Sáng kiến kinh nghiệm Tạo chất văn cho bài văn nghị luận xã hội

Sáng kiến kinh nghiệm Tạo chất văn cho bài văn nghị luận xã hội sẽ giúp các bạn học sinh không còn thấy khó khăn khi làm bài văn nghị luận, đồng thời cũng là tài liệu tham khảo hay dành cho giáo viên. Xem thêm các thông tin về Sáng kiến kinh nghiệm Tạo chất văn cho bài văn nghị luận xã hội tại đây

tạo “chất văn “ cho bμi văn nghị luận xã hội

- Thực tế hiện nay học sinh viết nghị luận xã hội khô khan, thiếu chất văn Bài viết không sinh động, ý còn nghèo nàn, lập luận thiếu lo gic chặt chẽ Bài viết không thực sự có hiệu quả, thuyết phục được người đọc

1.2 ý nghĩa thực tiễn: Giáo viên hướng dẫn học sinh viết văn nghị luận xã hội

có chất văn

2 Mục đích nghiên cứu: Trong b mụn Ng v n, ngoài vi c h ng d n h c sinh ti p nh n ki n th c, ng i giỏo viờn v n cũn cú trỏch nhi m giỳp h c sinh bi t cỏch t o l p v n b n qua nh ng ti t làm v n Trong cỏc lo i v n b n mà h c sinh

m i song do tr c đõy ớt đ c s d ng nờn ớt nhi u cú khú kh n khi tri n khai

Vi t đ c m t bài ngh lu n xó h i đ t yờu c u đó khú, vi t m t bài v n ngh lu n

xó h i hay l i càng khụng ph i v n đ đ n gi n Ng i vi t chuyờn đ này đó t ng thi t k h ng d n làm bài v n ngh lu n xó h i trong nhà tr ng ph thụng, đõy

ch xin bàn thờm v m t khớa c nh r t quan tr ng trong làm v n ngh lu n xó h i đ bài vi t c a h c sinh đ t ch t l ng cao: đú là cỏch t o ch t v n cho bài v n ngh

lu n xó h i

3 Giới hạn của đề t μi:

Hướng dẫn học sinh viết văn nghị luận xã hội có chất văn

4 Lịch sử vấn đề:

Hiện nay chưa có giáo viên đề cập đến Vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề trên để cùng đồng nghiệp trao đổi

B Tri n khai v n đ :

I Gi i thuy t chung:

1 Ch t v n:

Hi u m t cách đ n gi n, "ch t v n" là tính ch t t o nên v đ p v n ch ng

c a m t v n b n - nó bao g m các y u t c m xúc, hình nh và chi u sâu suy ngh

b c l qua cách di n đ t, trình bày c a ng i vi t Các y u t này không t n t i

đ c l p mà luôn song hành, hoà quy n vào nhau khi ng i t o l p v n b n l a

ch n t ng và các ph ng th c di n đ t

M t bài vi t đ c cho là có "ch t v n" khi l i v n đ c vi t t nhi t tình sôi

n i và ni m tin v ng ch c c a ng i vi t vào đi u mình đ nh trình bày, khi ngôn

ng đ c s d ng chuy n t i m t cách tinh t và sâu s c nh ng c m xúc, tình c m

và suy ngh trong lòng, khi ý t ng đ c th hi n sinh đ ng b ng th ngôn ng giàu hình nh và giàu c m xúc Nh ng nh th c ng có ngh a không ph i c có

c m xúc ho c có hình nh là có "ch t v n" C m xúc y, hình nh y ph i n y n sinh sôi trên s hình thành, t n t i c a chính ý t ng - mà ý t ng c a ng i vi t

ph i là ý t ng đ c đ nh hình th t rõ ràng b ng các lu n đi m xác đáng, có c s khoa h c c ng nh th c ti n

th c tri n khai thành nh ng lu n đi m ch t ch , nh t quán, tìm đ c nh ng d n

ch ng xác đáng, giàu s c thuy t ph c) Bên c nh đó, bài v n ngh lu n xã h i c ng

c n đ m b o v ki n th c mang màu s c chính tr -xã h i ( nh ng hi u bi t v chính

tr - pháp lu t, nh ng ki n th c n n t ng v truy n th ng l ch s , v n hóa, đ o đ c, tâm lý-xã h i…, nh ng tin t c th i s c p nh t…); đ m b o m c đích, t t ng:

ph i vì con ng i, vì s ti n b chung c a toàn xã h i Tuy nhiên, ngay c khi

nh ng yêu c u này đã đ t đ c r i thì bài v n c ng ch a th t o đ c s c lôi cu n,

h p d n đ có th v a thuy t ph c v trí tu v a lay đ ng tâm h n tình c m c a

ng i đ c, ng i nghe M t bài v n dù bàn lu n v đ i t ng gì, b ng ph ng pháp ngh lu n nào c ng c n có ch t v n nh m t th h ng s c đ c tr ng t o s c

h p d n cho d v c a t t ng, tình c m, nh n th c đ c th hi n trong đó

3 Ch t v n trong bài v n ngh lu n xã h i:

Tr c h t, m t bài v n ngh lu n xã h i đ c xem là có ch t v n khi bên

c nh h th ng ý m ch l c, s c s o, ng i vi t còn th hi n lòng nhi t tình trong cách th hi n chính ki n, quan ni m c a cá nhân mình v v n đ đ a ra bàn lu n Lòng nhi t tình y tr c h t đ c b c l thái đ nghiêm túc xem xét v n đ m t cách th u đáo đ có th đi đ n cùng trong c t ngh a, lí gi i và đánh giá ng th i, khi có lòng nhi t tình, ng i vi t bao gi c ng th hi n m t thái đ , l p tr ng rõ

ràng đ i v i v n đ (đ ng tình hay ph n đ i, khen hay chê, tin t ng hay còn nghi

ng ).Bên c nh đó, y u t c m xúc là không th thi u: ni m vui, s tin t ng v i

đi u t t, n i b n kho n, tr n tr v i nh ng v n đ b c xúc trong xã h i và đ i s ng con ng i, n i đau bu n và khát v ng đ i thay tr c nh ng m t mát, b ng ho i

