Xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở Tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

Thực hiện đường lối đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định nhiệm vụ, mục tiêu xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, trong đó có đội ngũ công chức hành chính nhà nước là một nội dung q

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2012

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2012

Có thể tìm hiểu luận văn tại Trung tâm tư liệu - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội Trung

tâm tư liệu - Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG CHỨC HÀNH

CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

8

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của công chức hành chính nhà nước 8 1.1.1 Khái niệm cán bộ, công chức, công chức hành chính nhà nước 8 1.1.2 Đặc điểm của công chức hành chính nhà nước 16 1.1.3 Vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước 21 1.2 Xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 23 1.2.1 Các nội dung xây dựng xây dựng đội ngũ công chức hành

1.3 Tính tất yếu khách quan, yêu cầu và các điều kiện đảm bảo

xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay

Chương 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC

HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓA HIỆN NAY

2.1.4 Một số đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Thanh Hóa

tác động đến đội ngũ công chức hành chính nhà nước 44 2.2 Công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở

2.2.1 Sự hình thành đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh

Thanh Hóa

46

2.2.2 Các chủ trương, chính sách xây dựng đội ngũ công chức hành

chính nhà nước của Thanh Hóa thời gian qua (2006 - 2010)

47

2.2.3 Thực trạng công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính

nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa thời gian qua (2006 - 2010)

50

2.3 Thực trạng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh

Thanh Hóa

67

2.3.1 Một số tình hình về bộ máy tổ chức và hoạt động của cơ quan

hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa

67

2.3.2 Thực trạng đội ngũ công chức hành chính nhà nước các cấp ở

tỉnh Thanh Hóa

72

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC

HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

84

3.1 Quan điểm, phương hướng, mục tiêu xây dựng đội ngũ công

chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn

hiện nay

84

3.1.2 Phương hướng, mục tiêu 89 3.2 Một số giải pháp xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà

nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

91

3.2.1 Tiến hành rà soát, đánh giá tổng thể đội ngũ công chức hành

chính nhà nước làm cơ sở cho công tác quy hoạch, đào tạo,

3.2.5 Đổi mới phương pháp đánh giá công chức hành chính nhà

nước phù hợp với thực tiễn

105

3.2.6 Từng bước xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật về công

chức hành chính nhà nước phù hợp với yêu cầu mới

110

3.2.7 Nâng cao đạo đức công vụ và kỷ luật công vụ, tiêu chuẩn đạo

đức nghề nghiệp của công chức hành chính nhà nước từ tỉnh

đến cơ sở

114

3.2.8 Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động bộ máy cơ quan hành

chính nhà nước các cấp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

116

3.2.9 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với nhiệm vụ xây

dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 126

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ trước đến nay, ở mọi thời kỳ, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác cán bộ và quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ "đức" và "tài" Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc",

và "Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém" Chính

vì lẽ đó, cán bộ và công tác cán bộ không phải là vấn đề mới, nhưng luôn mang tính thời sự, bởi cán bộ và công tác cán bộ là yếu tố quyết định sự thành bại sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước ta

Thực hiện đường lối đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định nhiệm

vụ, mục tiêu xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, trong đó có đội ngũ công chức hành chính nhà nước là một nội dung quan trọng có ý nghĩa quyết định trong việc hoàn thiện, đổi mới hệ thống chính trị và đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về cán bộ và công tác cán bộ

Những năm gần đây, việc thực hiện chủ trương xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở nước ta đã đạt được một số kết quả nhất định Song trên thực tế vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ công chức hành chính nhà nước đã và đang đặt ra nhiều vấn đề mới, cần tiếp tục nghiên cứu Đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay chưa thực sự ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp đổi mới Thực trạng đó do nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên nhân chính là do những bất cập trong việc tuyển dụng, sử dụng, đào tạo đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Do vậy, việc nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học về đội ngũ công chức hành chính nhà nước sẽ có ý nghĩa hết sức quan trọng, là cơ sở giúp cho Đảng, Nhà nước, Chính phủ hoạch định chiến lược xây dựng, đào tạo và phát triển đội ngũ công chức hành chính nhà nước đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay và cho những năm tới

Nằm trong thực tế chung của cả nước, ở tỉnh Thanh Hóa, việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước có đủ trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức, ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ là vấn đề vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài Đội ngũ công chức hành chính nhà nước của tỉnh

cơ bản đảm bảo về số lượng, chất lượng, từng bước đáp ứng việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước các cấp Tuy nhiên, đội ngũ công chức hành chính nhà nước còn những hạn chế, bất cập so với yêu cầu và đòi hỏi của sự nghiệp đổi mới; nhiều người được đào tạo trong cơ chế cũ, tri thức của họ đã trở nên lạc hậu, không còn phù hợp với yêu cầu có tính thời đại; công tác tuyển dụng, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán

bộ còn những hạn chế, yếu kém

Thanh Hóa là tỉnh có đủ các vùng sinh thái (vùng núi, vùng đồng bằng, vùng biển), có số dân đứng thứ 3 và diện tích đứng thứ 4 so với các tỉnh, thành phố trong cả nước, số lượng đầu mối nhiều, do đó đội ngũ công chức hành chính nhà nước các cấp đông đảo; trình độ, năng lực còn những hạn chế, bất cập như tình trạng chung của cả nước, đồng thời còn có những hạn chế, bất cập riêng, do có những vấn đề vận dụng chính sách, pháp luật phải cụ thể đối với từng vùng, miền tạo ra

Từ nhận thức đó, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay, vấn đề nghiên cứu, tìm hiểu, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa ngang tầm yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới đã và đang được đặt ra là

yêu cầu bức thiết Tôi mạnh dạn chọn nội dung "Xây dựng đội ngũ công

chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay"

làm đề tài luận văn thạc sĩ Luật, chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước

và Pháp luật, tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Đề tài này là kết quả nghiên cứu của tác giả trên cơ sở vận dụng những kiến thức khoa học đã được học trong nhà trường với kinh nghiệm thực tiễn công tác của bản thân trong những năm qua

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu đã được công

bố có liên quan đến đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở nước ta như:

"Cơ sở khoa học của việc xây dựng đội ngũ công chức Nhà nước đến năm

2000", đề tài khoa học cấp Bộ do Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ (nay là Bộ

Nội vụ) thực hiện năm 1997; "Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công

chức" đề tài cấp Bộ do Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ thực hiện năm 1998 ;

"Luận chứng khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước", đề tài cấp Nhà nước

KHXH.05-03, nằm trong chương trình KHXH.05 do GS.TS Nguyễn Phú

Trọng và PGS.TS Trần Xuân Sầm làm chủ nhiệm Trong đó đề tài "Luận

chứng khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" có ý nghĩa rất quan trọng Trên

cơ sở các quan điểm lý luận, tổng kết thực tiễn và kế thừa kết quả của nhiều công trình đi trước, tập thể các tác giả đã phân tích, lý giải, hệ thống hóa các căn cứ khoa học của việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Từ đó, đưa ra một hệ thống các quan điểm, phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, trong đó có đội ngũ công chức hành chính nhà nước đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI

Bên cạnh đó, tác giả Tô Tử Hạ cũng có nhiều công trình nghiên cứu

về công chức hành chính nhà nước và đã được sử dụng để giảng dạy cho đội ngũ công chức hành chính nhàn nước hiện nay Qua một số công trình nghiên cứu, tác giả đã tập trung phân tích, lý giải và làm rõ khái niệm cán bộ, công chức nhà nước; vai trò của cán bộ công chức trong việc xây dựng nền hành chính quốc gia và định hướng trong xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước như: Sổ tay nghiệp vụ cán bộ làm công tác tổ chức nhà nước; Công chức và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức; Cẩm nang cán bộ làm

công tác tổ chức nhà nước Đề tài: "Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức

quản lý nhà nước đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước"

của tác giả Nguyễn Bắc Son đã phân tích đánh giá đội ngũ cán bộ, công chức Việt Nam, phân tích nguyên nhân dẫn tới những hạn chế về chất lượng đội ngũ công chức quản lý nhà nước và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ công chức quản lý nhà nước, đáp ứng thời kỳ công nghiêp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn hiện nay và trong những năm tới

