Địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại các khu công nghiệp và khu chế xuất Việt Nam trong tương quan so sánh với pháp luật một số quốc gia

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRƯƠNG HOÀNG NAM ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VÀ KHU CHẾ XUẤT VIỆT NAM TRONG TƯƠNG QUAN SO SÁ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRƯƠNG HOÀNG NAM

ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP

CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP

VÀ KHU CHẾ XUẤT VIỆT NAM TRONG TƯƠNG QUAN

SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

Chuyên ngành : Luật quốc tế

Mã số : 60 38 60

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2011

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Bá Diễn

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2011

Có thể tìm hiểu luận văn tại Trung tâm tư liệu - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội Trung

tâm tư liệu - Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

vốn đầu tư nước ngoài TRONG các KHU CÔNG NGHIệP

và KHU CHế XUấT

8

1.1 Khái quát chung về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn

đầu tư nước ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

8

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 8

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của khu công nghiệp, khu chế xuất 11

1.1.3 Khái niệm địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư

nước ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

15

1.1.4 Các quy định điều chỉnh địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn

đầu tư nước ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

17

1.2 Vai trò của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các

khu công nghiệp và khu chế xuất

21

1.2.1 Vai trò trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 21

1.2.2 Vai trò trong việc phát triển hệ thống cơ cấu hạ tầng cho sản

xuất công nghiệp

24

1.2.3 Vai trò trong việc phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn

theo hướng tập trung

27

1.2.4 Vai trò trong việc chuyển giao công nghệ, phương thức quản

lý tiên tiến từ nước ngoài vào Việt Nam

vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài TRONG các khu công nghiệp, khu chế xuất

44

2.1 Quy định pháp luật về việc thành lập, quản lý, chấm dứt hoạt

động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các

khu công nghiệp và khu chế xuất

44

2.1.1 Thủ tục thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

44

2.1.2 Quản lý hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước

ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

50

2.1.3 Chấm dứt hoạt động và thanh lý doanh nghiệp có vốn đầu tư

nước ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

63

2.1.4 Đăng ký lại và tổ chức lại doanh nghiệp có vốn đầu tư nước

ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

66

2.2 Quyền và nghĩa vụ của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước

ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

68

2.2.1 Sử dụng đất và hạ tầng trong khu công nghiệp và khu chế xuất 68 2.2.2 Đầu tư xây dựng trong khu công nghiệp, khu chế xuất 71 2.2.3 Chính sách ưu đãi trong khu công nghiệp, khu chế xuất 74 2.2.4 Quy chế đặc thù về cư trú, đi lại và trao đổi hàng hóa 87

2.2.5 Sử dụng và quản lý lao động trong khu công nghiệp, khu chế

xuất

92

2.2.6 Điều kiện về môi trường trong khu công nghiệp, khu chế xuất 96 2.2.7 Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp FDI về tài chính, ngoại hối 99 2.2.8 Quyền và nghĩa vụ khác của doanh nghiệp trong khu công

nghiệp, khu chế xuất

103

đầu tư nước ngoài TRONG các khu công nghiệp, khu chế xuất và đề xuất giải pháp

105

3.1 Thực trạng thực thi pháp luật về địa vị pháp lý của doanh

nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các khu công nghiệp,

khu chế xuất

105

3.1.1 Những kết quả đạt được trong quá trình thực thi pháp luật về

địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

trong khu công nghiệp, khu chế xuất

105

3.2 Sự cần thiết của việc hoàn thiện địa vị pháp lý của doanh

nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các khu công nghiệp,

khu chế xuất

116

3.3 Các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện địa vị pháp lý của

doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các khu công

nghiệp, khu chế xuất

118

3.3.1 Hoàn thiện pháp luật liên quan đến môi trường đầu tư nước

ngoài tại Việt Nam

118

3.3.2 Đổi mới quan niệm về doanh nghiệp có vốn đầu tư nước

ngoài trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

119

3.3.3 Hoàn thiện hệ thống chính sách để cải thiện môi trường sản

xuất kinh doanh của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

trong các khu công nghiệp, khu chế xuất và tăng cường công

123

tác quản lý nhà nước đối với loại hình doanh nghiệp này

3.3.4 Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp, khu chế

xuất đồng bộ, hiện đại xứng tầm với các nước trong khu vực

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐTNN : Đầu tư nước ngoài

KCN : Khu công nghiệp

KCX : Khu chế xuất

FDI : Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước

ngoài TNDN : Thu nhập doanh nghiệp

UBND : ủy ban nhân dân

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Đầu tư nước ngoài (ĐTNN) là một trong những hướng đi chiến lược đối với các nhà đầu tư khi họ đã tích lũy được các điều kiện như vốn, công nghệ, trình độ quản lý trong khi thị trường trong nước không đáp ứng đủ các yêu cầu đầu tư mở rộng sản xuất Bên cạnh đó, để đẩy nhanh tốc độ phát triển, thực hiện chiến lược "đi tắt, đón đầu", nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia kém hoặc đang phát triển luôn đưa ra các chính sách nhằm khuyến khích, thu hút vốn đầu tư ngoài nước vào nước mình Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam thì việc kêu gọi đầu tư từ nước ngoài

là vô cùng quan trọng, một mặt là để bổ sung vào nguồn vốn đầu tư trong nước, mặt khác là để giải quyết việc làm cho người lao động, tiếp thu vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến từ các nước phát triển trên thế giới để nâng cao năng lực xuất khẩu, tạo nguồn thu ngoại tệ cho đất nước, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dần rút ngắn khoảng cách về phát triển của Việt Nam và các nước Như vậy, ĐTNN luôn là quan hệ mang tính gắn bó giữa nhu cầu của nhà đầu tư và nhu cầu của nước tiếp nhận đầu tư

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã và đang trở thành một địa điểm đầu tư có sức hấp dẫn trên thế giới Năm 2006 nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng 8,6%, năm 2007 tốc độ tăng trưởng đạt 8,3% Năm 2008 và 2009, mặc dù phải đối mặt với những thách thức lớn của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu nhưng tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam vẫn đạt 6,7% và 5,32% vượt mức so với kế hoạch đã đề ra Đến năm 2010, nền kinh tế khởi sắc hơn với tốc độ tăng trưởng kinh tế ước đạt khoảng 6,85% và trong 6 tháng đầu năm 2011 đạt tốc tộ tăng trưởng 7,1%

2

Nói đến đầu tư nước ngoài không thể không nhắc đến hoạt động đầu

tư của các nhà sản xuất trong các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất

(KCX) bởi lẽ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX chính là hình ảnh của đầu tư nước ngoài tại từng quốc gia tiếp nhận đầu tư… Tại thời điểm hiện nay, hầu hết các tên tuổi lớn trong cộng đồng các nhà đầu tư quốc tế như Intel, Samsung, Canon, Toshiba, Panasonic, Toyota … đã

có mặt và đang hoạt động sản xuất kinh doanh tại các KCN, KCX của Việt Nam

Để thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, một trong các yêu cầu quan trọng và tiên quyết đối với các nước sở tại là các quốc gia này phải có một chính sách đầu tư minh bạch và rõ ràng, đặc biệt là các quy định về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Chỉ khi nào yêu cầu trên được đáp ứng, các nhà đầu tư mới có thể yên tâm và mạnh dạn bỏ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý vào kinh doanh tại quốc gia kêu gọi đầu tư

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc kêu gọi thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, trong những năm gần đây, các cơ quan Nhà nước Việt Nam đã nỗ lực không ngừng trong việc tạo lập một môi trường pháp lý về đầu tư đồng bộ, minh bách hóa, xóa bỏ dần các khoảng cách giữa đầu tư trong nước, đầu tư nước ngoài, đưa các quy định của pháp luật về đầu

tư tại Việt Nam tiệm cận dần với luật pháp và thực tiễn đầu tư quốc tế, trong

đó có thể kể đến các quy định cơ bản sau đây:

- Luật Đầu tư và Luật doanh nghiệp năm 2005 thống nhất hai hệ thống pháp luật trước đây là pháp luật về đầu tư nước ngoài và pháp luật về đầu tư trong nước thành một hệ thống pháp luật đầu tư và doanh nghiệp chung Các đạo luật này có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong tương quan với các doanh nghiệp trong nước

3

- Luật Thương mại và Luật đất đai năm 2005 đã cụ thể hóa quyền và nghĩa vụ của các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh thương mại, quyền xuất nhập khẩu, quyền phân phối và quy định về quyền sử dụng đất đối với các dự án có vốn đầu tư nước ngoài thuê đất trong KCN, KCX

- Nghị định 29/2008/NĐ-CP ngày 14/2/2008 của Chính phủ thay thế Nghị định 36/NĐ-CP trước đây về KCN, KCX Nghị định mới này đã có nhiều quy định rõ hơn, điều chỉnh nhiều vấn đề liên quan đến các hoạt động của doanh nghiệp trong KCN, KCX bước đầu đã tạo ra một khung pháp lý cơ bản về địa

vị pháp lý của các doanh nghiệp trong KCN, KCX trong đó có các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Các quy định của pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói chung và địa vị pháp lý của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX nói riêng đã dần được củng cố, hoàn thiện cùng với sự hoàn thiện nói chung của hệ thống pháp luật về đầu tư của Việt Nam Tuy nhiên, các quy định này vẫn còn một vài điểm hạn chế và trong nhiều trường hợp vẫn còn chưa sáng tỏ, minh bạch chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của nhà đầu tư và trong một chừng mực nào

đó vẫn còn những khoảng cách nhất định với pháp luật quốc tế Chính vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại các KCN và KCX Việt Nam trong tương quan so sánh với pháp luật một số nước trên thế giới là một việc làm cần thiết không những về mặt lý luận mà còn là đòi hỏi của thực tiễn

Tính tích cực của đề tài:

- Nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống các quy định của pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX Việt Nam Qua đó, tác giả mong muốn đưa ra cách nhìn nhận rõ ràng hơn về địa vị pháp lý và vai trò của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX

4

- Góp phần giúp các nhà đầu tư nước ngoài tìm hiểu sâu hơn về địa vị pháp lý của mình khi tiến hành đầu tư vào Việt Nam đặc biệt là đầu tư vào các KCN, KCX Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay

- Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về địa vị pháp

lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX Việt Nam đồng thời lồng ghép, so sánh trong tương quan pháp luật một số nước như Trung Quốc, Singapore, Thái Lan… tác giả đã đưa ra những kiến nghị, đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về địa vị pháp

lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cho phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là một vấn

đề khá hấp dẫn, đã được nghiên cứu dưới nhiều giác độ khác nhau Trong nhiều bài viết phân tích về môi trường đầu tư của Việt Nam thì địa vị pháp lý của doanh nghiệp luôn là một trong những vấn đề được bàn luận nhiều nhất Tuy nhiên, do môi trường đầu tư đã có nhiều thay đổi và do đầu tư trong các KCN, KCX có những đặc thù nhất định nên gần đây chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu sâu và chi tiết về địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX Việt Nam ở cấp độ một luận văn thạc sỹ luật học Đặc biệt, khi Việt Nam đã là thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và tham gia một loạt các thỏa thuận song phương, đa phương về đầu tư với các nước khác thì hệ thống pháp luật về đầu tư nói chung và các quy định liên quan đến địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói riêng cần phải được nghiên cứu, tìm hiểu nhằm đáp ứng được yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

Việc tiếp tục nghiên cứu pháp luật về địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX có khảo cứu, so sánh pháp

5

luật một số quốc gia trên thế giới với những phân tích có gắn với những yếu

tố và những đòi hỏi của tình hình mới là đề tài mới mẻ và cần thiết

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX ở Việt Nam có gắn với việc so sánh pháp luật một số nước Với cấp độ là một luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Quốc tế, tác giả tập trung đi sâu vào việc phân tích các quy định của pháp luật về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói chung và gắn với đặc thù các KCN, KCX Việt Nam nói riêng qua

đó phân tích đánh giá những ưu điểm và nhược điểm về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Ngoài ra, các phân tích của luận văn cũng lồng ghép với việc so sánh và đối chiếu với pháp luật của một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Singapore nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện địa vị pháp

lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Trong quá trình phân tích quy định của pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX tác giả đã cố gắng không so sánh, phân tích pháp luật một số nước một cách đơn

lẻ, độc lập mà lồng ghép, phân tích đan xen trong các khía cạnh của vấn đề nghiên cứu nhằm làm toát lên, làm sáng tỏ hơn và để tìm ra điểm khác ưu việt hơn so với pháp luật Việt Nam với mục đích đưa ra các bài học, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật Việt Nam

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Các quy định liên quan đến đầu tư nước ngoài luôn thể hiện đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong việc thu hút các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả luận

6

văn đã sử dụng các phương pháp khác nhau như: phương pháp luận biện chứng duy vật để nhìn nhận, đánh giá địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; phương pháp điều tra xã hội học nhằm tổng hợp, đánh giá những đóng góp của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đối với nền kinh tế Việt Nam, những hạn chế của pháp luật, cơ chế chính sách tác động đến địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài để từ đó có những kết luận, kiến nghị giải pháp nhằm nâng cao vai trò của loại hình doanh nghiệp này Ngoài

ra, tác giả cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, chứng minh, diễn giải, hệ thống hóa, so sánh, đối chiếu khi nghiên cứu đề tài

5 Mục đích, nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

5.1 Mục đích của việc nghiên cứu đề tài

Mục đích của luận văn là nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống các quy định của pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX Việt Nam có gắn với khảo cứu, so sánh pháp luật một số nước trên thế giới Trên cơ sở đó, tác giả luận văn đề xuất hệ thống các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định

về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cho phù hợp với

sự phát triển của nền kinh tế thị trường và nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

5.2 Nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Để đạt được mục đích trên, luận văn cần giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Phân tích làm sáng tỏ về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài trong các KCN, KCX Việt Nam theo các qui định của hệ thống pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng có so sánh, đối chiếu với pháp luật một số nước phát triển trên thế giới

7

- Đúc rút ra những bài học kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX Việt Nam cho phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

6 Những điểm mới của luận văn

Trong phạm vi một luận văn cấp thạc sĩ, tác giả luận văn đã đạt được một số kết quả nghiên cứu sau đây:

1) Khái quát được địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX tại Việt Nam

2) Hệ thống hóa được các quy định về địa vị pháp lý của doanh nghiệp trong các KCN, KCX Việt Nam trên cơ sở pháp luật đầu tư, pháp luật chuyên ngành và các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời khảo cứu,

so sánh pháp luật một số quốc gia trên thế giới Trên cơ sở đó, luận văn rút ra những bài học nhằm đưa ra 03 giải pháp và 06 kiến nghị nhằm hoàn thiện địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX Việt Nam

3) Đề xuất được một số giải pháp có giá trị thực tiễn cho các cơ quan Nhà nước để hoàn thiện hệ thống pháp luật về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Với những đóng góp như vậy, tác giả luận văn mong muốn được góp phần công sức nhỏ bé vào việc hoàn thiện, minh bạch pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài vào các KCN, KCX Việt Nam

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX

8

Chương 2: Qui định pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài về địa vị

pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN và KCX

Chương 3: Thực trạng thực thi pháp luật địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN, KCX và đề xuất giải pháp

9

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ

CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VÀ KHU CHẾ XUẤT

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP

CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VÀ KHU CHẾ XUẤT

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Doanh nghiệp có vốn ĐTNN là thuật ngữ pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật về đầu tư tại Việt Nam Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta có chủ trương rút ngắn khoảng cách giữa các nhà đầu tư trong nước và các nhà đầu tư nước ngoài, tuy nhiên, cũng như pháp luật của hầu hết các nước trên thế giới, theo các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, giữa nhà đầu

tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn tồn tại nhiều khác biệt Chính vì vậy, việc xác định và làm rõ khái niệm doanh nghiệp có vốn ĐTNN là hết sức quan trọng vì đây là cơ sở pháp lý đầu tiên để xác định địa vị pháp lý của doanh nghiệp, pháp luật điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp, là tiền đề để doanh nghiệp có thể xác định rõ quyền và nghĩa vụ của mình theo pháp luật Việt Nam