Tuy nhiên, dù có lòng nhi t tình song n u thi u đi s tinh t trong cách bi u

hi n thì không nh ng không đ t hi u qu mà còn gây ph n c m, ph n tác d ng (c ng nh trong cu c s ng, b khinh ghét khi n ng i ta m c c m, bu n bã cô đ n, song đôi khi tình yêu không đ c th hi n đúng cách, đúng đ i t ng c ng gây

m t m i, khó ch u không kém) Ngôn ng chính xác, truy n c m, cách di n đ t giàu hình nh, s d ng h p lý và sáng t o nh ng cách liên t ng, so sánh là đi u

c n thi t đ góp ph n t o ch t v n cho bài v n ngh lu n xã h i - nh t là nh ng bài

v n ngh lu n v t t ng - đ o lý có ý ngh a thi t th c và g n g i trong đ i s ng

c a con ng i (tình b n, tình c m gia đình, thái đ đ o đ c đ i v i con ng i )

II Cách t o ch t v n trong bài v n ngh lu n xã h i:

đ c k và xác đ nh yêu c u đ Hãy đ c m t s đ bài sau đây:

s 1 Suy ngh c a anh (ch ) v thành công và th t b i?

s 2 Ngh s ng Thái S n t ng có l n tâm s : "Lúa càng n ng h t thì càng tr u bông, gi n d cúi đ u"(Theo Vi tNamNet)

Anh (ch ) có suy ngh gì tr c l i tâm s trên?

s 3.Trong cu n Chia s tâm h n và quà t ng cu c s ng c a hai tác gi

Jack Canfield và Mark Victor Hasen (NXB t ng h p thành ph H Chí Minh, 2005) có m u chuy n sau:

T i m t th tr n nh Tây Ban Nha, có m t ng i đàn ông tên Jorge v a cãi

vã d d i v i c u con trai Paco c a mình Ngày hôm sau ông phát hi n gi ng c a Paco tr ng không - c u bé đã b nhà đi V t qua c m giác n n n, h i h n v

nh ng đi u đã x y đ n, Jorge nhìn l i mình và nh n ra r ng, v i ông, c u con trai quan tr ng h n t t c V i mong mu n b t đ u l i, Jorge đ n m t c a hi u n i

ti ng trung tâm th tr n và dán m t t m gi y có dòng ch : "Paco, con hãy tr v nhà B yêu con Hãy g p b đây vào sáng mai con nhé!" Sáng hôm sau, khi Jorge đ n c a hi u, thì không ch có m t, mà đ n b y c u bé cùng có tên Paco b nhà ra đi đã đ ng đ i đ y

c m u chuy n trên, anh (ch ) có suy ngh gì?

s 4 Nhà bác h c Ác-si-mét t ng nói: "Hãy cho tôi m t đi m t a, tôi s nâng b ng c trái đ t lên"

N u đ c ch n ba đi m t a cho cu c đ i mình, anh (ch ) s ch n nh ng

đi m t a nào?

s 5 Trong b sách "H t gi ng tâm h n" c a NXB t ng h p TP H Chí

Minh n m 2008 có m u chuy n sau:

Hai ng i b n cùng đi qua sa m c Trong chuy n đi, gi a hai ng i có x y

ra m t cu c tranh lu n và m t ng i n i nóng không ki m ch đ c mình đã n ng

l i mi t th ng i kia C m th y b xúc ph m, anh không nói gì, ch vi t lên cát:

"Hôm nay, ng i b n t t nh t c a tôi đã làm khác đi nh ng gì tôi ngh " H đi

ti p, tìm th y m t c đ o và quy t đ nh đi b i Ng i b mi t th lúc nãy bây gi

đu i s c và chìm d n xu ng Ng i b n kia tìm cách c u anh Thoát kh i v ng l y, anh l y m t mi ng kim lo i kh c lên đá: "Hôm nay, ng i b n t t nh t c a tôi đã

c u s ng tôi" Ng i b n kia h i: "T i sao khi tôi xúc ph m anh, anh vi t lên cát, còn bây gi anh l i kh c lên đá?"

Anh (ch ) hãy lý gi i đi u mà ng i b n kia th c m c

s 6 Suy ngh c a anh (ch ) v v n đ đ t ra trong câu nói sau: "Ch có tinh th n đ c l p và t tr ng m i có th nâng chúng ta lên trên nh ng nh nhen c a

cu c s ng và nh ng bão táp c a s ph n" (A.Puskin)

s 7.Bàn v ph ng th c giáo d c con ng i, Kakura kh ng đ nh: "Con

ng i không ph i là cái bình n c c n đ c đ đ y mà là m t ng n đèn c n đ c

th p sáng" Hãy trình bày suy ngh c a anh (ch ) v quan ni m trên

s 8 "Cu c s ng riêng không bi t đ n gì h t bên kia ng ng c a nhà mình là m t cu c s ng nghèo nàn, dù nó có đ y đ ti n nghi đ n đâu đi n a Nó

gi ng nh m t v n cây đ c ch m sóc c n th n, đ y hoa th m, s ch s và g n gàng M nh v n này có th làm ch nhân c a nó êm m m t th i gian dài, nh t

là khi l p rào bao quanh không còn làm h v ng m t n a Nh ng h có m t c n giông t n i lên là cây c i s b b t kh i đ t, hoa s nát và m nh v n s x u xí

h n b t kì m t n i hoang d i nào Con ng i không th h nh phúc v i m t h nh phúc m ng manh nh th Con ng i c n m t đ i d ng mênh mông b bão táp làm cho n i sóng, nh ng r i l i ph ng lì và trong sáng nh tr c S ph n c a

nh ng cái tuy t đ i cá nhân, không b c l ra kh i b n thân, ch ng có gì đáng thèm

mu n"

