Những vấn đề kinh tế chủ yếu để phát triển nông nghiệp Đông Mỹ – Thanh Trì - Hà Nội theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lich - Luận văn, đồ án, đề tài tốt nghiệp

Do vậy, nông nghiệp của các nước hiện nay đang chuyển theo hướng nông nghiệp sinh thái bên vững, nông nghiệp sản xuất sản phẩm chất lượng cao sản phẩm sạch và nông nghiệp kết hợp với sự

Lời nói đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, trong hoạt động kinh tế- xã hội ở hầu hết các quốc gia đều coi trọng việc xây dựng và thực hiện các chương trình phát triển kinh tế- xã hội thông qua

các dự án cụ thể nhằm đầu tư phát triển nền kinh tế

Việt Nam đang trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tốc độ tăng trưởng kinh tế liên tục đạt ở mức cao và ổn định Bình quân hàng năm thời kì 1991-1997 GDP tăng 8,2% Hai nam 1998, 1999 do ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính khu vực, tốc độ tăng trưởng của nước ta tuy có cham lại (1998: 5,8%, 1999: 4,8%) song vẫn thuộc loại cao so với khu vực Nhờ

đó qui mô kinh tế Việt Nam không ngừng lớn mạnh So với năm 1990, năm 1997 qui mô kinh tế nước ta gấp 1,76 lần và năm 1998 gấp 1,8 lần Kinh tế phát triển đã tạo ra những tiền đề hết sức cơ bản cho việc giải quyết các vấn đề xã hội đặc biệt

là từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nông dân

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu rất đáng tự hào về xây dựng phát triển

kinh tế, nâng cao mức sống của nhân dân thì vấn để môi trường- yếu tố cực kì quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước lại chưa được sự quan tâm thích đáng Hà Nội là trung tâm, là thủ đô của cả nước nên quá trình đô thị hoá diễn ra rất mạnh, rất nhanh chóng Nhận thức được những tác động tiêu cực của đô thị hoá ảnh hưởng, tác động đến môi trường sinh thái ở khu vực nông nghiệp nông thôn ven đô (ngoại thành ), thành phố Hà Nội đã có chủ trương xây

dựng và triển khai các dự án nhằm bảo về và phát triển bền vững môi trường sinh

thái nông nghiệp, nông thôn trong các khu vực này Hiện nay, có rất nhiều các dự

án phát triển và bảo vệ môi trường sinh thái nông nghiệp, nông thôn ở khu vực

ngoại thành đang được triển khai thực hiện, đặc biệt là trong các dự án được triển

khai thực hiện thành phố và các cấp chính quyền rất coi trọng vấn đề phát triển

nông nghiệp theo hướng kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch, cụ thể một số dự án đang được triể khai theo hướng kết hợp trên như ở: Đông Mỹ - Thanh Trì, Phú Diễn - Từ Liêm, Minh Phú - Sóc Sơn, Phù Đổng — Gia Lam

Tuy thời gian triển khai, thực hiện các dự án trên mới được một vài năm gần đây (từ năm 2001), nhưng việc tổng kết đánh giá kịp thời đúng thực trạng những kết quả đạt được của sự kết hợp, đồng thời làm rõ những tồn tại, nguyên nhân của

nó trong quá trình thực hiện nhằm phát huy tối đa các ưu điểm và thành quả đã có, rút kinh nghiệm khắc phục các hạn chế, hoàn thiện, bổ sung các giải pháp nâng cao hiệu quả của sự kết hợp nông nghiệp với du lịch trong dự án là cần thiết và

cấp bách Do vậy em đã chọn đề tài: “ững vấn để kính tế chủ yếu để phát triển

nông nghiệp Đông Mỹ - Thanh Trì - Hà Nội theo hướng kết hợp nông nghiệp với dụ lich’ lam đề tài luận văn tốt nghiệp

- Đề xuất các giải pháp kinh tế - Kĩ thuật, một số chỉ tiêu kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả của dự án

3 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian chuyên đề nghiên cứu các vấn đề chính của dự án đang diễn

ra trên toàn xã Đông Mỹ- Thanh Trì- Hà Nội

- Về thời gian: nghiên cứu toàn bộ quá trình triển khai dự án giai đoạn 1 và các bước chuẩn bị cho dự án từ năm 2001 - 2005

4 Kết cấu chuyên đề

Ngoài lời mở đầu, kết luận và các danh mục tài liệu tham khảo chuyên đề có kết cấu chính gồm 3 chương

Ghương 1: Cơ sở lí luận về phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp

nông nghiệp với du lịch

Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp ở Dong Mỹ - Thanh Trì theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

hương 3: Quan điểm, phương hướng và các giải pháp cơ bản nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

Chuong 1: Co sé li luan vé phat trién nong nghiép theo

hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

1.1 Sự cần thiết phải kết hợp giữa nông nghiệp với các ngành kinh tế quốc dân

1.1.1 Các xu hướng phát triển của nông nghiệp hiện đại

Cho đến nay năng lượng sử dụng trong nông nghiệp thế giới còn rất khiêm tốn Theo tài liệu của FAO năm 1972- 1973 nông nghiệp toàn thế giới mới sử dụng 3,5% tổng năng lượng hoá thạch, giai đoạn 1985- 1986 tăng nên 4,1% và đến năm

2001 nông nghiệp thế giới sử dụng khoảng 5,3% tổng năng lượng hoá thạch hàng hoá của thế giới Sự phân bố sử dụng năng lượng hoá thạch cũng không đều: một lao động nông nghiệp ở các nước phát triển sử dụng năng lượng nhiều gấp 30 lần

1 lao độmg nông nghiệp ở các nước đang phát triển; về vật tư Kĩ thuật nông

nghiệp, các nước phát triển sử dụng 60% tổng số phân hoá học, trên 50% tổng số thuốc trừ sâu, trừ cỏ, 75% tổng số máy kéo 70% tổng số thức ăn gia súc của thế

giới

Sang thế kỉ XXI, nông nghiệp thế giới có thể phải sử dụng năng lượng nhiều

hơn thế kỉ XX để tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hoá nông nghiệp Nhưng để sử

dụng năng lượng trong nông nghiệp có hiệu quả phải điều chỉnh hợp lí giữa các khu vực: theo hướng giảm năng lượng và vật tư kĩ thuật ở các nước phát triển, tăng

ở các nước đang phát triển Năm 1979 tổng giam đốc FAO đã nêu ý kiến: “ các

nước nghèo phải được sử dụng thêm phân khoáng và hoá chất trừ sâu bệnh nhưng không nên sao chép phương pháp đang dùng ở các nước giàu” Nếu hạn chế sử dụng năng lượng trong nông nghiệp thì ở những nước đang phát triển sản xuất lương thực sẽ giảm sút dẫn đến thiếu đói Vì vậy, mô hình nông nghiệp của các nước phát triển sẽ điều chỉnh theo hướng giảm chỉ phí năng lượng, giảm nội dung, mức độ công nghiệp hoá để tăng hiệu suất sử dụng năng lượng và hạn chế ô nhiễm môi trường Mô hình nông nghiệp của các nước đang phát triển sẽ điều chỉnh theo

hướng tăng chi phí năng lượng hợp lí, không dập theo khuôn mẫu của các nước công nghiệp phát triển trước đây nhằm đảm bảo hiệu suất sử dụng năng lượng khá

và chống gây ô nhiễm môi trường

Mặt khác như chúng ta biết, con người là thành viên quan trọng bậc nhất của tất cả các hệ sinh thái, hệ sinh thái nông nghiệp, của tất cả các nền sản xuất nông nghiệp, con người luôn giữ vai trò chủ động Với chí tuệ của mình con người có

thể lựa chọn con đường duy nhất đúng, phù hợp với lợi ích của mình; có thể điều

khiển các hệ sinh thái theo hướng có lợi nhất Trong sản xuất nông nghiệp, con người không chỉ giới hạn mục tiêu của mình trong việc tạo ra các sản phẩm có ích cho mình trong giai đoạn trước mắt mà còn phải nghĩ đến lợi ích của nhiều thế hệ mai sau Tối ưu hoá sản xuất nông nghiệp đã trở thành một yêu cầu cơ bản của nền nông nghiệp tiên tiến

Tối ưu hoá là chọn một phương thức sản xuất hợp lí, tốt nhất trong từng điều kiện cụ thể Trong sản xuất nông nghiệp cũng vậy, cần tối ưu hoá với các nôi dung

cơ bản sau:

- Thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người về sản phẩm nông nghiệp, nghĩa là phải đạt năng xuất cây trồng và vật nuôi cao, sản lượng nông nghiệp cao, phẩm chất nông sản phải tương ứng với mức đầu tư vật chất đạt hiệu quả kinh tế cao

- Thoả mãn nhu cầu hiện tại nhưng không làm phương hại đến nhu cầu của các thế hệ tương lai

- Thảo mãn nhu cầu hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng đến các nhu cầu khác của con người Con người là một bộ phận tích cực của thiên nhiên và mãi mãi hoà nhập với thiên nhiên, đứng trên các quan điểm này thì việc có một nền nông nghiệp sinh thái bên vững mới kết hợp hài hoà giữa những cái tích cực, những cái đúng đắn, những cái hợp lí của nên nông nghiệp công nghiệp hoá và sinh học nông nghiệp.

Ngoài những yêu cầu, đòi hỏi trên thì vấn đề ô nhiễm môi trường nói chung và

ô nhiễm môi trường nói riêng hiện nay đang ở mức báo động đỏ Vấn đề ô nhiễm không khí, tiếng ồn, đất đai, nguồn nước, đa dạng sinh học có liên quan trực tiếp đến môi trường sản xuất nông nghiệp Tóm lại, trước những yêu cầu đòi hỏi của

sự phát triển theo qui luật tiến hoá của con người, của một nền nông nghiệp hiện đại và của những yêu cầu của hiện tại, con người cần tiến tới phát triển một nền nông nghiệp sao cho có thể kết hợp tổng hoà giữa tự nhiên và con người, nhằm khai thác tối đa những lợi thế của từng vùng, từng khu vực Vì vậy, đòi hỏi hay sự cần thiết cần có một mô hình sản xuất nông nghiệp hợp lí là rất cần thiết

Trong một vài thập kỷ gần đây, sự thay đổi các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thế giới diễn ra rất phức tạp, trong nó chứa đựng nhiều yếu tố thuận lợi, đồng thời cũng có nhiều khó khăn thách thức đối với việc phát triển nông nghiệp nói riêng và phát triển nên kinh tế nói chung Đó là do quá trình công nghiệp hoá

và thị trường hoá, nông nghiệp các nước đang chuyển dần từ chế độ thâm canh truyền thống lên thâm canh hiện đại Mặt khác, với áp lực về dân số tăng quá nhanh 2-3%/năm, với động lực lợi nhuận trong cơ chế thị trường, nhất là động lực

lợi nhuận tối đa của chủ nghĩa tư bản, nông nghiệp đã phát triển theo kiểu khai

thác tước đoạt thiên nhiên dẫn tới những hiện tượng phổ biến: nông nghiệp "hầm mỏ" bóc lột đất, tốc độ phá rừng lấy đất trồng trọt vượt quá tốc độ tái sinh của nó Việc áp dụng cơ giới hoá, hoá học hoá và thuỷ lợi hoá chưa lấy công nghệ sinh học và cải thiện tầng thổ nhưỡng làm trung tâm Những hành động khai thác mang tính tước đoạt thiên nhiên trong nông nghiệp cùng với quy mô và tốc độ khai thác tài nguyên quá lớn, quá nhanh, và lượng chất thải quá nhiều trong công nghiệp hoá đang làm cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng

Trước những thực tế đó, con người đã nhận thức ra được vấn đề này rất sớm Năm 1972 hội nghị liên hợp quốc về môi trường ở Stockhom đã và tuyên bố kêu gọi:” bảo vệ và cải thiện môi trường của con người là một vấn đề lớn có ảnh hưởng tới phúc lợi của con người và phát triển kinh tế toàn thế giới” đó là khát

khao khẩn cấp của các dân tộc trên thế giới và là nhiệm vụ của mỗi chính phủ 20 năm sau, Hội nghị Rio 1992 ở Braxin đã ra tuyên bố mang tính đòi hỏi thông qua

* Chương trình hành động Agenda 21” đối với mỗi quốc gia và chính phủ Với tuyên bố Rio 1992 và chương trình hành động 21 đánh giấu việc phát triển kinh tế bền vững nhằm nhu cầu lợi ích không chỉ cho thế hệ ngày nay mà cho cả thế hệ mai sau phát triển kinh tế đi liên với bảo tồn môi trường sinh thái, phát triển hiệu quả đi đôi với việc thực hiện công bằng xã hội, xoá đói giảm nghèo Riêng trong nên nông nghiệp thì đó là phát triển nên nông nghiệp theo hướng nông nghiệp sinh thái bền vững trên cơ sở thu hút lôi cuốn nông dân thực hiện và tham gia tổ chức, quản lí việc thực hiên Thực tế đây là một mô hình nông nghiệp không loại trừ phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật, mà sử dụng chúng một cách hợp lí hơn có hiệu qủa hơn, tránh ô nhiễm môi trường, đồng thời tăng sử dụng các loại phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh, cũng như các chế phẩm vi sinh vật và đưa các loại giống cây trồng, giống vật nuôi có năng suất cao đã tạo được đưa vào sản xuất đại trà, để nhằm bảo vệ chính môi trường sản xuất nông nghiệp, cũng như bảo vệ môi trường sống nói chung Hay chính là việc người ta chú trọng tới mối quan hệ hài hoà giữa sinh vật và môi trường

Mặt khác ở các quốc gia trên thế giới hiện nay, việc quá lạm dụng khi sử dụng phân bón hoá học, thuốc phòng trừ sâu bệnh hoá học và các chất kích thích hoá học trong sản xuất nông nghiệp nhằm tăng năng suất cây trồng và vật nuôi, mà không quan tâm đến tác hại của việc quá lạm dụng nó Mặc dù, việc sử dụng phân bón hoá học và thuốc trừ sâu bệnh là chìa khoá của sự thành công trong cách mạng xanh và đảm bảo nhu cầu lương thực Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh trong thời gian qua do con người không quan tâm tới việc sử dụng các sản phẩm hoá học vào sản xuất nông nghiệp làm cho có rất nhiều vấn để về môi trường trong sản xuất nông nghiệp nảy sinh, như:

- Gây độc hại cho môi trường nước, môi trường đất bởi thuốc trừ sâu và nitrat (ÑO;) và do đó, tác động xấu đến sức khoẻ còn người, các động vật hoang dã và làm suy thoái các hệ sinh thái

- Gây độc hại cho lương thực, thực phẩm, thức ăn cho gia súc bởi dư lượng thuốc trừ sâu, hàm lượng nitrat và các chất kích thích sinh trưởng vượt qua mức cho phép

- Gây tổn hại cho các nông trại và các nguồn tài nguyên thiên nhiên do thuốc trừ sâu, ảnh hưởng tới sức khoẻ người lao động, tới cộng đồng

- Gây độc hại cho bầu khí quyển bởi khí amôniac (NH;); nitơ ôxit; mêtan và nhiều chất khác sinh ra từ quá trình đốt, làm suy giảm tầng ôzôn, làm Trái đất nóng lên và gây ô nhiễm bầu khí quyển

- Sử dụng quá mức các tài nguyên thiên nhiên gây suy thoái nước ngầm, mất dan các loài động vật và các nguồn năng lượng tự nhiên, làm mất khả năng hấp thụ phế thải của chúng, dẫn đến lụt lội và mặn hoá

Có thể chỉ ra những vấn đề nảy sinh trong ô nhiễm do hoạt động sản xuất nông nghiệp như trong bảng sau:

Gây độc hại cho nguồn nước

- Thuốc trừ sâu - Gây độc hại cho nước mưa, nước bề mặt và nước

ngầm, gây độc cho động vật hoang dại và vượt

ngưỡng chuẩn đối với nước uống

- Nitrat - Gây các hội chứng ở trẻ em và có thể gây ung thư

- NÑitrat, phôtphat - Sinh trưởng tảo và phú dưỡng gây ra mùi hôi thối,

tac ngén nước mặt, cá chết, phá huỷ bãi san hô, phát

triển kém do các độc tố của tảo

- Khử ôxy của nước và cá chết, mùi khó chịu

- Khử ôxy của nước và cá chết, mùi khó chịu

Gây độc hại thức ăn cho người và gia súc

- Thuốc trừ sâu - Tồn dư thuốc trừ sâu trong thức ăn

- Nitrat - Gia tăng nitrat trong thức ăn, gây ra một số bệnh

cho người và gia súc

Gây độc hại cho môi trường tự nhiên và nông trại

- Độc hại cho người, mùi khó chịu

- Độc hại cho người và động vật

- Hạn chế sự phát triển của quần xã thực vật, có thể

có vai trò làm chết cây

- Lam tang ham lượng kim loại nặng trong đất

- Độc hại cho sức khoẻ của người và động vật

- Mui: dong vai tro trong viéc tao ra mua axit

- Đóng vai trò làm suy thoái tầng ôzôn và sự nóng lên của khí hậu toàn cầu

- Đóng vai trò làm khí hậu toàn cầu nóng lên

de doa tới sức khoẻ của con người Trước thực tế này các nước đã tự tìm hướng

phát triển cho mình, để phát triển đất nước, cũng như phát triển nông nghiệp một

cách toàn diện tránh các tác động tiêu cực làm ảnh hưởng đến sự phát triển bên vững trong tương lai Do vậy, nông nghiệp của các nước hiện nay đang chuyển theo hướng nông nghiệp sinh thái bên vững, nông nghiệp sản xuất sản phẩm chất lượng cao (sản phẩm sạch) và nông nghiệp kết hợp với sự phát triển bền vững của môi trường

1.1.2 Sự cần thiết kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch

Trong xu thế phát triển của nông nghiệp thế giới như hiện nay, hoạt động sản xuất nông nghiệp không còn chỉ giới hạn trong việc tạo việc làm và thu nhập cho một bộ phận dân cư sinh sống trong khu vực nông nghiệp, nông thôn nữa mà trở thành phương thức tồn tại của toàn xã hội Chính vì vậy, có một nền nông nghiệp thật sự vững mạnh đã và đang trở thành vấn đề quan tâm của nhiều quốc gia

Bên cạnh quá trình phát triển của nền nông nghiệp thế giới thì các ngành kinh

tế khác cũng phát triển không ngừng, đã tác động qua lại với ngành nông nghiệp làm xuất hiện nhiều mô hình nông nghiệp ngoài vai trò chính là cung cấp các nhu cầu lương thực, thực phẩm cho dân cư, thì cũng xuất hiện một số vai trò mới mà

sự cần thiết của nó với đời sống dân cư cũng không phải là không quan trọng Đó

là nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm có chất lượng cao, nhu cầu tiêu dùng các dịch

vụ du lịch, vui chơi, giải trí và hưởng thụ bầu không khí trong lành ở khu vực nông nghiệp, nông thôn mà điều này chỉ có được do đặc điểm của khu vực nông

nghiệp, nông thôn mang lại mà cũng chỉ có nó mới có thể đáp ứng được Do hiện nay quá trình đô thị hoá ngày càng mở rộng, khu vực dân cư đô thị có thu nhập ngày càng tăng, đời sống ngày càng cao, mặt khác dưới sức ép của tính chất công việc căng thẳng nên thường xuất hiện nhu cầu nghỉ ngơi cuối tuần tận hưởng không khí trong lành của thiên nhiên Chính những đòi hỏi này đã thúc đẩy phải phát triển và xuất hiện một sự kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch

Sự kết hợp này là một điều hoàn toàn hợp lí và đúng đắn, nó phù hợp với xu hướng phát triển chung của quy luật phát triển (có cầu —> cung), đó là trước những nhu cầu của xã hội ngày càng tăng về các dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí bởi thu nhập cũng như mức sống của người dân ngày càng được cải thiện và càng tăng cao Có thể nói sự kết hợp giữa ngành nông nghiệp với ngành du lịch là một sự kết hợp đúng đắn nếu như sự kết hợp này tuân thủ các mối quan hệ kinh tế — xã hội nhưng đồng thời cũng phải tuân thủ các mối quan hệ với các điều kiện tự nhiên

Khi đó nó sẽ không ngừng thúc đẩy nhau phát triển

Mặt khác, khi mà tất cả các ngành kinh tế đều không ngừng phát triển và mở

rộng với tốc độ cao thì sự phát triển đó đã thúc đẩy nhau cùng phát triển là một

điều tất yếu Nông nghiệp sẽ phát triển bền vững hơn bằng việc có thêm các nguồn thu nhập do các hoạt động dịch vụ du lịch mang lại, cơ hội tái đầu tư mở rộng sản xuất nông nghiệp bằng các nguồn thu này sẽ tăng Khi đó nông nghiệp

có thể tận dụng tối đa các nguồn lực của mình trong qua trình sản xuất, bởi nông nghiệp khi đó ngoài việc có những nguồn thu bằng trực tiếp sản xuất thì có thể có thêm những nguồn thu khác do ngành du lịch đem lại Nhưng cũng có thể thấy ngược lại, nông nghiệp cũng mở ra cho ngành du lịch một cơ hội rất lớn để phát triển các dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí đáp ứng nhu cầu của xã hội ngày càng tăng như hiện nay Bởi nông nghiệp bước sang thế kỷ XXI phát triển theo xu hướng nông nghiệp sinh thái bền vững, khi đó nông nghiệp sẽ có rất nhiều tiềm năng về du lịch sinh thái