Theo khoản 6 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2005, doanh nghiệp có vốn

nước ngoài được xác định gồm: "doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài

thành lập thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam; doanh nghiệp Việt Nam

do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại" [42] Như vậy,

theo Luật Đầu tư, cách hiểu về doanh nghiệp có vốn ĐTNN chưa được rõ ràng, chưa có một cách hiểu chung thống nhất mà mới chỉ liệt kê được các trường hợp được coi là doanh nghiệp có vốn ĐTNN Điều này khiến cho các

Trong giai đoạn chuyển đổi của nền kinh tế và pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện, những điểm chưa rõ ràng nêu trên là hoàn toàn dễ hiểu Tuy nhiên, một cách khái quát nhất, doanh nghiệp có vốn ĐTNN được hiểu là doanh nghiệp có sự góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài Đây là cơ sở quan trọng nhất để nhận diện một doanh nghiệp có phải là doanh nghiệp có vốn ĐTNN hay không Việc góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài có thể được thực hiện dưới hình thức thành lập doanh nghiệp mới hoặc mua cổ phần, sáp nhập, mua lại Ngoài ra, trên thực tiễn, các cơ quan quản lý nhà nước đều cho rằng các doanh nghiệp được thành lập từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khác tại Việt Nam cũng được coi là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Một vấn đề khác cũng được nhiều học giả và nhà đầu tư quan tâm là khái niệm nhà đầu tư nước ngoài Bởi lẽ, nếu khái niệm về nhà đầu tư nước ngoài không được làm rõ thì khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng không thể được làm rõ Theo khoản 5 Điều 3 Luật Đầu tư năm

2005, nhà đầu tư nước ngoài được xác định gồm: "tổ chức, cá nhân nước

ngoài bỏ vốn để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam" [42] Cũng giống

như khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, khái niệm nhà đầu tư

11

nước ngoài theo Luật Đầu tư năm 2005 của Việt Nam được xây dựng theo phương pháp liệt kê Tuy nhiên, theo tôi, khái niệm này chưa chỉ rõ một số trường hợp như người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam được coi là nhà đầu tư trong nước hay nhà đầu tư nước ngoài Trước đây, Luật Khuyến khích đầu tư trong nước nêu rất rõ nguyên tắc người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi đầu tư tại Việt Nam có thể được lựa chọn một trong hai hình thức đầu tư là đầu tư trong nước hoặc đầu tư nước ngoài nhưng tại Luật Đầu tư năm 2005 và các văn bản hướng dẫn cho đến thời điểm hiện nay thì nguyên tắc này lại không còn được đề cập

Ngoài ra, khi xây dựng Luật Đầu tư 2005, các nhà làm luật đã lấy tiêu chí nguồn vốn đầu tư để phân biệt doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hay doanh nghiệp có vốn đầu tư trong nước Tuy nhiên với cách định nghĩa nhà đầu tư nước ngoài nêu trên, tác giả cho rằng khái niệm nhà đầu tư nước ngoài chưa thể hiện được đầy đủ tiêu chí trên trên Bởi lẽ, tổ chức nước ngoài cũng có thể do nhà đầu tư Việt Nam thành lập ở nước ngoài để đầu tư trở lại Việt Nam Trên thực tiễn, trong thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến rất nhiều trường hợp các doanh nhân Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài và nhiều trường hợp trong số đó là rất thành công Đến nay, các doanh nhân thông qua các công ty do họ thành lập ở nước ngoài để đầu tư vào Việt Nam Nếu đúng theo như khái niệm về nhà đầu tư nước ngoài tại Luật Đầu tư 2005thì các doanh nghiệp được thành lập trong trường hợp này là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (do pháp nhân nước ngoài thành lập) nhưng nếu xét trên phương diện nguồn vốn đầu tư thì các doanh nghiệp này lại là các doanh nghiệp có nguồn vốn đầu tư của các doanh nhân Việt Nam, các doanh nghiệp trong nước Đây có thể coi là điểm còn chưa hoàn thiện của pháp luật

về đầu tư của Việt Nam và cần được nghiên cứu và hoàn thiện trong thời gian tới

12

Như vậy, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam là hình thức đầu tư mà ở đó các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư một phần hoặc toàn bộ vốn để lập ra pháp nhân mới tại Việt Nam theo quy định của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu chung của các nhà đầu tư Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thể hiện dưới hai hình thức: doanh nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có chung một số đặc điểm sau:

- Doanh nghiệp có vốn đầu tư nuớc ngoài là một tổ chức có tư cách pháp nhân Sau khi được thành lập nó trở thành chủ thể kinh doanh độc lập trực tiếp tiến hành các hoạt động kinh doanh trên danh nghĩa doanh nghiệp và

tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình

- Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữuc hạn Có nghĩa là các nhà đầu tư nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn đầu tư vào doanh nghiệp đối với các khoản nợ của doanh nghiệp

- Các nhà đầu tư vốn nước ngoài có quyền sở hữu toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp theo hình thức đầu tư liên doanh hay 100% vốn

- Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chịu sự điều chỉnh của Luật đầu tư và pháp luật có liên quan của Việt Nam

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của khu công nghiệp, khu chế xuất

Ngay từ những năm 60, sớm nhận thấy những lợi thế phát triển của các KCN tập trung, những KCN đầu tiên của nước ta được thành lập như KCN Thượng Đình (Hà Nội), Khu gang thép Thái Nguyên (Thái Nguyên), KCN hóa chất Việt Trì (Vĩnh Phúc) … Tuy nhiên, tại các văn bản pháp luật, khái niệm KCX chỉ mới được đưa ra vào năm 1991 tại Quy chế Khu chế xuất tại Việt Nam ban hành kèm theo Nghị định số 332-HĐBT ngày 18/10/1991 của Hội đồng Bộ trưởng Theo đó, KCX là "khu công nghiệp tập trung

13

chuyên sản xuất hàng xuất khẩu và thực hiện các dịch vụ sản xuất hàng xuất khẩu và xuất khẩu" và "do Chính phủ thành lập ở những địa bàn có vị trí thuận tiện cho sản xuất hàng xuất khẩu và cho xuất khẩu, có ranh giới địa lý được ấn định theo quyết định thành lập" Khái niệm KCN được đưa ra vào năm 1994 tại Quy chế Khu công nghiệp ban hành kèm theo Quyết định số 192-CP ngày 28/12/1994 của Chính phủ KCN có các đặc điểm đặc thù là

"Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp, không

có dân cư sinh sống" [12]

Tuy nhiên, phải chờ đến năm 1997, cả hai khái niệm KCN và KCX mới được ghi nhận một cách đầy đủ tại Quy chế KCN, KCNC được ban hành kèm theo Nghị định số 36/CP ngày 24/4/1997 của Chính phủ Theo Nghị định này:

Khu công nghiệp là khu tập trung các doanh nghiệp công nghiệp chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Trong khu công nghiệp có thể có doanh nghiệp chế xuất [13]

Tiếp theo đó, định nghĩa về KCN, KCX được xây dựng chặt chẽ hơn tại một văn bản pháp lý có giá trị cao hơn, đó là Luật Đầu tư năm 2005 Theo

đó: "Khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện

các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo quy định của Chính phủ" [42] còn "khu chế xuất là khu công nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo quy định của Chính phủ" [42] Các khái niệm này một lần nữa được

nhắc lại trong Nghị định 29/2008/NĐ-CP về KCN, KCX và khu kinh tế ngày 14/3/2008 của Chính phủ

14

Như vậy, khái niệm KCN, KCX đã thể hiện đầy đủ những đặc trưng cũng như yêu cầu đối với KCN, KCX Đây cũng được coi là cơ sở pháp lý trong việc phân biệt KCN, KCX và các mô hình sản xuất, kinh doanh tập trung khác Ngay trong định nghĩa về KCN, KCX có thể nhận thấy ngay đặc điểm nổi bật nhất của các khu vực này chính là ở việc chuyên biệt hóa sản

xuất Cụ thể ở đây chính là hoạt động "chuyên sản xuất hàng công nghiệp và

thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp" của KCN, và "chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp" tại KCX