(Theo A.L.Ghec-xen, 3555 câu danh ngôn, NXB V n hoá - Thông tin, Hà

N i, 1997)

o n trích trên g i cho anh (ch ) đi u gì?

s 9 "Ta h i m t con chim: Ng i c n gì? Chim tr l i: Ta c n bay M t con chim đ c n kê béo trong l ng s tr thành con gà bé b ng t i nghi p và vô

d ng Ta h i m t dòng sông: Ng i c n gì? Sông tr l i: Ta c n ch y M t dòng sông không ch y s tr thành v ng n c khô c n d n r i bi n m t Ta h i m t con tàu: Ng i c n gì? Con tàu tr l i: Ta c n đ c ra kh i M t con tàu không ra

kh i ch là v t bi t n i trên m t n c và s chìm d n theo th i gian Ta h i m t con ng i: Ng i c n gì? Con ng i này tr l i: Ta c n đ c lao đ ng trong sáng

c k đ , chú ý vào nh ng c m t , hình nh và cách di n đ t, h c sinh s

nh n ra yêu c u mà ng i ra đ đ t ra:

s 1: bài yêu c u h c sinh bàn lu n v thành công và th t b i ây là

d ng đ giao thoa gi a hai d ng ngh lu n v m t t t ng - đ o lý và ngh lu n v

m t hi n t ng đ i s ng Vì v y, h c sinh c n linh ho t k t h p cách l p và tri n khai ý c a c hai d ng đ này C n làm rõ khái ni m thành công, th t b i; c s

d n t i thành công, th t b i; cách ng x th ng th y tr c thành công, th t b i

c a ng i trong và ngoài cu c; đ xu t cách ng x nên có v i thành công và th t

b i c a b n thân c ng nh c a ng i khác

s 2: bài yêu c u trình bày suy ngh v m t l i tâm s c a ngh s

ng Thái S n - m t ng i đã g t hái nhi u thành công trên con đ ng âm nh c Trong câu nói này, ng i đ c v a th y m t tâm s , nh n nh c a ng i ngh s l i

s 3: bài yêu c u h c sinh bày t suy ngh v v n đ đ c đ t ra t

m u chuy n đ c trích d n th c hi n đ c yêu c u đ , h c sinh tr c h t c n xác đ nh chính xác v n đ đ t ra b ng vi c đ c k v n b n đ c d n, tìm nh ng thông tin quan tr ng trong đó Có ba thông tin đ c bi t quan tr ng, không th b qua đ nh n di n v n đ : suy ngh c a ng i cha "v i ông, c u con trai quan tr ng

h n t t c ", l i ng i cha nh n nh t i c u con trai "Paco, con hãy tr v nhà B yêu con Hãy g p b đây vào sáng mai con nhé" và hi u qu c a l i nh n đó - không ch có m t mà t i b y c u bé có tên Paco b nhà ra đi đã d ng đ i đ y T

vi c xác đ nh chính xác v n đ đ t ra, c n có s lý gi i thích h p và liên h m

r ng đ bài vi t tr nên thuy t ph c

s 4: bài thu c d ng đ ngh lu n v m t t t ng, đ o lí V n đ c n ngh lu n đã đ c b c l khá rõ trong đ bài: đi m t a trong cu c đ i m i ng i

th c hi n yêu c u c a đ bài, h c sinh c n gi i ngh a khái ni m "đi m t a" và xác đ nh đi m t a c n thi t cho b n thân mình S xác đ nh này r t t do, đi u quan tr ng là ph i lí gi i m t cách h p lí, thuy t ph c v s l a ch n nh ng đi m

t a đó

s 5: bài yêu c u lý gi i đi u mà ng i b n trong m u chuy n th c

m c: "T i sao khi tôi xúc ph m anh, anh vi t lên cát, còn bây gi (t c là khi tôi c u anh) anh l i vi t lên đá?" th c hi n đ c yêu c u này, h c sinh c n chú ý s khác bi t v tính ch t và kh n ng c a hai lo i ch t li u đá và cát Song đi u quan

tr ng là chú ý t i s khác bi t gi a nguyên nhân và ý ngh a c a hai hành đ ng xúc

ph m và c u giúp đ i v i c hai ng i - ng i hành đ ng và ng i là đ i t ng

c a hành đ ng đó T s lý gi i m t cách th u đáo v đi u này, h c sinh c n rút ra bài h c v cách s ng, cách ng x cho chính mình

s 6: bài yêu c u trình bày suy ngh v v n đ đ t ra trong quan ni m

c a A.Puskin làm đ c đ bài này, h c sinh tr c h t c n xác đ nh chính xác

v n đ đây là gì, g m các khía c nh nào Thao tác này th c hi n khá d vì nh ng

gì c n tìm đã đ c b c l khá rõ trong câu nói: tinh th n đ c l p - v t lên bão táp

c a s ph n, lòng t tr ng - v t lên nh ng nh nhen c a cu c s ng V n đ còn

l i là h c sinh c n bi t lí gi i vì sao l i nh th và đ xu t ý ki n cá nhân c a mình

s 7: bài yêu c u h c sinh bàn lu n quan đi m v ph ng th c giáo

d c con ng i - m t v n đ t t ng khá thú v và thi t th c đ i v i xã h i ta hi n nay th c hi n yêu c u đ , h c sinh c n chú ý c t ngh a các hình nh "bình

s 8: bài yêu c u trình bày suy ngh v v n đ cách s ng đ c đ t ra trong đo n trích: ph nh n l i s ng ích k , "không bi t đ n gì h t bên kia ng ng

c a nhà mình" và kh ng đ nh l i s ng hoà nh p, g n bó v i c ng đ ng, v i môi

tr ng xã h i xung quanh mình th c hi n yêu c u đ , h c sinh c n b t đ u t

vi c c t ngh a nh ng hình nh, nh ng cách di n đ t đ c bi t trong đo n trích đ xác đ nh chính xác v n đ cùng các khía c nh c a nó T đó, h c sinh c n lý gi i