"Về chế độ công vụ Việt Nam" do PGS.TS Nguyễn Trọng Điều chủ

biên, Nxb Chính trị Quốc gia, 2007; đây là công trình nghiên cứu sâu về công chức, công vụ và các cơ sở khoa học để hoàn thiện chế độ công vụ ở Việt Nam hiện nay; đề tài phân tích một cách toàn diện và có hệ thống về lý luận

và thực tiễn của chế độ công vụ và cải cách công vụ Việt Nam qua từng thời

kỳ, có tham chiếu các mô hình công vụ của các nhà nước tiêu biểu cho các thể chế chính trị khác Qua đó, luận giải và đưa ra lộ trình thích hợp cho việc hoàn thiện chế độ công vụ Việt Nam trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Ngoài ra còn có các luận văn như: Luận văn Thạc sĩ Luật "Hoàn thiện

pháp luật về công chức hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay", tác giả

Phạm Minh Triết, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2003; Luận văn

Tiến sĩ Luật "Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước tỉnh

Hải Dương", tác giả Nguyễn Kim Điện; Luật văn Thạc sĩ Luật "Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính nhà nước theo yêu cầu cải cách hành chính của tỉnh Bình Phước hiện nay", tác giả Giang Thị Phương Hạnh, Ủy ban

Kiểm tra Tỉnh ủy Bình Phước; Các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học; các đề án về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trên địa bàn của các

cơ quan chuyên môn của tỉnh Thanh Hóa có đề cập ít nhiều tới vấn đề này

Các công trình, bài viết khoa học trên đề cập tới vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, từ lý luận đến thực tiễn ở những mức độ khác nhau,

cung cấp nhiều tư liệu quý báu về cơ sở lý luận, về kiến thức, kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước để tác giả tham khảo trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình Tuy nhiên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu, đánh giá và đưa ra các giải pháp toàn diện nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

+ Phân tích những vấn đề cơ bản về công chức hành chính nhà nước

và xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, đặc biệt là tính tất yếu của xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay

+ Phân tích làm rõ thực trạng đội ngũ công chức hành chính ở tỉnh Thanh Hóa thời gian qua, từ đó nêu ra vấn đề tồn tại cần khắc phục cũng như phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng đội ngũ công chức hành chính ở tỉnh Thanh Hóa

+ Đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những những vấn đề lý

luận liên quan đến khái niệm, vị trí, vai trò của công chức hành chính nhà

nước, công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước; thực trạng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa; trên cơ sở đó đề ra một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng đội ngũ công

chức hành chính nhà nước tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2006 - 2010

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước ta về xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của triết học Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp lịch sử cụ thể, phân tích, tổng hợp, kết hợp nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn

6 Những đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Luận văn trình bày một cách tương đối có hệ thống những vấn đề cơ bản về công chức hành chính nhà nước và xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước như: vị trí, vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước, các yếu tố ảnh hưởng đến đội ngũ công chức hành chính nhà nước và việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn chỉ ra được công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước và thực trạng đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay ở tỉnh Thanh Hóa

- Luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, làm rõ đặc điểm của đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa

- Trên cơ sở đánh giá thực trạng về đội ngũ công chức hành chính nhà nước và công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước của tỉnh Thanh Hóa, luận văn đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước của tỉnh trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn có thể làm tư liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến vấn đề này, đặc biệt là góp thêm những giải pháp để tỉnh Thanh Hóa tham khảo trong quá trình xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước các cấp của tỉnh Thanh Hóa

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về công chức hành chính nhà nước

và xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Chương 2: Thực trạng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở tỉnh

Thanh Hóa hiện nay

Chương 3: Một số giải pháp xây dựng đội ngũ công chức hành chính

nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

VỀ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

VÀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÕ CỦA CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.1.1 Khái niệm cán bộ, công chức, công chức hành chính nhà nước

1.1.1.1 Khái niệm cán bộ

Để làm rõ khái niệm công chức hành chính nhà nước, trước hết đi tìm hiểu khái niệm cán bộ, khái niệm công chức, bởi nội hàm của những khái niệm này có những nội dung trùng nhau và theo quan niệm của từng thời kỳ giữa những khái niệm này có nhiều điểm tương đồng, thậm chí được dùng để thay thế lẫn nhau

Khái niệm "cán bộ" được sử dụng khá lâu tại các nước xã hội chủ nghĩa và bao hàm một diện rất rộng các loại nhân sự thuộc khu vực nhà nước

và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội Thuật ngữ khi đó thường dùng là "cán bộ, công nhân viên chức", bao quát tất cả những người làm công hưởng lương từ nhà nước, kể từ những người đứng đầu một cơ quan tới các nhân viên phục vụ như lái xe, bảo vệ hay lao động tạp vụ

Ở nước ta từ "cán bộ" được du nhập vào từ Trung Quốc và được dùng phổ biến trong thời kháng chiến chống Pháp Ban đầu, từ này được dùng nhiều trong quân đội để phân biệt chiến sĩ và cán bộ, chỉ những người làm nhiệm vụ chỉ huy từ tiểu đội phó trở lên Dần dần, từ "cán bộ" được dùng để chỉ tất cả những người hoạt động kháng chiến thoát ly, để phân biệt với nhân dân

Ngày nay, khái niệm cán bộ dùng để chỉ những người được biên chế vào làm việc trong bộ máy chính quyền, đảng, đoàn thể, doanh nghiệp nhà

nước và sĩ quan trong lực lượng vũ trang Ngoài ra, cán bộ được coi là những người có chức vụ, vai trò nòng cốt trong một cơ quan, tổ chức, có tác động ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan, tổ chức và liên quan đến vị trí lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần quyết định xu hướng phát triển của

cơ quan, tổ chức

Luật Cán bộ, công chức được Quốc hội ban hành tháng 11/2008, có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 đã quy định cụ thể: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm

kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị -

xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Như vậy, đến nay khái niệm cán bộ đã được quy định rõ ràng, cụ thể, xác định rõ nội hàm, đó là những người giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm

kỳ trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị Việt Nam, từ Trung ương đến cấp huyện, quận và tương đương Tùy góc độ và mục tiêu xem xét có thể phân biệt đội ngũ cán bộ thành các nhóm khác nhau:

- Xét về loại hình có thể phân thành: cán bộ đảng, đoàn thể; cán bộ nhà nước; cán bộ kinh tế và quản lý kinh tế; cán bộ khoa học, kỹ thuật

- Theo tính chất và chức năng, nhiệm vụ có thể phân thành: nhóm chính khách; nhóm lãnh đạo, quản lý; nhóm chuyên gia; nhóm công chức, viên chức

1.1.1.2 Khái niệm công chức

Khác với khái niệm cán bộ, khái niệm công chức gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước tư bản phương Tây Từ nửa cuối thế kỷ XIX, tại nhiều nước đã thực hiện chế độ công chức thời gian tương đối lâu, công chức được hiểu là những công dân được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong một công sở của Nhà nước ở trung ương hay địa phương,

ở trong nước hay ngoài nước, đã được xếp vào một ngạch và hưởng lương từ

ngân sách nhà nước Trên thực tế, mỗi quốc gia cũng có quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức

Ở Việt Nam, khái niệm công chức được hình thành, gắn liền với sự phát triển của nền hành chính nhà nước Văn bản có tính pháp lý đầu tiên quy định về công chức là Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tại Điều 1 quy định: công chức là những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển để giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan chính phủ, ở trong hay ngoài nước, trừ trường hợp riêng biệt do Chính phủ quy định

Sau đó suốt một thời gian dài, khái niệm công chức ít được sử dụng, thay vào đó là khái niệm cán bộ, công nhân viên nhà nước, không phân biệt công chức, viên chức với công nhân

Luật Cán bộ, công chức quy định rõ: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không là sĩ quan, hạ

sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị -

xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật

Từ quy định các đối tượng là công chức như trên, chúng ta thấy công chức theo quy định của pháp luật Việt Nam có nhiều điểm khác biệt với các nước, đó là; công chức không chỉ bao gồm những người làm việc trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, mà còn bao gồm cả những người làm

việc cho các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội như: các Ban tham mưu của Đảng, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn Việt Nam; các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân, Công an nhân dân Đây là một trong những đặc trưng cơ bản nhất của công chức nước ta, xuất phát từ đặc thù của thể chế chính trị và tổ chức bộ máy nhà nước, đảng, đoàn thể của nước ta Đồng thời, phạm vi đối tượng là công chức cũng đã được xác định rõ

