Phàn xa tuy" cùa Man P.L va thuyét "Hai cùa co dièu khièn" cùa Man P.L va Chen C.H [124, 125]

Ve ca che tàc dung cùa chàm té qua con duòng the dìcb

Cd che tàc dung cùa chàm tè qua con dUdng thè dich dà dugc thóng bào trong càc cóng trình nghién cùu cùa nhiéu tàc già nhu: Pomeranz B [131]; Mayer D.J [126]; Takeshige C.H [133]; v.v Càc tàc già này cho ràng yéu tó thè dich giù vai trò quan trong trong ed che giàm dau cua chàm té Càc yéu tó thè dich xuàt hien do càc xung dau ành hudng tói càc vùng khàc nhau cùa he t h à n kinh, n h à t là càc

t r u n g t à m tUdng ùng cùa nào trung gian [ 1 0 1 , 102]

Nghién cùu thuc nghiem t u à n hoàn chéo trén chó, thò cùa nhiéu tàc già Trung quòc, Canada, Viet n a m cho t h à y càc con v à t

dugc n h à n m à u truyèn cùa càc con vat bi màt cam giàc dau do chàm

té cùng xuàt hien trang thài màt càm giàc dau [50, 73, 74, 131]

Càc tàc già de ra thuyét thàn kinh - thè dich cho r à n g duói tàc dung cùa dién chàm, nhièu càu trùc trong he thàn kinh dà tiét ra càc chat co tàc dung giàm dau [124, 125, 127, 128, 129, 131] N à m 1977 Pomeranz B [131] cho ràng hai loai neuropeptit là endorphin va encephalin gay giàm dau trong chàm té

Càc xung phàt sinh trong chàm té sé truyèn theo càc sgi t h à n kinh dén vùng duói dói làm giài phóng endorphin Nguòi ta dà t h à y endorphin nhièu dugc giài phóng khoàng 20 phùt sau khi chàm Dièu này cùng phù hgp vói làm sàng là thòi gian chàm tè phài kéo dai khoàng 20 phùt mòi dat dugc mùc giam dau càn thièt de mó [7, 8, 9,

5 1 , 6 1 , 107, 108, 120, 154]

Nhièu tàc già nhu Mayer D.J [126], Pomeranz [131], P h a m Thi Xuàn Vàn [73] cho biét chat dòi lap dac hieu cùa morphin là naloxon làm m à t tàc dung giàm dau cùa chàm té

Gàn day ngUdi ta con thày ràng chàm tè khóng chi làm giàm dau do tàng lugng endorphin trong dich nào tuy, ma con làm t à n g cà nòng do serotonin Mayer D.J [121], Takeshige C.H [41, 117, 121,

122, 133, 138, 139] dà tìm thày mot lugng lón chat gióng morphin trong dich nào tuy cùa chugt cóng Chat này gay dugc t r a n g thài giàm dau gióng n h u do dién chàm Dem dich nào tuy cùa chuot dà dugc giàm dau do dién chàm truyèn cho chuot bình thuòng cùng gay dugc t r a n g thài giàm dau ò con vàt này Tu càc nghién cùu va già thuyét néu t r é n co thè thày trong ed che giàm dau cùa chàm té co su

t h a m già cùa he thóng opiat va serotoninergic theo con duòng t h à n kinh - thè dich

\ 5 " p^ TÌNH HÌNH NGHIÉN CÙU DIEN CHÀM Ò VIET NAM

Chàm té

O Viet n a m làn dàu tién thuc hien chàm té de mò càt phòi va càt sep sUdn tai Vien chòng lao trung uang (Hoàng Dinh Càu, Truang Kim Du, Bùi Quang Hièn, 1969) Me càt 2/3 da day tai Vien Dóng y (Bùi Quang Hièn va còng su, 1970) [9, 14] Tai benh vien Viet Due (1972) mó buóu co, tu màu duòi màng cùng so nào Tai Quàn y Vien

9 (1972) mò chàn thudng Tu dò tói nay chàm té dugc ùng dung trong nhiéu phàu t h u a t khàc nhau