Với tiêu chí là sản xuất hàng hóa với số lượng và quy mô lớn phục vụ cho thị trường trong nước và xuất khẩu, phương thức sản xuất trong KCN, KCX khác hẳn với phương thức sản xuất thủ công, nhỏ lẻ, sản xuất tự cung tự tiêu của một số vùng, một số ngành như ở nước ta trước đây

Cũng trong các khái niệm trên, KCN, KCX còn phải có "ranh giới địa

lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định" KCN, KCX là nơi tập trung nguồn lực để phát triển công nghiệp Đó là các nguồn lực của nước sở tại, các nhà đầu tư trong và ngoài nước tập trung vào một khu vực địa lý xác định, các nguồn lực này đóng góp vào phát triển cơ cấu ngành mà nước sở tại ưu tiên, cho phép đầu tư, thông thường các KCN, KCX được định hướng phát triển các ngành nghề công nghiệp mũi nhọn phù hợp với đặc điểm vùng và điều kiện kinh tế xã hội của địa phương Bên cạnh

đó, thủ tục hành chính đơn giản, có các ưu đãi về tài chính, an ninh, an toàn

xã hội tốt tạo thuận lợi cho việc sản xuất kinh doanh hàng hóa hơn các khu vực khác Điều này giúp các doanh nghiệp trong KCN, KCX có điều kiện phát triển thuận lợi nhất, có điều kiện tốt nhất trong việc tiết kiệm chi phí cũng như bảo vệ môi trường Đây cũng chính là mục tiêu Chính phủ đã đặt ra khi xây dựng các KCN, KCX để thu hút vốn đầu tư với quy mô lớn, thúc đẩy xuất khẩu, tạo việc làm, phát triển cơ sở hạ tầng, chuyển giao công nghệ, kiểm soát môi trường Đây cũng được coi là một đặc điểm khác biệt giữa các doanh nghiệp hoạt động trong KCN, KCX và các doanh nghiệp hoạt động bên

15

ngoài hàng rào KCN, KCX: các doanh nghiệp hoạt động trong KCN, KCX về thủ tục hành chính thực hiện theo cơ chế "một cửa, tại chỗ" thông qua một đầu mối là Ban quản lý các KCN, KCX trực thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh giải quyết tất cả các khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, về thời gian thường là nhanh hơn theo quy định của pháp luật (thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư Luật quy định 15 ngày đối với trường hợp đăng ký cấp Giấy chứng nhận đầu tư nhưng theo bộ thủ tục hành chính do Ban quản lý các KCN, KCX Hà Nội - Hipza ban hành, thời gian giải quyết trong 10 ngày…), các KCN, KCX có nhà máy xử lý nước thải tập trung do Công ty kinh doanh

và phát triển hạ tầng KCN, KCX xây dựng, có hệ thống PCCC và các dịch vụ, khu phụ trợ trong KCN, KCX (dịch vụ ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, an ninh, vệ sinh công nghiệp, vệ sinh môi trường…) tạo điều kiện phát triển sản xuất kinh doanh, giao lưu thương mại

Có thể nhận thấy rằng KCN, KCX có nhiều đặc điểm trùng nhau, cả hai đều là loại hình KCN, là khu vực được xây dựng cơ sở hạ tầng một cách đồng bộ, vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn được lập ra để phát triển công nghiệp mà phần lớn là công nghiệp tiêu dùng, không có dân cư sinh sống và

có các quy chế pháp lý riêng trong hoạt động sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu… Tuy nhiên, giữa hai loại hình này vẫn có những điểm khác nhau cơ bản Đó là, KCX được coi là khu phi thuế quan, các sản phẩm được sản xuất

ra trong KCX về cơ bản để phục vụ xuất khẩu, nếu muốn tiêu thụ ở thị trường trong nước thì quan hệ mua bán giữa KCX và thị trường nội địa được coi là quan hệ xuất nhập khẩu (phải tiến hành các thủ tục hải quan về nhập khẩu hàng hóa) Trong khi đó, những hàng hóa được sản xuất từ KCN vừa có thể xuất khẩu, vừa có thể tiêu thụ tại thị trường nội địa, quan hệ mua bán giữa KCN và thị trường nội địa được coi là quan hệ mua bán nội địa Ngoài ra, một điểm khác cơ bản nữa giữa doanh nghiệp KCX và doanh nghiệp KCN là vấn

đề thuế: doanh nghiệp đầu tư vào KCX được miễn nộp các loại thuế (thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng…) khi nhập khẩu hàng hóa, máy móc thiết bị,

16

nguyên liệu, vật tư từ nước ngoài (các doanh nghiệp hoạt động trong KCX xuất khẩu 100% sản phẩm) Đây cũng là một trong những điểm hấp dẫn nổi trội thu hút đầu tư vào KCX Trước đây, KCX còn được coi là địa bàn đặc biệt được ưu đãi đầu tư và được hưởng ưu đãi cao hơn so với đầu tư vào KCN Tuy nhiên, khi Việt Nam gia nhập WTO, chính sách này đã được bãi

bỏ vì theo "luật chơi" của WTO, các quốc gia thành viên WTO không được

cấp ưu đãi dưới mọi hình thức để khuyến khích hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp thành lập tại nước mình và theo lộ trình tại biểu Việt Nam cam kết với WTO đến 31/12/2011 các ưu đãi dành cho doanh nghiệp chế xuất sẽ hết hiệu lực

1.1.3 Khái niệm địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các khu công nghiệp và khu chế xuất

Địa vị pháp lý là một thuật ngữ phổ biến trong hệ thống pháp luật của một quốc gia, phản ánh tổng thể các nội dung pháp lý (các quyền, nghĩa vụ…) điều chỉnh một đối tượng cụ thể Theo định nghĩa trong Từ điển thuật ngữ

pháp lý, địa vị pháp lý là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ mà pháp luật quy

định cho một chủ thể pháp luật, tạo cho chủ thể đó có khả năng tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập

Như vậy, địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong KCN, KCX được xác định là tổng thể các quyền và nghĩa vụ mà pháp luật quy định cho loại hình doanh nghiệp này, tạo cho loại hình doanh nghiệp có khả năng tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập Địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn ĐTNN trong KCN, KCX được thể hiện trong rất nhiều các quy định liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, đăng ký lại doanh nghiệp và các quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp đó trong hệ thống pháp luật như Luật Đầu tư, Luật doanh nghiệp, Luật Đất đai, Nghị định 108/NĐ-

CP hướng dẫn thực hiện Luật Đầu tư, Nghị định 29/NĐ-CP quy định về KCN, KCX Như vậy có thể nói, địa vị pháp của doanh nghiệp là tổng hợp

17

các quyền và nghĩa vụ mà pháp luật quy định cho doanh nghiệp gắn với loại hình có yếu tố nước ngoài và trong phạm vi luận văn này, tác giả nghiên cứu các quyền và nghĩa vụ đặc thù trong các KCN, KCX Việt Nam và trong tương quan so sánh với pháp luật một số nước trên thế giới

Luật đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Nghị định 108/2006/NĐ-CP, Nghị định 29/2007/NĐ-CP quy định một số quyền và nghĩa vụ cơ bản của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi đầu tư tại Việt Nam:

- Quyền của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: Doanh nghiệp có

vốn đầu tư nước ngoài có toàn quyền quyết định chương trình và kế hoạch kinh doanh của mình phù hợp với giấy phép đầu tư/Giấy chứng nhận đầu tư

đã được cơ quan có thẩm quyền cấp và thực hiện đúng các nghĩa vụ mà pháp luật Việt Nam đã quy định Cụ thể một số quyền cơ bản như sau:

+ Quyền chủ động tổ chức quản lý doanh nghiệp;

+ Quyền chủ động trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh,

kế hoạch phát triển dài hạn và kế hoạch hàng năm của mình;

