Nghiên cứu truyền tin bằng giao thức RTP và ứng dụng thực tiễn

Có một lựa chọn khác để truyền các luồng dữ liệu theo thời gian thực trên Internet, đó là sử dụng trên giao thức UDP User Datagram Protocol [14], nhưng giao thức này lại không hỗ trợ cho

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

Nguyễn Công Minh

NGHIÊN CỨU TRUYỀN TIN BẰNG GIAO THỨC RTP

VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2007

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

Nguyễn Công Minh

NGHIÊN CỨU TRUYỀN TIN BẰNG GIAO THỨC RTP

VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2007

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

Nguyễn Công Minh

NGHIÊN CỨU TRUYỀN TIN BẰNG GIAO THỨC RTP

VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

Ngành : Công nghệ Điện tử - Viễn thông

Chuyên ngành: Kỹ thuật vô tuyến điện tử và thông tin liên lạc

MỤC LỤC

Trang phụ bìa……… i

Lời cam đoan…….……… ……… ii

Mục lục …… ……… ……… iii

Danh mục các bảng …… ……… ……… vi

Danh mục các hình vẽ……… ……… vii

Mở đầu ……… ……… ……… 1

Chương 1: Giao thức RTP ……….……… …… 3

1 Giới thiệu.……….………… 3

2 Giao thức RTP……….………

4 2.1 Giao thức RTP……….………….… 4

2.2 Cấu trúc gói tin RTP……….…… ……… 5

2.3 Vấn đề đồng bộ của RTP……….………… …

6 2.4 Hoạt động của RTP……….……… 7

3 Profile và các dạng của payload……….……… 9

3.1 Profile cho hội nghị âm thanh và hình ảnh……… …… 9

3.2 Sự hoạt động H.261 trên RTP……… ……

10 3.3 Dạng payload cho con trỏ thời gian thực………… ……

11 4 Các khái niệm liên quan khác……….……….……… 11

4.1 Nén Header……….… … 11

4.2 Quản lý thông tin các gói RTP……….…… 12

5 Kết luận……… 12

Chương 2: Truyền thông tin qua Internet……… 14

1 Tổng quan về hệ thống Web……… 14

1.1 Giới thiệu………

14 1.2 Mô hình hệ thống Web nói chung……… 14

1.3 Nguyên tắc hoạt động……… 15

2 Ngôn ngữ ASP………

15 2.1 Ngôn ngữ HTML (Hyper Text Markup Language)……

15 2.2.Ngôn ngữ ASP………

16 2.2.1 Cơ bản về ASP………

16 2.2.2 Mô hình hoạt động của ASP……… 17

2.2.3 Tạo một trang ASP……… 18

2.3 Lập trình với ASP………

19 2.3.1 Thêm các Script……… 19

2.3.2 Khai báo biến trong ASP………

19 2.3.3 Biến phiên và biến ứng dụng………

20 2.3.4 Khai báo thủ tục, hàm và cách gọi……… 20

2.3.4.1 Đối với VBScript……… 20

2.3.4.2 Đối với JScript……… 21

2.3.5 Tạo liên kết giữa các file……… 21

2.3.6 Các đối tượng Component……… 21

2.3.6.1 Khái niệm về Component……… 21

2.3.6.3 Phương thức và thuộc tính của đối

tượng………

22 2.3.6.4 Giải phóng đối tượng………

22 2.3.7 Các đối tượng của ASP………

22 Chương 3: Điều khiển cổng LPT………

24 1 Giới thiệu……… 24

2 Điều khiển cổng LPT…… ……….………… 24

3 Kiểm tra ……….……… 32

Chương 4: Thực nghiệm: Điều khiển các thiết bị cho ngôi

nhà thông minh của thế kỷ XXI ……… 33

1 Giới thiệu……… 33

2 Mô hình……… 33

3 Giải pháp thực hiện………

34 4 Các bước tiến hành……… 37

4.1 Cài đặt IIS……… 37

4.2 Lập trình điều khiển……… 40

5 Cấu hình WebServer……… 48

6 Cấu hình quan sát……… 53

Chương 5: Định hướng tiếp theo ………

63 1 Giới thiệu……… 63

2 Điều khiển thiết bị qua SMS……… 63

2.1 Định hướng thực hiện………

63 2.2 Giải pháp phần mềm………

66

3 Mở rộng……… 69

Kết luận……… 70

Tài liệu tham khảo……… 71

Phụ lục 1……… 73

Phụ lục 2……… 83

DANH MỤC CÁC BẢNG

Cấu trúc gói tin RTP ……… 5 Giá trị bit các chân của cổng LTP……… 31

DANH MỤC HÌNH VẼ

Cấu trúc gói tin RTP……… 5

Truyền trực tiếp một buổi hòa nhạc……… 7

Mô hình hệ thống Web……… 14

Mô hình hoạt động của ASP……… 18

Cấu tạo cổng LPT……… 24

Sơ đồ mạch thử cổng LPT……… 32

Mô hình điều khiển thiết bị……… 33

Sơ đồ lắp ráp Rơle trong mạch……… 34

Cấu trúc UNL2003, UNL2803……… 35

Sơ đồ nguyên lý điều khiển thiết bị………

36 Sơ đồ nguyên lý chi tiết điều khiển thiết bị……… 36

Kiến trúc hệ thống quan sát……… 55

Sơ đồ kết nối Mobile và PC……… 64

MỞ ĐẦU

Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội thì ngành công nghệ thông tin đang đạt được những tiến bộ đáng kể Các hãng sản xuất phần cứng cũng như phần mềm luôn luôn cố gắng tạo ra những sản phẩm tốt nhất và tối ưu nhất với mức giá hấp dẫn nhất có thể, đưa ra thị trường nhằm phục vụ cho lợi ích của người tiêu dùng cũng như làm tăng thị phần của mình trong môi trường cạnh tranh khốc liệt