N à m 1980 bàt dàu nghién cùu thuc nghiem tàc dung k h à n g endorphin cùa Naloxone [50] va chàm té trén già sue (Pham Thi Xuàn Vàn) [73, 74], Dièn chàm gay té mò chi duói ( Hoàng Bào Chàu, Nguyèn Tài Thu, Nguyèn Vàn Phan va còng su, 1981) Màu chót

t h à n h cóng cùa chàm tè ve mat ky t h u a t là lugng kich thich Chàm

té co tàc dung nàng cao nguòng dau cà khi chàm vào huyét va khi chàm vào ndi khóng huyét Mùc do tè cùa chàm so vói tè do Novocanin bang 70% - 80% (Hoàng Bào Chàu, Nguyèn Thuòng Xuàn, 1972) [ 5, 7, 9, 13, 14]

Trong nhùng nàm gàn day dà tién h à n h chàm té phèi hgp vói gay té tai chó de càt da day (Là Quang Nhièp, Nguyèn Vàn Tuyén, Vuang Hùng va cong su, 1987) [37], chàm té phèi hgp thuóc trong phàu t h u a t phu san (Tran Thuy, Nguyèn Thu, Truang Viet Bình, 1992) [64], chàm té me màt (Nguyln Tài Thu, Nghiem H ù u T h à n h , 1993) [55, 56], két hgp thòi chàm té trong me buóu (Pham Quang

Minh, Nguyen Tài Thu, Nguyèn Thi Vàn Thài, 1995), nghién cùu chàm té trong phàu t h u a t càt bò tuyén ùc de dièu tri benh nhugc ed (Nguyèn Due Thièng va cóng su, 1995) [57], nghién cùu ca che chàm

té [5, 6, 27, 50, 56, 64, 71, 74], nghién cùu bién dèi h à m lugng Catecholamin trong màu truóc va sau dién chàm trèn nguòi va thò (Dò Còng Huynh, Truang Viet Bình, 1992; Dò Cóng Huynh, Nghiem Hùu Thành, Nguyèn Due Thièng, 1995)

Dien chàm diéu tri b e n h

Vien Nghién cùu dóng y (Vien y hoc co truyèn Viet n a m ngày nay) là ed sd dàu tién ùng dung phuang phàp dién chàm Hieu qua chùa benh dugc chùng minh bang su phó càp cùa phuang phàp dièu tri này tói càc trung tàm y té tuyén huyén, xà,

Mot so còng trình nghién cùu tbuc nghiem dà duac tièn hành tai phòng Dóng y thuc nghiem, Vièn y hoc co truyèn Viet nam.,

Chàm cùu thuc nghiem diéu tri choàng chày m à u t r è n thò (Là Quang Nhièp, Tran Le Dung, 1966, 1967) [76]

Anh huòng cùa chàm sàu vùa va sàu nhièu trén thò (Le Hong San, va cóng su, 1971) [76]

Chàm cùu chóng co t h à t phè quàn do khi dung Histamin trén chuot lang (Le Khành Trai, Là Quang Nhiép, Nguyèn Thi Vàn Thài, 1979) [76]

Chàm chong viém thuc nghiem (Hoàng Bào Chàu, Nguyèn Thi Vàn T h à i , 1980) [76]

So sành tàc dung chòng dau cùa dièn chàm va ve tay d huyét Tue t a m ly (Hoàng Bào Chàu, Nguyèn Thi Vàn Thài, 1982) [76] Dành già tinh an toàn cùa mày dién chàm Phong lan (Hoàng Bào Chàu, Nguyèn N h u Oanh, Nguyèn Thi Vàn Thài, 1992) [10] So sành tàc dung nàng ngUdng dau cùa dién chàm va Laser chàm trén thò (Nguyèn Thi Vàn Thài, Le Thi Hièn^ 1996) [54] N h ù n g két qua cùa càc cóng trình nghién cùu thUc nghiem trèn dà góp phàn d à n h già khàch quan hieu qua dièu tri, tàc dung nàng cao nguòng dau cùa dién chàm n h à m huóng tòi tiéu chuàn hoà phuang phàp này

Mot so cóng trình nghién cùu trèn làm sàng

Bào cào bòi cùu diéu tri dau lung càp tai khoa Chàm cùu duòng sinh (Hoàng Bào Chàu, Nguyèn Chàu Quynh, 1995) [77]

Buóc dàu ùng dung dien chàm va Laser chàm trèn huyét de giàm dau cùa benh ung thu (Tran Thuy va cóng su, 1995) [77]

So sành dièu tri boi chùng thàt lung hóng bang dièn chàm mot huyét va chàm nhiéu huyét (Nguyèn Vàn Hong, 1995) [77]