+ Quyền nhập khẩu máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, nguyên vật liệu để xây dựng xí nghiệpvà phục vụ cho hoạt động kinh doanh;

+ Quyền được trực tiếp xuất khẩu hoặc ủy thác xuất khẩu các sản phẩm của mình có quyền tiêu thụ sản phẩm của mình tại thị trường Việt Nam nhưng phải tuân theo quy định của Việt Nam về quảnlý thị trường;

+ Quyền tuyển dụng, thuê mướn lao động Việt Nam và phải tuân theo quy định của Việt Nam về bảo vệ người lao động, tôn trọng quyền tham gia công đoàn, các tổ chức chính trị xã hội khác Có quyền tuyển dụng, thuê mướn lao động nước ngoài nhưng chỉ những công việc đòi hỏi kỹ thuật, nghiệp vụ cao mà người Việt Nam không đáp ứng được;

+ Quyền tự chủ về tài chính và hoạt động theo nguyên tắc hạch toán kinh tế độc lập

18

- Nghĩa vụ của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài:

+ Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải nộp thuế lợi tức (Thuế thu nhập) bằng 25% lợi nhuận thu được Trong trường hợp khuyến khích đầu

tư có thể sẽ giảm thuế lợi tức phù hợp: 20%,15%, 10% cho từng lĩnh vực khuyến khích; miễn và giảm 50% thuế lợi tức trong những trường hợp khuyến khích đầu tư từ 2 đến 8 năm tùy theo mức độ khuyến khích được quy định cụ thể cho từng dự án;

+ Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải nộp thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng theo các quy định của pháp luật Việt Nam Miễn thuế nhập khẩu cho các trường hợp nhập khẩu các thiệt bị, máy móc để đầu tư xây dựng cơ bản hình thành xí nghiệp hoặc mở rộng quy mô dự án đầu tư, phương tiện vận chuyển nhập khẩu để đưa đón công nhân;

+ Khi nhà đầu tư nước ngoài muốn chuyển lợi nhuận ra nước ngoài phải nộp thuế chuyển lợi nhuận Tùy theo mức độ đầu tư vốn của nhà đầu tư

mà tính tỷ lệ thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài: trên 10 triệu USD nộp 3%; trên 5 triệu USD dến 10 triệu USD nộp 5%; các dự án còn lại nộp 7%

+ Doanh nghiệp có vốn ĐTNN còn phải nộp tiền thuê đất, mặt nước, mặt biển và thuế tài nguyên nếu khai thác tài nguyên;

+ Trích 5% lợi nhuận để lập quỹ dự phòng Quỹ dự phòng không quá 25% vốn pháp định của doanh nghiệp;

+ Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải chấp hành nghiêm chỉnh các quản lý ngoại hối củaViệt Nam Doanh nghiệp phải mở tài khoản tại ngân hàng Việt Nam Mọi khoản thu chi của doanh nghiệp phải thực hiện thông qua tài khoản tại ngân hàng Việt Nam;

+ Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải áp dụng chế độ kế toán Việt Nam

Có thể thấy rõ rằng pháp luật kinh tế nói chung và pháp luật đầu tư nói riêng là những quy định pháp luật trực tiếp chi phối và ảnh hưởng đến địa vị pháp lý của doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong KCN, KCX Nói đến doanh nghiệp có vốn ĐTNN là nói đến một loại hình doanh nghiệp cụ thể Theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, Luật doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn thi hành điều chỉnh tất cả các loại hình doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam không phân biệt nguồn vốn và lĩnh vực hoạt động như loại hình công ty cổ phần, công ty TNHH (một thành viên hoặc hai thành viên trở lên), công ty hợp danh Luật doanh nghiệp đưa ra các quy định chung nhất

về thủ tục đăng ký thành lập, về tổ chức nội bộ của doanh nghiệp, quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động, về trình tự thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp, giải thể, phá sản doanh nghiệp… Tất nhiên, trong một

số lĩnh vực hoạt động chuyên biệt nếu pháp luật chuyên ngành có những điều chỉnh đặc thù và khác biệt so với các quy định của Luật doanh nghiệp về các nội dung như hồ sơ, trình tự, thủ tục và điều kiện thành lập, đăng ký kinh doanh, cơ cấu tổ chức quản lý, thẩm quyền của các cơ quan quản lý nội bộ doanh nghiệp, quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp, quyền tự chủ kinh doanh,

cơ cấu lại và giải thể thì các quy định đó sẽ được ưu tiên áp dụng

Bên cạnh việc bị điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật về doanh nghiệp, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bị chi phối bởi các quy định của pháp luật đầu tư Bởi vì, một trong các đặc thù của doanh nghiệp có vốn ĐTNN là

20

gắn với việc triển khai các dự án đầu tư cụ thể ở nước sở tại Luật Đầu tư, Luật doanh nghiệp và các văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành chứa đựng những quy định quản lý từ việc chuẩn bị đầu tư, tạo lập dự án, cấp phép, đi vào hoạt động và chấm dứt của các dự án đầu tư Do vậy, Luật Đầu tư có những sự chi phối quan trọng đến địa vị pháp lý của các doanh nghiệp có vốn ĐTNN Các quy định của pháp luật đầu tư sẽ chỉ rõ liệu dự án đầu tư có thể được thành lập ở Việt Nam hay không? Ngành nghề, lĩnh vực nào cấm hoạt động, ngành nghề nào thuộc lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, lĩnh vực nào là lĩnh vực khuyến khích đầu tư, quy định địa bàn khuyến khích đầu tư, nếu được thành lập thì phải tuân theo các điều kiện, thu tục pháp lý gì? … Ngoài

ra, trong quá trình hoạt động của một dự án, pháp luật đầu tư còn đưa ra một loạt các quy định về quyền và nghĩa vụ cũng như trách nhiệm của nhà đầu tư trong nước và nước ngoài như quyền tự do kinh doanh, quyền chuyển tiền, ngoại tệ lợi nhuận về nước, quyền được bảo hộ đầu tư… song song với quyền

là nghĩa vụ nộp thuế vào kho bạc nhà nước, trả lương cho người lao động, đóng bảo hiểm xã hội, thực hiện an toàn lao động, vệ sinh lao động… Đây cũng chính là các quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp có vốn ĐTNN, yếu tố quan trọng để hình thành lên địa vị pháp lý của doanh nghiệp

có vốn ĐTNN

Bên cạnh pháp luật về doanh nghiệp, pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp có vốn ĐTNN nói chung và doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong các KCN, KCX nói riêng phải chịu sự điều chỉnh của rất nhiều các quy định khác

có liên quan như các quy định của pháp luật thương mại, các quy định của pháp luật lao động, các quy định của pháp luật thuế và tài chính, xuất nhập khẩu, môi trường, pháp luật xây dựng, đất đai, phòng cháy chữa cháy… Các quy định này tạo một hành lang pháp lý cho doanh nghiệp hoạt động, quy định những gì doanh nghiệp được làm, những gì doanh nghiệp không được làm, những gì doanh nghiệp buộc phải làm và làm như thế nào… Đây cũng

- Các quy định nội bộ trong từng KCN, KCX

Hiện nay, mỗi KCN, KCX có một quy chế quản lý riêng do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phê duyệt trên cơ sở Công ty kinh doanh và phát triển hạ tầng xây dựng dự thảo, Ban quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất thẩm định và trình Trong bản Quy chế đề cập đến các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp có vốn ĐTNN được thành lập và hoạt động trong các khu vực này Thông thường thì các quy chế này là sự thể hiện và cụ thể hóa các quy định của pháp luật, phù hợp với Điều lệ mẫu KCN, KCX do Chính phủ ban hành và đồng thời cũng chứa đựng những quy định riêng và đặc thù của từng KCN, KCX như thủ tục đầu tư và tạo lập dự án, thành lập doanh nghiệp, thủ tục thuê đất và cơ sở hạ tầng, chế độ ưu đãi đối với từng loại dự án, chế độ thu, nộp các loại phí dịch vụ, quy định về chế độ đi lại, vận chuyển hàng hóa trong KCN, KCX, chế độ tuyển dụng và ưu đãi, hỗ trợ của địa phương trong việc tuyển dụng lao động, vấn đề vệ sinh môi trường, vệ sinh công nghiệp, mối quan hệ giữa Công ty kinh doanh phát triển hạ tầng và doanh nghiệp KCN, KCX… Đây được coi là một trong những căn cứ quan trọng trong việc xác định các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong KCN, KCX Các qui định trong quy chế này cụ thể hóa văn bản quy