Cùng với sự phát triển của ngành công nghệ thông tin trên thế giới, công nghệ thông tin Việt Nam với phương châm đi tắt đón đầu cũng đã

có những bước phát triển vượt bậc Những năm trước đây, người sử dụng mạng Internet ở nước ta chỉ có thể truy cập bằng các Modem quay

số (Dial-up) với tốc độ khá chậm và cước phí còn khá cao so với thu nhập bình thường của người lao động Vài ba năm trở lại đây, người sử dụng mạng Internet đã được tiếp cận nhiều hơn bởi sự phát triển rộng rãi của công nghệ DSL (Digital Subsriber Line - đường dây thuê bao số) Với công nghệ này thì Internet đã trở nên phổ biến trong cộng đồng và Internet dần trở thành một nhu cầu tất yếu của xã hội hiện đại Đời sống

xã hội ngày càng được cải thiện, môi trường sống và làm việc tốt hơn cùng với thu nhập của người lao động cũng khá hơn trước nên yêu cầu

về các tiện ích trong cuộc sống cũng tăng lên đáng kể Giờ đây, người sử dụng không chỉ dừng lại ở những ứng dụng thông thường mà Internet mang đến, những loại hình giải trí như nghe nhạc, xem phim chưa đủ làm thỏa mãn nhu cầu mà họ cần có những ứng dụng cao hơn, hiện đại hơn như giám sát và điều khiển những thiết bị từ xa, bởi nó vừa có tính

an toàn cao và đồng thời cũng mang rất nhiều tiện ích trong một xã hội công nghiệp đang phát triển

Xuất phát từ những nhu cầu cơ bản đó trong xã hội hiện đại nên tác giả đã nghiên cứu để ứng dụng sự phát triển của công nghệ thông tin vào

sử dụng trong đời sống thường ngày, nhằm thiết kế một ngôi nhà thông minh, đáp ứng những yêu cầu thiết yếu của con người trong việc quan sát ngôi nhà thân yêu của mình và điều khiển các thiết bị điện trong nhà mỗi khi đi vắng, tạo tâm lý yên tâm hơn mỗi khi chúng ta không có mặt

ở nhà để tập trung nâng cao năng suất lao động trong công việc đạt được những kết quả cao hơn

Về cơ bản, nội dung của đề tài này được chia thành hai phần chính:

Lý thuyết và Thực nghiệm

Phần Lý thuyết trình bày các vấn đề cơ bản về truyền tin trên mạng Internet sử dụng giao thức thời gian thực RTP (Real-Time Transport Protocol), xây dựng ý tưởng quan sát và điều khiển từ xa đối với ngôi nhà thông minh và các thiết bị được lắp đặt trong nó

Phần Thực nghiệm trình bày về các bước tiến hành để dự án có thể khả thi, các yêu cầu về thiết bị, phần cứng, phần mềm, lập trình ứng dụng nhằm giải quyết những vấn đề đã được đề cập đến trong phần Lý thuyết, thiết kế và thi công lắp ráp hoàn chỉnh các mạch điện thực hiện cho mục đích chính của đề tài

Trong quá trình thực hiện đề tài này, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều của các thầy cô giáo trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà nội, nhất là sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy giáo PGS TS Trần Quang Vinh, nhân đây tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo và đặc biệt cảm ơn PGS TS Trần Quang Vinh đã giúp cho tác giả có điều kiện, kiến thức để thực hiện thành công đề tài Mặc dù tác giả đã rất cố gắng, nhưng do điều kiện và trình độ còn có nhiều hạn chế nên không thể tránh được những thiếu sót trong đề tài, rất mong sự đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp cũng như các độc giả để đề tài này có thể phát triển tốt hơn, nhằm phục vụ các nhu cầu cơ bản của đời sống cộng đồng

Hà nội, tháng 11 năm 2007

Tác giả

Nguyễn Công Minh

Chương 1: GIAO THỨC RTP

1 Giới thiệu:

Hai thập niên trước, sự phát triển của Internet mới chỉ đơn thuần là cố gắng truyền tải các bản tin và các file dữ liệu Giao thức truyền chủ yếu được sử dụng là TCP (Transmission Control Protocol), cung cấp một dịch vụ đáng tin cậy cho việc truyền dữ liệu không cấu trúc [13] Từ đó,

đã có rất nhiều nghiên cứu về thuật toán điều khiển tắc nghẽn của giao thức này, bởi vì công việc làm giảm tắc nghẽn một cách có hiệu quả là nhu cầu cần thiết của Internet khi mà số lượng các Host trong mạng liên tục tăng lên một cách nhanh chóng

Những năm gần đây đã xuất hiện xu hướng sử dụng giao thức IP (Internet Protocol) để truyền đi các loại dữ liệu khác nhau Ngoài việc cung cấp các dịch vụ truyền thống như thư điện tử và các ứng dụng duyệt Web, các nhà cung cấp còn có tham vọng đưa đến cho chúng ta những dịch vụ mới hơn, đó là có thể xem những chương trình truyền hình yêu thích trên nền Internet bằng cách sử dụng các thiết bị IP, hoặc

có thể thưởng thức các buổi hòa nhạc với thời gian thực (real-time) được truyền trên mạng IP từ bất kỳ nơi nào trên thế giới

Tuy nhiên, việc truyền các dữ liệu âm thanh hay hình ảnh (Audio/Video) lại không thể thực hiện được bằng giao thức TCP, bởi nó yêu cầu tất cả các bit dữ liệu cần phải sắp xếp theo đúng thứ tự Có một lựa chọn khác để truyền các luồng dữ liệu theo thời gian thực trên Internet, đó là sử dụng trên giao thức UDP (User Datagram Protocol) [14], nhưng giao thức này lại không hỗ trợ cho việc nhận các thông tin phản hồi từ phía thu, không kiểm tra được luồng dữ liệu có đến đích hay không và cũng không có sự hổ trợ một số tính năng cần thiết cho truyền các dữ liệu theo thời gian thực

AVT (Audio/Video Transport – truyền dẫn các tín hiệu âm thanh và hình ảnh) là một nhóm của tổ chức IETF (Internet Engineering Task Force) đã xác định các giao thức cần thiết cho việc truyền các dữ liệu âm thanh và hình ảnh, trong đó phải kể đến giao thức RTP (Real-time Transport Protocol) dùng để truyền tải các dữ liệu thời gian thực trên Internet Ngoài giao thức RTP, nhóm này còn xác định một số profile dùng cho RTP và dạng payload cho các loại dữ liệu thời gian thực khác nhau, mà chủ yếu là dạng âm thanh và hình ảnh [7]

số Host trung gian

RTP gồm hai giao thức liên quan là: RTP dùng cho truyền dữ liệu thời gian thực và cho điều khiển, giám sát nguồn dữ liệu được truyền đi, hay còn gọi là RTCP (RTP Control Protocol - giao thức điều khiển truyền dữ liệu thời gian thực) Đối với RTP thì dạng của các Header là

cố định nhưng dạng của payload lại phụ thuộc vào dữ liệu được mã hóa Bên cạnh các luồng dữ liệu âm thanh và hình ảnh thì RTP cũng được dùng để truyền các dạng dữ liệu thời gian thực bất kỳ Và như vậy, các đặc tính truyền phụ thuộc rất nhiều vào dạng của payload [7]