Góp p h à n nghién cùu dién chàm phuc hòi liet vàn dóng trèn benh n h à n thiéu m à u nào cuc bò he cành trong (Vù Thuòng San,

N g u y l n Tài Thu , 1995) [46] v.v

Qua t h a m khào tài liéu chùng tói nhan t h à y mot so chi tiéu quan sàt dinh lugng thuóc pham vi sinh ly n h u : Dien nào, dien tim, dién ca v.v dà dugc su dung de góp phàn dành già khàch quan hieu qua diéu tri cùa dién chàm Song tai huyét chàm cùu ndi truc tièp bi kich thich dà xày ra nhùng bién dói gì, chua dugc nghién cùu day dù

N h u vày dau là mot triéu chùng phò bién, xuàt hièn ò h à u hét

càc loai benh tàt Nguòi ta dà nghién cùu ve bàn chat, nguyèn n h à n ,

Cd che kièm soàt dau v.v vói muc dich tìm ra phuang phàp tòi Uu

làm giàm hoàc càt h à n cdn dau Nhùng thuóc giàm dau thuòng làm

cho nguòi benh phài le thuóc vào thuóc ( gay nghién )

Do vày mot trong nhùng phuang phàp tòi Uu de giam dau ma

khóng càn dùng thuoc là dien chàm Dién chàm két hgp bài hoà giùa

Y hoc co truyèn va y hoc hièn dai Trong chàm tè, dién chàm giùp

nguòi benh nàng nguòng dau va vugt qua dugc phàu thuat Trong

V \ y s

diéu tri dién chàm co tàc dung diéu hoà khi huyét lap lai càn bang

àm duang P h à n lón càc cóng trình nghién cùu thién ve dành già két

qua dièu tri Ve su thay dói nguòng dau va mot so dàc dièm tai huyet

(dién trd, nhiet do , cuòng dò thóng dien) chua dugc nghién cùu

CHUONG 2 DÓI TUONG VA PHUONG PHÀP NGHIÉN CÙU 2.1 DÓI TUONG NGHIÉN CÙU

2.1.1 Dong vàt thi nghiem

Thi nghiem dugc tién hành trén 347 chuot nhàt t r à n g truòng

t h à n h , co trong lugng 18 - 20 gam dugc chia t h à n h càc nhóm thi nghiem theo vi tri huyét, che dò kich thich va nguòng càm giàc dau ban dàu

* Dien chàm bàch boi - Vi càn vói tàn so 6 Hz, cuòng do 3 0 ^ (n = 30) va vói tàn sé 12 Hz, 3 2 ^ (n = 45)

* Dien chàm càc huyet Tue tam ly vói tàn so 6 Hz, cuòng do

SOfiA (n = 50) va vói tàn sé 12 Hz, 32fiA (n = 68)

* Dién chàm ca giùa bàn chàn truóc vói tàn so 12 Hz, cuòng do

Dién chàm Hgp eoe - Noi quan (n = 21)

Dien chàm Hgp eòe - Ngoai quan (n = 29)

Dién chàm Tue t a m ly - Thién khu (n = 24)

Dién chàm Bàt tà - Uyén cót ( n = 24 )

B e n h n h à n *

Benh n h à n bi phàu t h u a t

Dién chàm két hgp thuóc hò trg (n = 60)

Benh n h à n dugc diéu tri bang dién chàm

Viém quanh khóp vai man tinh (n = 32)

Dau vai gay boi chùng t h à n kinh hóng càp (n = 15)

Liet do thiéu màu nào cuc bò he cành trong (n = 30)

2.2 P H U O N G PHÀP NGHIÉN CÙU

2.2.1 Càc chi tiéu nghién cùuv

Nghién cùu su thay dòi nguòng dau (g/s) va mot so dac diém tai huyét nhu : dién trò (kil), cuòng do thòng dién ( ^ ) va nhiet dò (^C)

da duòi tàc dóng cùa dién chàm

2.2.2 Ky t h u a t xàc dinh càc chi tiéu nghién cùu

Duói truc àn là de dugc làm bang TEFLON, t r a ve m a t sinh hoc va co he so ma sàt r a t thàp