đ c vì sao con ng i không nên s ng ích k , vì sao c n hoà nh p v i c ng đ ng,

cu c s ng v t ra ngoài ph m vi cá nhân có ý ngh a nh th nào Khi lý gi i th u đáo nh ng v n đ này, h c sinh s có đ c s đ đánh giá và đ xu t ý ki n riêng

s 9: bài yêu c u bàn v v n đ đ c đ t ra trong đo n v n c a tác gi Nguy n Quang Thi u: vai trò c a lao đ ng trong sáng t o th c hi n yêu c u

đ , h c sinh c n chú ý t i t ng quan gi a hai h th ng hình nh: con chim và con

gà bé b ng, t i nghi p và vô d ng, dòng sông và v ng n c khô c n d n và bi n

m t, con tàu và v t bi t n i trên m t n c và s chìm d n theo th i gian Gi a hai

h th ng y có nh ng t ch ho t đ ng lao đ ng nh bay, ch y, ra kh i - nh ng

ho t đ ng đ con chim, dòng sông, con tàu đ c là chính nó và tr nên có giá tr

T đó, h c sinh s xác đ nh đ c n ý c a tác gi trong đo n v n nh m t c s hình thành ý t ng cho bài vi t

y, ng i vi t c n xem xét v n đ đ có nh ng đánh giá chính xác v tính ch t c a nó: tích c c hay tiêu c c, đúng hay sai, phi n di n hay toàn di n S đánh giá này

r t quan tr ng vì nó là c s đ ng i vi t b c l thái đ c a mình: khen hay chê,

đ ng tình hay ph n đ i, khâm ph c n tr ng hay b t bình ph n n Ch ng h n, v i

v n đ thành công và th t b i đ s 1, thái đ c n có là thái đ khách quan đ xem xét các m t, các bi u hi n c a v n đ và tha thi t mong mu n m i ng i nên

có thái đ đúng v i thành công và th t b i c a mình c ng nh c a ng i khác V i

v n đ cách ng x đ bài s 2, thái đ c n có là trân tr ng cách nhìn, cách ngh

c a m t ng i ngh s n i ti ng đã đ t nhi u thành công trên con đ ng âm nh c

và nghiêm túc phân tích l i ích c a s khiêm nh ng, gi n d trong cách s ng, cách ng x đ t đó b c l ni m mong m i s đ i thay cách s ng m t b ph n

ng i không nh trong xã h i hi n t i

Khi b c l thái đ , c n rõ ràng, minh b ch song không nên c c đoan vì s gây ph n c m và làm gi m tính nghiêm túc c a bài vi t Hãy đ c bài v n sau c a

m t em h c sinh l p 12:

bài

Dân gian ta có câu " hi n g p lành" nh ng trong tác ph m " hi n", nhà

v n Nam Cao l i đ cho nhân v t Nhu suy ngh “T i sao đ i l i có nhi u s b t

công đ n th ? T i sao hi n không ph i bao gi c ng g p lành? T i sao nh ng k hay nh n hay nh ng thì th ng th ng l i ch ng đ c ai nh ng mình? Còn

nh ng k thành công thì h u h t l i là nh ng ng i r t tham lam, ch ng bi t nh n

nh ng ai, nhi u khi l i x o trá, l c l a và tàn nh n, nh t là tàn nh n?”

Anh (ch ) có ý ki n gì v v n đ đ t ra trong nh ng câu nói trên? Hãy vi t bài v n bày t ý ki n c a mình

Bài làm

Dân gian ta có câu: “ hi n g p lành” nh ng trong tác ph m “ hi n”, nhà v n Nam Cao – m t nhà v n xu t s c c a v n h c hi n th c phê phán đã đ nhân v t Nhu c a mình suy ngh : “T i sao đ i l i có nhi u s b t công đ n th ?

T i sao hi n không ph i bao gi c ng g p lành? T i sao nh ng k hay nh n hay

nh ng thì th ng th ng l i ch ng đ c ai nh ng mình? Còn nh ng k thành công thì h u h t l i là nh ng ng i r t tham lam, ch ng bi t nh n nh ng ai, nhi u khi l i x o trá, l c l a và tàn nh n, nh t là tàn nh n?” ây m i th c là l s ng

đ i

Khi x a ta bé, ta đã t ng đ c nghe r t nhi u câu chuy n c tích k v

nh ng con ng i l ng thi n tuy ban đ u có g p gian truân sóng gió nh ng r i

cu i cùng, h c ng tìm th y ni m vui, h nh phúc cho chính mình, còn nh ng k

đ c ác, x u xa s b tr ng ph t đích đáng, ph i nh n k t thúc “ác gi ác báo”

Nh ng đó ch là chuy n có trong sách v , nó không hi n h u trong cu c s ng th c này M c dù cái thi n và cái ác luôn song hành t t c m i th i đ i song cu c đ i

là m t chu i b t công, không có s tr ng ph t đích đáng cho k có t i và không

h n lúc nào c ng có ph n th ng x ng đáng cho ng i có công

Nhân v t Nhu hay chính là ti ng nói c a nhà v n Nam Cao th t lên r ng:

“T i sao đ i l i có nhi u s b t công đ n th ?” Câu h i này d ng nh chính là

m t l i kh ng đ nh, nó không ph i là m t, hai mà là “nhi u” Tính t này kh ng

đ nh đ i là nh ng ngày tháng tri n miên, vô t n và nh ng ngh ch lí ngang trái

c ng d n d n thâm nh p, n sâu vào cu c s ng con ng i Câu nói ch a d ng l i

đó, nó đ c n i ti p b ng nh ng câu h i r t b c xúc: “T i sao hi n không

ph i bao gi c ng g p lành? T i sao nh ng k hay nh n hay nh ng thì th ng

th ng l i ch ng đ c ai nh ng mình?” Suy ngh này không ph i t nhiên Nhu ngh ra, không ph i là thoáng ch c mà nó đã n sâu vào ti m th c, qua quá trình

d n d n ti p xúc, đ i di n v i cu c s ng xáo tr n th ng ngày mà Nhu m i nh n

ra đ c s b t công gi a hai lu ng t t ng t t – x u Th c ra cu c đ i c ng không đen t i nh ta t ng, c m t “không ph i bao gi ” th hi n đi u đó hi n

c ng có lúc g p đ c đi u t t đ p, chuy n may m n nh ng đ i là n i đ con ng i bon chen, giành gi t c a nhau Nh ng ng i hi n thì c nh n nh c, ch u đ ng,

ph i ch ng h ngh mình đ i t t v i ng i khác thì c ng s nh n l i s đ i x

t ng t ? Hay ch mong có v y, nh ng l ng i x u xa, vô nhân tính càng th ,

“ đ c đ ng chân lân đ ng đ u” mà hà hi p, b t n t h , coi h là nh ng cái gai trong m t, là ng n c đ tha h chà đ p, đè nén, mu n lo i h ra kh i th gi i này Dòng suy ngh c a Nhu ti p di n, nhân v t này ngh t i nh ng ác ma gây ra bao

t i l i cho nh ng ng i hi n lành: “Còn nh ng k thành công thì h u h t l i là

nh ng ng i r t tham lam, ch ng bi t nh n nh ng ai, nhi u khi l i x o trá, l c

l a và tàn nh n, nh t là tàn nh n?” Nh ng “k thành công” ch nh ng lo i ng i giàu có, ho c cao sang, có quy n cao ch c tr ng áng l đây chính là nh ng con

ng i đáng đ c xã h i tôn vinh, trân tr ng, sùng bái vì s gi i giang c a h Có

m y ai bi t r ng đ ng sau s hào quang chói lòa y ch a đ ng nh ng b n ch t

“tham lam”, “ch ng bi t ch u nh ng ai” ây đúng h n là lo i ng i b i, d m

đ p lên quy n l i c a ng i khác đ giành đ c l i riêng, làm giàu cá nhân

Ch ng nói đâu xa, ta l y chính n c Vi t Nam khi x a: n c ta là m t đ t n c

nh bé, con ng i s ng ôn hòa và đ c bi t r t ghét chi n tranh Có ph i vì l đó

mà t o hóa đã ban t ng cho dân t c ta nh ng tài nguyên phong phú, nh ng khoáng s n quý hi m? Th nh ng, chính vì n c ta hi n lành, luôn ch tr ng hòa bình mà m y nghìn n m b áp b c, đô h , đánh chi m H t Tây l i đ n Tàu, nh ng

k tham lam, đ c ác đã đày đ a tù i bi t bao con ng i yêu n c, gi t h i bao sinh linh bé b ng m i chào đ i Nh v y v n ch a đ , l “u ng máu ng i” còn phá ho i n i s ng, ch c a dân t c ta, đ t r ng, đ t nhà, thiêu h y m i ngu n

s ng c a nh ng ng i yêu đ t n c và c m thù chi n tranh S b t công này không ph i ai c ng th u và h n c ng ch ng ai gi i đáp n i

Tr v th k 21, m t th k c a s v n minh, hi n đ i, có tòa án, lu t pháp,

có nhà tù nh ng c ng ch là cái v b c, đ ng sau đ y là nh ng bàn tay đen t i, l c

l a, “ đ i tr ng thay đen”, nh ng hành vi h t s c b o ng c, tàn nh n Chúng – xã

h i đen t i m u h i t t c nh ng ai làm h ng hay mu n t cáo ng n ch n nh ng

vi c làm phi pháp, vô nhân đ o nh m ki m l i, Nhà n c dân ch thì luôn sang

s ng “do dân, vì dân, ph c v h t lòng” nh ng th c s r ng tu ch “Thu là

ngu n ngân sách ch y u đ xây d ng phát tri n đ t n c”, đây c n thêm ch

“và con ng i” sau cùng Nhà n c b ra m i t đ xây d ng m t nhà máy, trong đó ch có m t t đ a vào s d ng, còn l i nào là ch th u công trình m t ít,

ch t ch t nh m t ít Thôi thì c mãi bài ca “Dân th i giàu nh ng n c th i nghèo” M t đ t n c đang phát tri n mà t n t i nh ng con ng i nh v y th h i

đ n bao gi m i “sánh vai đ c v i các c ng qu c n m châu”? Câu h i này có

l s ch ng bao gi đ c gi i đáp khi v n t n t i nh ng con ng i l y tham ô, tr c

l i riêng làm m c đích s ng, ch quan tâm làm giàu cho b n thân ch không góp

ph n chung tay xây d ng xã h i

án cái x u, cái ác và nh ng tiêu c c trong xã h i - đi u này t o cho bài vi t m t

"kh u khí" m nh m , r t d thuy t ph c ng i khác Tuy nhiên, sai l m c a em l i

là quá c c đoan khi nhìn nh n xã h i: em ch nhìn th y cái x u mà không th y cái

t t, ch th y m t trái mà không có cái nhìn toàn di n v các hi n t ng trong xã

h i Ch a k t i vi c là em còn nh n th c khá l ch l c v chính tr nên đã đ a ra không ít l i quy k t n ng n v i m t thái đ bi quan M t bài vi t mà ng i vi t có thái đ thi u thi n chí và bi quan có th s đ c tán th ng b i nh ng k thi n c n

và nông n i ch không th t o ra hi u ng t t trong xã h i, càng không th có s c

h p d n trên tinh th n nhân v n và tinh th n vì s ti n b chung c a toàn xã h i

2 Xây d ng đ c ng (dàn ý):

Có th có ng i cho r ng dàn ý thì có liên quan gì t i "ch t v n" Tuy nhiên,

đi u t ng không m y liên quan y l i liên quan m t thi t: b i dù l i v n có bóng

b y ho c ch a chan c m xúc mà ý t không rõ ràng ho c r i, thi u thì s c h p d n

s gi m đáng k

xây d ng m t dàn ý h p lý, c n b t đ u t yêu c u và cách tri n khai ý

t ng d ng bài c th Trong nhà tr ng ph thông, ngh lu n xã h i có ba d ng chính nh sau:

2.1 Ngh lu n v m t t t ng-đ o lí

i v i h c sinh trong nhà tr ng ph thông, do tâm lý, l a tu i, t m nh n

th c nên nh ng v n đ đ t ra đ bàn lu n không ph i là nh ng v n đ quá ph c

t p, l n lao mà ch là nh ng khía c nh đ o đ c, t t ng, tình c m g n li n v i

cu c s ng hàng ngày nh tình c m quê h ng, gia đình, b n bè, ý th c trách nhi m, tinh th n h c t p, ph ng pháp nh n th c…Nh ng v n đ này có th đ t ra

m t cách tr c ti p, nh ng th ng là đ c g i m qua m t câu danh ngôn ( t c ng ,

ca dao, câu nói c a các b c hi n tri t, các lãnh t , các nhà v n hóa, khoa h c, nhà

T vi c đ t ra và tr l i các câu h i, có th hình dung m t bài v n ngh lu n

v m t t t ng đ o lí c n đ c tri n khai theo ba b c c b n sau:

ch ng hay ghét c ng là hay th ng”, đi u c n gi i thích tr c h t là khái ni m “ ghét” và “ th ng” r i trên c s đó gi i thích, c t ngh a n i dung ý th Nguy n ình Chi u V i l i d y cu Ph t “ Gi t n c ch hòa vào gi a bi n c m i không

c n mà thôi”, tr c h t c n xác đ nh ngh a đen c a nh ng t “gi t n c”, “bi n

c ”, “không c n” r i suy lu n ra ngh a bóng V i quan ni m c a Tr nh Công S n

“Sông v n ch y đ i sông, su i v n trôi đ i su i, s ng trên đ i c n có m t t m lòng,

dù ch là đ gió cu n đi”, c n l n l t gi i thích các m nh đ , các hình nh “sông

v n ch y đ i sông, su i v n trôi đ i su i", "t m lòng”, "c n có t m lòng” “t m lòng đ gió cu n đi” đ trên c s đó xác đ nh chính xác n i dung thông đi p đ c

g i g m trong câu nói

Có nh ng đ bài, khâu gi i thích có th làm r t g n gàng, đ n gi n, nh t là khi trong yêu c u, nh n đ nh không có nh ng khái ni m ph c t p, khó hi u hay nh ng hình nh có kh n ng kh i g i nh ng t t ng sâu xa Th nh ng l i có

nh ng đ bài, khâu gi i thích c n làm r t công phu Ch ng h n v i quan ni m c a Viên Mai “Làm ng i không th không phân bi t gi a nhu mì và nhu nh c, gi a

c ng c i và c ng b o,gi a ti t ki m và keo ki t, gi a trung h u và kh kh o,gi a sáng su t và cay nghi t, gi a t tr ng và t đ i, gi a khiêm t n và hèn h M y cái

đó hình nh gi ng nhau mà th c khác nhau”, có r t nhi u các m nh đ c n gi i thích nh “làm ng i” phân bi t “c ng b o và c ng c i”, “nhu mì và nhu nh c”,

“keo ki t và ti t ki m”,“t tr ng và t đ i", “trung h u và kh kh o” “khiêm t n và hèn h ”, “sáng su t và cay nghi t” B i vì n u không gi i thích t n t ng t n

nh ng m nh đ y s không xác đ nh n i ý ngh a, ph m vi ngh a trong quan đi m

c a Viên Mai

B c 2: Lí gi i

B n ch t c a thao tác này là gi ng gi i cái ngh a lý c a v n đ

đ c đ t ra đ làm sáng t b n ch t v n đ cùng v i các khía c nh, các m i quan h c a nó

làm đ c vi c này, chúng ta c n tách v n đ thành các khía c nh nh đ xem xét nghiên c u Cách đ n gi n nh t là đ t ra các câu h i đ kh o sát, tìm hi u

Mu n đ t ra đ c nh ng câu h i th t s c n thi t cho vi c gi i quy t yêu c u đ ,

nh ng gì t tr i nghi m, chúng ta có th đ t ra nh ng câu h i sau:

- Vì sao chúng ta ch ti p thu đ c 1 ph n nh nh ng gì đ c đ c, nghe

th y?

- Vì sao chúng ta s n m đ c ph n l n nh ng gì t tr i nghi m?

Vi c suy ngh tìm câu tr l i s giúp ta tháo g d n đ ti p c n và n m v ng

b n ch t v n đ V i câu h i th nh t, chúng ta c n th y rõ nh ng khía c nh sau:

- Vì m i chúng ta đ u ch có m t gi i h n v n ng l c, m t gi i h n v chuyên môn và m t gi i h n v ph m vi hi u bi t nên không ph i nh ng gì ta đ c

V i câu h i th hai, chúng ta c n th y đ c nh ng khía c nh sau:

- Khi tr i nghi m, chúng ta s n m b t tr c ti p v n đ trong ý ngh a th c t

ây là ph n vi c đ h c sinh b c l nh n th c v v n đ m c đ cao nh t,

c ng là ph n vi c gây khó kh n cho h c sinh nhi u nh t

Vì v y, tr c h t chúng ta c n đánh giá v n đ các bình di n, khía c nh khác nhau :ý ngh a t t ng, ý ngh a th c t , m c đ đúng-sai, đóng góp-h n

ch …

T s đánh giá trên các bình di n, ta c n nhìn nh n giá tr c a v n đ nh

m t bài h c kinh nghi m trong cu c s ng c ng nh trong h c t p, trong nh n th c

c ng nh trong tình c m, t t ng đ t mình b i đ p, nâng cao kinh nghi m s ng, kinh nghi m ng x trong đ i s ng

