Các tội xâm phạm sức khỏe của con người theo Luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa - luan an tien sy

Theo báo cáo tổng kết công tác xét xử hàng năm của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa, trong giai đoạn 8 năm 2006 - 2013 xảy ra 1.453 vụ, trong đó có 1.449 vụ về tội cố ý gây thương tích hoặ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TÀO DUY TÙNG

CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TÀO DUY TÙNG

CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số : 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Trịnh Tiến Việt

HÀ NỘI - 2014

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn ch-a từng đ-ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Tào Duy Tùng

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM

SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI

8

1.1 Khái niệm và những đặc điểm về các tội xâm phạm sức khỏe

của con người

8

1.1.1 Khái niệm các tội xâm phạm sức khỏe của con người 8 1.1.2 Những đặc điểm về các tội xâm phạm sức khỏe của con người 11 1.2 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các tội xâm

phạm sức khỏe của con người trong pháp luật hình sự Việt

Nam từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến nay

14

1.2.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi

ban hành Bộ luật hình sự năm 1985

15

1.2.2 Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến

trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999

1.3.2 Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 24

Chương 2: CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI

TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA

31

2.1 Các tội xâm phạm sức khỏe con người trong Bộ luật hình sự

Việt Nam hiện hành

31

2.1.1 Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của

người khác (Điều 104)

31

2.1.2 Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 105)

34

2.1.3 Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 106)

36

2.1.4 Tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trong khi thi hành công vụ (Điều 107)

37

2.1.5 Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của

người khác (Điều 108)

39

2.1.6 Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của

người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc

hành chính (Điều 109)

40

2.2 Thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa 43 2.2.1 Vài nét về tình hình kinh tế, xã hội địa bàn tỉnh Thanh Hóa 43 2.2.2 Tình hình xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa 44 2.3 Một số tồn tại trong thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sức

khỏe của con người trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

53

2.4.1 Hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm

sức khỏe của con người chưa thật hoàn thiện

59

2.4.2 Sự yếu kém trong công tác phát hiện, xử lý các tội phạm xâm

phạm sức khỏe của con người

Chương 3: HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ

VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA

HIỆU QUẢ ÁP DỤNG

71

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt

Nam về các tội xâm phạm sức khỏe của con người

71

3.2 Hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội

xâm phạm sức khỏe của con người

73

3.2.1 Hoàn thiện về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho

sức khỏe của người khác (Điều 104)

73

3.2.2 Hoàn thiện về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho

sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích

động mạnh (Điều 105)

79

3.2.3 Hoàn thiện về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho

sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính

đáng (Điều 106)

85

3.2.4 Hoàn thiện về tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức

khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ (Điều 107)

88

3.2.5 Hoàn thiện tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức

khỏe của người khác (Điều 108)

89

3.3 Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật 91

3.3.1 Nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý các tội xâm phạm

sức khỏe con người (công tác điều tra, truy tố, xét xử)

91

3.3.2 Nâng cao hiệu quả của công tác tuyên truyền, phổ biến và

giáo dục pháp luật

94

3.3.4 Biện pháp về quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, trật tự,

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

bảng

2.1 Số vụ và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây

thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 8 năm

(2006 - 2013)

44

2.2 Số vụ và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây

thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 8 năm

(2006 - 2013)

45

2.3 Số vụ, số bị cáo đã xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây thương

tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác so với

nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân

phẩm của con người trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai

đoạn 8 năm (2006 - 2013)

47

2.4 Số vụ và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây

thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác so với các tội phạm nói chung trên địa bàn tỉnh

Thanh Hóa giai đoạn 8 năm (2006 - 2013)

48

2.5 Số vụ và số bị cáo đã được xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây

thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và trên cả nước trong

giai đoạn 8 năm (2006 - 2013)

49

2.6 Số vụ và số bị cáo đã bị xét xử với số vụ và số bị can đã

bị khởi tố về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại

cho sức khỏe của người khác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

giai đoạn 8 năm (2006 - 2013)

51

2.7 Số vụ và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm về tội cố ý gây

thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người

khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh trên địa

52

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quyền con người luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của mọi chính sách xã hội và pháp luật của Đảng và Nhà nước ta Đấu tranh bảo vệ quyền con người là trách nhiệm của Nhà nước và mọi cá nhân trong xã hội, tại khoản 1 Điều 20 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm

2013 quy định: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm" [44]

Do vậy, khi có bất kỳ hành vi nào xâm phạm đến các quyền con người đều bị trừng trị rất nghiêm khắc Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 đã dành một chương riêng quy định trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của con người, trong đó các tội xâm phạm sức khỏe của con người chiếm một vị trí quan trọng, được đặt ở vị trí thứ hai sau khách thể "tính mạng" của con người

Cùng với tình hình đổi mới và đi lên chung của đất nước, tỉnh Thanh Hóa đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, đã ngày càng khẳng định được vị trí của mình Là một tỉnh lớn, dân số đông đứng thứ ba của đất nước, lại nằm ở

vị trí giao thông thuận lợi nên Thanh Hóa thu hút được nhiều đầu tư của nhà nước và nước ngoài đầu tư vào các khu công nghiệp, đặc biệt là khu kinh tế tổng hợp Nghi Sơn đã làm cho kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện, tình hình an ninh trật tự xã hội được đảm bảo Tuy nhiên, cùng với đó nền kinh tế này cũng nảy sinh và tồn tại cả những mặt trái của nó,

đó là sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc, sự tha hóa trong lối sống, đạo đức, sự xuất hiện ngày càng nhiều các tệ nạn xã hội cũng như các hành vi phạm tội, đặc biệt là các hành vi như trộm cắp, cướp giật, ma túy, mại dâm,

xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người khác trong đó các hành

vi xâm phạm sức khỏe của người khác đang có chiều hướng ngày càng gia tăng cả về số lượng và tính chất nguy hiểm trên địa bàn Các tội phạm phạm này có tính chất nguy hiểm cao cho xã hội, nó trực tiếp xâm phạm tới khách thể của luật hình sự bảo vệ đó là sức khỏe của con người Vì vậy, việc tìm hiểu về các tội xâm phạm sức khỏe của con người, đánh giá thực tiễn xét xử, cũng như đề xuất hoàn thiện pháp luật hình sự và những biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết và có ý nghĩa to lớn

Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, những năm gần đây, tình hình tội phạm hình sự trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa diễn biến phức tạp; xuất hiện những loại tội phạm mới, có những loại có chiều hướng gia tăng Trung bình mỗi năm xảy ra khoảng 1.500 đến 1.600 vụ phạm tội, trong đó các tội xâm phạm sức khỏe của con người chiếm khoảng 12% Theo báo cáo tổng kết công tác xét xử hàng năm của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa, trong giai đoạn 8 năm (2006 - 2013) xảy ra 1.453 vụ, trong đó có 1.449 vụ về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (chiếm 99,72%); đặc biệt về tính chất, mức độ của các hành vi xâm phạm sức khỏe của con người ngày càng nghiêm trọng, nhiều vụ từ xích mích nhỏ nhưng các đối tượng sẵn sàng dùng hung khí nguy hiểm để giải quyết, đã xuất hiện một

số băng, nhóm tội phạm hoạt động theo kiểu xã hội đen, bảo kê, đòi nợ, xiết

nợ, hoạt động ngang nhiên, coi thường pháp luật, gây ảnh hưởng đến đời sống nhân dân

Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định về các tội phạm này ở các điều 104, 105, 106, 107, 108, 109 và 110 có nhiều nội dung còn chưa thống nhất, không cụ thể, chưa có hướng dẫn thi hành gây khó khăn, lúng túng cho các cơ quan tiến hành tố tụng khi áp dụng, như: Việc áp dụng tình tiết gây cố tật nhẹ cho nạn nhân; tình tiết dùng hung khí nguy hiểm; trường hợp cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nhiều người

tật từ 31% đến 60% và nhiều người người khác bị thương tật dưới 31% và tổng tỷ lệ thương tật của những người này trên 31% Do đó, chưa đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm Ngày 10/9/2012, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1236/QĐ-TTg về việc phê duyệt Kế hoạch tổng kết thi hành Bộ luật hình sự năm 1999 Theo đó, các Bộ, ngành, địa phương sẽ đánh giá một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ thực tiễn hơn 10 năm thi hành Bộ luật hình sự từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự, góp phần đáp ứng yêu cầu mới của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo đảm ổn định lâu dài, thúc đẩy phát triển của đất nước

Nhận thấy vai trò và tầm quan trọng của đề tài trong thực tiễn cũng như

để chuẩn bị sửa đổi toàn diện Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm

2009, với kiến thức được trang bị và những tìm hiểu thực tế trong công tác tại

Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa, tác giả lựa chọn đề tài "Các tội xâm phạm sức khỏe của con người theo Luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa" làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Hiện nay, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm sức khỏe của con người dưới các góc độ và mức độ khác nhau như:

* Dưới góc độ luận án tiễn sĩ, luận văn thạc sĩ luật học, có các công trình sau: "Đặc điểm tội phạm học của tội phạm cố ý gây thương tích hoặc

gây tổn hại cho sức khỏe của người khác ở Việt Nam hiện nay và các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa", của Nguyễn Hữu Cầu, Luận án tiến sĩ

luật học, Học viện Cảnh sát nhân dân, Hà Nội, 2002; "Phòng ngừa tội cố ý

gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh", của Nguyễn Mạnh Hùng, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường

Đại học Luật Hà Nội, 2011; "Đấu tranh phòng, chống tội cố ý gây thương

tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác tại địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế", của Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa

Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002; "Đấu tranh, phòng chống các tội xâm

phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh", của Phạm Thị Hoài Phương, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa

Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007; v.v

* Dưới góc độ đề tài khoa học, bài viết trên báo, tạp chí, có nhiều

công trình, bài viết như: "Những điểm mới cơ bản về các tội xâm phạm tính

mạng, sức khỏe nhân phẩm, danh dự của con người trong Bộ luật hình sự 1999" của PGS.TS Trần Văn Luyện, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số

3/2001; "Bàn về việc áp dụng một số tình tiết định khung tăng nặng trong tội

cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác", của Vũ

Hồng Thiêm, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 10/2005; "Xung quanh việc nhận

thức và áp dụng Điều 104 Bộ luật hình sự", của ThS Phạm Văn Thiệu, Tạp

biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003; "Giáo trình Luật hình sự Việt Nam

(Phần các tội phạm), của GS.TS Võ Khánh Vinh (chủ biên), Nxb Công an nhân

dân, Hà Nội, 2003; "Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân

phẩm của con người" của tác giả PGS.TS Trần Văn Luyện, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 2000; "Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Tập 1, Các tội xâm

phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người: Bình luận chuyên sâu", của ThS Đinh Văn Quế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2002; v.v

Tuy nhiên, các công trình nêu trên chủ yếu đề cập đến các tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trên khía cạnh pháp lý hình sự, hoặc nghiên cứu đối với từng tội phạm cụ thể trong phạm vi

nghiên cứu về nhóm các tội xâm phạm sức khoẻ của con người và phân tích thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội phạm này

Vì lý do đó, đề tài "Các tội xâm phạm sức khỏe của con người theo

Luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa" nhằm

nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt, lý giải nguyên nhân phạm tội, những đặc điểm nhân thân người phạm tội và đặc biệt tổng kết tình hình áp dụng trên thực tế giai đoạn 8 năm (2006 - 2013) để từ đó đưa ra các biện pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự, đồng thời nâng cao hiệu quả áp dụng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm làm rõ khái niệm, những dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt đối với các tội xâm phạm sức khỏe của con người; thực tiễn xét xử các tội phạm này trong giai đoạn 8 năm (2006 - 2013); kết quả đấu tranh của các cơ quan bảo vệ pháp luật và đưa ra giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm sức khoẻ của con người và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu trên, luận văn có những nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

1) Xây dựng khái niệm, phân tích những dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt đối với các tội xâm phạm sức khỏe của con người;

2) Đánh giá thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sức khỏe của con người trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 8 năm (2006 - 2013), có sự so sánh, đối chiếu với địa bàn cả nước;

3) Phân tích kết quả đấu tranh của các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa

án và đưa ra các nguyên nhân cơ bản; ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế - xã hội;

4) Đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm sức khỏe của con người;

5) Đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm sức khỏe của con người

3.3 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn có đối tượng nghiên cứu đúng như tên gọi của nó: Các tội xâm phạm sức khỏe của con người theo Luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 8 năm (2006 - 2013)

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng

và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền, về công tác đấu tranh, phòng chống các loại tội phạm, về vấn đề cải cách tư pháp được thể hiện trong các nghị quyết Đại hội Đảng X, XI và các nghị quyết của Bộ Chính trị

về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, và nhất là trong Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2020, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể là: Phân tích, tổng hợp, chứng minh, so sánh để phân tích các tri thức khoa học luật hình sự và luận chứng các vấn đề cần nghiên cứu

5 Những điểm mới và đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về phương

khoa học luật hình sự Việt Nam nghiên cứu cụ thể về khái niệm, các dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt đối với các tội xâm phạm sức khỏe của con người; thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sức khỏe của con người trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá trong giai đoạn 8 năm (2006 - 2013); kết quả đấu tranh của các cơ quan bảo vệ pháp luật và đưa ra giải pháp hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự và những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng

trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung

Những đánh giá, phân tích về thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sức khỏe của con người còn làm tư liệu cho các nhà làm luật nước ta nghiên cứu khi sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 1999 về các tội phạm này dưới khía cạnh lập pháp hình sự để nâng cao hiệu quả áp dụng và đấu tranh, phòng ngừa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nói riêng, cả nước nói chung