Công chức và viên chức có những điểm khác nhau cơ bản

- Công chức làm việc trong cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội nhằm thực hiện chức năng quản lý xã hội; còn viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, thực hiện chức năng phục vụ, cung cấp các dịch vụ cho Nhà nước như y tế, giáo dục

- Công chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước; còn viên chức được trả lương vừa từ nguồn ngân sách nhà nước vừa từ nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp khác

- Công chức làm việc theo chế độ biên chế, viên chức làm việc theo chế độ hợp đồng, nhưng vẫn được thực hiện các chế độ bảo hiểm, nâng lương, khen thưởng, đề bạt như công chức

Việc phân biệt công chức trong các cơ quan nhà nước với công chức trong đơn vị sự nghiệp của Nhà nước là một điểm mốc quan trọng đánh dấu

xu hướng điều chỉnh có tính chuyên biệt các đối tượng phục vụ trong các cơ quan, đơn vị sự nghiệp của Nhà nước Điều này hoàn toàn phù hợp với xu hướng cải cách hành chính là phải phân biệt giữa hành chính công quyền với đơn vị sự nghiệp, với dịch vụ công, với tính chất công việc, nghề nghiệp do các đối tượng này thực hiện

Để chuẩn bị cho hoạt động công vụ thực thụ của những người mới được tuyển dụng vào làm việc tại các cơ quan, tổ chức chính trị, tổ chức chính

trị - xã hội, Nghị định 115/2003/NĐ-CP ngày 10/10/2003 của Chính phủ quy định về chế độ công chức dự bị: "Là công dân Việt Nam, trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước, được tuyển dụng để bổ sung cho đội ngũ cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội" [9] Công chức dự bị được phân công làm việc có thời hạn tại các cơ quan,

tổ chức: Văn phòng Quốc Hội, Văn phòng Chủ tịch nước, Tòa án nhân dân các cấp, Viện Kiểm sát nhân dân các cấp, Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp tỉnh, huyện và tương đương Công chức dự bị chưa phải là công chức, mà phải trải qua một quá trình tập sự, thi tuyển mới đủ điều kiện trở thành công chức

Trong hoạt động công vụ của Nhà nước, có thể phân loại công chức theo những cách khác nhau:

* Theo đặc thù và tính chất công việc

Nhằm phục vụ cho việc quy hoạch công chức, đáp ứng yêu cầu của các loại công việc, tạo ra sự cân đối trong việc sắp xếp và quản lý công chức, người ta phân công chức thành 4 loại:

- Công chức lãnh đạo: là những công chức giữ cương vị chỉ huy trong điều hành công việc Tùy theo tính chất công việc ở các vị trí khác nhau mà phân

ra công chức lãnh đạo ở các cấp độ cao thấp khác nhau Công chức lãnh đạo là những người được quyền ra các quyết định quản lý, tổ chức và điều hành những người dưới quyền thực hiện công việc Công chức lãnh đạo được giao những thẩm quyền, trách nhiệm nhất định Thẩm quyền và trách nhiệm đó gắn với chức vụ người lãnh đạo đảm nhiệm, thẩm quyền càng cao thì trách nhiệm càng nặng nề

- Công chức chuyên gia: là những người có trình độ chuyên môn kỹ thuật, có khả năng nghiên cứu, đề xuất những phương hướng, quan điểm và thực thi công việc chuyên môn phức tạp Họ là những người tư vấn cho lãnh đạo, đồng thời cũng là những nhà chuyên môn tác nghiệp những công việc đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn nhất định

- Công chức chuyên môn, nghiệp vụ: là những người được trao thẩm quyền nhất định trong phạm vi công tác của mình để thừa hành công việc, thi hành công vụ nhân danh quyền lực nhà nước Trên cơ sở chuyên môn nghiệp vụ

và nhiệm vụ được giao, họ tham mưu cho lãnh đạo ra các quyết định quản lý hành chính và có thể họ là người trực tiếp thực hiện các quyết định hành chính đó

- Công chức là nhân viên hành chính: là những người thừa hành nhiệm vụ

do công chức lãnh đạo giao phó Họ là những người có trình độ chuyên môn kỹ thuật ở mức thấp nên chủ yếu là làm công tác phục vụ trong bộ máy nhà nước

Phân loại công chức như trên chỉ có ý nghĩa định tính, nhằm giúp cho việc xác định cơ cấu công chức trong việc quy hoạch, mà chưa rõ trình độ, năng lực của công chức trong từng loại khác nhau, do đó chưa đáp ứng được yêu cầu chuẩn hóa công chức

* Theo trình độ đào tạo

Công chức được chia làm ba loại:

- Công chức loại A là người được bổ nhiệm vào ngạch yêu cầu đào tạo chuyên môn giáo dục đại học và sau đại học

- Công chức loại B là người được bổ nhiệm vào ngạch yêu cầu trình

độ đào tạo chuyên môn giáo dục chuyên nghiệp

- Công chức loại C là người được bổ nhiệm vào ngạch yêu cầu trình

độ đào tạo chuyên môn dưới giáo dục nghề nghiệp

Cách phân loại này có ý nghĩa nhất định về lý luận và thực tiễn trong việc chuẩn hóa trình độ chuyên môn của công chức, khuyến khích họ phấn đấu học tập, nâng cao trình độ, thăng tiến theo chức nghiệp

* Theo ngạch công chức

Ngạch công chức là một khái niệm chỉ trình độ, năng lực, khả năng chuyên môn và ngành nghề của công chức Mỗi ngạch thể hiện một cấp độ về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và có tiêu chuẩn riêng, bao gồm 5 loại:

- Công chức ngạch chuyên viên cao cấp và tương đương trở lên;

- Công chức ngạch chuyên viên chính và tương đương;

- Công chức ngạch chuyên viên và tương đương;

- Công chức ngạch cán sự và tương đương;

- Công chức ngạch nhân viên và tương đương

1.1.1.3 Khái niệm công chức hành chính nhà nước

Hiện nay, trong hệ thống pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Bộ Nội vụ chưa có khái niệm chính thức về công chức hành chính nhà nước mà chỉ đề cập chung như một thành phần chủ yếu trong khái niệm "công chức nhà nước"

Khái niệm về công chức đã được quy định tại Điều 4, Luật Cán bộ, công chức Vận dụng khái niệm này vào trường hợp cụ thể là công chức hành chính nhà nước, có thể lấy khái niệm sau đây để làm sáng tỏ hơn: công chức hành chính nhà nước là những người hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương đảm nhiệm chức năng quản lý nhà nước

Ở Việt Nam, cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan của Nhà nước thực hiện quyền hành pháp của Nhà nước, bao gồm cả quyền lập quy và quyền điều hành Bao gồm: Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, một số cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp và một số cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân các cấp

Như vậy, có hai điểm cần lưu ý:

Thứ nhất, đây là một bộ phận của đội ngũ công chức nhà nước nói chung Thứ hai, lĩnh vực công tác của nhóm công chức này là quản lý nhà

nước về kinh tế, về xã hội, về y tế, về giáo dục

Trong phạm vi đề tài này, chỉ đi sâu vào phạm vi công chức hành chính nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa, tức là ở cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã của

Thanh Hóa Theo Điều 6, Nghị định 06/2010/NĐ-CP, ngày 25/01/2010 của Chính phủ quy định những người là công chức thì công chức trong cơ quan hành chính ở cấp tỉnh, cấp huyện, gồm:

- Ở cấp tỉnh:

+ Chánh văn phòng, Phó Chánh văn phòng, người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong cơ cấu tổ chức của Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân, Văn phòng Ủy ban nhân dân;

+ Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân; người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong các tổ chức không phải là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ cấu

tổ chức của cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân;

+ Trưởng ban, Phó Trưởng ban, người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong các tổ chức không phải là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ cấu tổ chức của Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế thuộc Ủy ban nhân dân

+ Người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân

- Đồng thời, tại Điểm 3, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức nêu rõ: Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước Công chức cấp xã, do làm việc ở cơ

quan hành chính nhà nước cấp xã - ủy ban nhân dân cấp xã- vì vậy cũng thuộc phạm vi xem xét trong khái niệm công chức hành chính nhà nước

Tại điểm 3, Điều 61, Luật Cán bộ, công chức, công chức cấp xã có các chức danh sau:

+ Trưởng Công an;

+ Chỉ huy trưởng Quân sự;