Cũng giống như RTP, RTCP là giao thức truyền Datagram ở lớp trên cùng Đặc điểm quan trọng nhất của RTCP là nơi gửi sẽ nhận được các phản hồi (feedback) về chất lượng truyền dẫn

Các header của giao thức RTP cũng khá đơn giản, thường thì chúng chỉ thị cho dạng của payload và các dạng của chúng được định nghĩa đầy

đủ trong Profile Specification Ngoài các thông tin về dạng payload, các header còn chứa thông tin nhận dạng về nguồn đồng bộ (Synchronization Source) và có thể gồm cả danh sách phân bố kèm theo của chúng (Contributing Source) Tuy nhiên, các header này có thể mở rộng theo yêu cầu của dạng payload

Giao thức RTP sử dụng khái niệm nguồn đồng bộ (SSRC - Synchronization Source) trong các header của gói tin để nhận diện ra các gói dữ liệu đã được Share ở cùng thời điểm và được đánh số một cách lần lượt Tại nơi nhận, thông tin về SSRC của các gói tin được chia ra từ các luồng khác nhau sẽ được sử dụng để sắp xếp luồng dữ liệu đầu ra

Dữ liệu gốc từ các nguồn vật lý khác nhau, ví dụ như từ các Camera,

Và như vậy, các luồng âm thanh và hình ảnh từ các cuộc hội thảo được truyền một cách tách biệt với nhau cũng dùng các SSRC khác nhau, rồi sau đó chúng được kết hợp với nhau tại nơi nhận bởi các thông tin định thời trong các gói tin RTP [7]

2.2 Cấu trúc của gói tin RTP

Cấu trúc gói tin RTP và header cụ thể được biểu diễn như sau [29]:

IP

Header

UDPHeader

RTPHeader RTP Payload

Timestamp

+Bits032649696+(CCx32)

96+(CCx32)

+(Xx((EHL+1)x32))

0-1 2 3 4-7 8 9-15 16-31Ver P X CC M PT Sequence

Trong đó:

V (Version - phiên bản) gồm 2 bit chỉ thị phiên bản của RTP

P (Padding - đệm) gồm 1 bit chỉ thị số lượng octet không chứa dữ liệu nằm sau payload

X (Extention - phần mở rộng) gồm 1 bit chứa header mở rộng

CC (CSRC Count - bộ đếm CSRC) gồm 4 bit chứa số lượng CSRC trong header

M (Marker - đánh dấu) gồm 1 bit chứa thông tin về mục đích của ứng dụng

PT (Payload Type - Dạng payload) gồm 7 bit chứa thông tin về dạng của payload, diễn tả ứng dụng

Sequence Number - dãy số gồm 16 bit được tăng lên tương ứng với lượng dữ liệu được gửi đi và cũng có thể được sử dụng tại nơi nhận để phát hiện gói tin bị mất, giá trị ban đầu thường là ngẫu nhiên

Timestamp - tem thời gian bồm 32 bit phản ánh tốc độ lấy mẫu octet đầu tiên của gói dữ liệu RTP

SSRC gồm 32 bit nhận diện nguồn đồng bộ

CSRC chứa thông tin nhận diện về sự phân bố của nguồn dữ liệu chứa payload của gói tin, số lượng do CC quyết định, tối đa là 15 CSRC indentifer được chèn bởi các bộ trộn

2.3 Vấn đề đồng bộ của RTP[29]

Để có thể đồng bộ được, bên nhận cần phải có 3 thông tin về nguồn đồng bộ, trật tự của gói tin và thời gian lấy mẫu Các thông tin này được cung cấp trong header

Nguồn đồng bộ (SSRC): Bên nhận có thể nhận dữ liệu từ nhiều nguồn phát khác nhau, do vậy để sắp xếp lại chúng thì cần phải có thông tin từ các nguồn đồng bộ của các gói tin đơn lẻ được cung cấp trong SSRC

Chuỗi số (Sequence Number): khi không đủ thông tin để nhận ra nguồn phát, chuỗi số được thêm vào Chuỗi số này được tăng lên khi các

gói tin được gửi đi và có thể được sử dụng tại nơi nhận để phát hiện các gói tin bị mất và khôi phục lại chuỗi của gói tin

Tem thời gian (Timestamp): các gói tin được truyền trên mạng có tem thời gian, phía nhận có thể dựa vào thông tin về các tem thời gian này để tái tạo lại dữ liệu âm thanh và hình ảnh

2.4 Hoạt động của RTP

Việc tách riêng các luồng âm thanh và hình ảnh sẽ cho phép nơi nhận

có thể loại ra một số luồng đến chậm do sự nghẽn cổ chai của các đường truyền dẫn Hơn nữa, đối với các loại dữ liệu âm thanh và hình ảnh khác nhau thì việc gắn các tem thời gian (timestamp) của các xung clock cũng khác nhau

Một Host trung gian trên mạng kết nối RTP có thể hoạt động như một

bộ trộn (mixer), nghĩa là nó sẽ sử dụng một số phương pháp để kết hợp

dữ liệu đến từ các nguồn khác nhau để tạo dòng dữ liệu đầu ra Vì các nguồn dữ liệu sử dụng các định thời và các chuỗi khác nhau, do đó các gói dữ liệu của các luồng phải sử dụng các SSRC khác nhau để có thể nhận diện ra dữ liệu gốc Bộ trộn lưu trữ các SSRC của các dữ liệu gốc dưới dạng danh sách nguồn (Contributing Source - CSRC) trong header của gói tin RTP Node trung gian cần có kiểu gọi khác, gọi là bộ chuyển đổi (Translator), nó không là thay đổi SSRC nhưng nó có thể biến đổi thông tin mã hóa hoặc lọc các gói tin dữ liệu theo yêu cầu [7]