Có thể thấy rằng sự kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch là một điều rất cần thiết cho việc phát triển một nên nông nghiệp sinh thái bền vững phù hợp với xu

hướng phát triển chung của nền nông nghiệp thế giới Phù hợp với việc có thể tận

dụng các tiềm năng rất lớn, tiềm ẩn của nông nghiệp vào trong ngành du lich- dịch vụ Mặt khác, nông nghiệp là một ngành có vai trò quan trọng đối với đời sống con người Nó là ngành cung cấp nông sản phục vụ nhu cầu thiếy yếu của đời sống con người đồng thời góp phần bảo vệ môi trường sinh thái Tuy nhiên, vai trò trên chỉ phát huy tác dụng khi nông nghiệp được phát triển theo hướng của nông nghiệp sinh thái bền vững không chỉ tạo ra một lượng nông sản phục vụ nhu cầu hiện tại mà nó còn hướng tới sự bảo vệ nguồn lực đáp ứng nhu cầu tăng lên của tương lai Nó không chỉ khai thác nguồn lực mà còn bảo vệ và nâng cao chất lượng các nguồn lực

1.1.3 Nội dung của sự kết hợp

Muốn có được một sự kết hợp tốt cần tuân thủ nguyên lý kinh tế nông nghiệp

đó là: sự kết hợp phải dựa trên cơ sở chuyên môn hoá kết hợp với đa dạng hoá các ngành sản xuất Mà muốn có được điều này thì phải điều tra, đánh giá và xác định được tiềm năng và lợi thế so sánh của từng vùng Vậy thực chất của việc kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch đã đòi hỏi và cho phép có một sự kết hợp nhất định trong việc bố trí và sử dụng các yếu tố trong hoạt động sản xuất của từng vùng và từng giai đoạn Nhưng khi xem xét nội dung của việc phát triển nông nghiệp sinh thái bên vững ta không chỉ dừng lại xem xét vấn đề ở góc độ tổ chức mà cần phải xem xét vấn đề ở các hoạt động quản trị kinh doanh Những vấn đề trên cần đặt quá trình tổ chức sản xuất nông nghiệp trên từng vùng và nắm chắc các mối quan

hệ ngành và yếu tố sản xuất trên phương diện tự nhiên và phương diện kinh tế kĩ thuật

Các ngành sản xuất nông nghiệp dù trong nên nông nghiệp cổ truyền hay hiện đại đều có 2 mối quan hệ mà không ai có thể phủ nhận nó là mối quan hệ với các điều kiện tự nhiên và mối quan hệ với các điều kiện kinh tế xã hội Như ta đã biết,

đối tượng của sản xuất nông nghiệp là một cơ thể sống nếu xem xét trên phương diện mối quan hệ về các điều kiện tự nhiên, chúng ta phải phải biết được mối quan

hệ giữa các đối tượng của sản xuất nông nghiệp sinh thái bền vững đó, tác động nên nhau như thế nào? tác động hạn chế, ngược nhau hay tác động hỗ trợ thúc đẩy

phát triển mà có thể nói quyết định của các mối quan hệ ấy chính là tạo nên mối

quan hệ giữa động vật và thực vật, tạo nên mối quan hệ ngành giữa trồng trọt và chăn nuôi Nếu xét trên phương diện mối quan hệ về các diều kiện tự nhiên kinh tế

xã hội thì chúng ta phải biết được mối quan hệ giữa tự nhiên với nhau trong chu trình tái sản xuất, tự nhiên đã chỉ phối các mối quan hệ về kinh tế Bởi vì trong sản xuất nông nghiệp quá trình tái sản xuất tự nhiên luôn ăn khớp với quá trình tái sản xuất kinh tế Mối quan hệ này cũng là mối quan hệ có sự chi phối lẫn nhau tức là

có thể theo chiều hướng thúc đẩy hỗ trợ nhau nhưng cũng có thể theo chiều hướng

đối nghịch nhau, kiêm chế lẫn nhau hay triêt tiêu nhau Do đó khi xây dựng bất kể một mô hình nông nghiệp nào người ta phải đặt nó ở 2 phương diện, 2 góc độ tự nhiên và kinh tế xã hộ để xem xét các mối quan hệ

Đối với mô hình phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với

du lịch cũng không nằm ngoài, hay cũng không thể bỏ qua mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên với điều kiện kinh tế xã hội mà cần phải biết kết hợp với nhau để xây dựng một mô hình hợp lí, có thể tận dụng tối đa lợi thế của từng vùng Hiện nay có nhiều mô hình phát triển nông nghiệp kết hợp với du lịch đang khẳng định tính đúng đắn của sự kết hợp, như: trang trại trồng cây ăn quả kết hợp với du lịch; trang trại phát triển theo mô hình VAC kết hợp với du lịch, các khu trồng hoa trong nhà lưới, nhà kính kết hợp với du lịch , các mô hình nay vẫn ngày càng

mở rộng và phát triển

Cũng do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp, thứ nhất là đặc điểm của sản

phẩm nông nghiệp: tươi sống, công kềnh đã đặt ra yêu cầu có sự kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản giữa khai thác các sản phẩm chính và tận dụng các phế phẩm để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi

trường Thứ hai là đặc điểm địa bàn sản xuất cũng đặt ra đòi hỏi phải có hệ thống vận chuyển và bảo quản sản phẩm nông sản thật tốt, làm giảm tỉ lệ hao hụt do hỏng gây ảnh hưởng tới năng suất thu nhập và môi trường sản xuất tại chỗ Đây

có thể là một bất lợi đối với sản xuất nông nghiệp nhưng khi có sự kết hợp tốt theo

hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch thì khi đó một số đặc điểm của sản xuất

nông nghiệp lại trở thành lợi thế của ngành đối với ngành khác nếu có các giải

pháp kinh tế và quản lí hoạt động kinh doanh tốt Khi đó đặc điểm sản phẩm tươi

sống của sản phẩm nông nghiệp là một lợi thế so sánh mà không một ngành sản xuất nào có khi có sự kết hợp tốt giữa nông nghiệp với du lịch Theo xu hướng hiện nay người tiêu dùng ngày càng tăng sở thích tiêu dùng các sản phẩm tươi

sống, đặc biệt là đối với khách du lịch nên đặc điểm sản phẩm tươi sống nó sẽ

hấp dẫn khách du lịch bởi tính tươi sống này Ngoài các giải pháp kinh tế cũng như các giải pháp quản lí hoạt động kinh doanh đối với đặc điểm của sản xuất nông nghiệp thì để đảm bảo cho việc kết hợp giữa nông nghiệp với du lịch phát triển tốt nhất và đúng theo mục tiêu để ra, cần tuân thủ đúng theo quy hoạch chung để cho đảm bảo các mục tiêu sẽ được thực hiện đúng, đầy đủ, nghiêm túc Khoa học công nghệ phải được áp dụng và đưa vào nhiều trong sản xuất nông nghiệp đặc biệt là công nghệ sinh học mới trong nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô, nuôi cấy tế bào, lai tạo và các khoa học kỹ thuật mới như trồng hoa

và trồng rau trong nhà kính, nhà lưới, trong dung dịch, bón phân vi sinh, tưới bằng công nghệ giàn phun mưa, nuôi trồng thuỷ sản theo phương pháp thâm bằng con giống và thức ăn nhân tạo, Bởi vì, như hiện nay nông nghiệp có xu hướng phát triển theo hướng nông nghiệp sinh thái bên vững, đặc biệt là phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch Cho nên, trước xu hướng đó đòi hỏi phải áp dụng kỹ thuật và khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp để

có thể phù hợp với các yêu cầu của nên nông nghiệp hiện đại (nông nghiệp bền vững) phát triển theo hướng sản xuất các sản phẩm sạch, hàm lượng các hoá học trong các sản phẩm nông nghiệp ở mức không làm nguy hại và ảnh hưởng đến sức

khoẻ người tiêu dùng cũng như chính những người tham gia trực tiếp vào sản xuất nông nghiệp, nhằm thu hút và hấp dẫn khách du lịch bởi cảnh quan nông nghiệp của khu vực nông thôn hiện đại Mặt khác, bằng việc phát triển các dịch vụ du lịch trong khu vực sản xuất nông nghiệp, nông thôn sẽ góp phần làm tăng thu nhập cho người sản xuất nông nghiệp giúp người sản xuất nông nghiệp có thể bằng các nguồn thu này đưa vào tái đầu tư sản xuất theo hướng phát triển nông nghiệp hiện đại có sự quan tâm thoả đáng đến bảo vệ môi trường

Tóm lại, để có thể phát triển nông nghiệp theo đúng hướng nông nghiệp kết

hợp với du lịch cần phải dựa vào điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội của

từng vùng để xây dựng được mô hình phát triển nông nghiệp với du lịch hợp lí,

tìm được các giải pháp kinh tế kỹ thuật phù hợp theo xu hướng phát triển, cũng như giải pháp quản lí hoạt động sản xuất kinh doanh tốt

1.1.4 Ý nghĩa của sự kết hợp

Trong tình hình phát triển của các nên nông nghiệp như hiện nay việc phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch có ý nghĩa quan trọng như một nhân tố không thể không công nhận nếu như muốn phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững, bởi vì nó là xu hướng tất yếu của xã hội, của một nền nông nghiệp hiện đại Mặt khác, nếu như chúng ta xét ý nghĩa của việc phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch dưới các góc

độ cụ thể về kinh tế và quản lý hay xã hội nó còn có ý nghĩa cực kỳ to lớn Cụ thể:

- Dưới góc độ xã hội: nếu như phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch sẽ góp phần làm đảm bảo sự phát triển một nền sản xuất nông nghiệp không những vững mạnh mà còn phát triển một nền nông nghiệp bình đẳng, một nền nông nghiệp có tính văn hoá nhân văn cao hay một nền văn mà trong đó người lao động trong nông nghiệp có thể tự tăng thêm kiến thức, sự hiểu

biết về văn hoá dân tộc, văn hoá của nhiều nơi khác Ngoài ra trong nền nông

nghiệp phát triển theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch sẽ tạo ra một môi

trường sinh thái bền mà ở đó người lao động sẽ có thể tự hưởng thụ được những thành quả của mình dưới góc độ sinh thái du lịch

- Dưới góc độ kinh tế và quản lí: có thể nói cái đầu tiên mà người lao động có thể nhận thấy được đó là khả năng tăng cao mức sống, mức thu nhập của người lao động trong nông nghiệp, người lao động và người dân Còn dưới tầm vĩ mô thì nếu như việc phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

mà thực hiện tốt thì cáI đầu tiên phả[ nói tới đó là có một nền nông nghiệp với một môi trường sinh thái nông nghiệp rất bền vững, mặt khác khi đó việc sử dụng

và khai thác các điều kiện thuận lợi cũng như khắc phụ những khó khăn sẽ tiến

hành thuận lợi, bởi vì khi đó sự kết hợp giữa sự phát triển một nên nông nghiệp

phát triển bên vững lâu dài với việc khai thác các ưu điểm của nền nông nghiệp

bên vững đó phục vụ cho chính người tham ra hoạt động sản xuất nông nghiệp có thể tăng thêm nguồn thu thông qua khai thác lợi thế của mình Khi đó khả năng tal dau tu va phat triển sản xuất cũng được quan tâm kịp thời hơn và đúng mức hơn đảm bảo sự phát triển bên vững của nên nông nghiệp hiện đại đó là nên nông nghiệp sinh thái bền vững