+ Văn hóa - xã hội

Từ việc xem xét, làm rõ khái niệm, trong phạm vi nghiên cứu của Đề tài này đi sâu nghiên cứu công chức hành chính ở tỉnh Thanh Hóa bao gồm những công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh, cấp huyện

và cấp xã của tỉnh Thanh Hóa; trong đó đề tài tập trung vào xây dựng đội ngũ công chức hành chính trong ủy ban nhân dân và cơ quan chuyên môn của ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, văn phòng đoàn đại biểu quốc hội và hội đồng nhân dân cấp tỉnh, văn phòng hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân cấp huyện, Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn (tỉnh Thanh Hóa), còn phần công chức cấp xã tác giả chỉ đề cập những vấn đề chung mà không đi sâu đánh giá

1.1.2 Đặc điểm của công chức hành chính nhà nước

Công chức hành chính nhà nước là lực lượng trực tiếp thực thi các chức năng hành pháp của nhà nước, thực hiện quản lý và điều hành đất nước theo pháp luật và làm cho đất nước phát triển trên cơ sở đảm bảo kỷ cương phép nước Các mệnh lệnh, quyết định quản lý trong mọi hoạt động của nền

kinh tế - xã hội là do công chức hành chính triển khai thực hiện Do vậy, công chức hành chính nhà nước có những đặc điểm cơ bản sau đây

1.1.2.1 Là chủ thể của nền công vụ

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước chủ yếu được vận hành thông qua nền công vụ và đội ngũ công chức hành chính Đội ngũ công chức hành chính nhà nước là những người có vị trí trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, có chức năng thực thi pháp luật và thi hành công vụ nhằm phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội Những loại nhiệm vụ này do chính đội ngũ công chức hành chính nhà nước các cấp thực hiện, không thể chuyển giao cho bất cứ tổ chức, cá nhân nào bên ngoài Đội ngũ công chức là hạt nhân cơ bản của nền công vụ, là chủ thể thực sự tiến hành các công vụ cụ thể và cũng chính là yếu tố đảm bảo cho nền công vụ hoạt động, vận hành có hiệu lực, hiệu quả

Công chức hành chính nhà nước là người thực thi công vụ, trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước Lao động của họ thực chất là lao động quyền lực, khác với lao động sản xuất, kinh doanh và các dạng lao động xã hội khác Sản phẩm lao động của họ là các đạo luật, văn bản quy phạm pháp luật hoặc các quyết định quản lý để thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, thi hành pháp luật, đưa pháp luật vào đời sống, nhằm bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội; quản lý, sử dụng có hiệu quả nguồn tài sản chung và ngân sách nhà nước, phát triển và ổn định kinh tế - xã hội; bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Nhân danh quyền lực nhà nước, phục vụ nhân dân, thực hiện lý tưởng phụng sự Tổ quốc là đặc điểm nổi bật và duy nhất của nguồn nhân lực hành chính nhà nước Người công chức trong bộ máy hành chính nhà nước được trao quyền để thực thi công vụ, đồng thời, họ có bổn phận phục vụ xã hội, công dân và chịu những ràng buộc nhất định do liên quan đến chức trách đang đảm nhiệm Họ có thể phải từ chức, bị truy cứu trách nhiệm hoặc phải bồi thường thiệt hại nếu không hoàn thành nhiệm vụ, vi

phạm kỷ luật, ra quyết định hành chính làm tổn hại lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức

Để thực hiện công vụ, người công chức hành chính nhà nước được Nhà nước cung cấp các điều kiện cần thiết để tiến hành thực thi công vụ như trụ sở, phương tiện, điều kiện làm việc… Họ được đảm bảo các quyền lợi vật chất và tinh thần như: hưởng lương từ ngân sách nhà nước tương xứng với chức trách và công việc, nhận các loại trợ cấp, phụ cấp khác bằng tiền hoặc hiện vật và lương hưu khi đủ thời gian cống hiến cho nền công vụ, được khen thưởng khi có công lao xứng đáng Sự đảm bảo quyền lợi cho nguồn nhân lực này có tính chất ổn định, lâu dài, thực tế là suốt đời nếu như công chức không

vi phạm kỷ luật bị thải hồi hoặc bị truy tố trước pháp luật

1.1.2.2 Là lực lượng lao động chuyên nghiệp, có tính chuyên môn hóa cao

Các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định nhằm thực hiện quyền hành pháp của Nhà nước để điều hành, quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội theo pháp luật và bằng pháp luật, vì lợi ích của Nhà nước và của toàn xã hội, nhằm đảm bảo cho xã hội ổn định và phát triển Với chức năng

đó, bộ máy nhà nước đòi hỏi phải có đội ngũ công chức quản lý mang tính chất chuyên nghiệp, là những người thực hiện công vụ thường xuyên, liên tục,

có trình độ chuyên môn và được đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng, nghiệp vụ quản lý hành chính nhà nước ở các mức độ khác nhau

Hơn nữa, chức năng cơ bản của công chức hành chính nhà nước là thực thi công vụ, thực thi quyền lực nhà nước, thực thi pháp luật; đây là một dạng lao động đặc thù và phức tạp không cho phép có sai sót, không được vi phạm Đồng thời, qua thực tiễn hoạt động, chính đội ngũ công chức hành chính nhà nước là lực lượng sáng tạo pháp luật, tham mưu đề xuất những chủ trương, chính sách, pháp luật quản lý và phát triển xã hội, đất nước Do vậy,

công chức hành chính nhà nước phải am hiểu và tinh thông pháp luật, thực hiện đúng pháp luật; nắm vững chuyên môn, nghiệp vụ

Tính chuyên nghiệp của công chức hành chính nhà nước được quy định bởi địa vị pháp lý và được thể hiện qua hai yếu tố: thời gian, thâm niên công tác và trình độ năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ hành chính Hai yếu tố này gắn bó chặt chẽ với nhau tạo nên mức độ chuyên nghiệp của người công chức hành chính nhà nước Thời gian, thâm niên công tác tạo điều kiện

để công chức thành thạo công việc và đúc rút kinh nghiệm trong thực thi công

vụ, còn trình độ hiểu biết pháp luật, năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ hành chính tạo khả năng hoàn thành những công việc được giao

Chính vì vậy, ngay khi tuyển dụng, cơ quan nhà nước đã yêu cầu phải người dự tuyển phải có chuyên môn, có đủ tiêu chuẩn về độ tuổi, phẩm chất chính trị, đạo đức… Trong điều kiện hiện nay, đội ngũ công chức phải có trình độ chuyên môn hóa cao, được đào tạo một cách chính quy và hệ thống, đồng thời phải luôn luôn được bồi dưỡng, cập nhật kịp thời các thông tin và tri thức mới của khoa học công nghệ Không thể xây dựng được nền công vụ

và nền hành chính nhà nước nói chung, chính quy hiện đại, phục vụ đắc lực nhân dân nếu đội ngũ công chức chưa được quản lý và đào tạo cơ bản theo hướng chuyên nghiệp hóa, chuyên môn hóa cao

1.1.2.3 Là đội ngũ tương đối ổn định, mang tính kế thừa, nhưng luôn đòi hỏi không ngừng nâng cao về chất lượng

Khác với công chức của một số nước, không có tính ổn định, đội ngũ công chức hành chính nhà nước của nước ta hoạt động ổn định, ít chịu biến động nhằm duy trì tính ổn định, liên tục của nền hành chính; họ được bảo hộ

bằng quy định "biên chế nhà nước" Tuy nhiên, cơ chế này cũng tạo thành

môi trường nuôi dưỡng sự thụ động, dựa dẫm, trì trệ của một bộ phận không nhỏ công chức Bởi công chức đã thuộc diện biên chế chỉ trừ khi vi phạm pháp luật, hoặc vi phạm đến mức bị kỷ luật buộc thôi việc còn thường thì họ làm việc từ khi được tuyển dụng cho đến khi nghỉ hưu

Hiện nay, xã hội không ngừng phát triển; đối tượng điều chỉnh của pháp luật ngày càng mở rộng và phức tạp hơn; yêu cầu của khách hàng về chất lượng phục vụ ngày càng cao nhưng các cơ quan hành chính nhà nước không thể tuyển dụng hàng loạt người lao động mới, vì rằng việc tuyển dụng

và giải quyết các lao động dôi dư trong các cơ quan hành chính nhà nước luôn liên quan đến một loạt các vấn đề về chính sách, chế độ xã hội phức tạp