22

phạm pháp luật của nhà nước có gắn với đặc thù KCN, KCX của từng địa phương nhưng không được trái luật và văn bản dưới luật, ví dụ: KCN Bắc Thăng Long, Hà Nội là một điểm sáng trong việc thu hút đầu tư toàn miền Bắc, trong quy chế của Khu quy định doanh nghiệp hoạt động trong KCN Bắc Thăng Long phải đảm bảo tiêu chuẩn môi trường ISO 9001-14.000 mà không phải doanh nghiệp KCN nào cũng đạt được

1.2 VAI TRÕ CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VÀ KHU CHẾ XUẤT

1.2.1 Vai trò trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

Trước hết, phải khẳng định rằng sự phát triển của doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong các KCN, KCX là cơ sở, là một kênh đẩy mạnh dòng chảy nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn tăng trưởng và phát triển nền kinh tế thị trường nên đòi hỏi một khối lượng vốn đầu tư rất lớn nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn, công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường tạo đà phát triển kinh tế nhanh và bền vững Trong khi đó, số vốn, công nghệ, trình độ quản lý trong nước lại chưa thể đáp ứng được nhu cầu đó

và thông thường các doanh nghiệp trong nước phải là doanh nghiệp có tiềm lực kinh tế, tài chính mạnh, trình độ công nghệ khá hiện đại, kỹ năng quản lý cao mới phát triển đầu tư ra nước ngoài nhằm tìm kiếm thị trường, tăng lợi nhuận Do vậy, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào KCN, KCX là một kênh rất quan trọng, bởi lẽ KCN, KCX phản ánh khá rõ ràng tiềm năng phát triển công nghiệp của mỗi quốc gia

Trong điều kiện tích lũy nội bộ của nền kinh tế trong nước còn thấp,

xu hướng đẩy mạnh việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng Hiện nay số doanh nghiệp có vốn ĐTNN tham gia hoạt động tại các KCN, KCX của Việt Nam ngày càng đông đảo tăng về quy mô và số lượng Chính điều này đã làm gia tăng đáng kể số vốn đầu tư nước ngoài trong cả

23

nước KCN, KCX với những ưu thế đặc biệt về thủ tục hành chính, cơ chế quản lý, tài chính, thuế quan, môi trường đầu tư so với sản xuất trong nước, ngoài hàng rào KCN đã trở thành môi trường hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài Ở nước ta KCN, KCX đã đóng góp vai trò tích cực vào việc thu hút vốn đầu tư đặc biệt là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, để đạt được và duy trì tốc độ tăng trưởng cao, trên cơ sở tạo lập năng suất công nghiệp mới và có hiệu quả kinh tế đất nước

Theo Tài liệu hội thảo đánh giá tác động của cơ chế chính sách tài chính đối với những doanh nghiệp hoạt động trong các KCN, KCX do Bộ Tài Chính tổ chức:

Đầu năm 1990 nước ta bắt đầu mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp, khu chế xuất, tính đến tháng 6/2011 Việt Nam có 257 khu công nghiệp, khu chế xuất thành lập tại 57 tỉnh, thành phố, thu hút 8.600 dự án đầu tư với tổng vốn đầu tư 71 tỷ USD (trong đó 3.879 dự án nước ngoài với tổng vốn đăng ký 53 tỷ USD và 4.771 dự án trong nước với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn

315 nghìn tỷ đồng) Vốn đầu tư thực hiện của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt gần 18 tỷ đồng chiếm 33,5% tổng vốn đầu tư đăng ký; vốn thực hiện của doanh nghiệp trong nước đạt gần 134 nghìn tỷ đồng, chiếm 43% tổng vốn đầu tư đăng ký Tổng giá trị sản xuất công nghiệp tăng đều hàng năm, mỗi năm từ 20-27 tỷ USD, chiếm 60% giá trị sản xuất toàn ngành, chiếm trên 40% kim ngạch xuất khẩu hàng công nghiệp, giải quyết việc làm trên 1,55 triệu lao động [7]

Vài năm trước đây, mặc dù cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới lan tỏa mạnh mẽ, ảnh hưởng lớn tới việc đầu tư ra nước ngoài Tuy nhiên, các KCN, KCX Việt Nam vẫn thu hút được rất nhiều dự án lớn, với số vốn đầu tư khổng

lồ mà điển hình phải nói đến là dự án sản xuất điện thoại của công ty

24

Samsung Electronics vào KCN Yên Phong tỉnh Bắc Ninh với số vốn lên đến

670 triệu USD trong năm 2007, Dự án sản xuất máy in phun, máy photocopy của Công ty Canon đầu tư vào KCN Quế Võ, Bắc Ninh với số vốn đầu tư 1,1

tỷ USD năm 2008, Dự án sản xuất đầu đĩa từ của Công ty Hoya Glass Disk đầu tư vào KCN Bắc Thăng Long năm 2007 với số vốn đăng ký 890 triệu USD…

Theo số liệu thống kê thì các KCN đã đóng góp hàng năm khoảng 20% vào tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của cả nước Trong đó, 8 tháng đầu năm 2010, các KCN trên cả nước đã thu hút được tổng cộng 3.488 triệu USD vốn đầu tư nước ngoài, trong đó

có 132 dự án mới với tổng số vốn đầu tư đăng ký đạt hơn 2.568,3 triệu USD và 145 lượt dự án tăng vốn với số vốn tăng thêm đạt 919,5 triệu USD Tổng vốn đầu tư nước ngoài thu hút được vào các KCN trong 8 tháng đầu năm 2010 chiếm khoảng 35% so với tổng vốn đầu tư nước ngoài thu hút được trên phạm vi cả nước Trong

đó, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai là những tỉnh dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư nước ngoài thu hút được khoảng 1,4 tỷ USD, chiếm 40% cả nước

Tính đến hết tháng 8 năm 2010, các KCN cả nước đã thu hút được 3.841 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký gần

52 tỷ USD và 4.617 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 305 nghìn tỷ đồng Bên cạnh đó, vốn đầu tư thực hiện của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong KCN đạt 16.065 triệu USD, chiếm 31% tổng vốn đầu tư đăng ký Hiện có 3.285 dự án có vốn đầu tư nước ngoài và gần 3.000 dự án đầu tư trong nước đang hoạt động sản xuất kinh doanh trong các KCN, KCX trên cả nước

25

Ngoài ra, trong 8 tháng đầu năm 2010, các doanh nghiệp KCN đạt doanh thu 14.320 triệu USD, giá trị nhập khẩu 8.133 triệu USD, giá trị xuất khẩu 7.839 triệu USD và nộp ngân sách khoảng

8.856 tỷ đồng [48]

Theo số liệu mới công bố của Cục Đầu tư nước ngoài, tổng số vốn đầu

tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được giải ngân từ đầu năm 2011 tới ngày 30/10 ước đạt 9,15 tỷ USD, tăng 1% so với cùng kỳ năm trước Cụ thể, có 861 dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đăng ký đạt gần 8,9 tỷ USD, bằng 70% so với cùng kỳ năm 2010 Có 264 lượt dự án đăng ký tăng vốn với tổng vốn đầu tư đăng ký tăng thêm gần 2,4 tỷ USD, bằng 138% so với cùng

kỳ năm 2010 Công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là lĩnh vực thu hút được nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài với 362 dự án đầu tư đăng ký mới và 190 dự án tăng vốn, đạt tổng số vốn là hơn 5,6 tỷ USD