Ngoài ra, tùy theo yêu c u và tính ch t c th c a t ng đ bài mà h c sinh có

th b sung thêm ph n liên h - m r ng Ph n này nên có trong nh ng đ bài đ

c ng có th là m t hi n t ng tiêu c c trong x• h i, ho c m t hi n t ng có c hai

m t tích c c l n tiêu c c Nh th đòi h i ng i vi t b ng nh n th c c a b n thân

h t c n bi t nh n di n hi n t ng y(s vi c, con ng i): các bi u hi n, các d ng

t n t i, th m chí c n c nh ng s li u c th Th c hi n thao tác này đòi h i h c sinh m t s hi u bi t và quan tâm đ n các v n đ đang t n t i trong đ i s ng xã h i

hi n nay Ngh a là không ph i đ i t i lúc nh n đ bài m i tìm hi u mà các em nên

có s chu n b t tr c b ng vi c chú ý nghe th i s hàng ngày, c p nh t thông tin

v các v n đ trong n c c ng nh qu c t T t nhiên không ph i hi n t ng nào

c ng đ c đ t ra trong các đ NLXH mà ph i là nh ng gì có ý ngh a sâu s c, t o

nh h ng r ng-và th ng là nh h ng x u đ n đ i s ng c ng đ ng và cu c s ng

c a chính l a tu i h c sinh : ô nhi m môi tr ng, an toàn giao thông, các c n b nh

xã h i nh HIV/ AIDS, các t n n nh nghi n ma túy, m i dâm, các thói quen x u

nh ham mê internet, hút thu c lá, quay cóp bài trong gi ki m tra… T t nhiên,

c ng có khi ng i ra đ đ a ra nh ng hi n t ng có nh h ng tích c c làm đ tài bàn lu n nh vi c tri n khai qu "vì ng i nghèo" , s tr l i v i trào l u s ng gi n

d , phong trào thanh niên tình nguy n hay nh ng t m g ng hi u th o, v t khó

c a thanh thi u niên Khi ph n ánh th c tr ng, ta c n đ a ra nh ng con s ,nh ng thông tin c th , tránh l i nói chung chung, m h vì chính s c th c a thông tin

s t o s c thuy t ph c cho nh ng ý ki n đánh giá sau đó Ch ng h n, mu n bàn v tình tr ng ô nhi m ngu n n c, c n tìm thông tin v nh ng con sông đang b ô nhi m n ng nh t, m c đ ô nhi m c th , các lo i ch t gây ô nhi m hi n có m t trong ngu n n c sông…Mu n bàn v n n b o hành v i ph n , c n tìm hi u xem trong xã h i hi n t i ng i ph n ph i đ i m t v i nh ng ki u- d ng b o hành

nh th nào, t l ph n ph i s ng chung v i n n b o hành…

Sau khi xác đ nh rõ th c tr ng, c n phân tích hi n t ng các m t nguyên nhân, h u qu và c g ng tìm các gi i pháp đ gi i quy t th c tr ng đó Vi c này không quá khó Ch c n chú ý m t chút t i cách nói c a các phóng viên, bình lu n viên trên các báo, đài, chú ý quan tâm đ n d lu n xã h i và ch u khó tìm hi u

cu c s ng xung quanh mình là các em s làm đ c Tuy nhiên, khi nghe và ti p

nh n thông tin, d lu n, c n có s t nh táo đ xem xét, ch n l c và x lí đích đáng trên c s hi u bi t và c g ng xây d ng m t l p tr ng t t ng v ng vàng, tránh

ch y theo d lu n không chính th ng mà d n t i ch quan, h đ khi phân tích, đánh giá hi n t ng L u ý là khi phân tích nguyên nhân nên chú ý t i các m t khách quan- ch quan Ch ng h n, v i hi n t ng tai n n giao thông thì nguyên nhân khách quan là do h th ng giao thông còn nhi u b t c p (cách phân lu ng, phân tuy n, h th ng bi n báo ch d n, ch t l ng c a ph ng ti n tham gia giao thông…), nguyên nhân ch quan là ng i tham gia giao thông ch a ý th c đ y đ

v trách nhi m, ch a n m v ng lu t pháp, ch a chú ý đúng m c t i v n đ an toàn… Khi đánh giá h u qu c n xem xét các ph m vi cá nhân-c ng đ ng, hi n

t i- t ng lai…Ví d : n n b o hành ph n gây h u qu nghiêm tr ng không ch

v i chính ng i ph n v m i m t s c kh e c ng nh tâm lý mà còn nh h ng

đ n toàn xã h i trong c quá trình phát tri n lâu dài; hi n t ng nghi n internet không ch làm hao t n v s c l c, ti n c a, nh h ng x u đ n s phát tri n nhân cách cá nhân mà còn t o m m m ng cho nh ng b t n trong xã h i Còn khi tìm

gi i pháp, ta c n xem l i ph n nguyên nhân vì chính nó là g i ý t t nh t Ch ng

h n m t trong nh ng nguyên nhân c a n n b o hành ph n là nh n th c v bình

đ ng gi i thì m t trong nh ng gi i pháp kh c ph c tình tr ng này là tuyên truy n giáo d c đ nâng cao nh n th c và ý th c v bình đ ng gi i cho c ng đ ng,nguyên nhân c a tai n n giao thông là do ng i tham gia giao thông ch a có ý th c trách nhi m, ch a n m v ng lu t pháp và ch a chú ý đ y đ đ n s an toàn thì m t trong

nh ng gi i pháp có th th c hi n là tuyên truy n, giáo d c v an toàn giao thông, xây d ng ch tài x ph t đ i v i nh ng tr ng h p vi ph m an toàn giao thông…