Trước thực tế khách quan đó, đòi hỏi công chức hành chính nhà nước phải luôn được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ Giải pháp hiệu quả, thích hợp trong điều kiện hiện nay là xây dựng hệ thống chính sách tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng, sắp xếp, đề bạt, thuyên chuyển, đãi ngộ phù hợp để giảm thiểu tối đa sự chênh lệch về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực hành chính nhà nước Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hiện có bằng bồi dưỡng, đào tạo, đào tạo lại đội ngũ công chức nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các cơ quan hành chính nhà nước Chú trọng chất lượng tuyển dụng nhân lực, thu hút, khuyến khích nhân tài thực thi công vụ Hạn chế đến mức thấp nhất những sai lầm trong tuyển dụng công chức hành chính nhà nước

1.1.2.4 Hoạt động của công chức hành chính nhà nước diễn ra thường xuyên, liên tục

Các cơ quan hành chính nhà nước được tổ chức thành hệ thống từ trung ương đến cơ sở thực hiện nhiệm vụ quản lý, điều hành toàn bộ các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, ngoại giao, an ninh quốc phòng với các mặt hoạt động hết sức phong phú và phức tạp gồm tài chính, ngân sách nhà nước, kế toán, kiểm toán, thống kê, tín dụng, bảo hiểm, tài sản công, khoa học, công nghệ, môi trường, kế hoạch, xây dựng, bưu chính viễn thông, giao thông vật tải, nông nghiệp, y tế, văn hóa, giáo dục… Tất cả các hoạt động đó đều liên quan hàng ngày và trực tiếp hoặc gián tiếp đến cuộc sống của tất cả mọi người dân, đòi hỏi hệ thống các cơ quan quản lý hành chính nhà nước và đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải đủ năng lực, thẩm quyền để giải

quyết tất cả các vấn đề thuộc phạm vi quản lý, điều hành một cách nhanh chóng, kịp thời, có hiệu quả

1.1.2.5 Đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải am hiểu và tôn trọng luật pháp và thông lệ quốc tế

Trong điều kiện mở cửa hội nhập quốc tế hiện nay, tất yếu Nhà nước phải giải quyết các quan hệ pháp lý mang yếu tố quốc tế, đồng thời phải ký kết và thực hiện các công ước quốc tế, các tập quán và thông lệ quốc tế trong tất cả các lĩnh vực Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải có tri thức, phải am hiểu và tôn trọng luật pháp và thông lệ quốc

tế Muốn vậy, trước hết họ phải có kiến thức pháp luật và trình độ ngoại ngữ nhất định, đủ để có thể giao tiếp, đọc hiểu các văn bản pháp luật, hợp đồng mang tính quốc tế Do vậy, Nhà nước cần phải quan tâm, chú trọng đến công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức có đầy đủ phẩm chất và năng lực, am hiểu và có khả năng thực sự giải quyết tốt các quan hệ có yếu tố nước ngoài

1.1.3 Vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Hoạt động quản lý nhà nước là hoạt động tổ chức, hướng dẫn, kiểm tra

và điều hành mọi hoạt động trong xã hội Đó chính là hoạt động điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người bằng quyền lực nhà nước Hiệu lực của bộ máy nhà nước nói chung và của hệ thống chính trị nói riêng, xét cho cùng, được quyết định bởi phẩm chất chính trị, đạo đức, trình

độ, năng lực của đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Thực tiễn cho thấy, đội ngũ công chức hành chính nhà nước có vai trò sau:

- Công chức hành chính nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước Một đất nước có đội ngũ công chức hành chính nhà nước đầy đủ phẩm chất chính trị, có trình độ chuyên môn và năng lực, có tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng đất nước là một đất nước mạnh

- Công chức hành chính nhà nước là lực lượng nòng cốt trong hệ thống chính trị, có nhiệm vụ hoạch định và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trở thành thực tiễn và tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt những yêu cầu thực tiễn của cuộc sống để phản ảnh kịp thời với cấp trên Giúp cho Đảng và Nhà nước đề ra được những chủ trương, chính sách sát với thực tiễn

- Đội ngũ công chức hành chính nhà nước là nguồn nhân lực quan trọng có vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy hành chính nhà nước, là một trong những nguồn nhân lực quan trọng trong việc thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Đội ngũ công chức hành chính nhà nước là đội ngũ chủ yếu trực tiếp tham gia xây dựng đường lối đổi mới kinh tế của đất nước, hoạch định các chính sách, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức quản lý nhà nước và kiểm tra Điều này thể hiện rõ ở việc quản lý kinh tế vĩ mô Bởi vì, toàn bộ nền kinh tế quốc dân hoạt động trong môi trường, thể chế, định hướng nào đều là do công chức hành chính nhà nước hoạch định và đội ngũ này là những người trực tiếp tạo môi trường, điều kiện về sử dụng công cụ kinh tế, thực lực kinh tế để tác động, quản lý, điều tiết nền kinh tế thị trường

Thực hiện đường lối đổi mới nền kinh tế, trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước càng trở nên quan trọng, bởi các lý do sau đây:

- Kinh tế - xã hội phát triển toàn diện khiến cạnh tranh trên thị trường thêm quyết liệt, đòi hỏi càng nhiều phương án, quyết định quản lý và sự lựa chọn phương án tối ưu càng khó khăn, phức tạp hơn

- Sự tác động của các quá trình quản lý đối với thực tiễn trong điều kiện mới càng trở nên quan trọng Các quyết định quản

lý sâu sắc, lâu dài, có thể đem lại hiệu quả lớn, nhưng cũng có thể

dẫn tới hậu quả nghiêm trọng Do đó, đối với công chức hành chính nhà nước phải có trách nhiệm cao về chất lượng, về tính khoa học trong các quyết định quản lý

- Sự tăng nhanh khối lượng tri thức và độ phức tạp của cơ cấu tri thức, trong đó có tri thức kinh tế và quản lý kinh tế hiện đại, đặc biệt sự xuất hiện của hệ thống thông tin mới, gồm cả thông tin quản lý đã và đang được mở rộng, đòi hỏi đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải có khả năng, trình độ để xử lý thông tin

- Hệ thống quản lý (gồm cơ cấu kinh tế, cơ chế quản lý, bộ máy quản lý) phải đổi mới để phù hợp với cơ chế thị trường cũng đòi hỏi đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải đổi mới về kiến thức, nghiệp vụ, kỹ năng quản lý và nâng cao trách nhiệm của mình [43, tr 178-179]

1.2 XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.2.1 Các nội dung xây dựng xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Đội ngũ công chức hành chính nhà nước có vị trí vô cùng quan trọng đối với sự tồn vong và phát triển của mỗi quốc gia Vấn đề đặt ra đối với mỗi quốc gia là: nếu đội ngũ công chức hành chính nhà nước có số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, thì chẳng những đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của đất nước được xây dựng đúng, phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, mà việc tổ chức thực hiện đường lối, chính sách của nhà nước có khả năng hiện thực C.Mác đã khẳng định: "Muốn thực hiện tư

tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn" là như vậy

Ở bình diện chung nhất, có thể hiểu xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước là hoạt động của nhà nước, cụ thể là cơ quan có thẩm quyền

nhằm hình thành đội ngũ công chức hành chính nhà nước đảm bảo các yêu cầu, đòi hỏi của hoạt động quản lý nhà nước trong hiện tại và tương lai

Để xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước có số lượng và

cơ cấu phù hợp với yêu cầu thực tiễn, từng bước tiến tới chuyên nghiệp, hiện đại cần phải làm nhiều việc, trong đó cần tập trung vào những nội dung sau:

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chức hành chính

- Xây dựng kế hoạch và quy hoạch đội ngũ công chức hành chính nhà nước

- Tuyển dụng công chức hành chính nhà nước

- Đào tạo và bồi dưỡng công chức hành chính nhà nước

- Sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

- Thực hiện các chế độ, chính sách đối với công chức

Trên cơ sở đó, ở từng cơ quan, đơn vị, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, đảm bảo đội ngũ công chức đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, góp phần hoàn thành nhiệm vụ được giao Trách nhiệm xây dựng đội ngũ công chức thuộc về

tổ chức đảng, thủ trưởng cơ quan, đơn vị

1.2.2 Một số tiêu chí cơ bản đánh giá việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước đảm bảo số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý là mục tiêu và đòi hỏi của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển Trong đó, tiêu chí về số lượng và cơ cấu mang tính định lượng, phụ thuộc vào mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn, mỗi vùng miền, thậm chí mỗi cơ quan quản lý nhà nước khác nhau Nhưng tiêu chí về chất lượng mới

là yếu tố quyết định, đảm bảo xây dựng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu phát triển Vì vậy, ở đây tập trung xem xét tiêu chí về xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước đảm bảo chất lượng