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về các tội xâm phạm sức khỏe của

con người

Chương 2: Các tội xâm phạm sức khỏe của con người trong Bộ luật

hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Chương 3: Hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các

tội xâm phạm sức khỏe của con người và những giải pháp nâng cao hiệu quả

áp dụng

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI

1.1 KHÁI NIỆM VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI

1.1.1 Khái niệm các tội xâm phạm sức khỏe của con người

Quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người nằm trong hệ thống các quyền cơ bản của con người được pháp luật quốc tế và pháp luật của nhiều quốc gia ghi nhận và bảo vệ Trong thời đại toàn cầu hóa, việc đảm bảo quyền con người nói chung và quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe nói riêng được xem là thước đo trình độ phát triển, tính ưu việt của mọi chế

độ Quyền này được ghi nhận trong rất nhiều văn kiện quốc tế như Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị của con người năm 1966 (ICCPR) Trong đó, ICCPR

là điều ước quốc tế quan trọng nhất bảo vệ và thúc đẩy các quyền dân sự và chính trị của mọi cá nhân trong cộng đồng nhân loại Tại Điều 7 ICCPR đã khẳng định "Không ai có thể bị tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm; không ai có thể bị sử dụng để làm thí nghiệm y học hay khoa học mà không có sự đồng ý tự nguyện của người đó" [51] Việc đối xử hay trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục là một quy phạm tập quán quốc tế (international custom law) về quyền con người, bởi vậy, tất cả các quốc gia trên thế giới đều có nghĩa vụ phải tuân thủ, bất kể quốc gia đó có

là thành viên của ICCPR hay bất cứ điều ước quốc tế nào khác có liên quan

hay không

Ngoài ra, quyền này còn được ghi nhận và bảo đảm thực hiện trong hệ

trong Hiến pháp và các văn bản luật, văn bản dưới luật khác Có thể nói Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đánh dấu một bước phát triển to lớn trên lĩnh vực quyền con người Nếu như quyền con người trong Hiến pháp 1992 sửa đổi chỉ có một điều (Điều 50) quy định về quyền con người thì Hiến pháp năm 2013 đã dành một chương quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân (chương II) Trong chương này, tất cả các quyền con người, trong đó có quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe được quy định cụ thể và tương thích với các công ước quốc

tế về quyền con người Tại khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định:

"Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ

về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm" [44]

Đặc biệt, quyền này còn được bảo vệ bởi văn bản luật quan trọng là

Bộ luật hình sự Bộ luật hình sự Việt Nam cũng cấm những hành vi trái pháp luật xâm phạm đến sức khỏe, thân thể của người khác và đưa ra những chế tài đối với loại hành vi này

Tuy nhiên, để hiểu rõ khái niệm "các tội xâm phạm sức khỏe của con

người", chúng ta cần tìm hiểu khái niệm "sức khỏe" Sức khỏe là tài sản quý

giá nhất của mỗi con người chúng ta và được coi là giá trị chung của nhân loại Theo quan niệm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì "Sức khỏe là trạng thái sảng khoái về mặt thể chất, tinh thần và xã hội chứ không chỉ là không có bệnh hay tật, không yếu đuối mà là ở trạng thái có thể chất tốt, trí

tuệ phát triển và xã hội lành mạnh" [61] Như vậy, sức khỏe là trạng thái hoàn

chỉnh về thể chất, tâm thần và xã hội chứ không chỉ có bệnh và thương tật, do

đó có thể bị xâm phạm bằng hành động hoặc không hành động Sức khỏe là tài sản riêng của mỗi con người đồng thời cũng là tài sản quý giá chung của

cả cộng đồng Vì vậy, mỗi người đều được quyền tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của mình

Trong các Giáo trình luật hình sự Việt Nam và một số tài liệu nghiên cứu, bình luận chuyên sâu hiện nay chủ yếu đưa ra khái niệm chung về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người, ít có khái niệm riêng về các tội xâm phạm sức khỏe của con người, có thể điểm qua như sau:

GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa quan niệm: "Các tội xâm phạm sức khỏe là những hành vi (hành động hoặc không hành động) có lỗi (cố ý hoặc vô ý) xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của người khác" [20, tr 409]

TS Trần Thị Quang Vinh quan niệm các tội xâm phạm sức khỏe của con người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, cố ý hoặc vô ý xâm phạm đến sức khỏe của con người [59, tr 61]

PGS.TS Trần Văn Luyện quan niệm các tội xâm phạm sức khỏe của con người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, gây tổn hại hoặc đe dọa gây tổn hại đến quyền sống, quyền được bảo hộ về sức khỏe của con người [28, tr 60]

TS Đỗ Đức Hồng Hà quan niệm: "Các tội xâm phạm sức khỏe của con người là hành vi có lỗi, xâm phạm quan hệ nhân thân mà nội dung của nó

là quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người" [26, tr 278]

Về cơ bản các quan điểm trên đều tiếp cận dưới góc độ pháp lý, đều phản ánh nội hàm khái niệm các tội xâm phạm sức khỏe của con người Các khái niệm trên đều phản ánh được đặc điểm của các tội xâm phạm sức khỏe của con người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, có dấu hiệu lỗi và xâm phạm quyền được bảo hộ về sức khỏe của con người

Tuy nhiên, ở chừng mực nhất định, có quan điểm lại không đề cập đến dấu hiệu chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, dấu hiệu tuổi chịu trách nhiệm hình sự của chủ thể hoặc chưa khẳng định rõ khách thể của tội phạm này là quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người được

Từ những phân tích trên, theo chúng tôi, dưới góc độ khoa học luật

hình sự, các tội xâm phạm sức khỏe của con người là những hành vi (hành

động hoặc không hành động) nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm tới quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của người khác được Hiến pháp và pháp luật hình sự ghi nhận, bảo vệ

1.1.2 Những đặc điểm về các tội xâm phạm sức khỏe của con người

Từ khái niệm nêu trên, chúng ta có thể chỉ ra những đặc điểm cơ bản của các tội xâm phạm sức khỏe của con người như sau:

Một là, các tội xâm phạm sức khỏe của con người là những hành vi

nguy hiểm cho xã hội Hành vi nguy hiểm cho xã hội của các tội xâm phạm

sức khỏe là những hành vi có tính chất gây tổn hại cho sức khỏe của con

người Những hành vi đó có thể là hành động hoặc có thể không hành động

Hậu quả của hành vi khách quan nói trên là những thiệt hại gây ra cho quyền được tôn trọng và bảo vệ về sức khỏe thể hiện dưới dạng thiệt hại về thể chất

là thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe Thương tích là vết thương trên cơ thể của nạn nhân, vì thế sức khỏe của họ bị suy giảm, còn tổn hại về sức khỏe

là tình trạng rối loạn chức năng hoạt động của một hoặc nhiều bộ phận của cơ thế con người do hành vi phạm tội gây ra, vì thế sức khỏe của họ bị suy giảm

như sự rối loạn hệ tuần hoàn, hệ tiêu hóa, hệ thần kinh

Hai là, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định trong

Bộ luật hình sự Theo Điều 8 Bộ luật hình sự thì hành vi nguy hiểm cho xã

hội chỉ có thể bị coi là tội phạm nếu "… được quy định trong Bộ luật hình sự…" Và tại Điều 2 Bộ luật hình sự quy định: "Chỉ người nào phạm một tội

đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự…" [40]

Như vậy, cũng giống như các tội phạm khác, tính được quy định trong

Bộ luật hình sự là dấu hiệu đòi hỏi phải có ở hành vi bị coi là tội phạm trong

các tội xâm phạm sức khỏe của con người Việc quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội được coi là tội phạm nói chung và các tội xâm phạm sức khỏe của con người nói riêng phải được quy định trong Bộ luật hình sự là cơ

sở bảo đảm cho việc đấu tranh phòng, chống tội phạm được thống nhất, bảo đảm cho quyền con người, trong đó có quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe khỏi bị xâm phạm bởi hành vi xử lý tùy tiện

Ba là, các tội xâm phạm sức khỏe của con người do những người có

năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện Theo pháp luật hình sự Việt Nam, chủ thể của tội phạm được hiểu là con người cụ thể đã thực hiện hành vi phạm tội ở thời điểm họ có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật Cũng như các tội phạm khác, chủ thể của các tội xâm phạm sức khỏe của con người là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo luật định Năng lực chịu trách nhiệm hình sự là năng lực nhận thức và điều khiển hành vi Năng lực chịu trách nhiệm hình sự là điều kiện cần thiết để có thể xác định một người có lỗi hay không khi họ thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội Chỉ có người có năng lực trách nhiệm hình sự mới có thể là chủ thể của tội phạm Người có năng lực trách nhiệm hình sự là người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội có khả năng nhận thức được tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, có khả năng điều khiển được hành vi ấy Người có năng lực trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam là người đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và không thuộc trường hợp ở trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự

Các tội xâm phạm sức khỏe của con người đòi hỏi người phạm tội phải là người có năng lực trách nhiệm hình sự, tức là khi thực hiện hành vi phạm tội họ có khả năng nhận thức được hành vi xâm phạm sức khỏe của người khác là nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật ngăn cấm và họ có khả năng điều khiển, kiềm chế hành vi của mình để không thực hiện hành vi nguy hiểm

Bên cạnh năng lực trách nhiệm hình sự, chủ thể của các tội xâm phạm sức khỏe của con người phải là người đạt tới độ tuổi nhất định Điều 12 Bộ luật hình sự quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự như sau:

1 Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự

về mọi tội phạm

2 Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng [40]

Trong các tội xâm phạm sức khỏe có hai tội đòi hỏi chủ thể phải là chủ thể đặc biệt Ngoài dấu hiệu năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định, chủ thể đòi hỏi phải có quan hệ thân thuộc với nạn nhân, trong đó nạn nhân là người lệ thuộc vào người phạm tội (Điều 110) hoặc phải là người đang trong khi thi hành công vụ (Điều 107)

Bốn là, chủ thể thực hiện các tội xâm phạm sức khỏe của con người là

người thực hiện hành vi phạm tội một cách có lỗi (cố ý hoặc vô ý) Lỗi là dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt chủ quan của các tội xâm phạm sức khỏe của con người cũng như trong mặt chủ quan của mọi cấu thành tội phạm Lỗi trong cấu thành tội phạm của các tội xâm phạm sức khỏe của con người có thể là lỗi

cố ý hoặc lỗi vô ý

Với lỗi cố ý, có thể là lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp Trong trường hợp lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội thấy trước hậu quả thương tích hoặc hậu quả tổn hại cho sức khỏe có thể xảy ra (hoặc tất nhiên xảy ra) nhưng

vì mong muốn hậu quả đó nên đã thực hiện hành vi phạm tội Trường hợp lỗi

cố ý gián tiếp, người phạm tội nhận thức hành vi của mình có khả năng gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người khác, thấy trước hậu quả gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe có thể xảy ra nhưng để đạt được mục đích của mình người phạm tội có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra hay nói cách khác, họ có ý thức chấp nhận hậu quả đó (nếu xảy ra) Với lỗi vô ý, có thể là

lỗi vô ý do cẩu thả hoặc lỗi vô ý vì quá tự tin Trong trường hợp lỗi vô ý do cẩu thả, người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được Trường hợp lỗi vô ý vì quá tự tin, người phạm tội không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc

dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó

Năm là, các tội xâm phạm sức khỏe của con người xâm phạm tới quyền

được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người được Hiến pháp và pháp luật hình sự ghi nhận, bảo vệ Tại khoản 1 Điều 20 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạ m về thân thể , đ ư ợ c pháp luậ t bả o hộ về sứ c khỏ e, danh dự và nhân phẩ m; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc

phạm danh dự, nhân phẩm" [44] So sánh với các quyền hiến định khác của

con người thì quyền được bảo hộ về sức khỏe là một trong những quyền thiết thân của con người nên những tội xâm phạm đến các quyền này có tính nguy hiểm cao cho xã hội

Đối tượng của nhóm tội này là những chủ thể có quyền được tôn trọng

và bảo vệ về tính mạng, sức khỏe những người đang sống, đang tồn tại với tư cách là thực thể tự nhiên và xã hội

1.2 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945 ĐẾN NAY

Sự hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm sức khỏe của con người gắn liền với sự hình thành

và phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung kề từ ngày thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (02/9/1945) Nó gắn liền với các giai đoạn

chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược Khi đất nước được thống nhất, cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội đã tạo ra những cơ sở về chính trị, kinh tế - xã hội để thống nhất về mặt luật pháp, trong đó pháp luật hình sự quy định các tội xâm phạm sức khỏe của con người ngày càng được xây dựng và hoàn thiện

Căn cứ vào các giai đoạn phát triển của cách mạng Việt Nam và các dấu mốc pháp lý quan trọng của pháp luật hình sự quy định về tội phạm nói chung và các tội xâm phạm sức khỏe của con người nói riêng, có thể chia quá trình hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự về các tội xâm phạm sức khỏe của con người làm các giai đoạn như sau:

1.2.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nhà nước Việt Nam kiểu mới được hình thành, đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam Trong những ngày đầu mới thành lập, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa phải đối mặt với những khó khăn chồng chất, vừa phải lo đối phó với các kẻ thù có âm mưu xâm lược vừa phải từng bước tổ chức xây dựng xã hội, ổn định cuộc sống, trật tự an toàn xã hội Để ổn định tình hình đất nước, ngày 10/10/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 47/SL cho phép áp dụng một số văn bản pháp luật của đế quốc phong kiến, với điều kiện là không trái với nguyên tắc độc lập của đất nước và chính thể dân chủ cộng hòa Ở Bắc Kỳ vẫn áp dụng Hình luật An Nam, ở Trung Kỳ vẫn áp dụng Hoàng Việt hình luật, ở Nam Kỳ áp dụng Hình luật pháp tu chính Đây là việc làm tình thế lúc bấy giờ do chúng ta mới dành được độc lập, chưa có thời gian và kinh nghiệm