De xàc dinh nguòng càm giàc dau, nguòi thao tàc àn bàn dap

" dóng - mò " cho lue tàc dong lén dói tugng

Trén dong vat thi nghiem, nguòng dau dugc xàc dinh tai dièm giùa duói chupt nhàt tràng theo phàn xa giat duói

Khi lue de lén duói chuot dat dén mùc nào do sé gay dau va chuot giat duòi khòi vàt de lèn nò Lue này nguòi thao tàc buòng chàn khòi bàn dap, con chay dùng lai va doc so ghi trèn thuóc do

Dói vói nguòi, dièm dugc su dung de xàc dinh mùc nguòng dau

là góc mòng ngón tay ut Khi con chay gay dau, dòi tugng tu r ù t ngón tay khòi mày^ nguòi nghién cùu thà chàn khòi bàn dap "dóng ma" con chay dùng lai va ghi chi so trèn thuóc do

Xàc dinh dién trò da vùng huyét dugc chàm cùu

Dién trò da dugc xàc dinh bang dòng hò dién trò ELECTRODERMOMETER (ành 2)

Càch xàc dinh dién tra da dugc tién hành nhu sau :

Dàt dién cuc trung tinh vào long bàn tay nguòi Sau dò dua dién cuc dò vào huyét Doc chi so trèn dòng hò do khi kim ngùng dao dóng

Anh 2 Xàc dinh dièn tra da tai huyét Hgp eòe trén nguòi bang

ELECTRODERMOMETER - P D l c ù a N h à t

Cuòng do thong dién cùa huyét dugc xàc dinh bang mày dò huy^t NEUROMETER cùa Nhat (Ành 3)

Càch xàc dinh cUÒng do thòng dién dinh nhu sau :

+ Dién cUc trung tinh dugc dàt vào long bàn tay va giù co dinh trong thòi gian do Dién cUc dò dàt vuòng góc vói mat da vùng huyet chàm cùu

+ Doc két qua cUÒng do thóng dién cùa huyét khi kim trèn dóng hò do khóng con dao dong

Anh 3 Mày dò huyét NEUROMETER (Nhàt ),

1 Dién cuc trung tinh

2 Dién cuc dò

Xàc dinh nhiet do tai huyét bang nhiet ké dién (ành 4)

Dàu dò dugc dàt truc tièp lèn màt da va doc nhiet dò trén dóng

ho khi kim ngùng giao dong

Ành 4 Xàc dinh nhiet dò tai huyét hgp cèc t r é n nguòi bang nhiét ké dién cùa Nhàt

2.2.3 Mày dién chàm dugc dùng trong nghién cùu là m à y

dién chàm Phong lan do xi nghiép dién tu Giàng vò che tao va nghién cùu thuc nghiem dành già tinh an toàn dà dugc nghiem t h u tai Vien

y hoc co truyèn Vièt nam, Mày dà dugc su dung phò bién nJùèu n à m

a nhièu ca sd y hoc dàn toc

Tàn so va cuòng do cùa xung dién kich thich t h a y dói tuy theo dièu kien thi nghiem (sé dugc trình bay trong phàn két qua nghién cùu )

2.2.4 Càc nhóm huyét dugc su dung trong nghién cùu

Càc huyét trén nguòi dugc su dung phu thuoc vào nhóm nghién cùu (Xem càc sd dò 2 9 )

Nhóm 1 : Nghién cùu trén nguòi bình thuòng Dién chàm

khòng két hgp thuóc hò trg càc huyét : Hgp eòe - Noi quan (n = 21) Hgp eòe - Ngoai quan (n = 29), Uyén cót - Bàt tà (n = 24), Tue t a m ly -Thién k h u (n = 24)

Nhóm 2 : Càc nhóm huyét nghién cùu ành huòng cùa dién

chàm két hgp thuóc hò trg trén benh nhàn dugc phàu t h u a t

Hgp eòe, Ngoai quan (dièn chàm két hgp Morphine, Seduxen, Atropin theo ty le 1:1:1)

Hgp eòe - Nói quan (dién chàm két hgp Fentanyl, Droperidol theo ti le 1 : 1)

Nhóm 3 : Càc huyét dugc su dung dièu tri di chùng liet sau tai

bién mach m à u nào : Hgp eòe, Khùc tri , Bàch boi, Phong tri, Giàp tich 0 4 , Giàp tich L2, Duang làng tuyén Tue t a m ly, Huyét bài, Tam àm giao