Chất lượng công chức được thể hiện qua các mặt như: bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tác phong làm việc, trình độ nhận thức, trình độ chuyên môn, năng lực công tác trong thực tiễn, tuổi tác, tình trạng sức khỏe, Dựa vào các yếu tố này, có thể đưa ra một số tiêu chí đánh giá chất lượng

công chức hành chính nhà nước như sau:

- Nhóm tiêu chí đánh giá năng lực trình độ công chức hành chính nhà nước

- Tiêu chí về trình độ văn hóa: Trình độ văn hóa là mức độ học vấn giáo dục mà công chức đạt được Hiện nay, trình độ văn hóa của công chức nước ta được phân thành 3 cấp với mức độ khác nhau từ thấp đến cao: Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông

- Tiêu chí về trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của công chức là trình độ được đào tạo qua các trường lớp có văn bằng chuyên môn phù hợp với yêu cầu của công việc Trình độ chuyên môn đào tạo ứng với hệ thống văn bằng hiện nay và được chia thành các trình độ như: sơ cấp; trung cấp; đại học và trên đại học

- Tiêu chí về kỹ năng nghề nghiệp: Đây là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng của công chức, phản ánh tính chuyên nghiệp của công chức trong thực thi công vụ Công chức hành chính nhà nước cần có những kỹ năng quản lý tương ứng với nhiệm vụ được giao để thể hiện vai trò, nhiệm vụ của công chức Có thể chia thành 3 nhóm kỹ năng chính: Kỹ năng

kỹ thuật, liên quan đến khả năng nắm vững các phương pháp sử dụng các phương tiện, công cụ cũng như kiến thức về một lĩnh vực cụ thể nào đó; Các

kỹ năng quan hệ, liên quan đến khả năng giao tiếp, phối hợp, chia sẻ và động viên, thu hút người khác với tư cách cá nhân hoặc nhóm; Kỹ năng tổng hợp,

tư duy chiến lược

- Tiêu chí về kinh nghiệm công tác: Kinh nghiệm là những vốn kiến thức thực tế mà công chức tích lũy được trong thực tiễn công tác Kinh nghiệm là kết quả được hình thành trong hoạt động thực tiễn Chính kinh

nghiệm đã góp phần vào việc hình thành năng lực thực tiễn của công chức và làm tăng hiệu quả công vụ mà công chức đảm nhận Kinh nghiệm phụ thuộc vào thời gian công tác của công chức nói chung và thời gian công tác ở một công việc cụ thể nào đó nói riêng của công chức Tuy nhiên, giữa kinh nghiệm công tác và thâm niên công tác không phải hoàn toàn tuân theo quan

hệ tỷ lệ thuận Thời gian công tác chỉ là điều kiện cần cho tích lũy kinh nghiệm nhưng chưa phải là điều kiện đủ Điều kiện đủ để hình thành kinh nghiệm công tác của công chức phụ thuộc vào chính khả năng, nhận thức, phân tích, tích lũy và tổng hợp của từng công chức

- Tiêu chí về sức khỏe: Sức khỏe của công chức được xem là tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng công chức Vì sức khỏe được hiểu là trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không đơn thuần chỉ là không có bệnh tật Sức khỏe là tổng hòa nhiều yếu tố được tạo bởi bên trong

và bên ngoài, thể chất và tinh thần Bộ Y tế Việt Nam quy định ba trạng thái là: Loại A: Thể lực tốt không có bệnh tật; Loại B: trung bình; Loại C: Yếu, không có khả năng lao động Yêu cầu về sức khỏe không chỉ là một quy định bắt buộc khi tuyển chọn công chức, mà còn phải là yêu cầu được duy trì trong suốt quá trình công tác của công chức cho đến khi về hưu

- Nhóm tiêu chí đánh giá về khả năng nhận thức và mức độ sẵn sàng đáp ứng sự thay đổi công việc của công chức hành chính nhà nước

Đây là nhóm tiêu chí đánh giá chất lượng của công chức trên cơ sở đáp ứng sự thay đổi công việc Khi phân tích, đánh giá chất lượng công chức phải dựa trên cơ sở trạng thái tĩnh của công chức cũng như của công việc và

tổ chức Có hai nội dung quan trọng được xem xét khi đánh giá chất lượng công chức trong tiêu chí này là: nhận thức về sự thay đổi công việc trong thực

tế và tương lai; những hành vi sẵn sàng đáp ứng sự thay đổi Khi nhận thức được sự thay đổi của công việc, người công chức tự chuẩn bị cho mình những kiến thức cần thiết, đi trước, đón đầu sự thay đổi của công việc để thích nghi,

nhưng cũng có những công chức chấp nhận bị đào thải trong tương lai do không chuẩn bị kịp với yêu cầu của sự thay đổi công việc

- Nhóm tiêu chí đánh giá mức độ đảm nhận công việc của đội ngũ

công chức hành chính nhà nước

Đây là nhóm tiêu chí đánh giá năng lực thực thi nhiệm vụ của công chức, phản ánh mức độ hoàn thành nhiệm vụ của công chức và mức độ đảm nhận chức trách, nhiệm vụ của công chức Để đánh giá công chức theo tiêu chí này, cần dựa vào kết quả thực hiện công việc của công chức Đánh giá thực hiện công việc, thực chất là xem xét, so sánh giữa thực hiện nhiệm vụ cụ thể của công chức với những tiêu chuẩn đã được xác định trong bản mô tả công việc và bản tiêu chuẩn đánh giá hoàn thành công việc

Kết quả đánh giá thực hiện công việc cho phép phân tích và đánh giá

về chất lượng công chức trên thực tế Nếu như công chức liên tục không hoàn thành nhiệm vụ mà không phải lỗi của tổ chức, thì có nghĩa là công chức không đáp ứng được yêu cầu công việc Trong trường hợp này, có thể kết luận chất lượng công chức thấp, không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao ngay cả khi công chức có trình độ chuyên môn đào tạo cao hơn yêu cầu của công việc

Bên cạnh các chỉ tiêu đánh giá chất lượng công chức hành chính nhà nước, còn có một số chỉ tiêu khác phản ánh chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước như: chỉ tiêu theo cơ cấu tuổi, giới tính, sự phối hợp giữa các nhóm trong thực thi nhiệm vụ, sự tuân thủ kỷ luật, văn hóa làm việc công sở,

1.2.3 Các nhân tố cơ bản ảnh hưởng tới quá trình xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Các nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, mà đặc biệt là chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, bao gồm các nhân tố chủ quan và nhân tố khách quan

1.2.3.1 Các nhân tố khách quan

Các nhân tố khách quan ảnh hưởng tới chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước bao gồm các nhân tố như: hoàn cảnh và lịch sử ra đời của công chức, tình hình kinh tế - chính trị và xã hội của đất nước, của từng vùng miền trong từng giai đoạn lịch sử, trình độ văn hóa, sức khỏe chung của dân cư, sự phát triển của nền giáo dục quốc dân, sự phát triển của sự nghiệp y

tế trong việc chăm lo sức khỏe cộng đồng, chất lượng của thị trường cung ứng lao động, sự phát triển của công nghệ thông tin, đường lối phát triển kinh tế, chính trị và quan điểm sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước của Đảng, Nhà nước

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế cũng là một yếu tố khách quan Đó là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại dựa trên sự phát triển của khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao Đó chính là quá trình lâu dài và là vấn đề có tính cấp thiết đối với những nước đang phát triển nói chung và nước ta nói riêng

1.2.3.2 Các nhân tố chủ quan

- Tuyển dụng công chức hành chính nhà nước: Tuyển dụng công chức hành chính nhà nước là khâu quan trọng quyết định tới chất lượng của đội ngũ công chức Nếu công tác tuyển dụng được thực hiện tốt thì sẽ tuyển được những người thực sự có năng lực, phẩm chất bổ sung cho lực lượng công chức Ngược lại, nếu việc tuyển dụng không được quan tâm đúng mức thì sẽ không lựa chọn được những người đủ năng lực và phẩm chất bổ sung cho lực lượng này Nhưng không phải tất cả những người trong đội ngũ công chức hành chính nhà nước đều được tuyển chọn thông qua thi tuyển mà còn có những công chức do chuyển ngành từ sau chiến tranh, do bổ nhiệm, bầu và phê chuẩn

