Hệ thống pháp luật liên quan đến bảo hiểm trách nhiệm của

- Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch đúng với luật lệ, tậpquán từng địa phương tạo thuận lợi cho hàng hoá di chuyển nhanh chóng, - Mua bảo hiểm cho hàng hoá khi được chủ hàng y

z

  

Nam: Th ực trạng và Giải

pháp

Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT

LỜI CẢM ƠN

Qua thời gian thực hiện Khoá luận tốt nghiệp với đề tài "Bảo hiểm

trách nhiệm của người giao nhận tại Việt Nam: Thực trạng và Giải pháp",

đối với em đây là một đề tài tương đối mới mẻ nhưng được sự giúp đỡ tậntình trong suốt quá trình học tập cũng như trong thời gian thực hiện Khóaluận tốt nghiệp em đã hoàn thành Khoá luận đúng với thời hạn quy định Vìthời gian có hạn cộng với kinh nghiệm thực tế còn ít trong quá trình thựchiện Khoá luận không tránh khỏi những thiếu sót nên Khoá luận của em còntồn tại một số nhược điểm chưa hợp lý Em rất mong được sự góp ý của cácthầy cô giáo cũng như các bạn bè để Khoá luận của em hoàn thiện hơn Mộtlần nữa em xin chân thành cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ các thầy cô giáo,nhất là thầy giáo hướng dẫn - TS Phạm Duy Liên đã giúp đỡ em trong suốtthời gian thực hiện Khoá luận tốt nghiệp

Sinh viên thực hiện

2 2

Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT

Commission for Asia and the Pacific

Uỷ ban Kinh tế và Xã hội Châu

Á Thái Bình Dương

3 3

Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT Khoá luận tốt nghiệp Trần Thị Ngọc Thu - Lớp: A10 - K38C - KTNT

Bill of Lading

Vận tải đơn đa phương thức của FIATA

Forwarders Association

Hiệp hội Giao nhận Quốc tế Lào

NVOCC Non Vessel Operating Common

4 4

phương thức

Người vận tải công cộng Carrier không tàu

ROROC Report on Receipt of Cargo Biên bản kết toán nhận hàng

với tàu

tiền tệ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế

- IMF)

Insurance Association Limited

Hội bảo hiểm trách nhiệm tương hỗ vận tải đi suốt

Tổng công ty Giao nhận Kho vận Ngoại thương

Association

Hiệp hội Giao nhận Việt Nam

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG I GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM CỦA

I Khái niệm về giao nhận và người giao nhận 3

1 Định nghĩa giao nhận và người giao nhận 3

2 Phạm vi các dịch vụ giao nhận

5 3 Vai trò của người giao nhận 6

II Sự cần thiết phải phát triển loại hình bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận 7

III Nghĩa vụ và trách nhiệm của người giao nhận 9

1 Với tư cách là đại lý 9

2 Với tư cách là người chuyên chở 12

IV Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận 14

1 Vài nét về Bảo hiểm trách nhiệm 14

2 Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận

15 V Phạm vi bảo hiểm của bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận 20

1 Rủi ro được bảo hiểm 20

2 Rủi ro loại trừ 23

3 Rủi ro hạn chế bảo hiểm

25 4 Giới hạn bảo hiểm 25

VI Kinh nghiệm của một số nước trong khu vực về việc bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận 26

CHƯƠNG II: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM CỦA

NGƯỜI GIAO NHẬN TẠI VIỆT NAM 30

I Tình hình hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu ở Việt

Nam trong những năm gần đây 30

1 Sự phát triển của giao nhận vận tải quốc tế tại Việt Nam

30

2 Tình hình giao nhận hàng hoá tại Việt Nam

35

II Đánh giá thực trạng hoạt động bảo hiểm trách nhiệm của người

giao nhận trong hoạt động xuất nhập khẩu

III Nội dung bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận tại Việt Nam 44

1 Phạm vi bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận theo Quy tắc của Công ty bảo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh (BAOMINH) 44

2 Phạm vi bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận theo Quy tắc của Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam (BAOVIET) 45

IV Hợp đồng trong bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận 50

1 Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của người giao nhận

50

2 Thời hạn bảo hiểm

3 Hồ sơ khiếu nại

60 VI Hệ thống pháp luật liên quan đến bảo hiểm trách nhiệm của

CHƯƠNG III CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM

I Xu hướng phát triển bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận

trong thời gian tới

65

II.Các giải pháp nhằm đẩy mạnh sự phát triển của bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận trong những năm tới 67

1 Các biện pháp đối với các cơ quan quản lý

67

2 Các giải pháp từ phía các công ty bảo hiểm

70 3 Biện pháp của người giao nhận vận tải

74

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Đại hội Đảng lần thứ IX đã đề ra một trong những mục tiêu quan trọng

đó là phải tiếp tục đưa đất nước ta thành nước công nghiệp hoá, hiện đại hoá.Phát huy nội lực của mình, đồng thời thực hiện "chương trình kinh tế đốingoại" là một chủ trương hoàn toàn đúng và phù hợp với xu thế phát triểncủa nhiều nước trên thế giới

Kinh doanh trong các lĩnh vực được mở rộng và phát triển với quy môngày càng lớn thực sự trở thành một trong những cầu nối vững chắc cho cácngành kinh tế khác phát triển Giao nhận vận tải, đặc biệt vận tải đa phươngthức là một loại hình kinh doanh dịch vụ phát triển mạnh trong những năm

gần đây Với thực tế ngày nay, người giao nhận không chỉ đóng vai trò đại lý

mà còn thực hiện vai trò người chuyên chở dịch vụ vận tải - người chuyênchở Người giao nhận sẽ phải chịu trách nhiệm lớn hơn Vì vậy, bảo hiểmtrách nhiệm của người giao nhận là không thể thiếu được nhằm bảo đảm antoàn trong kinh doanh cũng như để tăng chất lượng và quy mô của của dịch

vụ giao nhận ở Việt Nam ngang tầm với các nước trong khu vực và trên toànthế giới

Tuy nhiên, lý luận và thực tiễn về bảo hiểm trách nhiệm của người giaonhận vận tải chưa được nghiên cứu kỹ càng ở Việt Nam và việc phát triểnloại hình bảo hiểm này tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn Với đề tài này,tôi xin đóng góp một số lý luận và giải pháp để phát triển loại hình bảo hiểmtrách nhiệm của người giao nhận vận tải ở Việt Nam

2 Mục đích của việc nghiên cứu Khoá luận:

* Làm rõ cơ sở lý luận, ý nghĩa thực tiễn và sự cần thiết của bảo hiểm tráchnhiệm của người giao nhận vận tải

* Đưa ra biện pháp để mở rộng và phát triển dịch vụ bảo hiểm trách nhiệm củangười giao nhận vận tải

* Đề ra biện pháp giúp người kinh doanh dịch vụ giao nhận xem xét áp dụngtrong hoạt động của mình để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng cung cấpdịch vụ của mình

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

* Phạm vi nghiên cứu: Tình hình giao nhận hàng hoá và bảo hiểm trách nhiệmcủa người giao nhận từ năm 1990 đến nay

* Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giao nhận và Bảo hiểm trách nhiệm củangười giao nhận trên thế giới và Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu:

Khoá luận sử dụng phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứnglàm phương pháp nghiên cứu cơ bản Ngoài ra, khoá luận còn kết hợp sửdụng với một số phương pháp khác như phân tích, so sánh, thống kê và diễngiải để nghiên cứu và trình bày các vấn đề lý luận và thực tiễn

5 Nội dung nghiên cứu:

*Tên Khoá luận: "Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận tại

Việt Nam: Thực trạng và giải pháp"

*Kết cấu của Khoá luận: Ngoài phần Lời nói đầu và Kết luận, Khoá luận bao gồm có ba chương:

Chương I: Giới thiệu chung về bảo hiểm trách nhiệm của người

giao nhận

Chương II: Thực tiễn hoạt động bảo hiểm trách nhiệm của người

giao nhận tại Việt Nam

Chương III: Các giải pháp phát triển bảo hiểm trách nhiệm của

người giao nhận tại Việt Nam

6 Dự kiến kết quả đạt được:

* Khoá luận đưa ra một cái nhìn khái quát về người giao nhận và dịch vụ giaonhận vận tải

* Chỉ ra sự cần thiết phải phát triển Bảo hiểm trách nhiệm của người giaonhận

* Phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển loại hình bảohiểm còn rất mới này ở Việt Nam

CHƯƠNG I

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM

CỦA NGƯỜI GIAO NHẬN

I/ KHÁI NIỆM VỀ GIAO NHẬN VÀ NGƯỜI GIAO NHẬN

1 Định nghĩa giao nhận và người giao nhận

Trong mua bán quốc tế, người mua và người bán thường ở những vị trícách xa nhau Để có thể vận chuyển hàng hoá từ người bán sang người muađược cần phải thực hiện hàng loạt các công việc liên quan đến quá trìnhchuyên chở như bao bì, đóng gói, bốc xếp, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làmcác thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, chuyển tải, dỡ hàng và giao cho ngườinhận Tất cả những công việc đó được gọi là dịch vụ giao nhận

Vậy, giao nhận là những hoạt động nằm trong khâu lưu thông phân phối, thực hiện chức năng đưa sản phẩm từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ cuối cùng Giao nhận thực chất là việc tổ chức vận chuyển hàng hoá và thực hiện tất cả các công việc liên quan đến vận chuyển hàng hoá đó

Theo "Quy tắc mẫu của Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận(International Federation of Freight Forwarders Associations - FIATA) vềdịch vụ giao nhận" thì Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service) là bất

kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp,đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liênquan đến các dịch vụ trên , kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảohiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá

Theo Luật Thương mại Việt Nam thì " Dịch vụ giao nhận hàng hoá làhành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hoá nhận

hàng từ người gửi, tổ chức việc vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tụcgiấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự

uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người làm dịch vụ giaonhận khác (gọi chung là khách hàng)"[8]

Luật Thương mại xác định rõ nội dung của dịch vụ giao nhận hàng hoá làmột nghề gắn bó với mua bán hàng hoá nhưng lại liên quan chặt chẽ với cáchoạt động vận tải, bốc xếp, bảo quản

Hiện nay trên thế giới, dịch vụ giao nhận được coi là một nghề kinhdoanh dịch vụ, một loại hình dịch vụ tổng hợp cần thiết cho hoạt độngthương mại đặc biệt là các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá, là một ngànhcông nghiệp giao nhận (Forwarding Industry) thu hút nhiều sự chú ý củangười làm dịch vụ giao nhận

Người kinh doanh dịch vụ giao nhận thì được gọi là Người giao nhận(Forwarder, Freight Forwarder, Forwarder Agent)

FIATA định nghĩa về người giao nhận như sau: "Người giao nhận vận tảiquốc tế là người lo toan để hàng hoá được chuyên chở theo hợp đồng uỷ thác

mà bản thân anh ta không phải là người vận tải Người giao nhận cũng đảmnhiệm thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như bảoquản, lưu kho trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hoá" v.v [14] Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ hay khohàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một người nào khác cóđăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hoá Luật Thương mại Việt Namđịnh nghĩa về người giao nhận như sau: "Người làm dịch vụ giao nhận hànghoá là thương nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ giaonhận hàng hoá" [8] Nói tóm lại, Người giao nhận phải có kiến thức rộng rãi

về nghiệp vụ Thương mại về Luật pháp (Luật Quốc gia và Quốc tế), về nhiềulĩnh vực liên quan như vận tải, hàng hải, hàng không, ngân hàng, bảo hiểm

Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và tiến bộ kỹ thuật trongngành vận tải mà dịch vụ giao nhận cũng được mở rộng hơn Người giaonhận ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thương mại vận tải quốc tế Ởcác nước khác nhau người giao nhận có tên gọi khác nhau, như: "Ngườichuyên chở chính"(Principal Carier), "Đại lý hải quan"(Customs HouseAgent), "Môi giới hải quan"(Customs Broker), "Đại lý gửi hàng và giaonhận"(Shipping and Forwarding Agent), "Đại lý thanh toán"(ClearingAgent) Tuy nhiên, dù kinh doanh dưới tên gọi nào đi chăng nữa thì họ đều

có một tên chung trong giao dịch quốc tế là "Người giao nhận Vận tải Quốctế"(International Freight Forwarders) cùng kinh doanh các dịch vụ giao nhận

2 Phạm vi các dịch vụ giao nhận

Phạm vi các dịch vụ giao nhận là nội dung cơ bản của dịch vụ giao nhận.Trừ khi bản thân người gửi hàng hay người nhận hàng muốn tự mình thamgia vào bất kỳ khâu thủ tục, chứng từ nào đó, thông thường người giao nhậnthay mặt họ lo liệu quá trình vận chuyển hàng hoá qua các cung đoạn chođến tay người nhận cuối cùng Người giao nhận có thể làm các dịch vụ mộtcách trực tiếp hay thông qua đại lý và những người thứ ba khác Người giaonhận cũng có thể sử dụng đại lý của họ ở nước ngoài Do đó, phạm vi cácdịch vụ của người giao nhận là khá rộng, nó bao gồm các dịch vụ như:

- Chuẩn bị hàng hoá sẵn sàng để chuyên chở,

- Lựa chọn người vận tải, phương thức vận tải, tuyến đường thích hợp

để bảo đảm cho hàng hoá được vận chuyển một cách nhanh chóng, chínhxác, an toàn và tiết kiệm,

- Thiết lập và thu thập các chứng từ cần thiết cho việc giao nhận theoyêu cầu của khách hàng ,

- Làm các thủ tục gửi hàng, nhận hàng,

- Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch đúng với luật lệ, tậpquán từng địa phương tạo thuận lợi cho hàng hoá di chuyển nhanh chóng,

- Mua bảo hiểm cho hàng hoá khi được chủ hàng yêu cầu,

- Đóng gói hoặc chia lẻ hàng hoá cho phù hợp với bản chất của hànghoá, tuyến đường, phương thức vận tải và những luật lệ áp dụng nếu có ởnước xuất khẩu, nước quá cảnh và nước nhập khẩu,

- Thanh toán, thu đổi ngoại tệ,

- Nhận hàng từ người chuyên chở và giao cho người nhận hàng,

- Lưu kho và bảo quản hàng hoá,

- Thanh toán các loại cước phí, chi phí xếp dỡ, lưu kho, lưu bãi,

- Thông báo tình hình đi và đến của các phương tiện vận tải,

- Ghi nhận những tổn thất về hàng hoá nếu có và thông báo tổn thất vớingười chuyên chở,

- Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại với người chuyên chở trong trườnghợp có tổn thất hàng hoá,

- Làm tư vấn cho khách hàng trong việc chuyên chở hàng hoá,

Hiện nay, bên cạnh việc cung cấp các dịch vụ giao nhận hàng hoá thôngthường mà còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng nhưvận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyểnquần áo may mặc sẵn treo trên mắc đến thẳng các cửa hàng, hàng quá cảnh,hàng tham gia hội chợ, triển lãm Đặc biệt, trong những năm gần đây ngườigiao nhận còn cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức đóng vai trò là MTO(Multimodal Transport Operator) và phát hành chứng từ vận tải

3 Vai trò của người giao nhận

Trong xu thế phát triển ngày càng nhanh của vận tải container, vận tải đaphương thức, người giao nhận không chỉ làm đại lý, người nhận uỷ thác màcòn cung cấp các dịch vụ vận tải và đóng vai trò như một Người chuyên chở(Carrier), Người gom hàng (Cargo Consolidator), Người kinh doanh vận tải

đa phương thức (Multimodal Transport Operator - MTO):

a Người gom hàng (Cargo Consolidator): ở Châu Âu, người giao nhận

từ lâu đã cung cấp dịch vụ gom hàng để phục vụ cho vận tải đường sắt Đặcbiệt trong vận tải hàng hoá bằng container, dịch vụ gom hàng là không thểthiếu được nhằm thu gom hàng lẻ (Less Container Load - LCL) thành hàngnguyên (Full Container Load - FCL), để tận dụng sức chở của container vàgiảm cước phí vận tải Khi là người gom hàng, người giao nhận có thể đóngvai trò là người chuyên chở hoặc chỉ là đại lý

b Đại lý (Agent): Trước đây người giao nhận không đảm nhận trách

nhiệm của người chuyên chở Họ chỉ hoạt động như một cầu nối giữa ngườigửi hàng và người chuyên chở như là đại lý của người chuyên chở hoặc củangười gửi hàng Người giao nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc từ người chuyênchở để thực hiện các công việc khác nhau như nhận hàng, giao hàng, lậpchứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho, thuê và cho thuê vỏ container, thuêtàu, thuê khoang tàu trên cơ sở hợp đồng uỷ thác

c Người chuyên chở (Carrier): Người giao nhận ngày nay còn đóng vai

trò là người chuyên chở Người giao nhận sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng vậntải với chủ hàng và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hoá từ một nơi nàyđến một nơi khác

d Người kinh doanh vận tải đa phương thức (MTO): Trong trường hợp

người giao nhận cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức có nghĩa là việcvận chuyển hàng hoá được thực hiện bởi ít nhất hai phương thức vận tải từnơi xếp hàng đến nơi dỡ hàng ở những nước khác nhau hoặc dịch vụ vận tải

từ cửa đến cửa (door to door service) thì khi đó với các kỹ thuật nghiệp vụ

khác nhau người giao nhận đã đóng vai trò là người kinh doanh vận tải đaphương thức MTO là người am hiểu về nhiều loại phương tiện vận chuyển,biết áp dụng từng phương thức vận chuyển để tổ chức quá trình vận tải mộtcách tốt nhất, an toàn nhất và tiết kiệm nhất MTO cũng là người chuyên chở

và phải chịu trách nhiệm đối với hàng hoá và chính vì vậy mà người giaonhận còn được gọi là "Kiến trúc sư của vận tải" (Architect of Transport)

II/ SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI GIAO NHẬN

Trong quá trình tiến hành giao nhận, người giao nhận phải chịu tráchnhiệm đối với những việc làm của mình hoặc người thay mặt mình, khi họhoạt động với danh nghĩa đại lý, người vận tải hay người tổ chức vận tải đaphương thức Dù hoạt động với danh nghĩa đại lý hay với tư cách là ngườikinh doanh vận tải đa phương thức, người giao nhận đều phải chịu tráchnhiệm về những hành vi sơ suất của mình Khi hoạt động với tư cách làngười kinh doanh vận tải đa phương thức, người giao nhận không nhữngphải chịu trách nhiệm về hành vi, thiếu sót của mình mà còn phải chịu tráchnhiệm về những hành vi, sơ suất hay lỗi lầm của người làm công cho mìnhhay người mà anh ta sử dụng dịch vụ Người giao nhận cũng phải chịu tráchnhiệm với người thứ ba khi người giao nhận gây thiệt hại cho họ trong quátrình cung cấp dịch vụ Để đảm bảo khả năng tài chính và sự ổn định trongkinh doanh thì các công ty giao nhận phải mua bảo hiểm trách nhiệm củamình khi ký hợp đồng giao nhận với khách hàng

Hiện nay ở Việt Nam, do hoạt động giao nhận không còn là độc quyềncủa một số công ty giao nhận nữa, vì thế hàng loạt các công ty giao nhận đãxuất hiện làm cho thị trường giao nhận hết sức nhộn nhịp Tuy vậy, theo quyđịnh của của FIATA thì chỉ có một số công ty giao nhận có đủ điều kiệntham gia bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận, vì muốn mua bảo hiểmtrách nhiệm dân sự của người giao nhận thì hợp đồng giao nhận phải được ký

kết phù hợp với tập quán thương mại quốc tế hoặc các điều kiện kinh doanhchuẩn của Hiệp hội giao nhận Việt Nam (VIFFAS) Ở Việt Nam, nhiều công

ty cung cấp các dịch vụ giao nhận là các công ty giao nhận tư nhân Thậmchí các công ty kinh doanh các lĩnh vực không liên quan đến giao nhận cũngcung cấp dịch vụ giao nhận, họ không có đủ các điều kiện cần thiết và không

có nghiệp vụ giao nhận Vì vậy, việc ký kết các hợp đồng giao nhận phù hợpvới tập quán quốc tế hay điều kiện kinh doanh chuẩn của VIFFAS là điềukhông thể thực hiện được Do đó nhiều công ty giao nhận phải tự bảo hiểmcho mình, điều này thường vượt quá khả năng tài chính của họ, hay nói cáchkhác là các công ty giao nhận không thể tự bảo hiểm cho mình được

Chủ hàng khi ký hợp đồng với người giao nhận, họ không thể yên tâmnếu người giao nhận không mua bảo hiểm trách nhiệm Bảo hiểm hàng hoáthường không hoàn toàn đảm bảo bồi thường cho người chủ hàng, vì nhiềutrường hợp tổn thất về hàng hoá không thuộc phạm vi bảo hiểm của ngườibảo hiểm hàng hoá Việc yêu cầu các công ty giao nhận bồi thường tổn thấtdiễn ra vô cùng phức tạp, khó khăn, nhiều khi tổn thất có thể lại lớn hơn khảnăng tài chính của các công ty giao nhận Do đó, các chủ hàng Việt Namthường tìm cách tự giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu, gây nên một tìnhtrạng lộn xộn trong giao nhận hàng hoá ở cảng Nhân viên của các công tyxuất nhập khẩu này thường không có nghiệp vụ giao nhận chuyên nghiệp nêntiến hành giao nhận chậm chạp, không có tổ chức và dễ xảy ra tổn thất vàgây nhiều hiện tượng tiêu cực

Do các công ty giao nhận Việt Nam không mua bảo hiểm trách nhiệmnên phần lớn người xuất nhập khẩu nước ngoài thường lựa chọn các công tygiao nhận nước ngoài để uỷ thác việc giao nhận hàng mà không chọn cáccông ty giao nhận Việt Nam Các công ty giao nhận Việt Nam mất đi mộtnguồn thu ngoại tệ đáng kể khi phải nhận lại dịch vụ giao nhận từ các công tygiao nhận nước ngoài thông qua các hợp đồng đại lý.[5]

Khi người giao nhận được công nhận là thành viên chính thức củaFIATA hoặc là thành viên chính thức của Hiệp hội quốc gia là thành viên củaFIATA thì người giao nhận được tự mình phát hành vận tải đơn đa phươngthức FBL (FIATA Combined Transport Bill of Lading) và thực hiện vai tròcủa một người cung cấp chính của dịch vụ vận tải Để đảm bảo quyền lợi,người giao nhận cần phải bảo hiểm trách nhiệm của mình khi phát hành vậnđơn và thực hiện vai trò cũng như chịu trách nhiệm của người chuyên chở

III/ NGHĨA VỤ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI GIAO NHẬN

Người giao nhận dù hoạt động với danh nghĩa là đại lý hay ngườichuyên chở thì đều phải chịu trách nhiệm về những hành vi sơ suất của mình

1 Với tư cách là đại lý

- Người giao nhận không chịu trách nhiệm về những hành vi hay sơ suất củabên thứ ba ( người chuyên chở, người nhận lại dịch vụ giao nhận ) miễm làchúng minh được mình đã cẩn thận một cách thích đáng khi tiến hành lựachọn bên thứ ba

- Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình, người giao nhận hoặc ngườilàm công của anh ta có thể phạm sai sót hoặc nhầm lẫn ( theo ngôn ngữ bảohiểm là "lỗi lầm sai sót - errors and omissions" không phải do cố ý hay coithường nhưng gây ra thiệt hại về tài chính cho khách hàng hoặc gây nên tổnthất về hàng hoá thì người giao nhận phải chịu trách nhiệm Các trường hợp

mà người giao nhận phải chịu trách nhiệm trong phạm vi tự tiến hành baogồm:

+ Giao hàng khác với chỉ dẫn của khách của khách hàng như đã thoảthuận trong hợp đồng Mắc phải những lỗi lầm nghiệp vụ như xếp dỡ khôngtheo chỉ dẫn trên bao bì hàng hoá như tránh mưa, nắng, đổ vỡ

+ Quên không mua bảo hiểm cho hàng mặc dù đã có chỉ dẫn của kháchhàng có thể vì quên hoặc có thể cố tình không mua vì cho là không quan

trọng Dù bất kỳ lý do gì thì trách nhiệm vẫn thuộc về người giao nhận Nếu

lô hàng bị tổn thất trên đường vận chuyển, không được đền bù vì không muabảo hiểm, nếu ngân hàng phát hành thư tín dụng bảo hiểm thì lúc này ngườigiao nhận phải chịu trách nhiệm đền bù tất cả những thiệt hại đó cho chủhàng

+ Sai sót trong quá trình làm thủ tục hải quan

+ Chở hàng đến sai địa điểm Một lý do đơn giản là do không quy định

cụ thể địa điểm trong hợp đồng vận tải, người vận tải có thể sẽ đưa hàng đếnđịa điểm khác trong khu vực gây thiệt hại tài chính cho chủ hàng do tốn mộtkhoản chi phí để đưa hàng về đúng địa điểm Chí phí đó dĩ nhiên là ngườigiao nhận cuối cùng phải gánh chịu do sơ suất của anh ta khi ký kết hợpđồng vận tải

+ Giao hàng cho người không phải là người nhận

+ Không thực hiện sự cần mẫn hợp lý khi thay mặt khách hàng lựachọn người chuyên chở, thủ kho hoặc các đại lý khác

+ Giao hàng không lấy vận đơn: người giao nhận có trách nhiệm lấyvận đơn từ người vận tải để giao cho chủ hàng và còn phải kiểm tra xem nộidung ghi trong vận đơn đã chính xác chưa, yêu cầu điều chỉnh lại nếu pháthiện có sai sót Vì một lý do nào đó mà người giao nhận quên không lấy vậnđơn, lỗi lầm nghiệp vụ này tương đối nghiêm trọng Như vậy người nhậnhàng không thể nhận được hàng và người bán hàng cũng sẽ không nhận đượctiền thanh toán Điều này, tất yếu dẫn đến thiệt hại về tài chính và thiệt hại đóngười giao nhận phải gánh chịu vì đó là lỗi lầm của anh ta

+ Giao hàng không lấy các chứng từ liên quan đến hàng hoá

+ Tái xuất hàng không tuân theo những thủ tục cần thiết để xin hoànthuế

+ Không thông báo cho người nhận hàng Sau khi giao hàng lấy chứng

từ vận tải gửi cho người nhận hàng, người giao nhận còn phải thông báo chongười nhận hàng về hành trình vận chuyển, dự kiến thời gian dỡ hàng đểngười nhận hàng có kế hoạch chuẩn bị việc nhận hàng tránh những thiệt hạikhông cần thiết cho mình và chủ hàng Nếu người nhận hàng không đượcbáo trước thì rất có thể sẽ phát sinh nhiều chi phí do lưu tàu, lưu kho, giaohàng chậm cho khách hàng nơi đến Nếu thuộc trách nhiệm của người giaonhận thì anh ta phải chịu một hậu quả mà đôi khi còn lớn hơn nhiều so vớitiền công dịch vụ mà anh ta nhận được

+ Giao hàng mà không thanh toán được tiền từ người nhận hàng

+ Giao hàng không đúng chủ Thông thường người chuyên chở hoặcđại lý của anh ta giao hàng trên cơ sở vận đơn Song có những lúc có thể donhiều người cùng nhận hàng ( đối với hàng lẻ ) hoặc đối với các loại hàng cóbao bì giống nhau hoặc gần giống nhau người ta vẫn có thể giao nhầm hàngcho người nhận Những chi phí đó người giao nhận sẽ phải gánh chịu trướckhi anh ta quy lỗi cho một ai đó

+ Chịu trách nhiệm về thiệt hại về tài sản và người của người thứ ba màmình gây ra

2 Với tư cách là người chuyên chở

Người giao nhận chịu trách nhiệm đối với hành vi và sơ suất của mìnhcũng như người mà mình thuê

Người giao nhận phải chịu trách nhiệm đối với những mất mát, hư hỏngcủa hàng hoá và chậm giao hàng: đây là trách nhiệm lớn nhất của người giaonhận khi đóng vai trò là người chuyên chở Khi đóng vai trò người chuyênchở, người giao nhận có thể đóng vai trò là người thầu chuyên chở hay ngườichuyên chở thực tế Dù trong trường hợp nào thì người giao nhận cũng phải

chịu trách nhiệm về hàng hoá từ nơi nhận hàng để chở đến nơi giao hàng màquá trình này có thể gồm nhiều phương thức vận tải khác nhau

Trách nhiệm của người chuyên chở gồm ba nội dung cơ bản:

- Cơ sở trách nhiệm ( Basic of Liability)

- Thời hạn trách nhiệm ( Period of Responsibility)

- Giới hạn trách nhiệm ( Limits of Liability)

Trách nhiệm của người giao nhận khi đóng vai trò là người chuyên chở

đường biển

Trách nhiệm của người chuyên chở đường biển đối với hàng hoá đượcquy định trong các Công ước quốc tế và các Nghị định thư sửa đổi, bổ sung.Hiện nay có ba quy tắc song song tồn tại đồng thời có hiệu lực là: Quy tắcHague (Hague Rules); Quy tắc Hague - Visby (Hague-Visby Rules) và Quytắc Hamburg (Hamburg Rules)

Trách nhiệm của người chuyên chở đối với hàng hoá theo ba Quy tắctrên là khác nhau và tăng dần từ Quy tắc Hague đến Quy tắc Hamburg

Theo Quy tắc Hamburg, người chuyên chở phải chịu trách nhiệm về mấtmát hư hỏng của hàng hoá và chậm giao hàng nếu có sự cố gây ra mất mát,

hư hỏng hoặc chậm giao hàng xảy ra khi hàng hoá còn thuộc trách nhiệm củangười chuyên chở trừ khi người chuyên chở chứng minh được rằng anh ta đã

áp dụng mọi biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn ngừa sự cố xảy ra và hậuquả của nó

Trách nhiệm của người chuyên chở dựa trên nguyên tắc "Lỗi hoặc sơsuất suy đoán" có nghĩa là khi có tổn thất thì suy đoán rằng người chuyênchở có lỗi, muốn thoát lỗi người chuyên chở phải chứng minh là mình không

có lỗi

* Thời hạn trách nhiệm của người chuyên chở:

Cả hai Quy tắc Hague và Hague-Visby đều quy định: Người chuyên chởchịu trách nhiệm về hàng hoá kể từ khi hàng được xếp lên tàu ở cảng đi chođến khi hàng được dỡ khỏi tàu tại cảng đến Tổn thất của hàng hoá trước khihàng xếp lên tàu và sau khi hàng dỡ khỏi tàu sẽ không được người chuyênchở bồi thường

Quy tắc Hamburg quy định thời hạn trách nhiệm rộng hơn, chủ yếu làthời gian trước khi xếp hàng lên tàu và thời gian sau khi dỡ hàng khỏi tàu Cụthể, người chuyên chở chịu trách nhiệm kể từ khi anh ta nhận hàng từ ngườigửi hàng hoặc từ người thứ ba khác có thẩm quyền tại cảng xếp hàng tiếp tụctrong suốt quá trình chuyên chở cho đến khi anh ta giao hàng cho người nhậnhàng hoặc đại diện người nhận hàng tại cảng dỡ

* Giới hạn trách nhiệm:

- Theo Quy tắc Hague thì người chuyên chở không chịu trách nhiệm về hưhỏng, mất mát của hàng hoá vượt quá 100 bảng Anh (GBP) cho một kiệnhàng hay đơn vị đóng hàng trừ khi tính chất và trị giá hàng hoá được ngườigửi hàng khai trước khi xếp hàng và đã nêu trong vận đơn

- Giới hạn trách nhiệm của người chuyên chở quy định trong Quy tắc Visby ở mức tiền cao hơn là 30 Fr cho một kg trọng lượng hàng hoá cả bì(tương đương 2SDR - Special Drawing Rights) hoặc 10.000 Fr cho một kiệnhoặc một đơn vị (tương đương với 666.67SDR)

Hague Theo Quy tắc Hamburg thì giới hạn trách nhiệm của người chuyên chở đãtăng lên rất nhiều so với hai Quy tắc trên: 835 SDR cho một kiện hay đơn vịchuyên chở hoặc 2,5 SDR cho một kg hàng hoá cả bì bị mất Đối với cácnước không phải là thành viên của IMF hoặc những nước mà luật lệ cấm sửdụng đồng SDR thì có thể tuyên bố tính giới hạn trách nhiệm theo đơn vị tiền

tệ (monetary unit - mu) với mức tương ứng là 12.500 mu/kiện hay đơn vịhoặc 37,5 mu/kg hàng hoá cả bì bị mất mát, hư hỏng.[2]

IV/ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI GIAO NHẬN

1 Vài nét chung về bảo hiểm trách nhiệm:

Có thể định nghĩa về Bảo hiểm như sau:" Bảo hiểm là một sự cam kếtbồi thường của người bảo hiểm đối với người được bảo hiểm về những thiệthại, mất mát của đối tượng bảo hiểm do một rủi ro đã thoả thuận gây ra, vớiđiều kiện người được bảo hiểm đã thuê bảo hiểm cho đối tượng bảo hiểm đó

và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm" [3]

Như vậy, Bảo hiểm là một biện pháp tốt nhất, hiệu quả nhất để khắcphục hậu quả của rủi ro Nếu xét theo đối tượng bảo hiểm thì có các loại hìnhbảo hiểm khác nhau như: Bảo hiểm con người, Bảo hiểm tài sản, Bảo hiểmtrách nhiệm

Bảo hiểm trách nhiệm là bảo hiểm những thiệt hại phát sinh từ tráchnhiệm của người được bảo hiểm đối với người thứ ba Đối tượng của bảohiểm trách nhiệm là trách nhiệm dân sự của người được bảo hiểm Bên thứ

ba có thể là pháp nhân hoặc cá nhân bị thiệt hại về thân thể hoặc tài sản domột tai nạn hay sự cố mà người được bảo hiểm gây ra Vì vậy, trong quan hệ

bảo hiểm trách nhiệm dân sự bên bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm bảo hiểmđối với phần trách nhiệm của người được bảo hiểm Mặt khác giữa bên bảohiểm, bên được bảo hiểm với người thứ ba không có quan hệ hợp đồng màgiữa họ chỉ có mối quan hệ phụ thuộc phát sinh từ hợp đồng bảo hiểm giữabên bảo hiểm với người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm

Mối quan hệ phụ thuộc giữa người bảo hiểm, người được bảo hiểm với người thứ ba chỉ trong phạm vi thanh toán tiền bảo hiểm Bên bảo hiểm bồi thường cho bên mua bảo hiểm hoặc trả trực tiếp cho người thứ ba theo yêu cầu của bên mua bảo hiểm số thiệt hại do bên mua bảo hiểm gây ra cho người thứ ba theo mức đã thoả thuận hoặc theo quy định của pháp luật

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự (TNDS) gồm có: Bảo hiểm TNDS chủtàu,Bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới, Bảo hiểm TNDS chủ công trình; Bảohiểm TNDS hàng không, Bảo hiểm TNDS của người giao nhận

2 Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận:

2.1 Khái niệm:

Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận vận tải quốc tế là bảo hiểm những thiệt hại phát sinh từ trách nhiệm của người giao nhận vận tải đối với người thứ ba trong hoạt động giao nhận vận tải Quốc tế của mình Đó là những trách nhiệm pháp lý đối với những tổn thất và thiệt hại mà họ phải gánh chịu do lỗi lầm, sơ suất về nghiệp vụ không những của bản thân họ và của người làm công cho họ mà cả đối với lỗi của những người mà họ sử dụng làm các dịch vụ để thực hiện hợp đồng với khách hàng của họ [6]

Người giao nhận dù hoạt động với tư cách là đại lý hay người chuyênchở đều phải chịu rách nhiệm về công việc của mình làm Đặc biệt trong vậntải đa phương thức, người giao nhận đảm nhận việc tổ chức vận tải, thu xếpmọi công việc cần thiết cho hàng đi suốt và giao hàng ở nơi đến Vì vậy,người giao nhận phải tự mình tính toán lo toan mọi việc không chỉ đơn thuầnthi hành chỉ thị của người uỷ thác, họ không những phải chịu trách nhiệm về

tổn thất do sai sốt lỗi lầm của bản thân và nhân viên của mình mà còn cả củangười thứ ba do họ sử dụng trong dịch vụ

2.2 Phân loại bảo hiểm trách nhiệm: a/ Bảo hiểm trách

nhiệm pháp lý đầy đủ:

Người giao nhận hoạt động trên cơ sở điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn

đã quy định giới hạn trách nhiệm của mình có quyền hoặc chỉ bảo hiểm tráchnhiệm hữu hạn hoặc bảo hiểm trách nhiệm pháp lý đầy đủ Tuy nhiên, đôikhi toà án có thể bác bỏ các điều khoản trong Điều kiện kinh doanh tiêuchuẩn vì dựa trên các cơ sở khác cho rằng chúng không hợp lý hoặc khôngvững chắc cho nên tốt hơn hết là người giao nhận nên bảo hiểm trách nhiệmpháp lý đầy đủ, cho dù phí bảo hiểm sẽ phải cao hơn loại bảo hiểm tráchnhiệm hữu hạn

b/ Bảo hiểm trách nhiệm hữu hạn:

- Trên cơ sở các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn quy định giới hạn tráchnhiệm của người giao nhận, anh ta có quyền lựa chọn chỉ mua bảo hiểm chotrách nhiệm hữu hạn đó

- Người giao nhận có quyền chấp nhận mức miễm bồi thường cho người bảohiểm và anh ta phải tự bảo hiểm cho phần tổn thất dưới mức này Mức miễnbồi thường càng cao phí bảo hiểm càng thấp song có nguy cơ là người giaonhận phải đối mặt với nhiều khiếu nại nhỏ gộp thành những số tiền lớnkhông được người bảo hiểm bồi thường lại

- Người giao nhận cũng có thể giảm chi phí bảo hiểm hiểm bằng cách hạ thấpgiới hạn bảo hiểm của mình Giới hạn này chỉ hợp lý khi nó căn cứ vào kinhnghiệm về những khiếu nại mà anh ta đã gặp phải song có nguy cơ là anh taphải chịu tổn thất nặng nề do bị khiếu nại lớn vượt quá giới hạn bảo hiểmtrên

c/ Bảo hiểm trách nhiệm tột đỉnh:

Theo loại bảo hiểm này, người giao nhận phải chào khách hàng mua bảohiểm tột đỉnh (Top-up) để bảo vệ trách nhiệm của người giao nhận vượt quánhững giới hạn đã nêu ra bằng cách trả thêm cho người bảo hiểm hàng hoáphụ phí bảo hiểm Mặt dù kiểu bảo hiểm này thuận lợi cho cả người giaonhận và khách hàng song dường như chỉ phổ biến ở những nước Châu Âu

d/ Bảo hiểm gộp:

Ở một số nước các Hội giao nhận quốc gia thành lập kế hoạch gộp vềbảo hiểm trách nhiệm cho các tổ chức thành viên của mình Hội sẽ thay mặtcác tổ chức thành viên để tiến hành mua bảo hiểm trách nhiệm chung cho cảHiệp hội Kế hoạch bảo hiểm gộp có một số ưu điểm là:

- Tạo điều kiện cho hội thay mặt hội viên của mình thương lượng cước phí bảohiểm có lợi

- Tạo điều kiện cho hội ban hành một tiêu chuẩn bảo hiểm tối thiểu đối với cáchội viên và tổ chức hợp lý hoá chứng từ trên cơ sở bảo hiểm đã được tiêuchuẩn hoá

Bên cạnh đó, loại bảo hiểm này cũng có một số nhược điểm như:

- Có thể làm mất các yếu tố tích cực thúc đẩy việc ngăn ngừa rủi ro và hạn chếkhiếu nại, dẫn tới việc các hội viên tiết lộ những thông tin có tính chất bí mậtcủa hội và những người cạnh tranh có thể sử dụng chính các thông tin này đểchống lại Hội

- Việc áp đặt cả một cơ cấu phí bảo hiểm thống nhất sẽ khiến cho những ngườiđiều hành giỏi phải hỗ trợ cho những người điều hành tồi Do đó nó có thểlàm thủ tiêu tác dụng của các yếu tố tích cực thúc đẩy việc ngăn ngừa rủi ro

và hạn chế khiếu nại

Là một người giao nhận chúng ta cần nắm vững được tính chất, đặctrưng của các nguồn bảo hiểm và các hình thức bảo hiểm khác nhau, căn cứvào nhiệm vụ cụ thể mà khách hàng giao phó cùng với tính chất của côngviệc để từ đó có thể lựa chọn các nguồn bảo hiểm và các hình thức bảo hiểm

an toàn và hợp lý cho hoạt động kinh doanh của mình

2.3 Thị trường bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận

Hiện nay người giao nhận vận tải được bảo hiểm trách nhiệm từ một sốthị trường như:

a/ Thị trường tự do: Là nơi các công ty bảo hiểm thương mại tiến hành

cung cấp nhiều loại bảo hiểm khác nhau kể cả bảo hiểm trách nhiệm Hìnhthức này không phải công ty bảo hiểm nào cũng có nhưng ở các nước Châu

Âu, Mỹ thì chỉ có các công ty bảo hiểm lớn mới có thể đáp ứng được nhu cầutrên

b/ Thị trường bảo hiểm Lloyd's of London:

Lloyd's of London bảo hiểm cho các hội viên của mình là các Công tybảo hiểm, các Công ty này chỉ tham gia bảo hiểm một tỷ lệ rủi ro thông quamột hệ thống tổ chức nghiệp đoàn Lloyd's of London là Hiệp hội của cácnhà bảo hiểm và các nhà môi giới bảo hiểm quan tâm đến việc bảo hiểm cácrủi ro trên biển cũng như không ở trên biển Bản thân Lloyd's of Londonkhông tiến hành kinh doanh mà hoạt động như một cơ quan quản lý, xâydựng các quy tắc cho các thành viên và cung cấp sự dàn xếp để giúp đỡ họtrong kinh doanh, mọi hoạt động kinh doanh đều do các thành viên tiến hànhhoặc riêng rẽ hoặc thành nhóm gọi là xanhdica và cùng nhay tạo thành một

thị trường có sức cạnh tranh lớn.[7] c/ Thị trường bảo hiểm tương hỗ:

Là hình thức tự bảo hiểm tập thể của tất cả những người có chung lợiích (đối với người giao nhận là Hiệp hội những người giao nhận của nướcđó) Nếu một người giao nhận là hội viên của Hiệp hội đó, hàng năm phải

đóng một khoản lệ phí cho Hội đến lúc nào đó nếu gặp rủi ro Hiệp hội sẽ hỗtrợ kinh phí cho hội viên của mình để giải quyết hậu quả

Hiện nay có Hội bảo hiểm trách nhiệm tương hỗ vận tải đi suốt(Through Transport Mutual Insurance Association Limited) gọi tắt làTTClub được thành lập năm 1968 tại London TTClub là Hội duy nhất màtrong đó những người vận tải đa phương thức tham gia cùng gánh chịunhững rủi ro chung và tái bảo hiểm những rủi ro thông qua sự quản lý khéoléo của Hội TTClub cấp một số loại hình bảo hiểm như: [16]

- Bảo hiểm cho người giao nhận và người vận tải công cộng không tàu (NonVessel Operating Common Carrier - NVOCC): Bảo hiểm trách nhiệm điềuhành kể cả sơ suất về nghiệp vụ và mất mát tổn thất thiết bị

- Bảo hiểm cho người khai thác tàu: Bảo hiểm đối với những mất mát tổn thất

về thiết bị và trách nhiệm bên thứ ba

- Bảo hiểm cho người điều hành bãi, cảng: Bảo hiểm đối với trách nhiệm điềuhành và những mất mát và tổn thất về thiết bị

- Bảo hiểm cho người cho thuê container: Bảo hiểm những mất mát và tổn thấtđối với container đang cho thuê và chi phí tìm kiếm hoặc phục hồi nếu người

đi thuê phá sản, mất mát và tổn thất đối với các container đã hết hạn thuê vàtrách nhiệm của bên thứ ba

TTClub không chỉ bảo hiểm cho người giao nhận vận chuyển hàng hoábằng đường biển, hàng không mà còn bảo hiểm cho người điều hành vận tảinội địa như vận chuyển bằng đường bộ, đường sắt, đường sông

d/ Môi giới bảo hiểm:

Ở nhiều nước trên thế giới, có những người làm môi giới bảo hiểm cóchuyên môn về lĩnh vực này bên cạnh khả năng giao dịch với các công ty

bảo hiểm mà còn cung cấp dịch vụ tư vấn cho người giao nhận về phươngthức phòng chống tổn thất, hạn chế rủi ro và làm các thủ tục khiếu nại

V/ PHẠM VI BẢO HIỂM CỦA BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM NGƯỜI GIAO NHẬN

Khi mua bảo hiểm trách nhiệm người giao nhận sẽ được bảo hiểm đốivới các rủi ro trong phạm vi mà anh ta phải gánh chịu trong việc cung cấptrực tiếp hoặc qua người ký hợp đồng phụ các dịch vụ được bảo hiểm củangười giao nhận Nếu người giao nhận là chủ sở hữu hoặc hoặc cho thuê thiết

bị để sử dụng trong các dịch vụ được bảo hiểm thì có thể được bảo hiểm theođiều kiện bảo hiểm thiết bị

TTClub đã ban hành Quy tắc về bảo hiểm trách nhiệm của người giao

nhận vào tháng 1 năm 1989 Quy tắc này quy định phạm vi bảo hiểm trách

nhiệm của người giao nhận đối với tổn thất, hư hỏng của hàng hoá và nêu rõnhững rủi ro được bảo hiểm bồi thường, những rủi ro loại trừ và rủi ro hạnchế bảo hiểm [15]

1 Rủi ro được bảo hiểm:

a/ Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận đối với khách hàng:

Người giao nhận được bảo hiểm về trách nhiệm đối với những rủi ro sau:

- Mất mát hoặc hư hỏng vật chất về hàng hoá và tổn thất có tính chất do hậuquả phát sinh từ mất mát hoặc hư hỏng ấy

- Thiệt hại tài chính -"Lỗi lầm và sai sót": bất kỳ thiệt hại tài chính mà kháchhàng của người giao nhận phải gánh chịu do phát sinh từ việc người giaonhận không thực hiện một phần hoặc toàn bộ các nghĩa vụ theo hợp đồng củangười giao nhận bao gồm việc chậm trễ hoặc giao hàng không theo đúng chỉdẫn, đình chỉ giao hàng hoặc không giao đủ chứng từ có liên quan về quyền

sở hữu

b/ Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận đối với Hải quan:

Người giao nhận được bảo hiểm đối với những rủi ro phát sinh do viphạm quy định xuất nhập khẩu sau:

- Trách nhiệm đối với các khoản tiền phạt hoặc các khoản tiền khác do nhàđương cục bắt người giao nhận hoặc bất kỳ người nào khác đại diện chongười giao nhận phải nộp

- Trách nhiệm đối với thuế hải quan, thuế doanh thu, thuế giá trị gia tăng hoặccác chi phí tài chính tương tự mà nhà đương cục bắt người giao nhận hoặcngười đại diện cho người giao nhận phải nộp Các khoản đó lẽ ra không phảinộp nếu không vi phạm các quy định xuất nhập khẩu

- Tịch thu tài sản bởi nhà đương cục, bao gồm cả thiết bị được bảo hiểm củangười giao nhận (nếu có)

c/ Bảo hiểm trách nhiệm của người giao nhận đối với người thứ ba:

* Người giao nhận được bảo hiểm về trách nhiệm không theo hợp đồngcủa người giao nhận đối với:

- Mất mát hoặc tổn thất vật chất về tài sản của bên thứ ba và tổn thất có tínhchất hậu quả phát sinh từ tổn thất trong hư hỏng ấy

- Người thứ ba chết hoặc thương tật hoặc ốm đau (bao gồm viện phí, chi phí y

tế, chi phí chôn cất) đối với bất kỳ bên thứ ba nào và hậu quả của việc đó

* Người giao nhận cũng được bảo hiểm về trách nhiệm theo hợp đồng

để bồi thường cho người khác loại trừ người được được bảo hiểm hay ngườiđược đồng bảo hiểm về trách nhiệm đối với bên thứ ba mà người đó phảigánh chịu Người giao nhận phải gánh chịu trách nhiệm ấy một mình do cácđiểm sau:

- Hợp đồng cho thuê thiết bị để sử dụng trong các dịch vụ cần bảo hiểm củangười giao nhận

- Người giao nhận cũng được bảo hiểm về trách nhiệm theo hợp đồng của họđối với người thầu phụ hoặc đối tác liên doanh dịch vụ đối với tổn thất vậtchất về tài sản của anh ta, bao gồm cả hậu quả của tổn thất đó nếu phát sinhtrách nhiệm trong hợp đồng ký với họ

d/ Bảo hiểm thiết bị: (container, xe rơ moóc, thiết bị bốc dỡ )

Theo Quy tắc bảo hiểm của TTClub thì vấn đề bảo hiểm thiết bị củangười giao nhận được nêu ra như sau:

- Người giao nhận có thể mua bảo hiểm cho bất kỳ thiết bị nào mà anh ta sửdụng trong các dịch vụ được bảo hiểm của anh ta

- Thiết bị được bảo hiểm cùng với tổng giá trị được bảo ở thời điểm bắt đầucủa năm kế toán đều phải được kê khai trong giấy chứng nhận tham gia bảohiểm của người giao nhận Đồng thời không thể giảm giá trị được bảo hiểmcủa hạng mục thiết bị được bảo hiểm của anh ta trong năm kế toán đó

- Các loại thiết bị được bảo hiểm, số lượng các hạng mục của mỗi loại có liênquan, tổng giá trị được bảo hiểm theo rủi ro vào ngày chỉnh lý phải được ghitrong bản kê khai của người giao nhận Người giao nhận sẽ được bảo hiểmthiết bị của họ khi gặp các rủi ro sau:

- Thiệt hại vật chất hoặc tổn thất đối với thiết bị được bảo hiểm của người giaonhận phát sinh do bất kỳ nguyên nhân bất ngờ nào

- Bất kỳ khoản đóng góp tổn thất chung hoặc chi phí cứu hộ nào phải chịu đốivới thiết bị được bảo hiểm của người giao nhận

e/ Các chi phí:

* Người giao nhận được bảo hiểm đối với các chi phí điều tra, bào chữa,làm giảm nhẹ khiếu nại, các chi phí mà người giao nhận phải chi ra sau bất

kỳ tai nạn nào phát sinh hoặc có thể phát sinh một khiếu nại theo hợp đồngbảo hiểm của người giao nhận trong:

- Việc điều tra tai nạn, bảo vệ quyền lợi của người giao nhận liên quan tới

sự việc đó, ví dụ như các chi phí luật sư, giám định viên, chuyên gia

- Tránh hoặc giảm thiểu khiếu nại đó

* Các chi phí phụ trội của người giao nhận phải trả thêm trong việc gửi hàngđến đúng địa điểm do việc hàng đã bị gửi sai địa chỉ

* Các chi phí phụ trội người giao nhận phải trả thêm trong việc xử lý hànghoặc hạng mục thiết bị được bảo hiểm tiếp sau sự cố đối với hàng hoặc thiết

a/ Rủi ro loại trừ chung:

Cố ý giao hàng không lấy vận đơn hoặc chứng từ sở hữu có thể do thếlực của một người hoặc bảo đảm của ngân hàng Trong trường hợp này,người giao nhận chỉ còn cách khiếu nại đòi bồi thường với khách hàng chứkhông phải với người bảo hiểm

- Phát hành vận đơn hoàn hảo cho hàng đã bị tổn thất hoặc để lùi ngày trênvận đơn khi có thư bảo đảm của người xếp hàng (theo luật của một số nướcthư đảm bảo này bị coi là gian trá và không có hiệu lực khiếu nại người gửihàng hay người bảo đảm)

- Cố ý khai sai về loại hàng hoá hoặc khối lượng với chủ tàu: đây là những thủđoạn gian trá không được người bảo hiểm bồi thường hậu quả

- Không thu được cước phí vận chuyển của khách hàng Đây là một rủi ro tíndụng mà người giao nhận phải chiụ trừ phi anh ta có bảo hiểm tín dụng hoặcgiấy cam kết trả tiền cước phí vận chuyển

b/ Rủi ro loại trừ về trách nhiệm đối với người thứ ba:

- Người giao nhận không bao giờ được bảo hiểm theo điều khoản "Tráchnhiệm theo hợp đồng" về trách nhiệm bồi thường cho người khác đối với tổnthất, mất mát vật chất phần tài sản do anh ta quản lý hoặc cho thuê

c/ Rủi ro loại trừ đối với thiết bị của người giao nhận:

- Người giao nhận không được bảo hiểm về chi phí phục hồi hay sửa chữanhững khuyết tật trong thiết kế hoặc chế tạo, những hao mòn thông thường,những hỏng hóc bộ phận cơ hoặc điện

- Người giao nhận cũng không được bảo hiểm đối với những tổn thất khônggiải thích được, mất tích một cách bí ẩn hoặc mất mát được phát hiện khikiểm kê, bị phá huỷ hoặc tổn thất do hoặc theo lệnh của bất kỳ nhà đươngcục nào, tổn thất vật chất phát sinh do quốc hữu hoá, lệnh trưng dụng hoặcđặc qyuền mua trước

- Người giao nhận còn không được bảo hiểm về bất kỳ rủi ro nào phát sinhlàm hư hỏng thiết bị trong thời gian chúng được đem cho người khác thuê,sau khi đã bị trưng dụng hoặc sau khi quyền lợi của người giao nhận đối vớitài sản này được chuyển cho người khác

d/ Rủi ro loại trừ về chiến tranh, đình công, bạo động và khủng bố:

Người giao nhận được bảo hiểm tổn thất do rủi ro chiến tranh và đìnhcông, bạo động và khủng bố trong trường hợp tổn thất và thiệt hại vật chấtcủa thiết bị được bảo hiểm cũng như bất kỳ khoản đóng góp tổn thất chunghoặc chi phí cứu hộ nào mà thiết bị được bảo hiểm của anh ta phải gánh chịu.

Người giao nhận không được bảo hiểm đối với những rủi ro chiến tranhtrừ khi ở thời điểm rủi ro phát sinh thiết bị liên quan đang ở trên tàu hoặcmáy bay Ngoài ra cũng không được bảo hiểm rủi ro chiến tranh do:

- Nổ có tính chất thù địch của bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào

Nổ ra chiến tranh (dù là tuyên bố hay không) giữa các quốc gia trongHội đồng bảo an Liên Hợp Quốc (Pháp, Trung Quốc, Nga, Anh, Mỹ)

- Bắt giữ, chiếm giữ, kiềm chế, cản trở, sung công hoặc chiếm đoạt bởi hoặctheo lệnh của bất kỳ nhà đương cục nào ở nước người giao nhận

- Trong quá trình toà xét xử thông thường đã không cung cấp khoản bảo lãnh,không trả tiền phạt hay một khoản tài chính nào khác

Riêng với điều khoản bảo hiểm về chiến tranh và đình công, bạo động

và khủng bố đối với thiết bị của người giao nhận, người bảo hiểm có thể đơnphương kết thúc hợp đồng bảo hiểm bằng cách gửi cho người giao nhận bảnthông báo trong vòng 7 ngày Việc kết thúc hợp đồng có hiệu lực từ nửa đêmgiờ GMT của ngày thứ 7 kể từ ngày gửu thông báo.[15]

3 Rủi ro hạn chế bảo hiểm:

Ngoài những rủi ro loại trừ nói trên còn có những trường hợp hạn chếbảo hiểm có thể áp dụng đối với các hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm, đó là:

- Những rủi ro hoặc sự cố phát sinh ngoài thời hạn bảo hiểm

- Những loại trừ chung khác như những rủi ro về phóng xạ và hạt nhân, tìnhtrạng người được bảo hiểm không trả được nợ và những rủi ro phát sinh từviệc buôn lậu và những hành động cố ý hay lơ là

- Hợp đồng bảo hiểm có thể quy định một giới hạn chung hoặc nhiều giới hạnriêng cho những rủi ro khác nhau thường áp dụng cho từng sự cố song cũng

có thể tập hợp sự cố của cả năm

4 Giới hạn trách nhiệm:

a/ Trách nhiệm đối với khách hàng:

- Hợp đồng đối với khách hàng: Người giao nhận sẽ được bảo hiểm về tráchnhiệm phát sinh mà hợp đồng quy định theo các điều khoản của Công ướcquốc tế hoặc Luật quốc gia về vận chuyển, Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩncủa Hiệp hội giao nhận quốc gia, của FIATA hoặc một loại hợp đồng màcông ty bảo hiểm chấp nhận

- Thiệt hại tài chính -"Lỗi lầm và sai sót": giới hạn trách nhiệm trong trườnghợp này thông thường không quá 50.000 USD cho một tai nạn Tuy nhiêntrên thực tế có thể thoả thuận riêng với công ty bảo hiểm để tăng mức giớihạn nêu trên Mặt khác công ty bảo hiểm có thể từ chối khiếu nại hoặc cắtgiảm mức bảo hiểm nếu họ thấy hành vi hay sai sót dẫn đến không thực hiệnnghĩa vụ theo hợp đồng là do người giao nhận, đại lý hoặc những người làmcông của họ đã gây ra một cách cố ý

- Hoàn thiện không chính xác vận đơn: Người giao nhận không được bảo hiểmđối với mức độ mà trách nhiệm của người giao nhận gặp phải hoặc gia tăngbởi sự kê khai không đúng hoặc sơ suất ghi trên vận đơn hay hợp đồng vậnchuyển khác chứng từ giao nhận

- Hàng hoá có giá trị như: vàng thỏi, đá quý, tiền giấy, tiền kim loại, séc dulịch và ngân phiếu, hối phiếu, thẻ tín dụng, trái phiếu, các chứng từ có thểthanh toán được, các loại chứng khoán thì thường không được bảo hiểm

Tuy nhiên, một số loại hàng hoá có giá trị khác có thể được bảo hiểm như là:thuốc lá, rượu mạnh, vật phẩm bằng kim loại quý, các tác phẩm nghệ thuật

có giá trị, ngựa thuần chủng song tổng giá trị cũng không được vượt quágiới hạn trách nhiệm của bảo hiểm đối với "thiệt hại tài chính" (50.000USD)

b/ Trách nhiệm đối với Hải quan:

- Thông thường giới hạn bảo hiểm đối với khiếu nại loại này là không vượtquá 50.000 USD Tuy nhiên trong các trường hợp có thể thoả thuận vớingười bảo hiểm để tăng mức giới hạn này lên

- Người bảo hiểm có thể cắt giảm hoặc từ chối khiếu nại nếu họ chứng minhđược rằng người giao nhận hoặc người làm công cho họ đã có các hành động

cố ý khinh suất vi phạm quy định xuất nhập khẩu

- Đối với hàng hoá có giá trị: cũng như phần trách nhiệm đối với khách hàngtrong chừng mực sự vi phạm quy định xuất nhập khẩu có liên quan đếnnhững hàng hoá như vậy

VI/ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC VỀ VIỆC BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI GIAO NHẬN

Ngày nay do sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế của các quốc giatrong khu vực ASEAN, ngành giao nhận của các nước này cũng đã có nhữngbước tiến quan trọng Vận tải đa phương thức và Logistics ngày càng trở lênphổ biến Năm 1991, Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận ASEAN (AFFA)được thành lập nằm mục đích hỗ trợ các phương pháp để nâng cao chấtlượng, trình độ và chuyên môn của người giao nhận trong khu vực Sự pháttriển của giao nhận hàng hoá đã kéo theo sự phát triển của bảo hiểm tráchnhiệm của người giao nhận Các quốc gia có hệ thống cảng biển và ngànhgiao nhận sớm phát triển như Singapore, Thái Lan, v.v thì loại hình bảo

hiểm trách nhiệm của người giao nhận cũng có cơ hội phát triển sớm vàmạnh hơn các quốc gia khác trong khu vực

Trong khu vực Đông Nam Á thì Singapore là nước có ngành giao nhậnphát triển nhất Chính vị trí địa lý chiến lược đã biến Singapore trở thànhtrung tâm cho hoạt động vận tải biển ở khu vực Đông Nam Á Trong vài nămtrở lại đây, Singapore đã trở thành cảng biển tấp nập nhất thế giới, nếu xét vềkhối lượng xếp dỡ tại cảng Singapore là điểm gặp gỡ của 400 tuyến đườngbiển, liên kết với 700 cảng khác nhau của 130 quốc gia trên toàn thế giới.Cảng Singapore có thể tiến hành xếp dỡ cùng một lúc hơn 800 tàu và là mộttrong ba cảng biển lớn nhất thế giới (hai cảng biển khác là cảng Rotterdamcủa Hà Lan và cảng New York của Mỹ) Do đó số lượng các công ty giaonhận lớn trên thế giới tập trung khá nhiều ở Singapore Điều đó kéo theo nhucầu về bảo hiểm trách nhiệm của các công ty giao nhận cũng tăng lên khôngngừng Trên thị trường bảo hiểm trách nhiệm của Singapore có hàng nghìncác công ty bảo hiểm lớn nhỏ khác nhau, đặc biệt còn có sự hiện diện của cáccông ty bảo hiểm lớn trên thế giới như Serra International Inc., Hi-best AirOcean Inc., Apollo Freight Forwarder Ltd., AGF-CAMAT Ltd., Có được

sự phát triển này phần lớn là nhờ việc Singapore là một thị trường hấp dẫnvới nhiều công ty giao nhận lớn hoạt động nên nhu cầu mua bảo hiểm tráchnhiệm cũng tăng lên, bên cạnh đó không thể không kể đến một môi trườngpháp lý lành mạnh, minh bạch, một chính phủ với những chính sách thôngthoáng hấp dẫn các công ty bảo hiểm, cơ sở hạ tầng tốt, hệ thống viễn thônghiện đại Đó là những yếu tố quan trọng dẫn đến thành công mà các quốcgia đi sau như Việt Nam cần phải học hỏi Bên cạnh Singapore thì Thái Lancũng là một quốc gia trong khu vực có ngành giao nhận và bảo hiểm tráchnhiệm của người giao nhận cũng rất phát triển Nhiều công ty giao nhận đãđược hình thành từ rất sớm, điển hình như Sea Trans Express được thành lập

từ năm 1988 và hiện nay đã trở thành công ty giao nhận hàng đầu của TháiLan Bên cạnh đó, Thái Lan cũng có hệ thống cảng khá phát triển CảngLaem Chabang là một cảng lớn và sầm uất Thái Lan cũng đã thu hút được

một số lượng lớn các công ty bảo hiểm cung cấp dịch vụ bảo hiểm tráchnhiệm của người giao nhận hoạt động kinh doanh trên thị trường bảo hiểmnhờ những chính sách thông thoáng của Chính phủ

Là một nước nằm trong khu vực ASEAN nhưng nền kinh tế vẫn còn lạchậu nên ngành giao nhận còn khá mới mẻ đối với Lào Thực tế hiện nay Làomới chỉ có khoảng 20 công ty có giấy phép đăng ký kinh doanh hoạt độngtrong ngành giao nhận mặc dù có nhiều các công ty nhỏ không có giấy phépvẫn hoạt động kinh doanh và làm ăn trực tiếp với các công ty giao nhận củaThái Lan Hiệp hội Giao nhận quốc gia Lào (LIFFA) được thành lập với sựgiúp đỡ của Bộ Giao thông vận tải Lào nhưng triên vọng của ngành giaonhận vẫn chưa thực sự sảng sủa Nguyên nhân có thể là do: các điều kiệnkinh doanh tiêu chuẩn còn đang ở giai đoạn soạn thảo chờ phê duyệt, quyềnchuyên chở hàng hoá thì bị hạn chế, phương tiện chuyên chở cũ kỹ lạc hậu,nguồn nhân lực còn yếu kém và các ngân hàng thường không chấp nhận cácgiấy tờ vận tải giao nhận trong thanh toán Người giao nhận của Lào phải đợicho đến khi hàng hoá được xếp tại cảng xuất phát (Bangkok, Laem Chabang,

Đà Nẵng) thì mới lấy được vận đơn đường biển cần thiết cho mục đích tíndụng chứng từ Tuy đã có một số công ty giao nhận lớn trong nước như LaoFreight Forwarder (LFF) và Societe Mixte de Transport (SMT) cung cấpdịch vụ vận tải đa phương thức và hệ thống phâp phối vận chuyển (Logistics)nhưng phần lớn các công ty giao nhận của Lào thường chỉ hoạt động với tưcách làm đại lý (Agent) Vì vậy, các quốc gia có loại hình bảo hiểm tráchnhiệm còn khá mới mẻ như Việt Nam hay Lào thì việc học hỏi và rút kinhnghiệm từ những nước sớm phát triển loại hình bảo hiểm này như Singapore

và Thái Lan là vô cùng cần thiết Điều đó sẽ giúp chúng ta thấy được nhứngthuận lợi và khó khăn, điểm mạnh cũng như điểm yếu của mình để có nhữngchiến lược phát triển phù hợp đối với Bảo hiểm trách nhiệm cuả người giaonhận - một lĩnh vực tuy còn mới mẻ nhưng đầy triển vọng phát triển trongtương lai