Qua 20 năm hình thành và phát triển, hiệu quả thu hút đầu tư tại các KCN, KCX được thể hiện trên 1ha đất cụ thể như: thu hút 6,5 triệu USD vốn đầu tư, tạo ra 18 triệu USD kim ngạch xuất khẩu, giải quyết việc làm cho gần

200 lao động, đóng góp cho ngân sách địa phương 725 triệu đồng/năm (theo báo cáo của Trưởng Ban quản lý các KCN, KCX Thành phố Hồ Chí Minh về thực trạng tình hình các doanh nghiệp trong KCN, KCX Thành phố Hồ Chí Minh)

Như vậy, phải thừa nhận rằng KCN, KCX nói chung và các doanh nghiệp có vốn ĐTNN nói riêng đã góp phần rất lớn trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giúp giải quyết việc làm, tăng giá trị xuất khẩu, đóng góp một phần không nhỏ vào GDP cả nước, góp phần quan trọng đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế

1.2.2 Vai trò trong việc phát triển hệ thống cơ cấu hạ tầng cho sản xuất công nghiệp

26

Qua 15 năm hình thành và phát triển KCN, KCX ở Việt Nam, đã chứng minh chủ trương phát triển các KCN, KCX của Đảng và Nhà nước là một hướng đi đúng đắn, nhiều KCN, KCX đã và đang đóng vai trò quan trọng

là đòn bẩy tạo ra một khí thế phát triển mới cho nền kinh tế cả nước Tại các vùng hay địa phương có các KCN, KCX hoạt động mạnh thì mức độ tăng trưởng kinh tế ở đó cao hơn hẳn những nơi KCN, KCX chưa phát triển, đơn

cử như tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh các doanh nghiệp KCN, KCX đóng góp phần lớn thuế cho ngân sách địa phương, giúp tạo việc làm, tăng thu nhập của người dân, chuyển đổi cơ cấu kinh tế địa phương sang phát triển công nghiệp

Tính đến tháng 8 năm 2010 cả nước đã có 254 khu công nghiệp được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên là 68.800 ha, trong đó diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê đạt trên 45.000

ha, chiếm khoảng 60% tổng diện tích đất tự nhiên Trong đó có 171 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích đất tự nhiên

là 43.375 ha và 83 khu công nghiệp đang trong giai đoạn đền bù, giải phóng mặt bằng và xây dựng cơ bản [24]

Các KCN, KCX có đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh

tế của các địa phương theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đa dạng hóa ngành nghề góp phần chuyển dịch cơ cấu và tăng trưởng kinh tế của cả nước, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế Các KCN, KCX đã tạo ra một hệ thống kết cấu hạ tầng mới, hiện đại, đồng bộ

Tính đến tháng 8 năm 2010, tổng vốn đầu tư thực hiện của các dự án phát triển kết cấu hạ tầng khu công nghiệp đạt 896 triệu USD (dự án có vốn đầu tư nước ngoài) và hơn 43 nghìn tỷ đồng (dự

án đầu tư trong nước), chiếm tương ứng 34% và 42% so với tổng vốn đầu tư đăng ký của các dự án có vốn đầu tư nước ngoài và các

dự án đầu tư trong nước [49]

27

Các KCN, KCX thường được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại từ hệ thống giao thông nội bộ, hệ thống chiếu sáng, cây xanh đến hệ thống thoát nước, xử lý nước thải, cung cấp điện, nước sinh hoạt, công nghiệp… phục vụ cho các doanh nghiệp hoạt động trong các KCN, KCX với điều kiện tốt nhất Ngoài ra hệ thống hạ tầng ngoài hàng rào KCN, KCX cũng được đầu tư xây dựng để đấu nối hạ tầng trong và ngoài KCN, KCX đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất phục vụ gián tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp KCN, KCX như hệ thống đường giao thông cho xe container,

xe trọng tải lớn, hệ thống PCCC, nhà ở cho công nhân, nhà văn hóa, khu vườn hoa, vui chơi, sinh hoạt cộng đồng…

Việc phát triển các doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong KCN, KCX trong thời gian qua không những thúc đẩy các ngành dịch vụ phát triển, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, mà còn đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa, góp phần đáng kể vào việc hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng trong và ngoài KCN, KCX Điều này được thể hiện qua một số khía cạnh sau:

- Đẩy mạnh phát triển kết cấu hạ tầng các KCN, KCX có tác dụng kích thích sự phát triển kinh tế địa phương, góp phần rút ngắn sự chênh lệch phát triển giữa nông thôn và thành thị, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho lao động địa phương Điều này có thể dễ dàng nhận thấy nhất ở những vùng có KCN, KCX phát triển mạnh như Biên Hòa, Nhơn Trạch (Đồng Nai), Thuận An (Bình Dương), Yên Phong (Bắc Ninh)… Cùng với quá trình phát triển KCN, các điều kiện về kỹ thuật hạ tầng trong khu vực đã được cải thiện đáng kể, nhu cầu về các dịch vụ gia tăng, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh doanh cho các cơ sở dịch vụ trong vùng

- Cùng với các chính sách ưu đãi về tài chính và công tác quản lý thuận lợi của Nhà nước, có thể nói việc thu hút nguồn vốn để đầu tư xây dựng hoàn thiện và đồng bộ các kết cấu hạ tầng trong KCN, KCX có vai trò

28

quyết định trong việc thu hút đầu tư Việc tham gia sâu rộng của doanh nghiệp có vốn ĐTNN trong xây dựng kết cấu hạ tầng KCN, KCX không những tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong KCN, KCX hoạt động hiệu quả, mà còn tạo sự đa dạng hóa thành phần doanh nghiệp tham gia xúc tiến đầu tư góp phần tạo sự hấp dẫn trong việc thu hút đầu tư thêm của nhiều thành phần kinh tế Các doanh nghiệp có vốn ĐTNN tham gia đầu

tư xây dựng kết cấu hạ tầng KCN theo hình thức BT, BTO, BOT, đầu tư xây dựng hạ tầng xong các doanh nghiệp này đứng ra kinh doanh hạ tầng, ký hợp đồng thuê đất có hạ tầng với doanh nghiệp thứ phát để sản xuất kih doanh, thu phí quản lý, phí hạ tầng…

- Việc đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trong KCN, KCX không những thu hút các dự án đầu tư mới mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô để tăng năng lực sản xuất và cạnh tranh, hoặc di chuyển ra khỏi các khu đông dân cư, tạo điều kiện để các địa phương giải quyết các vấn đề ô nhiễm, bảo vệ môi trường đô thị, tái tạo và hình thành quỹ đất mới phục vụ các mục đích khác của cộng đồng trong khu vực như KCN Tân Tạo (Thành phố Hồ Chí Minh), Việt Hương (Bình Dương)… đây cũng là mục tiêu lớn và phải có tầm nhìn dài bởi vấn đề phát triển "nóng", tốc độ đô thị hóa quá nhanh dẫn đến các KCN, KCX được quy hoạch lại nằm trọn trong nội đô, nội thị

- Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đón bắt và thu hút đầu tư các ngành như điện, giao thông vận tải, hệ thống thông tin liên lạc, cảng biển, các hoạt động dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, xúc tiến đầu tư, phát triển thị trường địa ốc và các ngành công nghiệp phụ trợ phát triển đáp ứng nhu cầu hoạt động và phát triển của các KCN

Như vậy, một KCN, KCX năng động và hiệu quả ngoài việc đầu tư vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng thì đòi hỏi còn phải có chiến lược phát triển, kinh nghiệm, phương pháp kinh doanh, cũng như công nghệ đạt tiêu chuẩn

29

nhất định Những yêu cầu này nếu chỉ có sự đóng góp của các doanh nghiệp trong nước thì vẫn chưa đủ Chính vì vậy, việc thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp có vốn ĐTNN vào đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng các KCN, KCX là rất cần thiết

1.2.3 Vai trò trong việc phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn theo hướng tập trung

Ngành công nghiệp mũi nhọn là ngành có khả năng cạnh tranh, chiếm tỷ trọng đáng kể tại thị trường trong nước và quốc tế, có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, dẫn dắt và kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp khác, của các ngành công nghiệp phụ trợ Hiện nay, Việt Nam đang tập trung phát triển 3 nhóm ngành với những cơ chế và chính sách khác nhau Đó là: nhóm ngành công nghiệp có lợi thế cạnh tranh (may mặc, giày dép, đồ gỗ), nhóm ngành công nghiệp nền tảng (cơ khí, hóa dầu, phân bón),

và nhóm ngành công nghiệp tiềm năng (điện tử - viễn thông, cơ khí chế tạo, hóa chất) Kinh tế công nghiệp nhà nước được xem là nền tảng và kinh tế công nghiệp tư nhân và đầu tư nước ngoài là động lực phát triển toàn ngành, đồng thời coi đầu tư nước ngoài là chìa khóa để công nghiệp Việt Nam cất cánh và hội nhập với thế giới Với những chính sách ưu đãi đặc biệt và định hướng đầu tư vào các KCN, KCX, Việt Nam đã khuyến khích được sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào các ngành công nghiệp mũi nhọn tại các khu vực này, từ đó hình thành được các khu vực sản xuất chuyên biệt và sản phẩm có chất lượng cao, đồng thời giải quyết được vấn đề quản lý và công tác môi trường Kết quả của việc thu hút này là các nhà đầu tư nước ngoài đã đóng góp rất lớn trong sự phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn của Việt Nam Sau đây là bảng số liệu thể hiện tỷ lệ đầu tư nước ngoài theo một số ngành cơ bản trong KCN

Bảng 1.1: Đầu tư nước ngoài trong KCN theo ngành (tính đến 6/2011)

Nguồn: [31]

Biểu đồ 1.1: Tỷ lệ % số dự án ĐTNN trong KCN theo ngành

Nguồn: Báo cáo 6 tháng đầu năm 2011 của Vụ quản lý Khu kinh tế - Bộ Kế hoạch và đầu tư

31

Biểu đồ 1.2: Tỷ lệ % vốn ĐTNN trong KCN theo ngành

Nguồn: Báo cáo 6 tháng đầu năm 2011 của Vụ quản lý Khu kinh tế - Bộ Kế hoạch và đầu tư

Bên cạnh việc thu hút vào các ngành mũi nhọn, Chính phủ Việt Nam cũng đang mở rộng thu hút nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào KCN công nghiệp phụ trợ Đây là hệ thống cơ sở sản xuất chuyên đảm nhiệm cung cấp đầu vào (thiết kế, nguyên vật liệu, bán thành phẩm, linh phụ kiện…) phục vụ chế tạo, lắp ráp đồng bộ các sản phẩm hoàn chỉnh cuối cùng Chính đầu tư vào các KCN, KCX đã góp phần thúc đẩy các ngành công nghiệp phụ trợ phát triển, bởi vì: các tập đoàn công nghiệp xuyên quốc gia đầu tư vào Việt Nam thường tập trung chủ yếu vào các KCN, KCX có điều kiện phù hợp về diện tích đất, hạ tầng, chính sách ưu đãi đầu tư như tập đoàn Canon, Toshiba, Panasonic, Nissei, Toyota thường kéo theo một loạt các doanh nghiệp vệ tinh sản xuất các linh kiện, bộ phận để lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm cho các tập đoàn này Ví dụ, Công ty Canon trong KCN Thăng Long, Hà Nội (có vốn đầu tư đăng ký 1,7 tỷ USD) với mục tiêu sản xuất máy in phun, máy photocopy, máy ảnh kỹ thuật số, camera, thì họ kéo theo Công ty Yamazaky

32

vốn đầu tư nhỏ hơn (7 triệu USD) chuyên sản xuất lò xo cho máy in, máy photocopy; Công ty Tokyo Micro chuyên thiết kế, sản xuất hộp carton, hộp nhựa đựng sản phẩm xuất khẩu cho Công ty canon một ví dụ điển hình nữa

là Công ty Yamaha, KCN Quang Minh, Hà Nội (vốn đầu tư đăng ký 950 triệu USD) với mục tiêu sản xuất, lắp ráp xe máy, ô tô thì họ kéo theo Công ty Denso chuyên sản xuất các phụ tùng, dụng cụ (bu lông, ốc vít) cho ngành ô

tô, xe máy cũng hoạt động trong KCN này

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 24 ngành kinh tế - kỹ thuật đều cần đến công nghiệp phụ trợ, trong đó có nhiều ngành sản xuất hàng xuất khẩu Tuy nhiên, công nghiệp phụ trợ của Việt Nam còn nhiều bất cập, trong đó, tỷ

lệ nội địa hoá trong một sản phẩm hoàn chỉnh còn thấp là một nhược điểm lớn Ngoài ngành sản xuất bao bì cung cấp các loại bao bì bằng giấy, gỗ, nhựa… phục vụ cho việc đóng gói sản phẩm có những tiến bộ rõ rệt về công nghệ, hầu hết các ngành khác có tỷ lệ nội địa hoá đều ở mức độ thấp Đặc biệt, ngành công nghiệp phụ trợ cho ô tô kém phát triển, tỷ lệ nội địa hoá đạt khoảng 5 - 10%, chỉ cung cấp được vài sản phẩm đơn giản, giá trị thấp, như

bộ dây điện, ghế ngồi, một số chi tiết bằng nhựa hoặc kim loại Trong ngành điện - điện tử, tỷ lệ nội địa hoá được chừng 20 - 40% Ngành dệt may, da giày

dù có kim ngạch xuất khẩu dẫn đầu nhưng vẫn phải nhập khẩu tới 70 - 80% vải, vải giả da, kim, chỉ cao cấp, nút áo, khuy bấm, dây khoá kéo kim loại, vật liệu dựng độn kể cả những nguyên liệu Việt Nam đã sản xuất được, như vải, dây khoá kéo Công nghiệp nhựa với trên 200 doanh nghiệp, nhưng kỹ thuật mới dừng ở sản xuất hàng tiêu dùng thông thường và rất ít sản phẩm là các chi tiết đủ tiêu chuẩn về độ bền, độ chính xác để lắp ráp máy móc, ô tô, điện - điện tử Việc chậm đổi mới công nghệ cũng làm cho sản phẩm chi tiết cơ khí của Việt Nam chưa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế nên cũng ít được dùng để lắp ráp sản phẩm Ngành xử lý bề mặt chỉ có số ít dây chuyền tĩnh điện, xì, mạ nên chưa đảm bảo phủ bì những sản phẩm cao cấp…

15 năm coi công nghiệp phụ trợ là vấn đề lớn nhất, cho dù chưa đạt được kết quả như các đối tác nước ngoài mong muốn, song họ đã có những kết quả tốt Chính điều này đã tạo nên sức hấp dẫn với nguồn vốn ĐTNN trong lĩnh vực công nghiệp sản xuất, chế tạo [53]

Như vậy, KCN, KCX đã trở thành hạt nhân, điểm nhấn quan trọng trong việc thu hút dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài, tạo điều kiện thuận lợi tiếp nhận công nghệ tiên tiến, đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng công nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế, các ngành công nghiệp phụ trợ và các doanh nghiệp có vốn ĐTNN thực sự đã đóng vai trò rất lớn trong sự phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn mà Việt Nam đề ra

1.2.4 Vai trò trong việc chuyển giao công nghệ, phương thức quản

lý tiên tiến từ nước ngoài vào Việt Nam

Với đặc thù sản xuất hàng công nghiệp hay hàng hóa chuyên xuất khẩu, KCN, KCX đòi hỏi một kỹ thuật công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường phục vụ cho mục đích chuyên môn Trong các dự án kinh doanh có yếu tố nước ngoài, việc học tập, tiếp thu và chuyển giao công nghệ, khoa học

kỹ thuật hiện đại từ các đối tác nước ngoài diễn ra phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong thành công của các dự án Đặc biệt, trong KCN và KCX, nơi

có sự thống nhất về kế hoạch sản xuất kinh doanh, việc chuyển giao công nghệ trở nên vô cùng quan trọng và được thực hiện thông qua một "kênh" rất hữu ích là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Cơ cấu ngành chuyển