Nhiều giáo viên (GV) đã nghiên cứu những điểm mới của chương trình sách giáo khoa (SGK) mới nên đã đảm bảo nội dung dạy học theo yêu cầu của chương trình môn GDCD cấp THPT. Tuy nhiên, cũng còn khá nhiều GV chưa quán triệt yêu cầu dạy học theo chuẩn chương trình nên chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về nội dung dạy học ở từng bài.
Trang 1ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
MÔN GDCD CẤP THPT
Tháng 01 năm 2010
Trang 2I.- VÀI NÉT VỀ TÌNH HÌNH DẠY HỌC MÔN GDCD.
1 Về nội dung dạy học.
Nhiều giáo viên (GV) đã nghiên cứu những điểm mới của chương trình sách giáokhoa (SGK) mới nên đã đảm bảo nội dung dạy học theo yêu cầu của chương trìnhmôn GDCD cấp THPT Tuy nhiên, cũng còn khá nhiều GV chưa quán triệt yêu cầudạy học theo chuẩn chương trình nên chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về nội dungdạy học ở từng bài
2 Về đổi mới phương pháp dạy học (PPDH).
GV đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới PPDH Tuy nhiên, số giờ thực sự đổimới PPDH chưa nhiều, hiện tượng lệ thuộc vào SGK, sách GV, dạy chay còn phổbiến Việc rèn luyện kỹ năng, giáo dục thái độ và hành vi của học sinh chưa đạt đượcyêu cầu của chương trình
3 Về sử dụng thiết bị dạy học.
Nhìn chung GV đã sử dụng khá hiệu quả các phương tiện dạy học, thiết bị dạy họctối thiểu (theo danh mục thiết bị dạy học mà Bộ GD&ĐT đã ban hành) Tuy nhiên,nhiều trường chưa coi trọng việc tự làm thiết bị, đồ dùng dạy học Việc áp dụng côngnghệ thông tin vào dạy học bước đầu đã được thực hiện nhưng còn nhiều lúng túng,hiệu quả chưa cao
4 Về đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập của học sinh.
Nhiều GV đã cố gắng đổi mới KTĐG kết quả học tập của học sinh Tuy nhiên, cònphổ biến hiện tượng kiểm tra nặng về tái hiện kiến thức, chưa chú ý đến yêu cầu HSvận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề, tình huống thực tế Việc kết hợpcâu hỏi tự luận và trắc nghiệm khách quan trong KTĐG ở nhiều nơi chưa hợp lí
5 Về đội ngũ giáo viên.
- Hiện nay, vẫn còn tình trạng bố trí GV môn khác dạy môn GDCD Công tác đàotạo, bồi dưỡng, tự bồi dưỡng đối với GV GDCD chưa được quan tâm đúng mức nêncòn gây khó khăn cho việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học môn GDCD
- Nhiều nơi, do thiếu GV đứng lớp nên GV phải dạy nhiều tiết, dạy nhiều lớp,chấm bài nhiều nên ít dành thời gian cho đổi mới PPDH
6 Về quản lí chỉ đạo.
Nhiều cán bộ quản lí chưa thực sự quan tâm đến việc dạy học môn GDCD, coi đây
là môn phụ nên chưa tạo điều kiện bố trí giáo viên và các điều kiện cần thiết để GVnâng cao chất lượng dạy học
II.- MỘT SỐ ĐIỂM CẦN LƯU Ý VÀ MỘT SỐ ĐIỂM MỚI VỀ CHƯƠNG TRÌNH VÀ SGK MÔN GDCD CẤP THPT.
1.- Một số điểm cần lưu ý về chương trình và SGK môn GDCD.