- Đào tạo, bồi dưỡng công chức hành chính nhà nước: Đào tạo, bồi dưỡng là một hoạt động, xét về mặt hình thức, nó không gắn với hoạt động quản lý, điều hành, nhưng nó giữ vai trò bổ trợ và trang bị kiến thức để người công chức có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu trong thực thi công vụ Đào tạo, bồi dưỡng quyết định trực tiếp tới chất lượng của công chức hành chính nhà nước Trong chiến lược xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc, thì công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức hành chính nhà nước càng trở nên cấp bách và phải được tiến hành liên tục

Đào tạo, bồi dưỡng công chức hành chính nhà nước nhằm trang bị kiến thức để người công chức có đủ năng lực, tự tin thực hiện tốt nhiệm vụ được giao và đáp ứng được yêu cầu của công việc Đào tạo, bồi dưỡng không chỉ giới hạn ở đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ lý luận chính trị, mà cần đặc biệt quan tâm tới đào tạo nâng cao kỹ năng, kỹ xảo thực hiện công việc và những kiến thức có liên quan đến công việc của người công chức, góp phần tạo nên tính chuyên nghiệp của đội ngũ công chức trong thực thi nhiệm vụ

Điều quan trọng hơn là việc cần phải xác định chính xác nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng; đối tượng cần được đào tạo, chương trình và phương thức đào tạo phù hợp với từng loại đối tượng công chức Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên sự phân tích, đánh giá công việc, trình độ của đội ngũ công

chức và nhu cầu về cán bộ của từng cơ quan, tổ chức

- Sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước: Sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước là một khâu rất quan trọng trong công tác quản lý cán bộ, công chức của Đảng và Nhà nước ta Trong những năm qua chúng ta đã có nhiều tiến bộ trong việc sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước Tuy nhiên, so với thực tiễn hiện nay, đây vẫn là khâu còn bộc lộ nhiều hạn chế Vì vậy, các cơ quan, đơn vị sử dụng công chức cần quán triệt

sâu sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về vấn đề này Đặc biệt là phải nắm bắt được các chủ trương mới, hiểu rõ và thực hiện đúng các quy định của Nhà nước, mặt khác, cần thấy rằng trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước, các chủ trương, chính sách và chế độ đối với công chức phải luôn được đổi mới, hoàn thiện Dù ở hoàn cảnh nào, việc sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước cũng phải xuất phát từ mục tiêu lâu dài, đem lại hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công vụ; phục vụ nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị và địa phương Bởi vậy, trong sử dụng phải đảm bảo thực

sự dân chủ, phát huy trí tuệ tập thể, tránh lãng phí chất xám - sự lãng phí lớn nhất mà hiện nay nước ta đang gặp phải

- Đánh giá thực hiện công việc của công chức hành chính nhà nước: Đánh giá mức độ hoàn thành công việc không chỉ là cấp trên đánh giá cấp dưới mà còn là việc tự đánh giá mức độ hoàn thành công việc của từng công chức và sự đánh giá của cấp dưới đối với cấp trên Đánh giá thực hiện công việc nhằm xác định kết quả làm việc cụ thể của từng cá nhân công chức trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao Đồng thời, xác định nhu cầu đào tạo và phát triển công chức, nội dung đào tạo và những vấn đề khác Phân tích và đánh giá thực hiện công việc còn là cơ sở cho việc tuyển chọn, bố trí, sử dụng công chức Bên cạnh đó còn là cơ sở cho việc trả thù lao lao động, xếp hạng công chức và tạo động lực cho công chức phát triển

- Phân tích công việc trong các cơ quan hành chính nhà nước: Phân

tích công việc là quá trình thu thập thông tin và phân tích đánh giá về công việc trong các cơ quan hành chính nhà nước Kết quả phân tích công việc là xây dựng được bản mô tả công việc, bảng tiêu chuẩn chức danh công chức đối với từng loại công việc và hệ thống tiêu chuẩn đánh giá việc thực hiện công việc của công chức Với vai trò như vậy, phân tích công việc là cơ sở cho việc tuyển dụng công chức và cũng là cơ sở cho việc đánh giá mức độ hoàn thành công việc của công chức, giúp cho việc hoạch định chính sách về

đào tạo, nâng cao chất lượng công chức, là một trong những cơ sở để xếp hạng công việc và thực hiện thù lao lao động công bằng, hợp lý

Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không tốt việc phân tích công việc trong các cơ quan hành chính nhà nước thì sẽ là một trong những nguyên nhân dẫn tới hàng loạt các vấn đề bất cập nảy sinh trong quản lý như: đánh giá không hợp lý, thiếu công bằng; mâu thuẫn nội bộ; sự phối hợp giữa các cá nhân và bộ phận trong một tổ chức không tốt; giảm sút động lực lao động của công chức…

- Tạo động lực cho đội ngũ công chức hành chính nhà nước: Tạo động

lực cho công chức được hình thành trong quá trình làm việc Để tạo động lực cho công chức trong thi hành công vụ, chúng ta cần thực hiện hiệu quả việc

bố trí công việc phù hợp với khả năng, trình độ của công chức; đánh giá đúng, công bằng kết quả công việc được giao của công chức; đổi mới cơ bản chính sách đãi ngộ về vật chất đối với công chức hành chính nhà nước

Ngoài ra còn phải tạo động lực cho công chức hành chính nhà nước về mặt tinh thần Đó là việc trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện để người có đức,

có tài phát triển và phát huy hết khả năng để cống hiến cho dân, cho nước Khuyến khích công chức nâng cao nhiệt tình cách mạng, lòng yêu nước, yêu nghề, say mê công tác, tự rèn luyện nâng cao trình độ các mặt, giữ gìn phẩm chất đạo đức Khen thưởng kịp thời những công chức có thành tích xuất sắc trong công tác, trong nghiên cứu khoa học Hoàn thiện công tác tổ chức ở đơn

vị, tạo bầu không khí dân chủ, tôn trọng, tin tưởng, tương trợ và giúp đỡ lẫn nhau trong tập thể

1.3 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN, YÊU CẦU VÀ CÁC ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC HIỆN NAY

1.3.1 Tính tất yếu khách quan và những yêu cầu

Công cuộc cải cách hành chính đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo

đảm quốc phòng - an ninh Cải cách hành chính đã được triển khai đồng bộ trên 4 lĩnh vực chủ yếu: thể chế, tổ chức bộ máy, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức và cải cách tài chính công, từng bước đổi mới tổ chức

và phương thức hoạt động của bộ máy hành chính, hỗ trợ tích cực và thúc đẩy quá trình cải cách, đổi mới toàn diện của đất nước

Tuy nhiên, so với yêu cầu của công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế -

xã hội và chủ động hội nhập quốc tế thì cải cách hành chính còn chậm, hiệu quả thấp; công tác xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính nhà nước còn nhiều hạn chế Đội ngũ công chức hành chính chưa ổn định, chuyên nghiệp Trình độ và năng lực của đội ngũ công chức tuy đã được nâng lên một mức nhưng chưa ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ, còn nhiều bất cập, hạn chế về một số mặt: tri thức và năng lực quản lý nhà nước về xã hội, kinh tế thị trường, pháp luật, hành chính, kỹ năng thực thi công vụ cũng như khả năng vận dụng khoa học công nghệ hiện đại trong công tác quản lý

Tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật của một bộ phận công chức còn yếu, phong cách làm việc chậm đổi mới; tinh thần phục vụ nhân dân chưa cao; tệ quan liêu tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu chưa được ngăn chặn gây nên sự trì trệ, trở ngại lớn cho công cuộc cải cách, làm giảm hiệu lực của

bộ máy nhà nước

Số lượng, cơ cấu đội ngũ công chức chưa đáp ứng được yêu cầu trước mắt và lâu dài; tình trạng hẫng hụt các thế hệ công chức trong mỗi cơ quan, đơn vị còn phổ biến; thiếu đội ngũ công chức nòng cốt kế cận có trình độ chuyên môn cao và các chuyên gia hoạch định chính sách ở các cấp Đặc biệt

ở vùng sâu, vùng xa và miền núi, hải đảo, đại bộ phận công chức yếu về năng lực, trình độ chuyên môn, thiếu nguồn nhân lực bổ sung vào bộ máy hành chính nhà nước

Những hạn chế nêu trên đặt ra yêu cầu phải xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước có số lượng, chất lượng, cơ cấu ngạch, bậc, lứa

tuổi, vùng miền, giới tính, thành phần dân tộc hợp lý, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ mới của nền công vụ chuyên nghiệp, hiện đại hóa

- Về số lượng: xác định số lượng công chức hành chính nhà nước một

cách hợp lý so với dân số và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

- Về cơ cấu: xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của bộ máy hành chính

nhà nước cũng như của từng cấp hành chính, từng cơ quan, tổ chức hành chính trong những điều kiện mới để xây dựng cơ cấu công chức khoa học, hợp lý về trình độ, ngạch bậc, lứa tuổi, giới tính, dân tộc… trong cả đội ngũ

và trong mỗi cơ quan, đơn vị

- Về chất lượng: công chức hành chính nhà nước phải trung thành với

Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, biết bảo vệ danh dự và lợi ích quốc gia, có lối sống trong sạch, không tham nhũng và tích cực đấu tranh chống tham nhũng, tôn trọng và tận tụy phục vụ nhân dân Công chức hành chính nhà nước phải

có trình độ chính trị, pháp luật, chuyên môn nghiệp vụ, kiến thức, kỹ năng hành chính, đảm bảo tiêu chuẩn chức danh ngạch, bậc tương ứng với nhiệm

vụ, yêu cầu công việc; đủ năng lực xây dựng chính sách, tổ chức điều hành và thực thi công vụ theo chức trách, nhiệm vụ một cách khoa học và hiệu quả; có đạo đức công vụ, văn hóa công vụ và phong cách làm việc văn minh, lịch sự đối với cấp trên, cấp dưới, đồng nghiệp, đối tác nước ngoài và với nhân dân

Cụ thể:

+ Yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức:

Phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị là yêu cầu quan trọng cơ bản nhất đối với đội ngũ công chức hành chính nhà nước Phẩm chất chính trị là lòng nhiệt tình cách mạng, lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng của đảng, với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tinh thần tận tụy với công việc, hết lòng hết sức vì sự nghiệp của nhân dân, là bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Đạo đức công vụ của người công chức hành chính gồm: đạo đức cách mạng, đạo đức cá nhân và đạo đức nghề nghiệp; trong đó đạo đức cách mạng

là nền tảng, là gốc, là sức mạnh của người công chức hành chính

Đạo đức cách mạng của người cán bộ theo Chủ tịch Hồ Chí Minh bao gồm: nhân, trí, dũng, liêm Đi kèm với các phẩm chất là các đức: Cần, kiệm, liêm, chính mà "thiếu một đức thì không thành người" Đạo đức cách mạng thể hiện ở: Tinh thần yêu nước nồng nàn, tận tụy phục vụ nhân dân, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, phấn đấu thực hiện có kết quả đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước Cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư Không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng Có ý thức tổ chức kỷ luật Trung thực, không cơ hội, gắn bó mật thiết với nhân dân, được nhân dân tín nhiệm

Đạo đức cá nhân của người công chức hành chính nhà nước trước hết thể hiện ở ý thức, niềm tin vào định hướng xã hội chủ nghĩa, quyết tâm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Phẩm chất đạo đức của người công chức còn thể hiện ở tinh thần và ý thức biết tôn trọng, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương, sống và làm việc theo pháp luật, có lối sống lành mạnh, không tham ô, lãng phí, có trách nhiệm cao trong thi hành công vụ, có lòng nhân ái vị tha, ứng xử đúng đắn trong quan hệ gia đình, bè bạn và trong xã hội, có tinh thần hướng thiện, hiếu học

Xã hội càng dân chủ càng đòi hỏi đạo đức cá nhân của người công chức hành chính nhà nước phải được hoàn thiện, mẫu mực vì chính đội ngũ này là những người cầm cân nảy mực, giải quyết quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, giữ gìn kỷ cương phép nước Địa vị pháp lý của họ buộc họ phải luôn tự rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức, tu dưỡng bản thân để không mắc phải các hiện tượng tiêu cực trong xã hội

Đạo đức nghề nghiệp của người công chức hành chính nhà nước thể hiện trước hết ở lòng say mê, cần mẫn, tinh thần trách nhiệm và đề cao kỷ luật

trong thi hành công vụ Đó là ý thức luôn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, công

vụ được giao, kể cả khi gặp những điều kiện khó khăn phức tạp Đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi người công chức hành chính nhà nước phải biết tiết kiệm, không chỉ cho bản thân mình, mà quan trọng hơn là tiết kiệm thời gian, tiền của của nhân dân, tiết kiệm công sản, công quỹ, tiết kiệm tài nguyên của đất nước, chống lãng phí trong cơ quan nhà nước

Người công chức hành chính còn phải xử sự và giải quyết công vụ công bằng, chính trực và công tâm, chỉ thực thi công vụ theo pháp luật Dù ở bất cứ vị trí nào trong bộ máy nhà nước, người cán bộ, công chức phải luôn

đề cao đạo đức cá nhân và đạo đức nghề nghiệp

+ Yêu cầu về văn hóa

Văn hóa của người công chức hành chính là sự ứng xử văn minh, khoa học, nhân ái và dân chủ trong mọi mối quan hệ Văn hóa là cơ sở để hình thành tác phong, phong cách và lối sống của người công chức; văn hóa là nền tảng tạo nên tư chất, cốt cách của người công chức Nhờ có văn hóa người công chức biết cư xử đúng mực, dân chủ và văn minh hơn trong thực thi công vụ; đấu tranh chống lại các hiện tượng chuyên quyền độc đoán, máy móc trong giải quyết công việc và thực thi công vụ

Cán bộ, công chức phải có thái độ lịch sự, tôn trọng đồng nghiệp; ngôn ngữ giao tiếp phải chuẩn mực rõ ràng, mạch lạc; công chức phải lắng nghe ý kiến của đồng nghiệp; công bằng, vô tư khách quan khi nhận xét, đánh giá; thực hiện dân chủ và đoàn kết nội bộ Khi thi hành công vụ có tác phong lịch sự, giữ gìn uy tín, danh dự cho cơ quan, tổ chức, đơn vị và đồng nghiệp Công chức phải gần gũi với nhân dân; nghiêm túc, khiêm tốn; không được hách dịch, cửa quyền, gây khó khăn, phiền hà cho nhân dân khi thi hành công vụ [49, Điều 16, 17]

+ Yêu cầu về trí tuệ

Trong điều kiện mặt bằng dân trí của xã hội ngày càng được nâng cao, đòi hỏi công chức hành chính nhà nước phải có trình độ, kiến thức và năng lực tư duy khoa học, sáng tạo, nhạy bén, độc lập, trí tuệ Trình độ học vấn phải cao hơn mức trung bình của xã hội và tỷ lệ những người có trình độ đại học, trên đại học càng phải nhiều hơn Ở một số ngành, lĩnh vực và đối với ngạch chuyên viên trở lên thì trình độ đại học là bắt buộc và tối thiểu Ngoài

ra, trong thời đại công nghệ thông tin, hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay người công chức hành chính nhà nước còn phải có trình độ ngoại ngữ, tin học nhất định để có thể tìm hiểu, cập nhật kiến thức, giải quyết các công việc thường xuyên của lĩnh vực quản lý hành chính

Yêu cầu trí tuệ hóa đội ngũ công chức buộc người công chức hành chính nhà nước phải không ngừng học tập để nâng cao trình độ kiến thức Đồng thời Nhà nước cần phải có chế độ, chính sách và tạo điều kiện để người công chức được đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng bổ sung những tri thức mới của khoa học, công nghệ hiện đại để thực thi công vụ hiệu quả nhất

+ Yêu cầu chuyên môn hóa, hiện đại hóa đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Mục tiêu xây dựng nền hành chính chính quy, hiện đại đặt ra yêu cầu phải chuyên môn hóa, hiện đại hóa đội ngũ công chức hành chính nhà nước với tư cách là nòng cốt của nền hành chính Chuyên môn hóa, hiện đại hóa là công chức hành chính nhà nước không chỉ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ ban đầu, đáp ứng yêu cầu dự tuyển của cơ quan, đơn vị, mà trong quá trình làm việc, người công chức hành chính phải được đào tạo lại, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và trình độ chuyên môn giỏi; chuyên môn hóa phải đi đôi với trí tuệ hóa, làm cho mỗi công chức phải có trình độ cao, có kiến thức, vừa có năng lực và chuyên môn sâu