Tóm lại có thể thấy ý nghĩa của sự chon lựa khi phát triển nông nghiệp theo

hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch trong phát triển nền nông nghiệp sinh thái bên vững là một điều hết sức có ý nghĩa dù dưới góc độ kinh tế quản lí hay dưới góc độ xã hội

1.2 Kinh nghiệm kết hợp

1.2.1 Kinh nghiệm của một số vùng trong cả nước:

Việt Nam là một nước đang phát triển trong khu vực đông Nam Á có đặc điểm

đất ít người đông Năm 1995 Việt Nam có dân số 73,962 triệu người, trong đố dân

số nông nghiệp là 58,342 triệu người chiếm 79,5% tổng dân số cả nước Mật độ dân số là 223 người/km”, cũng trong thời gian trên, diện tích đất canh tác ở Việt

Nam là 6,985 triệu ha, bình quân diện tích đất canh tác trên nhân khẩu là 1400m7,

lao động nông nghiệp có 26,110 triệu người, chiếm 71% lao động toàn xã hội

Việt Nam có khí hậu nhiệt đới, gió mùa, nóng ẩm, thuận lợi đối với phát triển

nông nghiệp, nhưng lại thường có bão lụt gây thiệt hại cho môi trường

Nền nông nghiệp nước ta hiện là nên nông nghiệp hữu cơ với những giống cây trồng địa phương và phân bón chủ yếu là phân bón hữu cơ như phân xanh, phân chuồng, phân nước Làm đất thì vẫn dùng các công cụ thô sơ lạc hậu Chủ yếu là dựa vào chất đất, giàu chất dinh dưỡng mà có thể tiến hành thâm canh tăng năng suất cây trồng

Xu thế về phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững thực chất đã được nước ta chú ý từ rất lâu ngay từ Nghị quyết Đại hội VIII đã được Đảng đưa ra nhưng nó chỉ được khẳng định rõ ràng lại một lần nữa trong nghị quyết đại hội IX Chính vì vậy, nên nông nghiệp sinh thái bền vững của nước ta một số năm gần đây tuy có phát triển nhưng phát triển còn chậm chưa đáp ứng yêu cầu của cân bằng sinh thái

ở khu vực nông nghiệp, nông thôn đã bị mất cân bằng sinh thái và chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao thâm canh trong nông nghiệp Vì suy cho cùng thì mọi hoạt động mang tính nhân bản của con người đều nhằm bồi dưỡng và hoàn thiện đời sống con người Mục đích cuối cùng của sản xuất nông nghiệp cũng vậy, thật là sai lầm khi cho rằng sản xuất nông nghiệp có nhiệm vụ sản xuất lương thực, thực phẩm và các sản phẩm khác nhằm phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con người, bên cạnh đó nó cũng quan tâm bối dưỡng và bảo vệ môi trường sản xuất Do hoạt động sản xuất nông nghiệp chính là hoạt động khai thác các tài nguyên thiên và một điều nữa phải thấy được đó là chúng ta hiện nay không chỉ sử dụng các tài nguyên của chúng ta mà chúng ta còn đang vay mượn tài nguyên của con cháu chúng ta nữa

Ở nước ta, do có nên nông nghiệp lâu đời nên sự tồn tại về phương thức canh tác thâm canh cũ vẫn còn ăn sâu trong tiềm thức người dân, mặt khác nước ta cũng vẫn còn rất nghèo Làm cho trình độ canh tác ở một số địa phương còn lạc hậu, kéo dài như nạn phá rừng, đốt rẫy, làm nương, chăn nuôi gia súc thả rông nên năng suất cây trồng, vật nuôi tăng chậm Mật độ che phủ của thảm thực vật ở hầu

hết các vùng sản xuất nông nghiệp trong cả nước hiện nay đang giảm xuống nghiêm trọng, do đó cái đầu tiên là không đảm bảo an toàn lương thực, thực phẩm cho người dân sinh sống, sau đó là các điều kiện môi trường sống của người dân Những hệ thống canh tác truyền thống với các phương pháp canh tác của mình

đã bộc lộ những hạn chế về mặt nông học và không cạnh tranh được về năng suất

so với các phương pháp canh tác hiện đại được đầu tư nhiều Như phương pháp canh tác truyền thống thì sử dụng các loại phân xanh, phân hữu cơ nhưng phương pháp canh tác hiện đại hiện nay lại quá lạm dụng trong việc sử dụng hoá chất, làm cho đất bị thái hoá Vì vậy hiện nay cần phải có phương pháp canh tác để làm sao tận dụng được ưu điểm của phương pháp canh tác truyền thống và phương pháp canh tác hiện đại, đó là lấy tính đa dạng sinh học trong phương pháp truyền thống

và tính quy trình trong phương pháp canh tác hiện đại

Nông nghiệp bền vững, nông nghiệp sạch, nông nghiệp sinh thái thực tế đã phần nào biết tận dụng được các ưu điểm trên của phương pháp canh tác truyền thống và hiện đại Những khái niệm trên còn được phổ biến nhiều trong nước ta vài năm gần đây và trên thực tế không phải nước ta không có những kinh nghiệm

và hiểu biết trong lĩnh vực này Người nông dân nước ta đã từng thực hiện phương

thức canh tác nhiều loài, luân canh và xen canh

Chẳng hạn như mô hình VAC là một kiểu hệ sinh thái bao gồm vườn cây, ao cá

và chăn nuôi kết hợp chặt chẽ với nhau, vừa tăng cường hiệu quả kinh tế vừa góp phần bảo vệ môi trường, đã được nước ta sử dụng, triển khai từ rất lâu Chúng đã đem lại những kết quả và hiệu quả lớn cho người sản xuất nông nghiệp Tuy nhiên đối với nên nông nghiệp sinh thái bền vững vừa phải biết khai thác tối ưu đồng thời bảo vệ và phát triển tài nguyên sinh vật tại chỗ Theo phương diện này thì nông nghiệp sinh thái cần những công nghệ cụ thể sau:

- Xen canh: gieo trồng hai hoặc nhiều cây trồng cùng một lúc trên một mảnh đất Lợi ích khi đó tăng lên do các cây trồng sẽ khai thác những nguồn khai thác khác nhau hoặc tác động tương hỗ một cách tự nhiên với nhau Nếu một cây là

cây họ đậu có thể cung cấp dinh dưỡng cho các cây khác Các tác động tương hỗ

có thể sử dụng để kiểm soát sâu hại và cỏ dại

- Luân canh: gieo trồng hai hoặc nhiều cây trồng luân phiên nhau trên cùng một mảnh đất

- Nông lâm kết hợp: là một dạng xen canh mà trong đó cây cối hàng năm được trồng xen theo không gian với cây trồng lâu năm hoặc cây bụi Những cây này có

bộ rễ ăn sâu xuống đất trong đất có thể dễ dàng thu hút nước và các chất dinh dưỡng mà cây bụi không thể hút được Các cây cao cũng có thể cung cấp bóng mát và vật lực che phủ đất trong lúc cây họ lúa giảm thiểu cỏ dại và chống xói mon

- Làm cỏ kết hợp: giống như nông lâm kết hợp, nhưng là sự phối hợp giữa cây đài ngày với đồng cỏ và các loài làm thức ăn gia súc khác mà trên đó động vật được chăn thả

Sự hỗn giao của chồi non, cỏ và các loại cây họ lúa sẽ hỗ trợ cho chăn nuôi gia

súc tổng hợp

- Phân xanh gieo trồng các cây họ đậu và các cây trồng khác để cố định nitơ và sau đó vùi lấp vào trong đất cho cây trồng sau Thường dùng là điền thanh, cốt khí,

- Lầm đất bảo vệ: các hệ thống làm đất tối thiểu hoặc làm đất mà trong đó hạt

giống trực tiếp vào đất với việc chuẩn bị canh tác rất ít hoặc không chuẩn bị Điều

này sẽ làm giảm lượng đất bị xáo trộn và giảm rửa trôi đất và dinh dưỡng

- Kiểm soát sinh học: việc sử dụng các thiên địch tự nhiên ký sinh để kiểm soát

sâu bệnh

Nếu sâu bọ là kẻ ngoại lai thì những thiên địch có thể nhập khẩu từ những nước

có nguồn gốc của sâu bệnh, nếu là bản địa, cần sử dụng những kỹ thuật khác nhau

để tăng thêm các thiên địch tự nhiên hiện có

- Phòng trừ sâu bệnh tổng hợp (PM) là việc áp dụng quan điểm sinh thái vào việc phòng chống sâu bệnh hay cụ thể hơn là sử dụng tất cả những kỹ thuật hợp lý

để kiểm soát sâu bệnh trong một phương thức tổng hợp cho phép vừa phòng ngừa

vừa điều hoà các mối quan hệ

Công nghệ này hiện nay đang được rất chú ý quan tâm áp dụng, do khi đó sẽ coi đồng ruộng là một hệ sinh thái mà con người sẽ sử dụng một hệ thống các biện pháp để có thể dung hoà với nhau như sinh học, hoá học, canh tác và giống chống chịu sâu bệnh để ngăn ngừa sâu bệnh IPM không loại trừ hoàn toàn việc dùng thuốc hoá học, nhưng dùng một cách có chọn lọc để giảm độc đối với các nhân tố sinh học, các biện pháp này lại ít tốn kém, phù hợp với trình độ kinh tế, xã hội của các hệ sinh thái Mục đích của IPM là hạn chế các sinh vật gây hại dưới ngưỡng kinh tế, nghĩa là chi phí các biện pháp phòng chống sâu bệnh gây hại cho cây trồng tối đa bằng thiệt hại do sâu bệnh gây nên

Ngoài ra trong nông nghiệp sinh thái như chọn cây gì, con gì trong một hệ sinh thái tương ứng không thể áp đặt theo ý muốn chủ quan mà phải điều tra, nghiên

cứu để hiểu biết thiên nhiên, nhằm tận dụng các nguồn lợi tự nhiên, kinh tế, xã

hội Không ai hiểu biết hệ sinh thái nông nghiệp ở một vùng bằng chính những

người đã sinh ra và lớn lên ở đó qua nhiều thế hệ Do vậy, để có thể xây dựng được

một mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững lâu dài và có hiệu quả, sự cần thiết phải có sự tham gia của các cơ quan ban ngành có liên quan và kết hợp với sử dụng các phương pháp thực nghiệm, so sánh, hiện nay biện pháp này đã được nhiều địa phương quan tâm thực hiện Nhiều mô hình luân canh cây trồng hiện đang được lựa chọn và áp dụng Tuỳ vào điều kiện tự nhiên và hệ sinh thái nông nghiệp của mỗi địa phương, mỗi vùng mà có các mô hình luân canh, xen canh,

hải sản Chỉ có một số năm gần đây nuôi trồng và đánh bắt hải sản mới được quan tâm và phát triển Hiện nay, hầu hết lao động của Liên Vi phục vụ trồng lúa và nuôi trồng thuỷ sản Trong 1600 hộ gia đình ở Liên Vi, có 90% số hộ làm ruộng

kết hợp đầm nuôi tôm, chỉ có 10% hộ làm nghề biển Với ưu điểm là vùng đầm

ven biển có khả năng nuôi trồng thuỷ sản nên Liên Vi đã tận dụng tối đa ưu điểm của mình để xây dựng mô hình nuôi trồng thuỷ sản năng xuất ổn định Tuy nuôi trồng thuỷ sản ở đây chưa phát triển nhưng cũng đã có một thời gian dài nhân dân sinh sống ở đây nên đã tích luỹ được một số kinh nghiệm quý báu Trong mô hình nuôi trồng thuỷ sản người ta vẫn chú trọng phát triển hình thức nuôi quảng canh

để duy trì thảm vùng ngập mặn, thiết kế và xây dựng hệ thống cống và đê bao hợp

lý nhằm khai thác lâu bên vùng này Ngoài các nguồn thu chính từ phát triển nuôi trồng thuỷ sản thì ở Liên Vi cũng đã có thêm các nguồn thu từ các dịch vụ du lịch,

mà hiện nay nó đã mang lại cho vùng một nguồn thu đáng kể đảm bảo cuộc sống cho người dân ngày càng ổn định

Huyện Phú Mỹ tỉnh Bình Định đã rất phát triển trên vùng cồn cát ven biển

miền trung nước ta, nhờ xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững dưới hình thức mô hình kinh tế — sinh thái vùng cát có quy mô nông hộ tức là mô hình kinh tế vườn nhà, trong đó có sự bảo đảm có tính chất cơ bản như ổn định, năng suất, chống chịu và đa dạng Mô hình kinh tế vườn nhà được xây dựng trên diện tích khoảng 2 ha ( 100 x200m ) đến 4 ha với các yếu tố cấu thành giữ chức năng nhất định như:

- Giếng nước để phục vụ sinh hoạt và tưới cây

- Chuồng trại để chăn nuôi và lấy phân bón

- Trồng dừa quanh nhà vừa tạo bóng mát, vừa cho năng suất cao

- Trồng phi lao xung quanh khu đất và dọc đường bờ phân rõ vừa có tác dụng rừng phòng hộ, vừa lấy củi đun

- Cây điều trồng theo khoảnh để kinh doanh dài ngày, ngoài ra còn tập chung vào điều kiện cụ thể mà có thể lựa chọn tập đoàn cây trồng phù hợp

Với việc bố trí xây dựng mô hình kinh tế vườn nhà trong mô hình kinh tế — sinh thái như trên đã biến vùng cồn cát hoang hoá, hầu như không có cây cối, một

kiểu hoang mạc bên bờ biển thành vùng đất có thảm thực vật xanh tươi, biến đất

cồn cát thành đất canh tác và đất thổ cư Ngoài ra mô hình còn giải quyết việc làm cho khoảng 1400 lao động tạo ra đất canh tác cho cuộc sống ổn định cho 600 hộ gia đình với khoảng 8000 nhân khẩu

* Mô hình trồnh lúa đạt hiệu quả cao, bền vững ở nông trường Sông Hậu, nông trường Cờ Đỏ Viễn Hoá ở đồng bằng sông Cửu Long, ở Ô Môn tỉnh Cần Thơ đã

có những biện pháp làm giảm chi phí sản xuất lúa dưới góc độ tiếp cận theo hướng phát triển bên vững hệ thống sinh thái như sau: sử dụng giống xác nhận ( giống

chuẩn) tăng năng suất từ 5- 7% áp dụng biện pháp phòng trừ dịch bệnh tổng hợp

(PM) bón phân đạm bảo đảm theo bảng so màu lá lúa, tiết kiệm khoảng 100.000đ/ha, với mô hình này đã giảm được chi phí 20- 30%

Phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch đang được thực hiện ở rất nhiều vùng trên cả nước, bước đầu đã khẳng định được tính hiệu quả và sự phù hợp đối với các điều kiện khác nhau Đặc biệt là các thành phố lớn như Hà Nội, Thành Phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng hướng phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch cũng đang từng bước khẳng định vai trò của mình, bằng thực tế hiện nay và nó cũng tự mình khẳng định tính đúng đắn của nó phù hợp với nhu cầu phát triển thế giới

1.2.2 Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới

* Indônêxia

Inđônêxia, đặc biệt là thành phố Java có một truyền thống phát triển nông

nghiệp giống như phương pháp cổ điển được áp dụng ở Trung Quốc từ mấy thế kỉ

trước, trong đó nông nghiệp phát triển theo mô hình nông nghiệp trang trại Trong

mô hình này cây trồng vật nuôi được phát triển trên nền sinh thái ẩm của đất và nước với công nghệ sản xuất kết hợp giữa phương pháp cổ truyền của người Java

và phương pháp thâm canh theo chiều sâu có từ thời kì thuộc địa của Hà Lan

Cũng như xu hướng phát triển chung của nông nghiệp thế giới hiện nay, Inđônêxia ngày nay có vận dụng phương pháp kết hợp công nghệ truyền thống và hiện đại để

phù hợp với đặc điểm phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với

du lịch Với sự quan tâm trợ giúp của chính phủ trung ương và địa phương trong việc đào tạo, nâng cấp kiến thức cho người dân và cho người dân vay vốn đầu tư vào sản xuất nông nghiệp ở Inđônêxia đã phát triển tương đối mạnh

Hiện nay, Inđônêxia đã thu được rất nhiều thành tựu trong phát triển nông nghiệp nhưng có một thành tựu rất quan trọng đó là đã tăng được hàm lượng các chất dinh dưỡng trong sản xuất lương thực từ 3-6 lần so với 5 năm qua, đồng thời các nguồn lực cho sản xuất nông nghiệp như chất đất cũng được bảo vệ và ngày càng được cải thiện

*Trung Quốc

Trung Quốc là một quốc gia cũng đi theo đường lối xã hội chủ nghĩa như Việt Nam Trung Quốc là một quốc gia rộng lớn với 932.641 kmỂ diện tích đất tự nhiên, nhưng diện tích đất canh tác chỉ chiếm 7% diện tích đất canh tác của thế giới, khi đó dân số chiếm tới 22% dân số thế giới có thể thấy là đất ít người đông Cho nên yêu cầu tiêu dùng nông sản rất cao, muốn vậy phải nâng cao khả năng quay vóng của đất, chỉ có thể phối hợp sử dụng và bồi dưỡng đất , sử dụng nhiều loại sinh vật cùng sinh trưởng cộng sinh bổ sung hỗ trợ cho nhau sinh trưởng phát triển tốt, kết hợp cả trồng trọt, nuôi cá, trồng nấm , tăng nhiều loại cây trồng, đồng thời tiến hành luân canh cạn- nước nâng cao năng lực của đất

Chính phủ Trung Quốc rất coi trọng phát triển nông nghiệp tập thể- là kiểu sản

xuất nông nghiệp mà trong đó có nhiều loại cây trồng nhiều loại sinh vât cùng sinh sống, lợi dụng một cách tối đa các diều kiện tự nhiên như ánh sáng, nhiệt độ, không khí, nước, đất, thời gian và không gian nhằm cho một sản lượng chất lượng năng xuất các loại sinh vật cao trên một đơn vị diện tích đất canh tác Đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, những năm gần đây phong trào làm nông nghiệp cụ thể đã rất mở rộng Đẩy mạnh tốc độ tăng từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp

hiện đại Mặt khác, chính phủ Trung Quốc cũng rất coi trọng đẩy mạnh, nhanh đưa khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp ( 3/1986 đã phê duyệt Chương trình công nghệ cao là chương trình High-Tech-86-3) Nhờ đó, mà nền nông

nghiệp Trung Quốc hiện nay rất phát triển và phát triển bền vững Các thành tựu

mà Trung Quốc có được mô hình nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch theo đúng nghĩa của nó Ví dụ như mô hình nông nghiệp kết hợp với

du lịch ở thành phố Chu Hải đã có hơn 1,0 triệu lượt người đến thăm quan Khu công nghệ hoa cây cảnh Côn Minh đã trở thành một trọng tâm quốc tế về hoa cây cảnh với hàng triệu lượt người từ khắp trên thế giới và trong nước thăm quan Mô hình nông nghiệp sinh thai Angi Hangctor có 6 chi, 44 loài mọc tre hoang dai va

26 chỉ với 195 loài tre trồng trong vườn, thu nhập 130 triệu và 18,0 triệu tệ/ năm tổng thu của công nghiệp tre là 1,6 tỉ tệ Riêng năm 1999 có hơn 500.000 du khách tới thăm quan

Có thể thấy rằng ở Trung Quốc vai trò của chính phủ trong sự phát triển nông nghiệp là rất lớn và rõ ràng Sự chỉ đạo của Trung Quốc cũng rất tập trung và có

qui hoạch kế hoạch cụ thể

* Ixrael

Ixrael nằm ở khu vực Tây Á (Trung Cận Đông) tiếp giáp với ĐịaTrung Hải và các nước Xiri, Libang, Gioocdani, Palextin Diện tích tự nhiên của Ixrael là

20.770 kmỷ, Ixrael có diện tích canh tác không nhiều, đất đai khô cằn, hiếm nước

Nền sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn về dân số có 5,863 triệu người,

mật độ dân số cao 265người/km? (1997)

Mặc dù điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp nhưng trong những năm qua Ixrael đã xây dựng được một nền nông nghiệp rất bền vững Chính do sự hạn chế này mà Ixrael đã có những tìm tòi sáng tạo ra một cơ cấu cây trồng, vật nuôi thích hợp với đặc điểm đất đai, tận dụng điều kiện khí hậu

ít mưa, nắng nhiều đưa nhanh khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp Do

ưu thế về sản phẩm nông nghiệp của Ixrael là trái cây, rau, hoa, thịt, sữa nên có

thể nói Ixrael là một quốc gia phát triển mạnh mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững dưới góc độ các qui trình sản xuất như: công nghệ canh tác và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch, công nghệ sản xuất rau quả tươi và giống rau quả, công nghệ sản xuất hoa xuất khẩu, cho nên nguồn thu nhập từ sản xuất nông nghiệp của họ rất cao so với tiềm năng của họ, như tổng thu nhập sản xuất nông nghiệp là 3000 triêu USD sản xuất động vật 1000 triệuUSD, sản xuất sản phẩm tươi 740 triệu USD (năm 2000) Và hiện nay nên nông nghiệp của họ vẫn ngày càng phát triển càng khẳng định tính đúng đắn của mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững trong sản xuất nông nghiệp dưới hướng kết hợp, biết tận dụng tối đa những điều kiện và

sử dụng hợp lí

Tóm lại, có thể thấy nông nghiệp thế giới hiện nay đã ít nhiều vận dụng và phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp sinh thái bên vững và cũng thu được không ít những kết quả nhất định trong việc phát triển theo hướng này Nước ta là một nước đi nên sau có rất nhiều thuận lợi trong việc học hỏi và tiếp thu những kinh nghiệm quý báu mà các nước khác đã từng gặt hái được cũng như đã phải

trải qua Điều này còn có thể khẳng định và chứng minh tính đúng đắn của xu hướng phát triển này là hoàn toàn đúng đắn mà chúng ta phải theo Có thể phát

triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch ở Việt Nam hiện nay còn quá mới, nhưng đầy là một điều tất yếu mà chúng ta phải làm bởi vì đúng

theo tư tưởng phát triển thì chúng ta cần phải phát triển theo hướng tiếp thu những

cái cần học hỏi của thế giới, của các nước đi trước nhưng không được dập khuôn

mà phải áp dụng phù hợp và phát triển theo hướng cao hơn, thích hợp hơn với các điều kiện thuận lợi của Việt Nam Đó là một điều mà Việt Nam cần phải làm và phải làm cho thất tốt

Chương 2: Thực trạng phat trién nong nghiép 6 xa Dong My — Thanh

Trì theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

2.1 Khái quát về các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phát

triển nông nghiệp theo hướng kết hợp

2.1.1.Diéu kiện tự nhiên

* Vị trí địa lí:

Đông Mỹ là một xã thuộc khu vực ngoại thành Hà Nội, cách trung tâm thành phố 15 km về phía Nam Phía Bắc giáp với xã Duyên Hà, phía Đông giáp với xã Vạn Phúc, phía Tây giáp với xã Ngũ Hiệp và xã Liên Ninh, phía Nam giáp với xã Ninh Sở và xã Duyên Thái của tỉnh Hà Tây Đông Mỹ nằm trọn vẹn trong đê, cách sông Hồng nơi gần nhất khoảng 800 m Đông Mỹ là một xã rất có bề dày lịch sử, truyền thống cách mạng, Đông Mỹ đã thu hút được rất nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu lịch sử cũng như các khách du lịch tham quan Đông Mỹ đã từng

là trung tâm của huyện Thanh Trì, cho nên cơ sở hạ tầng ở đây đã được quan tâm xây dựng

Với vị trí địa lí, cơ sở hạ tầng và bề dày lịch sử của mình thì Đông Mỹ rất có

lợi thế để trở thành một điểm du lịch hấp dẫn khách du lịch, cũng như trở thành một điểm trong tua du lịch Hà Nội — Bát Tràng -Đông Mỹ Đây là một lợi thế để Đông Mỹ phát triển du lịch nói chung và phát triển du lịch theo hướng kết hợp với

nông nghiệp nói riêng

* Khí hậu, thời tiết:

Đông Mỹ thuộc vùng khí hậu của thành phố Hà Nội, chịu ảnh hưởng của khí hậu thời tiết nhiệt đới gió mùa, chia thành hai mùa rõ rệt, mùa nóng ẩm (mùa mưa) từ tháng 4 đến tháng 9 và mùa khô lạnh từ tháng 10 đến tháng3 năm sau Nhiệt độ bình quân là 23,40C, độ ẩm trung bình là 84%, lượng mưa bình quân

1700 —- 1900 mm được tập trung chủ yếu vào mùa mưa nóng chiếm trên 80%

Về chế độ thuỷ văn, Đông Mỹ nằm cạnh sông Hồng, chịu chế độ thuỷ văn của sông Hồng rất rõ rệt, mực nước ngầm khá cao vào mùa mưa, dao động trên dưới

800 cm và thấp vào mùa khô hanh, thường dao động trong khoảng 300 cm

Biểu 1: Khí hậu, thời tiết và chế độ thuỷ văn của thành phố Hà Nội

Luong mua ca nam Mm 1245 1871,6 | 15576 1278 2411

Số giờ nắng cả năm Giờ 1408 12776 | 1429,3 | 1400,3 | 2247

Độ ẩm trung bình năm % 79 80 79 S0 81

Nguồn: Niên giám thống kê

* Địa hình, đất đai:

Đông Mỹ hiện nay có tổng diên tích đất tự nhiên là 273,67 ha, trong đó đất

nông nghiệp là 158,79 ha chiếm 58,02%; đất thổ cư là 46,74 ha chiếm 17,08%;

đất chuyên dùng 59,37 ha chiếm 21,09%; còn lại là đất chưa sử dụng, bao gồm:

ao, hồ, mô, gò và sông hồ chưa sử dụng

Đông Mỹ là một xã có quy mô diện tích đất tự nhiên tương đối nhỏ, bình quân diện tích tự nhiên 482,4 m”/người, đất nông nghiệp 280 m”/ngườòi, đất ở 267 m”/hộ (không kể đất ở do dân ở xã Duyên Hà xâm cư) Đất canh tác giao cho các hộ gia

đình theo NÐ 64, bình quân 360 m”/khẩu Ngoài ra, Đông Mỹ còn là một xã có

địa hình không bằng phẳng, diện tích ao hồ và diện tích gò nhiều, gây không ít khó khăn trong việc tưới tiêu nước phục vụ nông nghiệp

Biểu 2: Hiện trạng đất đai và quản lí sử dụng

Tong dién tich dat tu nhién 272,17 272,17 | 273,67 +1,5

I Chia theo loai dat 1.Đất nông nghiệp 155,61 | 155,61 | 158/79 | +3,18

- Đất an ninh, quốc phòng 5,40 5,40 5,40 -

- Dat chuyén ding khac 3,18 3,18 - - 3,18

Nguồn: Số liệu thống kê của xã Đông Mỹ

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

28

* Dân số và lao động:

Theo tài liệu thống kê năm 2001, tổng số nhân khẩu của Đông Mỹ là 5.763

người với 1.508 hộ, trong đó nữ là 2.982 người chiếm hơn 50% Tỷ lệ sinh trung bình 3 năm là 1,54%, tỷ lệ chết là 0,49%, tỷ lệ tăng tự nhiên trung bình là 1,05%

Tỷ lệ số người chuyển đến là 0,67%, tỷ lệ người chuyển đi là 0,48%, tỷ lệ tăng cơ

học trung bình của 3 năm là 0,19% Tốc độ tăng dân số trung bình là 2,4%/năm Trong tổng số 1.508 hộ, trong đó số hộ sản xuất phi nông nghiệp chiếm gần 37,3%, chủ yếu là thủ công nghiệp với các ngành nghề thủ công như: thêu, đan lát, sơn mài Theo số liệu năm 2001, tổng số lao động trong độ tuổi lao động của Đông Mỹ là 3.647 lao động, trong đó lao động tham gia trong lĩnh vực nông lâm thuỷ sản chiếm 55,36%; số lao động tham gia trong lĩnh vực CN — TTCN và XD chiếm 7,94%; trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, chiếm 26,93% và còn lại là số lao động chưa có việc làm, đang đào tạo Trong tổng số lao động trên, lao động

có trình độ đại học chiếm 0,04%; lao động có trình độ trung cấp chiếm 9,33%; lao

động được đào tạo nghề chiếm 11,76%; lao động chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ khá

cao 78,87%

Những điều trên có thể cho thấy, ở Đông Mỹ có rất nhiều hạn chế như : diện tích không lớn, địa hình không thuận tiện cho việc sản xuất nông nghiệp, cho nên các đã ảnh hưởng không nhỏ đến trình độ lao động của Đông Mỹ, cũng như cơ cấu lao đông của xã

* Văn hóa xã hội:

Đông Mỹ là một xã giàu truyền thống văn hoá, điều này được chứng minh bằng việc ở đây không chỉ còn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc, di tích lịch sử văn hoá, mà còn lưu giữ nhiều truyền thống, truyền thuyết

Đông Mỹ còn là một xã có truyền thống hiếu học, dưới chế độ cũ Đông Mỹ đã

có nhiều người học hành thành đạt Trước và sau cách mạn tháng 8 cho đến nay, Đông Mỹ cũng dã có không ít người thành đạt

Để thấy rõ hơn, dưới đây là cụ thể một số vấn dé cho thay văn hoá xã hội của

Đông Mỹ:

+ Giáo dục: ở Đông Mỹ mức độ phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở toàn xã đạt 100%, trung học phổ thông đạt 70% (trong độ tuổi đi học), đại học và

sau đại học hơn 3%

+ Văn hoá: Đông Mỹ là một xã có tổ chức cộng đồng tốt, có lịch sử truyền thống văn hoá lâu đời và đã xây dựng được một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Hiện nay còn lưu giữ được một số công trình văn hoá như: chùa Hưng Long - được xây dựng năm Thuận Thiên thứ 2, đình Đông Phù, chùa Mỹ Ả, đình

My A, chợ Đông Mỹ Mãt khác, đời sống văn hoá tỉnh thần cũng được nâng lên đáng kể, như xã hiện nay có 3 câu lạc bộ sinh hoạt văn hoá (câu lạc bộ thơ ca, câu lạc bộ dưỡng sinh, câu lạc bộ kế hoạch hoá gia đình); I sân van dong; 1 bé boi va một thư viện với hơn 300 đầu sách

+ Đời sông nhân dân: Từ xa xưa, thu nhập của nhân dân Đông Mỹ không đơn thuần chỉ có từ các sản phẩm nông nghiệp mà còn từ nhiều nguồn thu khác trong

đó có từ sản phẩm của nghề thủ công và các hoạt đông dịch vụ thương mại Ngày nay, thu nhập của người dân Đông Mỹ cũng có từ nhiều nguồn thu như: thương mại dịch vụ; nông nghiệp; công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp Nhất là từ 10 năm trở lại đây thu nhập của nhân dân Đông Mỹ đã tăng đáng kể làm cho tình hình đói nghèo của các hộ trong xã giảm đáng kể Như năm 1990 số hộ đói nghèo chiếm 13% tổng số hộ thì đến năm 2000 chỉ còn 2% (theo tiêu chuẩn mới)

Hệ thống tưới: Nguồn nước tưới phục vụ sản xuất của Đông Mỹ được cung cấp bởi trạm bơm Ma Vang, có công suất 2.000 m3/h, lấy nước từ kênh tiêu sông Tô Lịch Nguồn nước này bị ô nhiễm, không đảm bảo cho sản xuất nông sản phẩm an toàn

Hệ thống kênh tưới: hiện nay Đông Mỹ đã va dang dần dân cứng hoá hệ thống kênh tưới, như năm 2001 đã cứmg hoá được 4 km kênh tưới

Hệ thống tiêu nước đều đổ về kênh tiêu sông Tô Lịch, trạm bơm Đông Mỹ bơm nước vượt qua đê đổ ra sônh Hồng khi bị ngập úng Toàn bộ 124 ha đất canh tác đã được tưới chủ động Diện tích đất canh tác được tiêu chủ động chỉ có 84 ha,

do toàn xã có hơn 5 km kênh tiêu nước chưa được kiên cố hoá, bờ kênh sạt lở nhiều, lòng kênh bồi lắng chưa được nạo vét

+ Hệ thống giao thông: Đông Mỹ có hệ thống giao thông liên thôn, xóm khá hoàn thiện, tổ chức mạng giao thông khá hợp lý Hệ thống đường giao thông liên thôn, xóm của Đông Mỹ gồm có:

- 17,5 km đường ngõ xóm, trong đó có 0,5 km mặt đường đổ bê tông; 16 km đường lát gạch mặt đường: đường đất còn 1 km

- 15,7 km đường giao thông nội đồng, mặt đương rộng 1- 4 m nhưng vẫn còn là đường đất

Đặc biệt, Đông Mỹ nằm cách đường quốc lộ 1B không xa (1 km ) và có quốc

lộ 70B chạy qua xã, mặt đường rộng từ 5 — 7,8 m, mặt đường trải nhựa áp phan,

có đường đê Sông Hồng nối Hà Nội với Hà Tây, chiều dài chạy qua xã khoảng 2

km , mặt đường rộng 5 m được trải nhựa và đổ bê tông Ngoài ra còn có hệ thống đường liên xã, đương nối từ quốc lộ 70B đi xã Vạn Phúc, mặt đường rộng 3,5 m, đường cấp phối với chiều dà[ 1,5 km

+ Hệ thống điện: Toàn xã có 1,2 km đường dây cao thế 220 KV và 1,2 km đường dây cao thế 110 KV chạy qua Đường dây 35 KV dài I km phục vụ cho tram bơm tiêu Đông Mỹ Đường dây 6,6 KVcung cấp điện nguồn cho các trạm hạ

thế của xã Đường dây hạ áp 0,4 KV gồm các đường dây chính và các đường day xương cá vào các khu dân cư và các nơi sản xuất

Toàn xã có 10 trạm hạ áp, tổng công suất hạ áp 1.720KVA Tổng công suất hạ

áp tính bình quân cho mỗi hộ mới đạt 1,14 KW; có 11,81 km đường dây tải điện

hạ thế, cung cấp đủ và ổn định cho 100% hộ gia đình phục vụ sinh hoạt và đời sống với công suất tiêu thụ bình quân đạt 90 KWh/tháng/hộ, công suất tiêu thụ bình quân 1 tháng của cả xã là 134.720 KWh Nhưng hệ thống cột điện và đương dây tải điện mới chỉ ở mức cung cấp điện tiêu dùng là chủ yếu, chưa có hệ thống điện chiếu sáng trong xóm

+ Trường học: Đông Mỹ có 1 trường tiểu học có khuôn viên diện tích là 7.200 m2, trường được xây dựng 3 tầng kiên cố với 16 phòng học và hiện nay đang xây thêm một số phòng chức năng theo tiêu chuẩn quốc gia Một trường trung học cơ

sở có diện tích khuôn viên là 4.579 m2, cũng được xây dựng 3 tầng kiên cố trên diện tích xây dựng là 900 m2, được bố trí thành 15 phòng học và 10 phòng học chức năng Ngoài ra, Đông Mỹ còn có 2 trường mầm non, 1 trường công lâp có diện tích khuôn viên 1.000 m2 và diện tích xây dựng là 120 m2, có 4 phòng Truong dan lập có diện tích khuôn viên 300 m2, cạnh nhà văn hoá thôn, diện tích xây dựng 60 m2 có I1 phòng học

+ Y tế: xã có một trạm y tế chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, khuôn viên của trạm

có diện tích 3.806 m2, diện tích xây dựng 405 m2 với 14 phòng, 6 giường bệnh

và 1 phòng hộ sinh rộng 18 m2 , xây dựng năm 2000 Tổng số 24 y bác sĩ, đáp ứng được vấn đề sơ cấp cứu và chữa cácn bênh đơn giản thông thương cho người dân

2.1.3 Đánh giá chung về các ảnh hưởng của các điều kiện đến phát triển phát

triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch

Đông Mỹ nằm cách xa thành phố, không nằm gần các khu công nghiệp tập trung và đường giao thông huyết mạch, nên lượng khói bụi không lớn, môi trường

ít bị ô nhiễm

Hiện tại trạm bơm thoát nước Yên Sở đã được đưa vào hoạt động nên phần lớn nước thải của Thành phố được bơm trực tiếp đẩy qua sông Hồng, làm cho lượng nước chảy qua kênh tiêu sông Tô Lịch giảm đáng kể Ô nhiễm mặt nước của Đông Mỹ ở các ao hồ chủ yếu là nguồn nước thải sinh hoạt và chăn nuôi gia đình

ở khu vực dân cư thải ra

Về cây xanh của Đông Mỹ hiện nay có rất nhiều loại cây ăn quả năm xen ké trong khu dân cư Diện tích cây xanh phân tán trồng dọc theo các trục đường giao thông, kênh mương khoảng 5,5 ha, tổng diện tích cây xanh toàn xã đạt 25,8 ha,

binh quân đầu người đạt xấp xỉ 45 m°

Qua phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Đông Mỹ - Thanh Trì - Hà Nội tác động đến phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch có thể rút ra những thuận lợi và khó khăn sau:

+ Thuận lợi: Đông Mỹ là xã thuộc vùng ven ngoại thành Hà Nội, nên có điều kiện tự nhiên rất phong phú, các điều kiện về kinh tế- xã hội khá thuận lợi để phát

triển nông nghiệp kết hợp với du lịch, cụ thể như:

- Đông Mỹ có điều kiện địa hình trũng (khoảng 60 ha), với đất đai có tính chất

là đất thịt và thịt nặng phù hợp với việc chuyển đổi từ đất nông nghiệp vùng trũng

sang nuôi trồng thuỷ sản Ngoài ra, Đông Mỹ còn với điều kiện tự nhiên của mình khá thuận lợi cho việc chuyển sang trồng cây ăn quả chất lượng cao, tạo ra vùng vườn cây phục vụ du lịch, cộng với Đông Mỹ có nhiều di tích lịch sử văn hoá như chùa, đình và khu dân cư kiểu làng phố khá thuận lợi trong việc hấp dẫn khách cho du lịch trong tương lai Đồng thời, Đông Mỹ năm gần sát với sông Hồng, có tiêm năng trở thành một điểm trong tua du lịch Hà Nội - Bát Tràng - Đông Mỹ — Phố Hiến

- Đông Mỹ là một xã mà người dân và cán bộ địa phương có trình độ nhận

thức, trình độ dân trí khá cao có thể đáp ứng các yêu cầu về phát triển nông

nghiệp kết hợp với du lịch ở trình độ cao

- Có cơ sở hạ tầng tương đối hoàn chỉnh tương đối hoàn chỉnh, hệ thống giao thông thuận tiện

- Điều kiện về đất đai, về hệ thống sông và kênh, hồ đầm còn cho phép xây dựng các mô hình sinh thái- đô thị — du lich cla huyện ven đô, vừa đáp ứng nhu cầu về nông sản cao cấp, vừa góp phần giải quyết những vấn đề môi trường do sự phát triển của công nghiệp và sự tập trung dân cư gây ra

- Vấn đề phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch tại

xã Đông Mỹ hiện nay là một ý tưởng rất mới, rất táo bạo nên đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, đầu tư của Thành uỷ và các cấp chính quyền Thành phố về nhận thức và về đầu tư triển khai thực hiện dự án

- Thương mại và dịch vụ của Đông Mỹ khá thịnh vượng, đó cũng là thế mạnh

để Đông Mỹ phát triển thương mại — dịch vụ — du lịch

- Hệ thống tổ chức chính trị xã hội của Đông Mỹ vững mạnh, đoàn kết và nhiệt tình với nhân dân Nhân dân giàu truyền thống cách mạng và yêu nước, có lịch sử văn hoá lâu đời có truyền thồng hiếu học

+ Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi cơ bản, quá trình phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp kết hợp với du lịch cũng gặp những khó khăn sau:

- Thiếu vốn đầu tư, nhất là vốn đầu tư vào các cơ sở hạ tầng và sự chuyển dịch

cơ cấu kinh tế hợp lý để phát huy những lợi thế về điều kiện tự nhiên và lao động Ngoài ra, do thu nhập của người dân còn thấp, tích luỹ ít nên nguồn vốn huy động trong dân còn hạn chế

- Trong sản xuất nông nghiệp, chuyển từ sản xuất lúa sang nuôi trồng thuỷ sản gắn với trồng cây ăn quả, nông dân chưa có kinh nghiệm cả về kỹ thuật và thị trường tiêu thụ

- Quá trình đô thị hoá vừa thu hẹp diện tích sản xuất nông nghiệp, vừa tạo mức

độ tập trung cao dân cư, vừa tiểm ẩn khả năng ô nhiễm do hoạt động của công nghiệp và dân cư Điều đó vừa hạn chế khả năng phát triển nông nghiệp theo

hướng nông nghiệp sinh thái bền vững, vừa gây sức ép về yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng du lịch

- Hạ tầng cơ sở tuy đã được đầu tư nhưng vẫn còn dàn trải và thiếu sự đồng bộ,

từ hệ thống giao thông, thoát nước thải, hệ thống điện sinh hoạt và hệ thống điện chiếu sáng công cộng

- Đông Mỹ là một vùng đất có nhiều di tích lịch sử văn hoá, nhưng hiện tại đang bị xuống cấp chưa được quan tâm và điều kiện tôn tạo , khôi phục sửa chữa

- Chưa có sự chú ý quan tâm đúng mức đến bảo vệ môi trường sinh thái ở các

cơ sở sản xuất trong thôn, ngõ xóm,

- Dưới tác động của cơ chế thị trường, một bộ phận nông dân chạy theo lợi nhuận đã sử dụng nhiều hoá chất độc hại vào sản xuất nông nghiệp vừa gây Ô nhiễm môi trường vừa không tạo các sản phẩm đáp ứng yêu cầu của nông nghiệp sinh thái bền vững (nông nghiệp sạch)

- Hệ thống tổ chức phân phối hiện nay còn nhiều bất cập nên các sản phẩm gắn với nền nông nghiệp sinh thái bền vững (nông nghiệp sạch) chưa có sự phân định

rõ với nông nghiệp thông thường, vì vậy chưa gắn được lợi ích của người sản xuất với chất lượng sản phẩm Các hoạt động triển khai trong mô hình nông nghiệp kết hợp với du lịch sẽ gặp rất nhiều những khó khăn

Tóm lại có thể thấy Đông Mỹ có rất nhiều thuận lợi để có thể phát triển nông

nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch ở mức độ cao nếu như trong tương lai Đông Mỹ có thể khắc phục được các hạn chế của mình, đồng thời có được sự quan tâm đầu tư, hỗ trợ đầy đủ kịp thời của Thành phố, Huyện Khi đó, Đông Mỹ hoàn toàn có thể xứng đáng với vị trí là nền nông nghiệp thủ đô của cả nước