V c b n, bài ngh lu n v hi n t ng đ i s ng c n là s b c l v n hi u

bi t và l p tr ng, thái đ c a ng i vi t v hi n t ng đ c nêu Vì v y, bên c nh

vi c n m v ng các b c c b n trong quá trình làm bài, ng i vi t còn c n th

hi n ti ng nói cá nhân và quan đi m đánh giá th t rõ ràng, s c s o, bài vi t m i có

s c thuy t ph c

2.3 Ngh lu n v v n đ xã h i đ t ra trong tác ph m v n h c

ây là d ng đ t ng h p, đòi h i h c sinh ki n th c v c hai m ng v n h c

và đ i s ng, c ng đòi h i c k n ng phân tích v n h c và k n ng phân tích, đánh giá các v n đ xã h i Ngh a là có th ki m tra đ c ng i vi t v c ki n th c v n

h c và ki n th c đ i s ng th ng xu t phát t m t v n đ xã h i giàu ý ngh a

có trong m t tác ph m v n h c nào đó đ yêu c u HS bàn b c r ng ra v v n đ xã

h i đó V n đ xã h i đ c bàn b c có th rút ra t m t tác ph m v n h c đã h c trong ch ng trình nh ng c ng có th ng i vi t ph i rút ra t m t câu chuy n

ch a đ c h c ( th ng là m t câu chuy n ng n g n, giàu ý ngh a- truy n mini) Hãy đ c các đ v n sau đây:

làm d ng bài này, ng i vi t tr c h t ph i phân tích tác ph m theo

h ng làm rõ v n đ xã h i cùng v i các khía c nh, các ph ng di n bi u hi n c a

nó Ch ng h n, trong sách giáo khoa l p 11 nâng cao có đ bài sau : T bài th

“Ti n s gi y” c a nhà th Nguy n Khuy n, anh (ch ) hãy vi t bài v n bàn v danh

và th c trong cu c s ng hi n nay V i đ bài này,tr c h t c n phân tích s l c bài th “Ti n s gi y” đ xác đ nh v n đ mà Nguy n Khuy n đ t ra là s mâu thu n gi a cái danh ti n s v i cái th c t m th ng, th p kém v c n ng l c và vai trò c a ông ti n s trong xã h i đ ng th i khi n cho danh hi u ti n s cao quý là

th l i hóa thành gi d i đáng khinh và nh ng n l c h c hành đ c u chút công danh l i hóa thành đáng th ng, th m h i Sau khi đã xác đ nh chính xác v n đ ,

c n xem xét ý ngh a c a nó trong tác ph m, trong cu c s ng th i đi m tác ph m

ra đ i và ý ngh a c a v n đ đó v i cu c s ng hôm nay Bài th "Ti n s gi y" ra

đ i vào th i kì đ t n c đã r i vào h a xâm l ng, bút nghiên, ch ngh a c a ông

ti n s không đ đ c u n c, c u đ i, tài cán c a ông ti n s không đ đ đu i

gi c ó là ch a k đ n chuy n xã h i giao th i l l ng, chuy n mua quan bán t c

ch khác chi mua bán nh ng món hàng thông th ng thì cái danh ti n s l i càng không đáng giá Khi bàn v v n đ trong m i liên h v i cu c s ng hi n t i, ta s tùy theo tính ch t c a v n đ mà có cách x lí c th N u v n đ đ t ra mang màu

s c t t ng- đ o lí, c n tr l i v i mô hình c t ngh a- lí gi i- đánh giá.N u v n đ

đ t ra là m t hi n t ng đ i s ng, c n tr l i v i mô hình th c tr ng- nguyên nhân-

k t qu (h u qu )- đ xu t ý ki n (nêu gi i pháp) Ch ng h n v i đ bài " c truy n T m Cám, anh (ch ) có suy ngh gì v cu c đ u tranh gi a ng i t t và k

x u, cái thi n và cái ác trong xã h i x a và nay", sau khi nói v tuy n T m Cám và

cu c đ u tranh gi a ng i t t và k x u, cái thi n và cái ác trong xã h i th i x a,

c n th y r ng đây là m t hi n t ng đ i s ng t n t i trong cu c s ng m i th i Xác

đ nh đ c đi u này khi chuy n sang bàn v cu c đ u tranh trong xã h i ngày nay,

c n nhìn nh n rõ th c trang v s t n t i c a cái x u, cái ác trong xã h i hi n t i, nguyên nhân, h u qu c a hi n t ng này và đ xu t gi i pháp kh c ph c C ng có

nh ng v n đ v a mang màu s c t t ng- đ o lí l i v a mang dáng d p c a m t

hi n t ng đ i s ng x lí lo i v n đ nh th c n có s linh ho t trong cách

th c Ch ng h n, v n đ danh và th c là m t v n đ thu c v nh n th c, t t ng song cách ng x v i cái danh và cái th c l i là m t hi n t ng đ i s ng khá ph c

t p thì đ bàn v danh và th c trong cu c s ng hôm nay, ta c n hi u khái ni m

“danh”, “th c”, m i quan h c n có gi a hai v n đ này, tác d ng, ý ngh a c a s

t ng x ng gi a danh và th c c ng nh tác h i c a m i quan h kh p khi ng gi a chúng B c ti p theo, c n phân tích th c t quan h gi a danh và th c trong đ i

s ng xã h i hi n nay các m t th c tr ng, nguyên nhân,k t qu và h u qu c a

m i quan h này Cu i cùng, ng i vi t nên có m t ph n nêu kinh nghi m, bài h c nhân sinh mà mình nh n th c đ c, đúc rút ra t toàn b quá trình tìm hi u v n đ

V i v n đ danh và th c thì bài h c rút ra là không nên ch y theo nh ng th danh

ti ng hão song c ng không nên th , coi th ng cái danh, c n tu b cho cái th c

đ cái danh đáng đ c tôn tr ng