Hình 1: Truyền trực tiếp một buổi hòa nhạc

Hình 1 miêu tả một ví dụ về buổi hòa nhạc được truyền trực tiếp theo nền tảng của công nghệ IP Các ca sĩ và nhà quay phim được nối với các Computer Box nhỏ để có thể truyền được âm thanh và hình ảnh bằng các gói tin RTP tới các máy trạm (Client)

Bộ trộn (mixer) tập hợp trộn các dữ liệu âm thanh, xử lý chúng rồi chuyển tiếp tới máy trạm (Client) Bộ trộn sử dụng nguồn đồng bộ của

nó (SSRC = 20) và lưu trữ SSRC của ca sĩ vào bảng CSRC trong header của RTP

Trên hình cũng chỉ ra rằng luồng Video và dữ liệu Audio không được kết hợp với nhau tại bất kỳ điểm nào mà nó được truyền tới các máy trạm (Client) một cách độc lập và riêng rẽ bởi các SSRC Tại phía nhận, máy trạm (Client) không quan tâm tới sự khác nhau của các SSRC, mà

nó kết hợp các dữ liệu với nhau dựa trên các thông tin về tem thời gian (timestamp) với giả sử rằng các xung clock của nhạc sĩ, bộ trộn và các camere được đồng bộ tại thời điểm truyền đi

Nơi gửi RTP sẽ gửi định kỳ các bản tin (sender report) trong các gói tin RCTP 64 bit với tem thời gian NTP Tem thời gian NTP sử dụng giao thức thời gian mạng (Network Time Protocol) [16], biểu thị thời gian đã qua với mốc tính từ thể kỷ XX Tuy nhiên, tem thời gian RTP cũng được dùng với cùng tần số đồng hồ và được bù ngẫu nhiên trong các gói dữ liệu Sở dĩ phải dùng hai loại tem thời gian khác nhau như vậy là để đồng

bộ các dữ liệu từ các nguồn khác nhau Hơn nữa, dựa vào các thông tin định thời, nơi phát có thể cho biết về các gói đã được truyền đi

Nơi nhận RTP sẽ phản hồi lại thông tin về tem thời gian cho nơi phát thông qua bản tin nhận (receiver report) RCTP để cho nơi phát biết định thời và thống kê quá trình truyền Hơn thế nữa, bản tin nhận còn cho biết

về số lượng các gói bịn mất, các gói đã nhận được Trong quá trình truyền dẫn hai chiều thì bản tin gửi đi có thể chứa thông tin về dữ liệu được gửi đi từ các nguồn khác

Mục đích chính của các bản tin là giám sát chất lượng truyền của dữ liệu thời gian thực, do hiện tượng mất các gói và nghẽn mạng trên đường truyền Các bản tin RTP gửi đi tuỳ thuộc vào khoảng cách, tốc độ truyền

và cách mã hóa dữ liệu Các gói tin này thường được xử lý bởi các bộ chuyển đổi trung gian nếu có sự thay đổi dữ liệu Chẳng hạn như bộ chuyển đổi có thể thay đổi dữ liệu RTP mã hóa nếu nó làm ảnh hưởng đến số lượng các octet mà bộ chuyển đổi truyền đi Tuy nhiên, tại nơi gửi cần ước lượng các octet chứa dữ liệu giống nhau trong quá trình truyền gói

3 Profile và các dạng của payload

Như đã đề cập từ trước, bản thân giao thức RTP không đủ khả năng

để cung cấp một ứng dụng hoàn thiện cho quá trình truyền dữ liệu theo thời gian thực, mà nó cần thiết phải kết hợp với hoặc profile truyền dẫn, hoặc dạng của tải (payload) hoặc cả hai Phần này sẽ giới thiệu một profile chung nhất, khái quát nhất của RTP được dùng trong các dạng payload âm thanh, hình ảnh khác nhau

Hơn nữa, phần này sẽ trình bày một cách tóm tắt về phương thức truyền các luồng hình ảnh bằng giao thức RTP với khuyến nghị H.261 và những vấn đề khác khi truyền các luồng hình ảnh thời gian thực bằng gói tin RTP, các dạng payload khác nhau

3.1 Profile cho hội nghị âm thanh và hình ảnh

Nhóm AVT đã đưa ra định nghĩa về một profile đơn giản cho hội nghị âm thanh/hình ảnh, theo như định nghĩa chỉ ra thì profile này được cấu hình tối thiểu, không có bất kỳ header mở rộng nào và được khởi tạo cùng với kiểu payload bằng cách ánh xạ, các xung clock của tem thời gian (timestamp) cũng tỉ lệ với các kiểu mã hóa khác nhau của payload

Vì các header của RTP có 7 bit dành cho việc mã hóa kiểu của chúng,

do vậy có tất cả 128 loại mã có thể được sử dụng, trừ những trường hợp

sử dụng mã cố định Chính vì thế, có 22 loại mã cố định, chung và thông dụng nhất cho các payload profile âm thanh/hình ảnh Các loại mã payload động được xác định gồm có 32 loại, còn lại các loại mã khác sẽ được sử dụng tuỳ thuộc vào giao thức phát triển của chúng Tuy nhiên, giao thức điều khiển xác định các dạng payload động không được đề cập đến trong profile, các kiểu của profile tĩnh sẽ được cân nhắc kỹ trong cộng đồng rộng lớn sử dụng Internet [7]

Để nhận diện dạng payload, các xung clock của profile sẽ có tốc độ tỉ

lệ với từng loại payload riêng biệt Đối với các luồng âm thanh thì xung

clock này sẽ có tốc độ giống như tốc độ lấy mẫu của tín hiệu âm thanh được số hóa Tốc độ lấy mẫu cơ bản của âm thanh là 8kHz, nhưng thông thường thì người ta vẫn hay sử dụng hai thêm hai loại tốc độ nữa là 16kHz và 44.1kHz cho một vài loại mã âm thanh khác Với payload của tín hiệu hình ảnh thì tốc độ thường được sử dụng là 90kHZ, phụ thuộc vào các chuẩn truyền hình khác nhau