2.2 Thực trạng phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với

du lịch tại Đông Mỹ —- Thanh Trì

2.2.1.Tình hình phát triển sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn 1997 - 2002

Đông Mỹ là một xã nằm phía Dong Nam của huyện Thanh Trì, với số dân hơn 5.500 người và diện tích hơn 274 ha Đây là vùng đất đã được phát triển cách đây hàng ngàn năm, còn để lại nhiều dấu ấn và di tích lịch sử Trong những năm qua, Đông Mỹ đã phát triển kinh tế — xã hội theo hướng tiến bộ Tuy nhiên, bên cạnh

đó còn tồn tại rất nhiều khó khăn, hạn chế: trong sản xuất nông nghiệp đất đai thì

nằm trong khu vực trũng, bị ngập úng vào mùa mưa, hiệu quả kinh tế thấp, sản phẩm hàng hoá nông sản ít, giá trị thấp Tích luỹ chưa cao, cho nên các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, kinh tế xã hội —- văn hoá chưa được cải thiện Mặt khác, Đông Mỹ

lại là một xã có tiểm năng trở thành một điểm phát triển kinh tế- xã hội gắn với

môi trường sinh thái, tạo cảnh quan du lịch, có điều kiện phát triển kinh tế, có truyền thống văn hoá, có lịch sử lâu đời và có vị trí thuận lợi Đông Mỹ không phải là một làng nghề truyền thống nhưng có rất nhiều ngành nghề thủ công đã

phát triển từ khá lâu và đang ngày càng phát triển, như: sơn dầu, sơn mài, đồ mộc,

đồ mây tre đan

Có thể nói nông nghiệp là ngành có vai trò quan trọng không chỉ đối với đời sống của người dân trong xã Đông Mỹ, mà còn là một hoạt động đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm thực phẩm tươi sống như: thịt, rau, hoa, quả, cá, trứng cho đời sống hàng ngày của người dân Thủ đô Trong những năm qua, mặc dù do sự tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hoá và việc chuyển đổi làm diện tích đất nông nghiệp của Đông Mỹ ngày càng bị thu hẹp dần, song sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã vẫn liên tục tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm từ 1997 đến 2002 đạt 4,52%/năm Đó là do, việc thâm canh sản xuất lúa ở cánh đồng Sóc Da K6, Bim Bim, Ao Khoai, Ma Vang và đồng Nội

tăng năng suất và chất lượng Ngoài ra, do việc chuyển đổi toàn bộ diện tích 18,28

ha ở cánh đồng Vạn, đồng Hoa giáp với vùng nuôi trồng thuỷ sản sang trồng rau, hoa chất lượng cao và thâm canh vườn quả ở khu vực nuôi trồng thuỷ sản tập trung và tạo vườn tập trung trong dân cư Kết quả đạt được 904,2 triệu đồng giá trị ngành trồng trọt

Biểu 3: Kết quả phát triển sản xuất nông nghiệp tại Đông Mỹ giai đoạn 1997-

Nguồn: Số liệu thống kê của xã Đông Mỹ

Trong 2 ngành Nông nghiệp và Thuỷ sản thì Nông nghiệp vẫn đựơc coi là ngành chiếm chủ yếu trong ngành nông nghiệp của Đông Mỹ Trong điều kiện diện tích đất đai bị thu hẹp và chuyển đổi, song giá trị sản xuất vẫn tăng chứng tỏ sản xuất nông nghiệp của Đông Mỹ vẫn đang phát triển theo xu hướng đặc trưng của nền nông nghiệp đô thị có chất lượng và giá trị cao

Trong nông nghiệp của Đông Mỹ, ngành trồng trọt đột biến giảm do có sự chuyển đổi diện tích đất trồng trọt sang nuôi trồng thuỷ sản Trong giai đoạn từ

1997 đến 2002, có nhiều sự đột biến xảy ra với Đông Mỹ, đó là ngành trồng trọt giảm rất nhiều , còn ngành dịch vụ nông nghiệp lại tăng rất nhiều Điều này chứng

tỏ Đông Mỹ đã rất quan tâm chú trọng phát triển theo xu hướng của một nên nông nghiệp sinh thái - đô thị - du lịch

Ngành chăn nuôi cũng phát triển qua một số năm nhưng tốc độ phát triển vẫn chưa cao chưa tương xứng với tiềm năng của Đông Mỹ Đặc biệt, ngành Thuy sản

phát triển mạnh Điều này cũng khẳng định tính đúng đắn của việc chuyển đổi từ

sản xuất nông nghiệp không hiệu quả trên các chân ruộng trũng sang nuôi trồng thuỷ sản

Các hoạt động dịch vụ nông nghiệp phát triển rất nhanh, nhất là từ giai đoạn sau năm 1999 đến năm 2002, giá trị đem lại của ngành chiếm một tỷ trọng đáng

kể trong ngành nông nghiệp của Đông Mỹ Sự gia tăng mạnh mẽ của dịch vụ tham gia vào quá trình sản xuất trong nông nghiệp một mặt cho thấy sự phát triển mạnh

mé cua sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, sự can thiệp của công nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp vào trong quá trình phát triển nông nghiệp làm cho nền nông nghiệp của Đông Mỹ mang dần màu sắc của các hoạt động sản xuất nông

nghiệp gắn bó với sự thay đổi và phát triển của đô thị

2.2.2 Thực trạng phát triển nông nghiệp ở Đông Mỹ theo hướng kết hợp Đông Mỹ là một xã đã được sự quan tâm của thành phố trong việc phát triển nông nghiệp theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch, chính vì vậy trong các

dự án phát triển tại Đông Mỹ thời gian gần đây vấn đề này đã được chú ý quan

tâm rất nhiều, cụ thể đã có một số dự án được triển khai sau:

2.2.2.1 Sự kết hợp nuôi trồng thuỷ sản và trông cây ăn quả với du lịch

Trong dự án đưa nông nghiệp Đông Mỹ chuyển đổi theo hướng kết hợp nông

nghiệp với du lịch đã rất quan tâm và chú trọng đến việc chuyển đổi những khu vực đất trũng trước kia trồng lúa cho năng suất không cao và không ổn định sang nuôi trông thuỷ sản, để có thể biến những cái không thuận lợi trong ngành này sang lợi thế của ngành khác, cụ thể là tận dụng tối đa sự trũng thấp của 60 ha đất trồng lúa chuyển đổi sang nuôi trông thuỷ đặc sản chất lượng cao

Năm 1996, thực hiện theo Nghị định 64 CP của Chính phủ, xã Đông Mỹ đã tiến hành giao đất ổn định lâu dài (20 năm) cho các hộ nông dân, với mức bình quan 360 m? /khau Phuong cham giao đất khi đó là có gần có xa, có tốt có xấu,

có cao có thấp, bình quân một hộ có từ 3 đến 5 mảnh Do vậy, khi chuyển đổi 60

ha khu vùng trũng sản xuất lúa sang nuôi trồng thuỷ sản thuộc quyền sử dụng của gần 1.400 hộ, thuộc cả 6 thôn trong xã, diện tích bình quân một hộ đạt 435 m° xã

đã gặp phải không ít khó khăn khi tiến hành

Trước năm 2001, vùng trũng thuộc 60 ha chỉ độc canh 2 vụ lúa (vụ chiêm xuân và vụ mùa ), diện tích manh mún, úng ngập cục bộ nên năng suất lúa rất thấp: vụ chiêm xuân đạt bình quân 150 kg/sào/vụ (41 tạ/ha ), còn vụ mùa chỉ đạt

125 kg/sào/vụ (35 tạ/ha ) Cả năm chỉ đạt trên 7,6 tấn/1ha Chính vì thu nhấp thấp

và rất bấp bênh, không đản bảo cuộc sống cho nhân dân Nên xã Đông Mỹ đã được sự chỉ đạo của Thành phố chuyển đổi 60 ha đất nông nghiệp trong khu vực trũng sang nuôi trồng thuỷ sản, nuôi các loại cá có hiệu quả kinh tế cao Đây là một phương hướng phù hợp

Năm 2001, cùng với chủ trương của Huyện và sự vận động tích cức của xã, đặc biệt vơí sự năng động đột phá của một số hộ nông dân, đã chuyển 1,253 ha đất lúa sang nuôi tôm cá đạt hiệu quả kinh tế cao hơn trồng lúa Phong trào chuyển đổi thuê mướn ruộng để chuyển từ đất trồng lúa sang nuôi tôm cá diễn ra một cách rất mạnh mẽ Nhiều hộ nông dân đã tình nguyện chuyển quyền sử dụng đất của mình cho một hộ khác để có diện tích liền khoảnh, thực hiện đào ao thả cá theo đề án phát triển nuôi trồng thuỷ sản của xã

Biểu 4: Tình hình chuyển đổi, thuê mướn, nhượng nuôi tôm cá năm 2001

Nhìn vào bảng có thể nhận thấy, năm 2001 có 38 hộ đã đổi, thuê, nhượng của

733 hộ, tổng diện tích chuyển đổi sang nuôi trồng thuỷ sản là 32,1874 ha Bình

quân 1 hộ có diện tích nuôi trồng thuỷ sản là 0,847 ha, phả đổi và thuê của khoảng 19 hộ Hộ có quy mô đất cao nhất là 3,64 ha thuê đổi của 108 hộ, hộ thấp nhất có 0,26 ha là đất tự có của riêng mình Quy mô trên 1 ha có I1 hộ, với diện tích bình quân 1,5876 ha/hộ Quy mô từ 0,5 - 1 ha có 13 hộ, với diện tích bình quân 0,7325 ha/hộ Quy mô dưới 0,5 ha có 14 hộ, với diện tích bình quân là 0,3714 ha/hộ nuôi trồng thuỷ sản

Biểu 5: Tình hình chuyển đổi, thuê mướn, nhượng nuôi tôm cá năm 2002

Thôn Số hộ nuôi tôm cá | Diện tích đổi, thuê, | Số hộ cho đổi,

nhượng (m” ) thuê, nhượng

Nguồn: Số liệu thống kê của xã Đông Mỹ

Năm 2002 có 40 hộ đổi, thuê, nhượng của 508 hộ với tổng diện tích 21,3 ha;

bình quân một hộ có quy mô 0.55 ha; phải thuê đổi bình quân cho 13 hộ khác Hộ

có diện tích cao nhất với quy mô 2,9 ha, đổi thuê sang nhượng cho 78 hộ, hộ có diện tích thấp nhất với quy mô là 0,3133 ha cũng phải đổi thuê sang nhượng cho

10 hộ khác Quy mô hộ có diện tích trên I ha có 2 hộ, với diện tích bình quân đạt

là 1,99 ha/hộ, phải đổi, thuê bình quân của 54 hộ khác Quy mô hộ có diện tích từ

0,5 - 1 ha có 14 hộ, với diện tích bình quân đạt là 0,62 ha/hộ, phải đổi và thuê

bình quân của khoảng 15 hộ khác Quy mô hộ có diện tích dưới 0,5 ha có 24 hộ,