Xàc dinh càc chi tiéu nghién cùu (cuòng dò thóng dién, nhiet

do, dién tra ) a cac huyet tai càc thòi diém :

- Truóc va sau 30 phùt dién chàm (truóc khi dièu tri )

- Truóc va sau 30 phùt dién chàm (truóc khi ra vien 1 ngày)

N h ó m 4 : Càc huyét dugc nghién cùu trén benh n h à n bi benh càp tinh (dau vai gay càp va giai doan chóm phàt cùa bòi chùng t h à n kinh hóng) Hgp eòe, Khùc tri Chi càu, Kién trung, Kién trinh, Trung phù, Bàch boi, Thàn du Dai truòng du, Hoàn khiéu, Thùa phù, Trat bién, Duang làng tuyén Tue tam li, Thài xung

N h ó m 5 : Càc huyét dugc su dung trong diéu tri viém q u a n h khóp vai man góm : Hgp eòe, Khùc tri Chi càu, Kién ngung, Kién tinh, Kién trinh, Thién tòng, Kién liéu

Xàc dinh càc chi tièu nghién cùu (cuòng dò thóng dién, nhiet do) tai nhóm huyét này vào càc thòi diém :

Truóc, trong thòi gian dien chàm (15 va 30 phùt ké tu lue bàt dàu chàm ) va sau khi ngùng kich thich 20 phùt

Tuang tu nhu vày sau mot dgt diéu tri (10 làn dién chàm) va sau 7 ngày ngùng dién c h à m ,

Càc huyét chàm cùu trèn dóng vàt thi nghiem dugc xàc dinh theo M.V.Plakhotin (1966), va M.Rubin (1976) Càc huyét dugc su

1

dung de chàm trèn càc dòng vàt thuc nghiem là càc huyét tuang duang trén nguòi, trù huyét Bàch boi nàm giùa khe dot song L4 - L5

va huyét Vi càn - khe dot song cuòi cùng góc duói '

Càc so liéu nghién cùu dugc xù ly theo phuang phàp thòng ké sinh hoc ^ (Le Khành Trai, Hoàng H ù u Nhu, 1979; N g u y l n Xuàn Phàch, N g u y l n Thè Minh, Trinh Thanh Làm, 1995)

Theo cóng thùc t (student) so sành tùng càp so liéu (trong, ngay sau khi ngùng va sau 20 phùt ngùng dién chàm so vói truóc dièn chàm)

XdVn / y X'd - (Xd) ' / n

t = S

Sa ^ n - 1 Càc so' h e u lac dude loai bò t h e o còng t h ù c :

Y„-Y„.> Y , - Y ,

3 ' = va 3 " =

Y „ - Y , Y „ , - Y n - 1 J- 1

Trong do Yi, Y2 Y^ dudc sàp xèp theo già tri tàng dàn

Tiéu chuàn 3 ' kièm tra due tinh tò't cùa két qua tòi da Yn

Tiéu chuàn 5 " kiem tra due tinh tó't cùa ké't qua tói thiéu Yj Néu già tri 3 ' va 3 " thu dUdc két qua tu cóng thùc nói t r è n vUdt qua già tri giói han ghi trong bang ùng vói mot sò"^ lUdng so' liéu gò''c cho truóc thi sàc xuàt de cho Y^ hay Yi co thè biéu hien vói mot sU bié'n thién cùa ké't qua khòng vUdt qua ngUdng 0,05 Do vày ngUÒi t a

co the loai bò tri so' này va coi do là mot so' heu lac,

Trong truòng hdp ngUdc lai thi ké't qua vàn dUdc bào ton

Nhu vày phudng phàp nghién cùu dà lugng hoà càm giàc dau NgUdng dau trén duòi chugt nhàt tràng theo p h à n xa giat duòi (Tail -flick - test) va tai diém giùa góc mòng tay ut trén nguòi theo nguyèn

ly ed hoc bang thóng ké Analgesymeter Ngoài nguòng dau trong

f 1

còng trình này con nghién cùu mot so thay dói sinh ly tai huyét n h u :

Dién tra da, cuòng do thóng dièn qua huyét va nhiet do tai huyét

n h à m muc dich góp phàn dành già khàch quan tàc dung diéu tri va gay té cùa dién chàm

hK^l^-T H H

^pW. f\iv( H\h)

Sd dò 3 Duòng tuàn hành cùa kinh Ty