3.2 Sự hoạt động H.261 trên RTP

Khuyến nghị H.261 của ITU-T chỉ ra rằng mã dùng cho truyền dẫn

dữ liệu âm thanh/hình ảnh được sử dụng trên băng tần thấp Mặc dù được thiết kế cho các line có băng tần cố định, nhưng các nghiên cứu đã chỉ ra rằng H.261 cũng có thể được sử dụng trên cả các mạng chuyển mạch gói (packet-switched) Chính vì vậy mà AVT đã thiết kế các dạng của payload cho phép truyền dẫn dữ liệu của H.261 trên RTP [12]

Để truyền các luồng âm thanh/hình ảnh bằng RTP thì mã hóa H.261 phải có một số sự thay đổi so với ban đầu

Đầu tiên, về nguyên bản thì H.261 cho phép trộn lẫn các luồng âm thanh/hình ảnh với nhau, nhưng điều đó lại không phù hợp với RTP vì RTP đòi hỏi các luồng âm thanh/hình ảnh phải được truyền dẫn một cách riêng biệt Chính vì vậy, các luồng âm thanh và hình ảnh phải được tách

ra thành các gói RTP khác nhau Một điểm khác biệt nữa của H.261 với RTP đó là sử dụng các mã sửa lỗi giữa các khung dữ liệu (data frame) Cho dù công việc sửa lỗi các frame của H.261 trong quá trình truyền dẫn được tiến hành khá tốt, nhưng khi sử dụng RTP thì điều đó lại không cần thiết, bởi việc phát hiện và sửa lỗi đã được thực hiện tốt ở các giao thức lớp dưới

H.261 luôn sử dụng các loại mã khác nhau nhằm mục đích giảm lượng dữ liệu cần phải truyền đi Tuy nhiên, điều đó cũng làm nảy sinh vấn đề về mất gói, do đó cần phải có biện pháp để khắc phục hiện tượng này Một phương pháp đơn giản nhất được sử dụng để làm giảm số lượng mã hóa trong nén dữ liệu là chỉ truyền đi những frame mà các frame này hoàn toàn độc lập với các frame khác (hay còn gọi là Intra-frames) Mặc dù đây chưa phải là giải pháp toàn diện nếu có sự giới hạn

về băng tần, dạng của payload H.261 được khuyến nghị nên dùng các phương thức khác nhau Bên phát có thể khôi phục lại các luồng dữ liệu H.261 bằng cách gửi Intra-frame theo một chu kỳ nhất định, hoặc bên

nhận có thể gửi yêu cầu về Intra-frame khi phát hiện có hiện tượng mất gói [7]

3.3 Dạng payload cho con trỏ thời gian thực

Giao thức RTP có thể được sử dụng để truyền các loại dữ liệu thời gian thực khác nhau Như ví dụ trên, dạng payload thời gian thực được kết hợp với dữ liệu được truyền trên giao thức RTP được miêu tả một cách ngắn gọn.Việc truyền các con trỏ thời gian thực trên Internet là cần thiết, bởi vì khi ứng dụng trong hội nghị truyền hình để truyền âm thanh

và hình ảnh một cuộc hội thảo về đào tạo sử dụng thì lúc này con trỏ trở nên rất cần thiết cho bài giảng của một giảng viên [11] Con trỏ này đòi hỏi phải có tính chính xác, thời gian di chuyển phải phù hợp với những

gì mà người giảng viên trình bày, đồng thời phải đồng bộ với tốc độ của luồng thông tin âm thanh và hình ảnh Sử dụng phương pháp mã hóa thông thường RTP cho các luồng hình ảnh này là không thích hợp, bởi vì tín hiệu hình ảnh sẽ không đạt được độ phân giải như mong muốn khi truyền trên mạng với băng thông bị hạn chế

Dạng của payload RTP cho con trỏ thời gian thực rất đơn giản Nó sẽ được thêm 3 bit dữ liệu cho ứng dụng đặc biệt này, payload sẽ sử dụng

24 bit cho con trỏ kết hợp với khoảng trắng từ hai phía và 3 bit cho biểu tượng số của con trỏ (pointer icon number) Các tem thời gian RTP sử dụng xung clock có tần số 90kHz, bằng với tần số của các luồng hình ảnh được xác định trong profile cơ sở về âm thanh và hình ảnh, do vậy việc đồng bộ con trỏ với các dữ liệu hình ảnh trở nên dễ dàng hơn [7]

4 Các khái niệm liên quan khác

4.1 Nén Header

Việc nén các header của gói tin IP/UDP/RTP là một đặc điểm rất quan trọng để tận dụng hiệu quả băng tần trên Internet Nếu header của RTP chưa được nén thì chiếm ít nhất 12 byte, còn header của gói tin IP

và UDP lớn hơn 28 byte Một số payload của dữ liệu RTP gồm có 20 byte hoặc hơn thế nữa, nhưng theo chuẩn nén RFC2508 thì các header của RTP chỉ còn chứa khoảng 2 đến 4 byte

Các header của RTP được nén hoạt động rất hiệu quả cho gói tin TCP/IP [ Thuật toán nén header cơ bản bỏ qua header của các field

giống nhau trong quá trình truyền, như địa chỉ IP và bộ nhận dạng nguồn RTP, bởi vì các bộ nhận dạng chỉ cần truyền duy nhất một lần, sau đó có thể bỏ qua Như vậy dung lượng các field có thể được giảm đáng kể bởi trong quá trình truyền các gói tin đến sau chỉ có một lượng thay đổi nhỏ Thuật toán nén header yêu cầu phải được lưu ở cả hai bên phát và bên thu Nếu có xảy ra hiện tượng mất gói tin thì header được nén sẽ mất đồng bộ và tăng lượng dữ liệu bị lỗi

4.2 Quản lý thông tin các gói RTP

Giao thức SNMP là giao thức quản lý mạng được sử dụng để quản lý

và giám sát toàn mạng bao gồm cả các router và các host SNMP được thiết kế cho việc truyền thông tin bằng cách dùng các đối tượng dữ liệu

cơ bản cho các mục đích khác nhau để tạo cấu trúc điều khiển thông tin (Structure of Management Information) SNMP lưu trữ các đối tượng quản lý mạng trong các MIB (Management Information Base) Các MIB chứa thông tin về các lớp RTP , các giao thức phát RTP cũng như các giao thức nhận RTP Mục đích chính của RTP MIB là tập hợp thống kê

về các lớp RTP trên mạng để xác định các trường hợp lỗi, thông tin có thể được sử dụng tại lớp 3 cho việc giám sát trên mạng [7]