để có thể xây dựng những quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ về hình sự nói chung và về các tội xâm phạm sức khỏe con người nói riêng

Do ba vùng của đất nước lúc đó áp dụng ba luật hình sự khác nhau nên việc xử lý tội phạm ở ba vùng cũng không thống nhất Do vậy, việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để thống nhất là cần thiết Ngày 28/02/1946,

Sắc lệnh số 27/SL về truy tố các tội bắt cóc, tống tiền và ám sát đã được ban hành Điều 1 của Sắc lệnh này quy định: Bắt cóc, tống tiền, ám sát bị xử tử hình; Điều 2 quy định "Những người tòng phạm hoặc oa trữ những tang vật

của tội phạm trên cũng bị xử phạt như chính phạm" [49, tr 29] Sau đó, Thủ

tướng Chính phủ đã ban hành Thông tư số 442/TTg ngày 19/01/1955 về việc trừng trị một số tội phạm Điểm 3 trong Thông tư quy định:

- Đánh bị thương: phạt tù từ ba tháng đến năm năm

- Đánh bị thương có tổ chức hay gây thành cố tật hay chết người có thể phạt đến hai mươi năm [8]

Điều 4 Thông tư 442/TTg còn quy định: "Không cẩn thận mà gây tai nạn làm người khác bị thương thì sẽ bị phạt tù từ ba tháng đến ba năm Nếu gây tai nạn làm người chết người thì có thể phạt tù đến 10 năm" [8]

Từ năm 1955, khi toàn bộ văn bản pháp luật cũ không được áp dụng nữa, các Tòa án xử theo án lệ, theo đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Những vùng bị thực dân Pháp chiếm đóng thì vẫn áp dụng theo ba bộ luật cũ ở ba miền: Bắc, Trung, Nam

Sau kháng chiến chống Pháp thắng lợi, hòa bình được lập lại, cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, những văn bản quy phạm pháp luật của thực dân và phong kiến không còn phù hợp, gây nhiều bất lợi trong đấu tranh phòng, chống tội phạm Vì vậy, ngày 30/6/1955, Bộ Tư pháp đã có Thông tư

số 19/VHH-HS yêu cầu các Tòa án không áp dụng luật lệ của thực dân và phong kiến nữa Văn bản này đã thay thế Sắc lệnh số 47/SL ngày 10/10/1945

và cùng với Chỉ thị số 772/TATC được Tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 10/7/1959 về vấn đề đình chỉ áp dụng pháp luật cũ của đế quốc và phong kiến, từng bước ban hành các văn bản pháp luật mới đã tạo cho pháp luật hình sự Việt Nam nói chung cũng như pháp luật quy định về các tội xâm phạm sức khỏe của con người nói riêng sang giai đoạn mới Pháp luật hình

hình sự của nước ta Trong thời kỳ này, một loạt chế định pháp lý như chế định lỗi, các giai đoạn thực hiện tội phạm, đồng phạm đã được quy định tương đối cụ thể

Với đại thắng mùa xuân năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng, Nhà nước được thống nhất, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cả nước bước vào thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội Tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI đã chính thức đổi tên nước thành Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và ra Nghị quyết ngày 02/7/1976 giao cho Chính phủ hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất trong cả nước

Cũng trong giai đoạn này, thông qua tổng kết công tác hàng năm và tổng kết chuyên đề về các nhóm tội, Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn việc áp dụng pháp luật cho Tòa án các cấp trong cả nước như Chỉ thị số 07-TANDTC/CT ngày 22/12/1983 về việc xét xử các hành vi xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc trong khi thi hành công vụ Bên cạnh đó, các nhà làm luật cũng đã tổng kết công tác thực tiễn đấu tranh chống tội phạm ở Việt Nam, tham khảo

Bộ luật hình sự của các nước trên thế giới để dự thảo Bộ luật Hình sự năm 1985

1.2.2 Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999

Bộ luật hình sự được Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985 là Bộ luật hình sự đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đặt dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện quy phạm pháp luật về hình

sự nói chung và quy phạm pháp luật về các tội xâm phạm sức khỏe con người nói riêng Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc đã cho rằng:

Có thể khẳng định, mang tính hệ thống hóa, pháp điển hóa sâu sắc, Bộ luật hình sự 1985 ra đời là một thành tự lớn của trí tuệ lập pháp hình sự nước ta, đã có tác dụng to lớn trong công cuộc bảo

vệ những thành quả của cách mạng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,

bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, góp phần tích cực vào xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa [27, tr 6]

Các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định tại Chương II của Bộ luật hình sự, chỉ sau các tội xâm phạm an ninh quốc gia Trước đây, trong các văn bản quy phạm pháp luật các nhóm tội này thường xếp sau các tội xâm phạm an ninh quốc gia và các tội xâm phạm sở hữu Điều này thể hiện chính sách mới của Đảng và Nhà nước ta đối với nhóm tội này Các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định trong Bộ luật hình sự năm

1985 gồm 4 tội (từ Điều 109 đến Điều 111 và Điều 103), đó là: Tội xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ; tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; tội vô ý gây thương tích nặng hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; tội hành hạ người khác với hình phạt gồm: cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn

Việc quy định các tội xâm phạm sức khỏe của con người tại Chương II của Bộ luật hình sự năm 1985 cho thấy đây là điểm mới trong chính sách hình

sự của Nhà nước ta về các tội này So sánh với các quyền hiến định khác của con người thì quyền được bảo hộ về sức khỏe là một trong những quyền thiết thân của con người nên những tội xâm phạm đến các quyền này có tính nguy hiểm cao cho xã hội Vì vậy, trong Bộ luật hình sự năm 1985, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được đặt ngay sau các tội xâm phạm an ninh quốc gia và trước các tội xâm phạm sở hữu xã hội chủ nghĩa

Sau khi Bộ luật hình sự ra đời, các ngành nội chính ở Trung ương đã

có văn bản hướng dẫn như Thông tư liên ngành số 04/TTLN ngày 02/11/1985 của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Nội vụ hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự Tòa án nhân dân tối cao cũng đã có các văn bản hướng dẫn thực hiện các tội phạm này như:

- Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của Bộ luật hình sự

- Công văn số 03/TATC ngày 22/10/1987 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn về Điều 109 Bộ luật hình sự

- Nghị quyết số 1/89-HĐTP ngày 19/4/1989 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn bổ sung việc áp dụng một số quy định của

Bộ luật hình sự

Từ khi Bộ luật hình sự năm 1985 được ban hành đã trải qua 4 lần sửa đổi, bổ sung, đó là: 28/12/1989; 12/8/1991; 22/12/1992; 10/5/1997 Các tội xâm phạm sức khỏe của con người được sửa đổi hai lần, gồm:

Các tội xâm phạm sức khỏe con người được sửa đổi, bổ sung lần thứ nhất ngày 28/12/1989 về tội cố ý gây thương tích (Điều 109), tại khoản 2 luật quy định ba trường hợp phạm tội là: "a) Gây thương tích nặng hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; b) Để cản trở người thi hành công vụ hoặc

vì lý do công vụ của nạn nhân; c) Có tính chất côn đồ hoặc tái phạm nguy

hiểm" Luật bổ sung thêm trường hợp: "d) Gây thương tích cho nhiều người hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nhiều người"

Các tội xâm phạm sức khỏe con người được sửa đổi, bổ sung lần thứ hai ngày 12/8/1991, tội xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ (Điều 103) được sửa đổi như sau:

Khoản 1: người nào trong khi thi hành công vụ mà làm chết người do

sử dụng vũ khí ngoài những trường hợp pháp luật cho phép , cụm từ "sử

nhiều người; bị thương nặng nhiều người, ảnh hưởng xấu về mặt chính trị, trật

tự xã hội do hành vi phạm tội gây ra

Mặc dù Tòa án nhân dân tối cao đã có Nghị quyết hướng dẫn xét xử các vụ án liên quan đến nạn nhân bị thương trong các vụ gây thương tích, tai nạn nhưng trong thực tiễn không chỉ gặp khó khăn về xử lý hình sự mà còn

cả về dân sự, nhất là các trường hợp liên quan đến người nước ngoài Vì vậy, Thông tư số 12/LB ngày 26/7/1995 của liên bộ Bộ Y tế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định về tiêu chuẩn thương tật và tiêu chuẩn bệnh tật mới đã được ban hành

Để đáp ứng yêu cầu giải quyết các tội phạm nói chung và các tội gây tổn hại cho sức khỏe của người khác nói riêng, đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật được ban hành để hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn áp dụng thống nhất trong giải quyết các tội phạm gây tổn hại cho sức khỏe con người như Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của Bộ luật hình sự trong đó có hướng dẫn chi tiết về tội xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác trong khi thi hành công

vụ (Điều 103) và hướng dẫn về việc phân biệt giữa thương tích với thương tích nặng, giữa tổn hại sức khỏe với tổn hại nặng cho sức khỏe (tại các Điều

109, 110 và khoản 2 Điều 103), Nghị quyết số 01/1989/HĐTP ngày 19/4/1989 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn về tình tiết gây thương tích dẫn đến chết người phải thỏa mãn ba điều kiện:

- Phải có thương tích nặng là thương tích có tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên Ví dụ: Tổn thương động mạch, tĩnh mạch, não, cột sống, các bộ phận nội tạng trong cơ thể nạn nhân

- Phải có hậu quả chết người xảy ra trên thực tế

- Giữa hậu quả thương tích nặng và hậu quả chết người phải có mối quan hệ nhân quả với nhau

1.2.3 Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến nay

Bộ luật hình sự năm 1985 ra đời là một bước ngoặt pháp lý quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm Từ ngày được ban hành, Bộ luật hình sự năm 1985 đã trải qua 4 lần sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn mang tính chắp vá, chưa theo kịp tình hình kinh tế - xã hội trong nước cũng như tình hình quốc tế có những biến đổi to lớn, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống nhân dân, trật tự an toàn xã hội, một số hành vi được quy định là tội phạm đã không còn phù hợp nữa, một số hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội cao cần phải được hình sự hóa Vì vậy, Bộ luật hình sự mới đã được Quốc hội thông qua ngày 21/12/1999, có hiệu lực từ ngày 01/7/2000 (đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2010; sau đây gọi chung là Bộ luật hình sự năm 1999) Bộ luật đã phát huy hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, góp phần bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tập thể và công dân

So với Bộ luật hình sự năm 1985 thì Bộ luật hình sự năm 1999 đã tách một số điều luật, quy định thành những tội danh mới với những hình phạt tương ứng mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội Việc tách này là cụ thể hóa chính sách hình sự, có lợi cho người phạm tội và bảo đảm sự công bằng, cụ thể là:

- Tội xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ được tách là hai tội: Tội làm chết người trong khi thi hành công

vụ (Điều 97); Tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ (Điều 107)

- Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác được tách làm 3 tội: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe

của người khác (Điều 104); Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 105); Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 106)

- Tội vô ý gây thương tích nặng hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được tách làm hai tội: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 108); Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (Điều 109)

Để đáp ứng yêu cầu trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao đã ban hành nhiều Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật và để cho việc giải quyết các vụ án hình sự nói chung và các vụ

án gây tổn hại cho sức khỏe của người khác nói riêng như: Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17/4/2003 hướng dẫn áp dụng một số quy định của

Bộ luật hình sự hướng dẫn tình tiết "gây cố tật nhẹ cho nạn nhân" quy định tại điểm b khoản 1 Điều 104 Bộ luật hình sự; Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự về các tình tiết "dùng hung khí nguy hiểm", "phạm tội nhiều lần đối với cùng một người hoặc đối với nhiều người", "đối với thầy giáo, cô giáo của mình" quy định tại các điểm a, c, đ khoản 1 Điều 104 Bộ luật hình sự v.v

Nhìn chung, sau hơn 10 năm từ khi Bộ luật hình sự năm 1999 ra đời đến nay, hệ thống pháp luật hình sự về các tội xâm phạm sức khỏe của con người khá nhiều, là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đấu tranh, phòng chống loại tội phạm này Tuy nhiên, các quy định có liên quan đến các tội xâm phạm sức khỏe của con người hiện nay còn nhiều bất cập, hạn chế đòi hỏi phải được sửa đổi, bổ sung

1.3 CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

1.3.1 Bộ luật hình sự Liên bang Nga

Bộ luật hình sự Liên bang Nga được Đuma quốc gia thông qua ngày 24/5/1996 và có hiệu lực từ ngày 01/01/1997 Bộ luật được sửa đổi bổ sung năm 2003 và 2009 (hai lần sửa đổi, bổ sung bằng luật số 77 ngày 27/7/1998

và Luật số 92 ngày 25/6/1998) Các tội xâm phạm sức khỏe của con người trong bộ luật này được quy định tại Chương 16, bao gồm 11 điều (từ Điều 111 đến Điều 119 và Điều 124, 125), cụ thể như sau [28, tr 188-194; 197; 198]:

- Tội cố ý gây tổn hại nghiêm trọng sức khỏe (Điều 111);

- Tối cố ý gây tổn hại sức khỏe rất nghiêm trọng (Điều 112);

- Tội cố ý gây tổn hại sức khỏe rất nghiêm trọng trong trạng thái bị kích động mạnh (Điều 113);

- Tội cố ý gây tổn hại sức khỏe ở mức độ nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc sử dụng quá mức biện pháp cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Điều 114);

- Tội cố ý gây tổn hại ít nghiêm trọng đến sức khỏe (Điều 115);

- Tội hành hung (Điều 116);

- Tội không cứu giúp người bệnh (Điều 124);

- Tội bỏ mặc người khác trong tình trạng nguy hiểm (Điều 125)

Như vậy, về cơ bản, Bộ luật hình sự Liên bang Nga cũng quy định đầy

đủ và chặt chẽ các hành vi xâm phạm sức khỏe của con người Tuy nhiên, so với Bộ luật hình sự Việt Nam cũng có một số điểm khác như sau:

Thứ nhất, so với Bộ luật hình sự hiện hành của Việt Nam thì Bộ luật

hình sự Liên bang Nga quy định nhiều hơn 4 điều Trong đó, ta nhận thấy trong Bộ luật hình sự Liên bang Nga có phân chia các điều luật về mức gây tổn hại cho sức khỏe làm ba mức là tổn hại nặng, tổn hại vừa và tổn hại nhẹ

Thứ hai, về tên gọi của chương, các tội xâm phạm sức khỏe của con

người trong Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng và sức khỏe (Chương 16) và được đặt lên đầu tiên trong phần các tội phạm Còn trong Bộ luật hình sự Việt Nam, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người (Chương 12) và được đặt thứ hai trong phần các tội phạm, ngay sau Chương các tội xâm phạm an ninh quốc gia

Thứ ba, trong Bộ luật hình sự Liên bang Nga còn quy định hành vi đe

dọa gây tổn hại nặng cho sức khỏe của con người, đây là điều khác biệt so với quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam

Thứ tư, về hình phạt, Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định nhiều

loại hình phạt đối với các tội xâm phạm sức khỏe của con người hơn so với

Bộ luật hình sự Việt Nam, cụ thể: Phạt tiền; phạt tù (có hoặc không kèm theo hạn chế tự do, có hoặc không kèm theo tước quyền đảm nhiệm một số chức

vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định); phạt hạn chế tự do; phạt giam giữ; phạt lao động bắt buộc; lao động cải tạo Trong khi Bộ luật hình sự Việt Nam quy định 2 loại hình phạt gồm: Hình phạt chính (tù chung thân, tù

có thời hạn, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ) và hình phạt bổ sung (cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định)

1.3.2 Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Bộ luật hình sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được Quốc hội Trung Quốc thông qua tại kỳ họp thứ II, ngày 01/7/1979, có hiệu lực từ ngày 01/01/1980 Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự này được sửa đổi vào năm

1997, có hiệu lực từ ngày 01/10/1997 Sau đó, từ năm 1997, Bộ luật hình sự Trung Quốc được sửa đổi, bổ sung vào các năm 1999, 2001, 2002 và gần đây nhất là 2005 tại Hội nghị lần thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa X

Liên quan đến các tội xâm phạm sức khỏe của con người, Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã quy định nhóm tội phạm này tại Chương IV,

có 6 điều, bao gồm [15, tr 156-158; 164; 168]:

- Điều 234 quy định về hành vi cố ý gây thương tích cho người khác;

- Điều 235 quy định về hành vi vô ý gây thương tích nặng cho người khác;

- Điều 238 quy định về hành vi giam giữ trái pháp luật người khác hoặc bằng các thủ đoạn khác tước đoạt phi pháp quyền tự do thân thể của người khác;

- Điều 247 quy định về hành vi của nhân viên tư pháp mà tiến hành bức cung đối với bị can, bị cáo hoặc dùng vũ lực bức cung nhân chứng;

- Điều 248 quy định về hành vi của nhân viên quản giáo của nhà tù, trại giam mà có hành vi đánh đập hoặc ngược đãi đối với những người bị giám quản;

- Điều 260 quy định về hành vi ngược đãi thành viên trong gia đình Như vậy, Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa cũng quy định đầy đủ và chặt chẽ các hành vi xâm phạm sức khỏe của con người Tuy nhiên, so với Bộ luật hình sự Việt Nam có một số điểm khác như sau:

Thứ nhất, điểm khác cơ bản nhất là trong Bộ luật hình sự Cộng hòa

nhân dân Trung Hoa tất cả những hành vi phạm tội trong đó có các tội xâm phạm sức khỏe của con người không được các nhà làm luật đặt tên tội danh

như Bộ luật hình sự Việt Nam và nhiều nước khác mà chỉ mô tả các hành vi phạm tội trong nội dung điều luật

Thứ hai, Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa quy định các

tội xâm phạm sức khỏe của con người ít hơn khá nhiều và hình phạt nghiêm khắc hơn Theo đó, khung hình phạt cao nhất của nhóm tội này của Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa là tử hình

Thứ ba, Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa còn khác biệt

so với quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam đó là Bộ luật hình sự Cộng

hòa nhân dân Trung Hoa còn quy định: Một là, hành vi giam giữ trái pháp

luật người khác hoặc bằng các thủ đoạn khác tước đoạt phi pháp quyền tự do

thân thể của người khác; hai là, hành vi của nhân viên tư pháp mà tiến hành bức cung đối với bị can, bị cáo hoặc dùng vũ lực bức cung nhân chứng; ba là,

hành vi của nhân viên quản giáo của nhà tù, trại giam mà có hành vi đánh đập hoặc ngược đãi đối với những người bị giám quản

1.3.3 Bộ luật hình sự Nhật Bản

Bộ luật hình sự Nhật Bản được công bố ngày 24/4/1907, và được ban hành ngày 01/10/1908, đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần vào các năm: 1921,

1941, 1947, 1953, 1954, 1955, 1960, 1964, 1980, 1987, 1991 và Bộ luật hiện hành của Nhật Bản được sửa đổi và bổ sung ngày 24/6/2011 Bộ luật có 40 chương, 264 điều Trong đó, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định tại chương 27 và 28 bao gồm 10 điều, bao gồm [16, tr 158-163]:

- Tội gây thương tích (Điều 204)

- Tội gây ra thương tích dẫn đến chết người (Điều 205)

- Tội vào hùa tại hiện trường (Điều 206)

- Tội đặc lệ của việc đồng thời gây ra thương tích (Điều 207)

- Tội hành hung (Điều 208)

- Tội lái xe nguy hiểm gây ra thương tích hoặc chết người (Điều 208-2)

- Tội tập hợp và tụ tập chuẩn bị hung khí (Điều 208-3)

- Tội sơ ý gây ra thương tích (Điều 209)

- Tội sơ ý dẫn tới chết người (Điều 210)

- Tội bất cẩn trong khi làm việc gây ra thương tích hoặc chết người (Điều 211)

Như vậy, Bộ luật hình sự Nhật Bản quy định các tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của con người khá chi tiết, đã chia làm hai Chương, một Chương quy định về các tội cố ý gây thương tích và một Chương quy định về các tội gây vô ý gây thương tích Tuy nhiên, so với Bộ luật hình sự Việt Nam có điểm khác biệt cơ bản sau:

Một là, về tên gọi của chương, các tội xâm phạm sức khỏe của con

người trong Bộ luật hình sự Nhật Bản quy định tại 2 chương đó là: Tội gây ra thương tích (Chương 27) và tội sơ ý gây ra thương tích (Chương 28); còn trong Bộ luật hình sự Việt Nam được quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người (Chương 12)

Hai là, các tội này được Nhật Bản đặt sau khá nhiều các tội khác như

tội phạm về xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, kinh tế, đánh bạc Đây là điểm khác biệt so với quy định trong Bộ luật hình sự của Việt Nam khi chương về các tội xâm phạm sức khỏe con người được quy định ngay sau chương xâm phạm an ninh quốc gia

Ba là, trong Bộ luật hình sự hiện hành của Nhật Bản đã tách tội gây

thương tích và tội gây thương tích dẫn tới chết người thành hai điều, không quy định trong một điều như Bộ luật hình sự Việt Nam

Bốn là, trong Bộ luật hình sự của Nhật Bản có điều luật riêng quy định

về đồng phạm gây thương tích cho người khác và tội tuy không trực tiếp tham gia gây thương tích nhưng có hành vi vào hùa cũng bị cấu thành tội phạm

Năm là, Bộ luật hình sự Nhật Bản có quy định nhiều loại hình phạt đối

với các tội xâm phạm sức khỏe của con người Hiện nay, Nhật Bản có ba loại hình phạt, bao gồm: Tù giam (giam giữ trong trại giam và bắt lao động); cầm

cố (giam giữ trong trại giam); phạt tiền (hình phạt tài sản với nguyên tắc trên

1 vạn Yên) Trong khi Bộ luật hình sự Việt Nam quy định 2 loại hình phạt, bao gồm:

- Hình phạt chính: Tù chung thân, tù có thời hạn, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ

- Hình phạt bổ sung: Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định

1.3.4 Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển

Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển thông qua năm 1962 và có hiệu lực từ ngày 01/01/1965 và đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần vào các năm 1967, 1970, 1974, 1976, 1986, 1988, 1994 và lần sửa đổi gần đây nhất

- Điều 6 quy định phạm tội quy định tại Điều 5 trong trường hợp nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 1 năm đến 10 năm về tội cố ý gây thương tích

- Điều 8 quy định người nào do cẩu thả mà gây thương tích hoặc tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe của người khác thì bị phạt tiền hoặc phạt tù đến sáu tháng về tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

- Điều 9 quy định người nào do quá cẩu thả đẩy người khác vào tình thế nguy hiểm đến tính mạng hoặc có khả năng gây thương tích nặng hoặc tổn hại nặng đến sức khỏe của người đó thì bị phạt tiền hoặc phạt tù đến 2 năm về tội vô ý gây nguy hiểm cho người khác

- Điều 10 quy định người nào cố ý hoặc bất cẩn khi thực hiện nghĩa vụ phòng ngừa bệnh tật hoặc tai nạn theo quy định của Luật môi trường làm việc

mà thực hiện tội phạm quy định tại Điều 7 - 9 thì bị kết án về tội phạm môi trường theo những quy định trên

- Điều 11 quy định đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt các tội giết người, ngộ sát, giết trẻ sơ sinh, gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người khác không thuộc trường hợp ít nghiêm trọng cũng như âm mưu đồng phạm giết người, ngộ sát hoặc cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe của người khác, không tố giác tội phạm thì áp dụng hình phạt được quy định tại Chương 23 của Bộ luật này

- Điều 12 quy định người gây thương tích nhẹ, gây tổn hại nhẹ cho sức khỏe của người khác chỉ bị truy tố nếu người bị hại có đơn yêu cầu truy tố và việc truy tố là vì lợi ích công

Như vậy, Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển quy định đầy đủ và chặt chẽ các hành vi xâm phạm sức khỏe của con người Tuy nhiên, so với Bộ luật hình sự Việt Nam cũng có một số điểm khác như sau:

Thứ nhất, về tên gọi của chương, trong Bộ luật hình sự vương quốc

Thụy Điển, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được đặt tại Chương các tội xâm phạm tính mạng và sức khỏe của con người (Chương 3) Còn trong Bộ luật hình sự Việt Nam, các tội xâm phạm sức khỏe của con người

được đặt tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh

dự của con người (Chương 12)

Thứ hai, tương tự như Bộ luật hình sự cộng hòa nhân dân Trung Hoa,

trong Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển, tất cả những hành vi phạm tội trong đó có các tội xâm phạm sức khỏe của con người không được các nhà làm luật đặt tên tội danh như Bộ luật hình sự Việt Nam và nhiều nước khác

mà chỉ mô tả các hành vi phạm tội trong nội dung điều luật Đồng thời, trong

Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển còn có điểm khác nữa đó là ghi nhận thêm cả tên tội trong nội dung điều luật qua việc mô tả hành vi Do đó, tên tội

có thể rất dài dòng và khó khăn cho việc áp dụng nhưng lại phải ánh đúng bản chất của hành vi phạm tội

Thứ ba, Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển có quy định thêm hai

hành vi phạm tội đó là:

- Người nào cố ý hoặc bất cẩn khi thực hiện nghĩa vụ phòng ngừa bệnh tật hoặc tai nạn theo quy định của Luật môi trường làm việc mà thực hiện tội phạm quy định tại Điều 7 - 9 thì bị kết án về tội phạm môi trường theo những quy định trên (Điều 10);

- Hành vi chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt tội gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người khác không thuộc trường hợp ít nghiêm trọng cũng như âm mưu đồng phạm cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe của người khác, không tố giác tội phạm (Điều 11)

Thứ tư, khác với Bộ luật hình sự Việt Nam, nếu việc truy tố người gây

thương tích nhẹ, gây tổn hại nhẹ cho sức khỏe của người khác theo đơn yêu cầu của người bị hại được quy định ngay tại Điều 12 Bộ luật hình sự vương quốc Thụy Điển thì Việt Nam không quy định việc khởi tố theo yêu cầu của người bị hại trong Bộ luật hình sự mà quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự (Điều 105)

Tóm lại, nghiên cứu Bộ luật hình sự các nước Liên bang Nga, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Nhật Bản và vương quốc Thụy Điển cho thấy Bộ luật hình sự các nước quy định khá đầy đủ và chặt chẽ về các tội xâm phạm sức khỏe của con người Học tập kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc điều chỉnh hành vi xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người được pháp luật bảo hộ là điều cần thiết Do đó, Việt Nam cần tiếp thu những quy định tiến bộ, phù hợp trong quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 1999 phần các quy định về nhóm tội xâm phạm sức khỏe

của con người

Chương 2

CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI

TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA

2.1 CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

Theo Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009, các tội xâm phạm sức khỏe của con người được quy định tại 07 điều (từ Điều 104 đến Điều 110) đó là: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh; tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng; tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ; tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do

vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính; tội hành hạ người khác

2.1.1 Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 104)

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là hành vi cố ý gây tổn hại cho sức khỏe người khác dưới dạng thương tích hoặc tổn thương khác do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm tới quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của người khác

2.1.1.1 Các dấu hiệu pháp lý hình sự

 Khách thể của tội phạm: Khách thể của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là quyền được tôn trọng và bảo