* Chương trình môn GDCD được xây dựng dựa trên cơ sở các môn khoa học cơ
Trang 3hội học … và một số chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam tronggiai đoạn hiện nay
* Chương trình, SGK được cấu trúc thành 5 phần :
- Công dân với việc hình thành TGQ, phương pháp luận khoa học
- Công dân với đạo đức
- Công dân với kinh tế
- Công dân với các vấn đề chính trị – xã hội
- Công dân với pháp luật
a) Nội dung chương trình, SGK lớp 10
- CD với việc hình thành TGQ, PPL : chỉ khai thác những khái niệm, phạm trù,
nguyên lý, quy luật của triết học Mác-Lênin có tác dụng phục vụ trực tiếp cho việchình thành cơ sở ban đầu về TGQ, PPL khoa học cho học sinh chứ không mang tínhchất học “triết học phổ thông” một cách khá cơ bản và có hệ thống như chương trìnhcũ
- CD với đạo đức : các giá trị đạo đức của người công dân trong giai đoạn hiện
nay trong mối quan hệ của học sinh với bản thân, với người khác, với công việc; vớicộng đồng, Tổ quốc, nhân loại và với môi trường tự nhiên
b) Nội dung chương trình, SGK lớp 11
- CD với kinh tế : cung cấp cho học sinh những hiểu biết tối thiểu về nội dung
một số phạm trù kinh tế như: hàng hoá, thị trường, tiền tệ… và nội dung 1 số QL kinh
tế cơ bản như: QL giá trị, QL cạnh tranh, QL cung - cầu; và 1 số vấn đề về kinh tếtrong thời kỳ CNH, HĐH đất nước, việc thực hiện nền KT nhiều thành phần và vai tròquản lý KT của Nhà nước; rèn luyện cho học sinh khả năng vận dụng những kiến thức
đã học vào cuộc sống phù hợp với lứa tuổi, ý thức và trách nhiệm rèn luyện để gópphần phát triển kinh tế gia đình và đất nước
- CD với các vấn đề CT-XH : cung cấp cho HS những hiểu biết phổ thông về
CNXH, Nhà nước XHCN nhưng chủ yếu gắn liền với thực tế xây dựng CNXH ởnước ta; chú trọng GD cho HS một số chính sách của Nhà nước như : CS dân số vàviệc làm; tài nguyên và bảo vệ môi trường; giáo dục và đào tạo, khoa học và côngnghệ, văn hoá, quốc phòng và an ninh; đối ngoại giúp HS xác định cách thực hiện vàthái độ tôn trọng những chính sách đó của Đảng và Nhà nước
c) Nội dung chương trình, SGK lớp 12
* Cấu trúc theo 02 mạch nội dung :
- Bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước vànhân loại
Trang 4- Quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.
* Một điểm mới : chương trình, SGK lớp 12 quán triệt được quan điểm hợp tác,hội nhập cùng phát triển với thế giới và khu vực của Đảng, Nhà nước ta qua chủ đề :Pháp luật với hòa bình và sự phát triển, tiến bộ của nhân loại
2.- Thực hiện dạy học môn GDCD theo chuẩn chương trình.
2.1 Khái niệm chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD
Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về
kiến thức, kỹ năng, thái độ của môn GDCD mà HS cần phải có và có thể đạt được saumỗi chủ đề / giai đoạn học tập
2.2 Tầm quan trọng của chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD
- Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD là căn cứ quan trọng để dạy học,quản lý dạy học, đánh giá kết quả dạy học môn GDCD trường THPT
- Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD là căn cứ quan trọng để chuẩn hóacác yếu tố, điều kiện như trình độ và sự đồng bộ của đội ngũ GV, thời lượng dạy học,
cơ sở vật chất, thiết bị, để đảm bảo chất lượng dạy học môn GDCD
2.3 Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ môn GDCD
Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ sẽ phát triển được năng lực của HS
ở mức “chất lượng cơ bản, tối thiểu, phù hợp với số đông HS ở các vùng/miền” Khi
HS đã đạt chuẩn, GV có thể đáp ứng năng lực cá nhân của HS tùy theo đối tượng vàđiều kiện của nhà trường, năng lực của GV Như vậy, dạy học theo chuẩn :
- Đảm bảo mọi đối tượng HS đều đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ của mônhọc, cấp học bằng sự nỗ lực đúng mức của các em, của nhà trường, gia đình và cộngđồng
- Đáp ứng nhu cầu phát triển năng lực của HS
Ví dụ : Tự hoàn thiện bản thân – lớp 10.
* Về kiến thức :
- Hiểu được thế nào là tự hoàn thiện bản thân.
+ Nêu được : tự hoàn thiện bản thân là vượt lên mọi khó khăn, trở ngại; khôngngừng lao động, học tập, tu dưỡng, rèn luyện, phát huy ưu điểm, khắc phục, sửa chữakhuyết điểm; học hỏi những điểm hay, điểm tốt của người khác để bản thân ngày mộttốt hơn
+ Lấy được ví dụ hoặc kể được một tấm gương về tự hoàn thiện bản thân
- Phân tích được sự cần thiết phải tự hoàn thiện bản thân theo các yêu cầu của xã hội.
Trang 5Phân tích làm rõ 2 ý :
+ Mỗi người đều có những mặt mạnh và hạn chế riêng, không có ai là hoàn thiện,hoàn mỹ
+ Ai cũng cần tự hoàn thiện mình để phát triển và đáp ứng được những đồi hỏi của
xã hội Người không biết tự hoàn thiện bản thân sẽ dần trở nên lạc hậu và tự đào thảimình
* Về kỹ năng :
- Biết tự nhận thức về bản thân đối chiếu với các yêu cầu đạo đức xã hội.
Học sinh biết cách tự nhận thức về bản thân (về tiềm năng, mặt mạnh, mặt yếu,tình cảm, thái độ, hành vi, thói quen ) trên cơ sở đối chiếu với các yêu cầu đạo đức
- Coi trọng việc tu dưỡng và tự hoàn thiện bản thân.
Học sinh luôn chú ý đến việc tu dưỡng và tự hoàn thiện bản thân
- Tự trọng, tự tin vào khả năng phát triển của bản thân; đồng thời biết tôn trọng, thừa nhận và học hỏi những điểm tốt của người khác.
Học sinh tin vào bản thân, coi trọng, giữ gìn và phát triển khả năng của bản thân
3.- Những điểm mới chỉnh sửa trong SGK môn GDCD cấp THPT.
9 55 16,17 Truyện Kiều của Nguyễn Du Bỏ
Bài Trang Dòng Đã in trong SGK 2008 Sửa lại là
15 103 12-15 Môi trường bao gồm các
yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo
Chuyển thành chữ khôngnghiêng
7,8 Môi trường đất, nước, khí
quyển, đều bị ô nhiễm nặng nề.
Bỏ
Trang 6Bài Trang Dòng Đã in trong SGK 2008 Sửa lại là
trường là sự biến đổi của các thành phần môi trườngkhông phù hợp với tiêu chuản môi trường, gây ảnhhưởng xấu đến con người
và sinh vật
LỚP 11
3 31 6,7 quy luật giá trị, một mặt, thông
qua sự chọn lọc tự nhiên
Quy luật giá trị thông qua
sự chọn lọc tự nhiên, mộtmặt
nhân dân các cấp
Bỏ
LỚP 12
tuân thủ theo pháp luật
Trong đó mọi họat động đều được thực hiện theo pháp luật
2 18 12 Các quyền và nghĩa vụ của
công dân không tự phát sinh hay chấm dứt
Các quyền và nghĩa vụ của công dân không tự phát sinh, thay đổi hay chấm dứt
2 19 14-15 tự giác thực hiện đúng đắn
quyền và nghĩa vụ của mình theo Hiến pháp và pháp luật
tự giác thực hiện đúng đắn quyền và nghĩa vụ của mình theo pháp luật
3 28 16-17 công dân được hưởng quyền
và nghĩa vụ như nhau,
công dân được hưởng quyền và có nghĩa vụ nhưnhau,
Trang 7Bài Trang Dòng Đã in trong SGK 2008 Sửa lại là
5 46 14-15 không phân biệt dân tộc, tôn
giáo
không phân biệt giữa các dân tộc
9 98 1-6 Điều 17 Luật Thuế thu nhập
doanh nghiệp năm 2003 quy định : Dự án đầu tư thành lập
cơ sở kinh doanh mới thuộc ngành nghề, lĩnh vực, địa bànkhuyến khích đầu tư và cơ sởkinh doanh di chuyển địa điểm theo quy hoạch, cơ sở kinh doanh di chuyển đến địabàn khuyến khích đầu tư được miễn thuế tối đa là bốn năm, kể từ khi có thu nhập chịu thuế và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa là chín năm tiếp theo
Điều 14 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm
2008 quy định: Doanh nghiệp thành lập mới từ
dự án đầu tư tại địa bàn
có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao; nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đặc biệt quan trọng của Nhà nước, sản xuất phần mềm;
… được miễn thuế tối đa không quá bốn năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa không quá chínnăm tiếp theo”
9 100 5-6 đều có các quy định về bảo
vệ môi trường như một nguyên tắc cơ bản trong từnglĩnh vực họat động
đều có các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường
9 102 9-10 có các quy phạm về bảo đảm
quốc phòng, bảo vệ an ninh quốc gia như một nguyên tắc họat động của Nhà nước
có các quy phạm liên quan đến bảo đảm quốc phòng và bảo vệ an ninh quốc gia
Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008, doanh nghiệp thành lập mới từ dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện KT-
XH khó khăn được miễn thuế tối đa không quá hai năm và giảm 50% số thuếphải nộp tối đa không quábốn năm tiếp theo
Trang 8do đầu tư mang lại tối đa là 4năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa là 7 năm tiếp theo.
4.- Một số kiến thức pháp luật cần trang bị thêm cho GV GDCD cấp THPT.
4.1 Hệ thống cấu trúc của pháp luật
Là cơ cấu bên trong, bao gồm các quy phạm pháp luật, các chế định pháp luật
và các ngành luật
Ba cấp độ của hệ thống cấu trúc pháp luật:
- Quy phạm pháp luật: Điều chỉnh một quan hệ xã hội cụ thể.
- Chế định pháp luật: Một nhóm các quy phạm pháp luật điều chỉnh một nhóm
các quan hệ xã hội cùng loại có mối quan hệ mật thiết với nhau
- Ngành luật: Bao gồm những quy phạm pháp luật có đặc tính chung điều chỉnh
một lĩnh vực quan hệ xã hội đặc thù
4.2 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
- Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội ;
- Pháp lệnh, nghị quyết của UBTVQH ;
- Lệnh, quyết định của Chủ tịch nước ;
- Nghị định của Chính phủ ;
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ;
- Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC;
- Thông tư của Chánh án TANDTC và của Viện trưởng VKSNDTC ;
- Thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ ;
- Quyết định của Tổng Kiểm toán nhà nước ;
- Nghị quyết liên tịch giữa UBTVQH hoặc Chính phủ với CQTW của tổ chứcchính trị, tổ chức chính trị – xã hội, đoàn thể ;
- Thông tư liên tịch giữa Chánh án TANDTC với Viện trưởng VKSNDTC ; giữa
Bộ trưởng, Thủ trưởng CQ ngang Bộ với Chánh án TANDTC hoặc Viện trưởngVKSNDTC ; giữa các Bộ trưởng, Thủ trưởng CQ ngang Bộ ;
- Nghị quyết của HĐND các cấp ;
- Quyết định của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp
5.- Vai trò của pháp luật nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
(Bài 1, GDCD lớp 12)
Pháp luật nước ta thể hiện vai trò cơ bản sau :
5.1 Pháp luật thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước
Pháp luật quy định quyền tự do kinh doanh của công dân trong hoạt động sảnxuất kinh doanh (Ví dụ: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh
Trang 9nghiệp) kích thích sản xuất kinh doanh phát triển, tạo ra nhiều sản phẩm cho xã hội
phát triển kinh tế đất nước
5.2 Pháp luật là cơ sở để giữ vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội
Pháp luật quy định về bảo vệ an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội, cấm mọihành vi gây mất ổn định chính trị và trật tự, an toàn xã hội Giữ vững an ninh chínhtrị và trật tự, an toàn xã hội
5.3 Pháp luật là phương tiện bảo đảm thực hiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo vệquyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo đảm công bằng xã hội
- Pháp luật là phương tiện bảo đảm thực hiện nền dân chủ XHCN :
+ Thực hiện quyền bầu cứ, ứng cử
+ Thực hiện quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội
- Pháp luật bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân:
+ Pháp luật trừng trị các hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ, danh dự vànhân phẩm của công dân
+ Pháp luật bảo vệ các quyền sở hữu của công dân
- Pháp luật bảo đảm thực hiện công bằng xã hội
5.4 Pháp luật là cơ sở để xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước
- Bộ máy nhà nước được chia thành các loại cơ quan nhà nước khác nhau, thựchiện các chức năng, nhiệm vụ khác nhau
- Chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan trong bộ máy nhà nước đều được quyđịnh cụ thể trong pháp luật
III.- ĐẶC TRƯNG MÔN GDCD CẤP THPT.
- Chương trình GDCD cấp THPT đảm bảo tính liên thông với chương trình Đạođức ở cấp Tiểu học và chương trình GDCD cấp THCS; đáp ứng được mục tiêu giáodục của cấp học, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng nhận thức của HS THPT
- Chương trình GDCD cấp THPT đảm bảo cân đối, hài hoà giữa yêu cầu trang bịkiến thức với việc rèn luyện kĩ năng, hành vi và phát triển thái độ tích cực cho HSnhững kiến thức phổ thông cơ bản về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối sống mà cònhình thành và phát triển ở HS những tình cảm, niềm tin, những hành vi và thói quenphù hợp với những giá trị đã học; giúp HS có sự thống nhất cao giữa ý thức và hànhvi
- Nội dung môn GDCD cấp THPT gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của
HS, gắn liền với các sự kiện trong đời sống đạo đức, chính trị, kinh tế-xã hội, phápluật của địa phương, của đất nước Ngoài ra, còn có phần “mở” để dạy các vấn đề cầnquan tâm của địa phương
- Môn GDCD là môn học tích hợp nhiều nội dung giáo dục xã hội cần thiết chocông dân trẻ tuổi như : giáo dục kĩ năng sống, giáo dục môi trường, giáo dục văn hóa
Trang 10hòa bình, giáo dục giới tính - sức khỏe sinh sản vị thành niên, giáo dục phòng tránhHIV/AIDS,
Vì vậy đòi hỏi thầy cô giáo có kiến thức rộng nhiều lĩnh vực, đặc biệt cần có kiến
thức xã hội, có nghệ thuật dạy học - giáo dục và có tâm hồn trong sáng.
IV.- ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN GDCD
* Phương pháp dạy học là lĩnh vực rất phức tạp và đa dạng Có nhiều quan niệm,quan điểm khác nhau về PPDH Ở đây, PPDH được hiểu là cách thức, là con đườnghoạt động chung giữa giáo viên (GV) và học sinh (HS), trong những điều kiện dạyhọc xác định, nhằm đạt tới mục đích dạy học
b Phương pháp dạy học cụ thể Ví dụ: phương pháp đóng vai, thảo luận, thảo
luận, xử lí tình huống, trò chơi, …
Ở cấp độ này khái niệm PPDH được hiểu với nghĩa hẹp, là những hình thức, cáchthức hành động của GV và HS nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học
c Kĩ thuật dạy học Ví dụ: kĩ thuật chia nhóm, kĩ thuật giao nhiệm vụ, kĩ thuật đặt
câu hỏi, kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật phòng tranh, kĩ thuật ổ bi, kĩ thuật mảnh ghép,
1.- Thế nào là đổi mới PPDH ?
- Mục đích của đổi mới PPDH là nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học
- Đổi mới PPDH là sử dụng các PPDH một cách tích cực và hiệu quả, phát huyđược tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm HS và đặc điểmcủa từng lớp học, môn học
- Đổi mới PPDH không có nghĩa là phủ định hoàn toàn các PPDH truyền thống vàtuyệt đối hóa các PPDH hiện đại Trong đổi mới PPDH cần phải khai thác những yếu