5 Kết luận

Giao thức RTP đã được phát triển mạnh vào khoảng 10 năm trở lại đây và ngày càng trở nên tin cậy Bên cạnh giao thức RTP, IETF còn định nghĩa một số dạng payload cho việc truyền các dữ liệu khác nhau sử dụng giao thức RTP Hơn nữa, để tăng tính bảo mật IETF cũng đã giới thiệu phương pháp nén và điều khiển các luồng dữ liệu RTP Chỉ có một vấn đề cần quan tâm khi thực hiện truyền trên Internet, đó là việc điều khiển và khống chế hiện tượng tắc nghẽn luồng dữ liệu Chính vì vậy mà việc tìm ra phương pháp điều khiển tắc nghẽn vẫn luôn là một nhiệm vụ khó khăn và người ta vẫn không ngừng nghiên cứu để tìm ra và có thể khống chế nó

Từ khi giao thức RTP được công bố thì các ứng dụng của nó cho các hội nghị truyền hình và điện thoại Internet đã được phát triển rộng rãi Hơn nữa, có một số lượng lớn các phân tích thống kê cho thấy nó được ứng dụng rộng rãi trong các bộ trộn và bộ chuyển đổi, đồng thời nó còn được ứng dụng trong một số thư viện các phần mềm hữu ích khác Chỉ

có một điều cần quan tâm khi sử dụng giao thức RTP , đó là chưa thực

sự có chuẩn ứng dụng trong lập trình giao tiếp

Giao thức RTP là một giao thức được phát minh hoạt động trên lớp vận chuyển (Transport layer) do đó có thể coi nó là một giao thức thuộc lớp ứng dụng Tuy RTP thường được dùng trong các ứng dụng ở tầng vận chuyển nhưng nó cũng có thể dùng để ghép các gói dữ liệu thời gian thực của các ứng dụng khác nhau cho các giao thức ở lớp dưới Chính vì vậy mà theo như đánh giá của Henning Schlzrinne, một trong những tác giả chính của giao thức, thì RTP thực sự là một ứng dụng kép nghĩa là nó

có thể được coi là một giao thức của lớp ứng dụng nhưng đồng thời cũng

có thể hoạt động như một hệ thống độc lập

Chương 2: TRUYỀN THÔNG TIN QUA INTERNET

Với sự phát triển của Internet như hiện nay, việc trao đổi thông tin giữa các máy tính là nhu cầu rất cần thiết Người ta cần có sự trao đổi dữ liệu của các máy tính ở các vị trí địa lý khác nhau, từ đó ta có thể quản lý

dữ liệu tập trung Mô hình sử dụng có thể là giữa Server (máy chủ) với Client (máy trạm) hoặc giữa các Client với nhau Để các nguồn dữ liệu

có thể chia sẻ hoặc trao đổi với nhau giữa các máy tính thì ta phải xây dựng cách cập nhật và truy xuất các nguồn dữ liệu này

1 Tổng quan về hệ thống Web

1.1 Giới thiệu:

Hệ thống Web là một hệ thống cung cấp thông tin trên mạng Internet thông qua các thành phần như các Server (máy chủ), Web Browser (trình duyệt Web) và nội dung thông tin

1.2 Mô hình hệ thống Web nói chung:

1.3 Nguyên tắc hoạt động:

Mạng dịch vụ Web là một mạng các máy tính liên quan đến dịch vụ Web bao gồm các máy chủ cung cấp dịch vụ, các máy tính và các thiết bị nhằm phục vụ cho việc cung cấp dịch vụ trên nền Web

Khi máy Client kết nối vào Internet thì người sử dụng sẽ dùng trình duyệt Web gõ tên miền cần truy cập để gửi yêu cầu đến máy chủ Sau đó Web Server sẽ xem xét và thực hiện các yêu cầu từ phía Web Browser Nếu trang Web là tĩnh thì Web Server sẽ lấy thông tin lưu sẵn trên máy chủ, còn nếu là trang Web động thì sẽ sử dụng các ngôn ngữ lập trình Web như ASP, PHP, JSP, CGI,… để kết nối và khai thác dữ liệu [1]

2 Ngôn ngữ ASP

2.1 Ngôn ngữ HTML (Hyper Text Markup Language)

Ngôn ngữ HTML hay còn gọi là ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản là một ngôn ngữ thông dụng hiển thị Web Thực chất HTML không phải là một ngôn ngữ lập trình, sở dĩ nó được gọi là ngôn ngữ vì nó gồm các tập hợp nhỏ các nhóm ký tự được sử dụng theo một quy tắc nhất định để hiển thị kiểu dáng, vị trí, kích thước của văn bản hay các đối tượng nào

2.2 Ngôn ngữ ASP

2.2.1 Cơ bản về ASP

ASP (Active Server Page) không hẳn được coi là một ngôn ngữ lập trình, Microsoft chỉ gọi nó là ngôn ngữ kịch bản phía Server (Server-Side Scripting), môi trường này cho phép tạo và chạy các ứng dụng Web Server động có hiệu quả cao Để làm việc trong môi trường này, các đoạn mã (Code) của ASP thường sử dụng VBScript hay JavaScript Các đoạn Code của ASP có thể xuất hiện mọi nơi trong trang HTML, giữa ASP và HTML có sự gắn bó chặt chẽ với nhau Với ASP, ta có thể chèn các Script vào trực tiếp các file HTML, khi đó thì việc tạo ra một trang HTML và xử lý Script trở nên đồng thời làm cho hoạt động của Website linh hoạt, uyển chuyển

Nội dung các Script sử dụng trong các trang ASP được chứa trong tag

để thực hiện ngay hoặc trong các sự kiện sau này

Còn JavaScript là ngôn ngữ được phát triển bởi Nescape thiết kế tựa như Java của Sun Cấu trúc của JavaScript đơn giản dễ dàng cho người

sử dụng, được chia làm hai loại: JavaScript cho phía Server và JavaScript cho phía Client Nói chung hai loại Script này tương đối giống nhau, phía trên Server dùng để tương tác các ứng dụng trên Server còn phía Client dùng để trình bày và chạy trên máy của người sử dụng Nội dung đoạn mã JavaScript được chưa trong tag:

<script language="javascript" src=“file.js”>

</script>

hoặc: <script language="javascript">

Nội dung của Script

cấp dưới dạng các file dll

Các ưu điểm của ASP [1]:

- Cho phép soạn thảo, chỉnh sửa các thành phần của một trang Web một cách năng động

- Truy vấn của người sử dụng hoặc dữ liệu được gửi qua các Form định sẵn

- Người sử dụng cũng có thể tuỳ chỉnh được trang Web theo yêu cầu

- Cấu trúc đơn giản, dễ học, dễ sử dụng, dễ phát triển, dễ sửa đổi và tốc độ xử lý nhanh

- Tính bảo mật cao vì từ trình duyệt không thể nhìn được các mã lệnh viết bằng ASP

- Các trang ASP trả kết quả thành các file HTML nên có thể xem được bằng bất cứ trình duyệt nào

- Những chương trình ASP được lập trình tốt sẽ làm giảm tải của đường truyền

2.2.2 Mô hình hoạt động của ASP

Cách thức thực hiện của ASP như sau: khi người sử dụng (User) ở

các máy trạm (Client) gửi yêu cầu (Request) đến một file dạng asp

thông qua trình duyệt Web (Web Browser) thì các Script chứa trong file

.asp sẽ được chạy trên Server đó và tuỳ thuộc vào trang đó là tĩnh hay

động, kết quả sẽ được trả về cho trình duyệt tại Client dưới dạng một trang HTML

Thực chất quá trình tạo trang HTML và thực thi các Script là hai quá trình hoàn toàn riêng biệt, các Script sẽ được ASP Engine dịch và thực thi trước khi chuyển kết quả cho WebServer Sau đó kết quả này sẽ kết hợp với các mã HTML để tạo nên một trang Web, việc nhúng các Script vào trang HTML chỉ làm đẩy nhanh tốc độ phát triển ứng dụng mà thôi Các ASP Script khi viết không cần biên dịch hay kết nối, nhưng có thể

sử dụng được ở mọi nơi do môi trường hoạt động của chúng là mạng, mang tính chất toàn cầu

2.2.3 Tạo một trang ASP

Trang ASP là một file văn bản có phần đuôi mở rộng là asp, nội

dung của nó chứa các thành phần như sau:

- Các dòng văn bản (Text)

- Các thẻ HTML

- Các Script

Ta có thể tạo một trang ASP với bất kỳ chương trình soạn thảo nào

như Notepad, Word, hay bằng FrontPage với tên file là *.asp

<html>

<body>

<% Response.Write "Xin chao moi nguoi!" %>

Client(Göi yªu cÇu

sẽ dịch các đoạn mã lệnh trong cặp thẻ này và gửi kết quả dưới dạng HTML cho phía Client

2.3.2 Khai báo biến trong ASP

Trong VBScript dùng từ khóa Dim để khai báo biến:

<% = "Day la" & ten_bien %>

</html>

2.3.3 Biến phiên và biến ứng dụng

Biến phiên (Session) là biến lưu thông tin một người sử dụng, có giá trị trong tất cả các trang Web trong suốt phiên của người sử dụng và được tính từ lúc người sử dụng bật trình duyệt đến khi tắt trình duyệt Biến ứng dụng (Application) lưu trữ thông tin của tất cả các người sử dụng trong một ứng dụng và chỉ bị xóa khi tắt ứng dụng

Biến phiên và biến ứng dụng được tạo bằng các đối tượng Session và Application, cú pháp tạo biến như sau:

<% Session(ten_bien) = Gia tri khoi tao %>

<% Application(ten_bien) = Gia tri khoi tao %>

2.3.4 Khai báo thủ tục, hàm và cách gọi

2.3.4.1 Đối với VBScript:

</Script>

- Cách gọi

Call Ten_thu_tuc(gia_tri_truyen_cho_thu_tuc)

2.3.5 Tạo liên kết giữa các file

Ta có thể tạo liên kết giữa các file dùng chung hoặc tránh trường hợp nội dung của một file quá dài bằng cách chia nhỏ các file và liên kết chúng lại với nhau trong file chính bằng chỉ dẫn #include, cú pháp liên kết như sau:

<! #include file = “ten_file_lien_ket” >

2.3.6 Các đối tượng Component

2.3.6.1 Khái niệm về Component

ActiveX Component là một file chứa những đoạn Code để thực hiện một công việc hay một số công việc hoàn chỉnh nào đó giúp cho người lập trình không phải viết lại nữa, nó là chìa khóa để xây dựng nên các

ứng dụng Web mạnh, thường được lưu trữ dưới dạng file dll hoặc exe

2.3.6.2 Sử dụng các Component

Mỗi một Component có thể chứa một hoặc nhiều đối tượng trong nó, mỗi đối tượng đó lại có các phương thức và thuộc tính riêng Để sử dụng được các đối tượng này thì ta phải gắn nó với một biến nào đó bằng phương thức:

Server.CreateObject

Cú pháp như sau:

<% Set ten_bien = Server.CreateObject(“ten_Object”) %>

<% var ten_bien = Server.CreateObject(“ten_Object”) %>

2.3.6.3 Phương thức và thuộc tính của đối tượng

Đối tượng bao gồm thuộc tính và phương thức, trong đó thuộc tính là những biến để lưu trạng thái, còn phương thức là hàm để thực hiện các công việc liên quan đến đối tượng Trong ASP có chứa sẵn một số đối tượng giúp cho người lập trình thực hiện một số chức năng nào đó, nên

ta có thể sử dụng mà không cần khai báo, cú pháp sử dụng để gọi phương thức và đặt giá trị cho thuộc tính là:

Doi_tuong.phuong_thuc [tham_so_truyen]

Doi_tuong.ten_thuoc_tinh = gia_tri

Ví dụ về sử dụng phương thức Write của đối tượng Response viết dòng chữ được truyền như một tham số:

<% Response.Write “Chao moi nguoi” %>

2.3.6.4 Giải phóng đối tượng

Khi không sử dụng đến đối tượng nữa, ta có thể giải phóng đối tượng

để nó không chiếm tài nguyên của hệ thống, sử dụng câu lệnh:

Set Ten_doi_tuong = Nothing

2.3.7 Các đối tượng của ASP [1]

Trong ASP chủ yếu có các đối tượng như sau:

- Application: cung cấp các phương thức và thuộc tính để chia sẻ thông tin giữa các User trong cùng một ứng dụng, tạo và hủy các đối tượng và biến có phạm vi hoạt động ở mức ứng dụng

- Request: lấy các thông tin Client chuyển đến WebServer thông qua HTTP Thông thường HTTP Request bao gồm các tham số

được truyền từ một Form trong HTML theo phương thức Post hoặc Get

- Response: điều khiển việc gửi thông tin tới User

- Server: truy nhập tới các phương thức và thuộc tính trên Server

- Session: lưu trữ tất cả các thông tin cho một phiên làm việc của người sử dụng

Chương 3: ĐIỀU KHIỂN CỔNG LPT

1 Giới thiệu:

Cổng LPT của máy tính (hay còn gọi là PC Parallel Port) là một đầu cắm cái gồm 25 chân (25 pin female – DB25) [21] Cấu tạo của nó như sau:

Hình 1: Cấu tạo cổng LPT

2 Điều khiển cổng LPT

Như trên hình vẽ ta thấy từ chân 2 đến chân 9 của cổng LPT là 8 bit

dữ liệu đầu ra (tương ứng từ D0 đến D7) Các chân đầu ra này có dạng TTL, nghĩa là trạng thái dữ liệu ở các mức 0 hoặc 1 Để điều khiển được các thiết bị qua cổng này, ta phải tạo được các mức điện áp ra tương ứng tại các chân mà ở đó có thiết bị cần điều khiển

Như vậy ta cần phải đưa được các mức điện áp tại đầu ra dữ liệu theo

ý muốn Với hệ điều hành Windows 2k/XP nguyên bản, ta không thể truy xuất trực tiếp phần cứng qua các hàm in/out port được, nghĩa là không thể gọi trực tiếp các hàm API để thực hiện lệnh in/out dữ liệu tại cổng LPT được Chính vì vậy ta phải tạo một thư viện chứa các hàm API

mà ở đó ta có thể gọi chúng để thực hiện các lệnh in/out port theo yêu

cầu Để thực hiện được việc này ta lưu file inpout32.dll của thư viện truy

cập LPT trên Win2k/XP vào thư mục hệ thống của Windows theo

đường dẫn: C:\Windows\system32

Công việc tiếp theo là tạo một COM để truy xuất phần cứng Công nghệ lập trình tạo COM tương đối phức tạp, để đơn giản hóa, ta có thể hiểu COM là một đối tượng mà người lập trình tạo ra nhằm mục đích thực hiện một công việc gì đó Việc sử dụng COM đơn giản chỉ là cung cấp các tham số, gọi hàm và nhận kết quả Trong lập trình ASP thì việc

sử dụng COM được thực hiện bởi lệnh như sau:

Khai báo COM: Dim obj[tên_COM]

Ví dụ: Dim objLPT Tham chiếu đến COM: Set obj = CreateObject(“tên _COM_đăng_ký”)

objLPT=Server.CreateObject("LPTControlCOM")

Gọi một hàm của COM: obj[tên_COM].tên_hàm(tham_số…)

Ví dụ: objLPT.InPort(STATUS) Sau đây là ví dụ về việc tạo một COM để truy xuất cổng LPT bằng Visual Basic 6.0 trong bộ Visual Studio 6.0 của Microsoft:

Khởi động Visual Basic 6.0 lên, tạo một Activex DLL project

Project mới được mở ra có dạng như sau:

Ta có thể đặt tên cho COM này bằng bất kỳ tên nào tùy ý, ví dụ ta đặt

tên cho COM là LPTControlCOM trong cửa sổ Name Properties

Tiếp theo ta đổi tên Class1 thành LPTControl

và viết Code cho nó như sau:

Private Declare Function Inp Lib "inpout32.dll" _

Alias "Inp32" (ByVal PortAddress As Integer) As Integer

Private Declare Sub Out Lib "inpout32.dll" _

Alias "Out32" (ByVal PortAddress As Integer, ByVal Value As Integer)

Function InPort(PortAddress)

InPort = Inp(PortAddress)

End Function

Sub OutPort(PortAddress, Value)

Out PortAddress, Value

End Sub

Lưu Project vào thư mục C:\Minh\

với tên Class là C:\Minh\LPTControl.cls

và tên Project là C:\Minh\LPTControlCOM.vbp

Tiếp theo ta sẽ cho Visual Basic biên dịch Project

LPTControlCOM.vbp thành COM để có thể sử dụng được

Cách biên dịch như sau:

Vào Menu File và chọn Make LPTControlCOM.dll

Lưu vào thư mục C:\Windows\system32

Sở dĩ ta lưu vào thư mục này vì LPTControlCOM.dll được coi như là

một file hệ thống của Windows

Bước tiếp theo ta sẽ đăng ký LPTControl.dll với Windows, ta sẽ mở

cửa sổ lệnh (Command Windows) và gõ lệnh:

C:\>regsvr32 :\windows\system32\LPTControl.dll

Khi đó Windows sẽ có thông báo:

Nghĩa là ta đã đăng ký thành công một COM với Windows

Với lập trình trên Internet bằng ngôn ngữ ASP có sử dụng các script (Java script hoặc VB script) thì ta có thể gọi COM này để truy xuất đọc

và ghi (read/write) các thanh ghi trạng thái của LPT bằng những câu lệnh đơn giản

Ví dụ ta dùng ngôn ngữ kịch bản VB script thì các câu lệnh sẽ như sau:

Khởi tạo COM như sau:

Set

Với địa chỉ các thanh ghi trạng thái của LPT (hệ Hexa)

DATA = 378 STATUS = 379 CONTROL = 37a thì ta có thể đọc thanh ghi trạng thái STATUS như sau:

x= objLPT.InPort(&H379) hoặc ghi dữ liệu ở các đầu ra bằng lệnh:

objLPT.OutPort(&H378,y)

Để kết thúc việc truy xuất LPT, ta dùng câu lệnh như sau:

Set objLPT = Nothing Việc xác định giá trị bit cho các chân của LPT được cung cấp bởi bảng sau [28]: