Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật đặt mesh tiền phúc mạc điều trị thoát vị bẹn (TEP)

ĐẶT VẤN ĐỀThoát vị bẹn là một bệnh lý ngoại khoa thường gặp ở các cơ sở phẫu thuật và có nhiều phương pháp phẫu thuật điều trị bệnh này.. Từ thực tế trên, chúng tôi đặt vấn đề nghiên cứu

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KỸ THUẬT ĐẶT MESH TIỀN PHÚC MẠC ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ BẸN (TEP)

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Thoát vị bẹn là một bệnh lý ngoại khoa thường gặp ở các cơ sở phẫu thuật() và có nhiều phương pháp phẫu thuật điều trị bệnh này Tỉ lệ tái phát là một yếu tố quyết định cho việc chọn lựa phương pháp phẫu thuật Đặt mảnh ghép qua mổ mở cho tỉ lệ tái phát thấp(,,) Từ khiphẫu thuật cắt túi mật nội soi ra đời, cho đến nay phẫu thuật nội soi đã dần dần thay thế phẫu thuật mở trong nhiều loại phẫu thuật(17)

Phẫu thuật phục hồi thành bụng qua nội soi được thử nghiệm từ năm 1982 bởi Ger, đến năm

1989 được Bogajavalenski thực hiện trên người Sau đó phẫu thuật này được các phẫu thuật viên thực hiện ngày càng nhiều và có nhiều cải tiến về kỹ thuật(,,,)

Hiện còn hai phương pháp mổ qua ngả nội soi là: phương pháp xuyên ổ bụng vào khoang tiền phúc mạc (TAPP: Transabdominal preperitoneal repair) và phương pháp ngoài phúc mạc(TEP: Total extraperitoneal repair)() Phương pháp đầu có bất lợi là phải vào ổ bụng nên cần gây mê và có thể gây dính tạng về sau() Phương pháp ngoài phúc mạc giống như phương pháp mổ mở ngả tiền phúc mạc, nên phương pháp này cũng mổ được dưới gây tê vùng() Từ

thực tế trên, chúng tôi đặt vấn đề nghiên cứu đề tài: “NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KỸ THUẬT ĐẶT MESH TIỀN PHÚC MẠC ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ BẸN (TEP)” với

mục tiêu:

“Đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi ngoài phúc mạc điều trị thoát vị bẹn ”.

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giải phẫu vùng bẹn

Vùng bẹn được quy ước là khu vực gồm phần thấp của hố chậu và hạ vị mỗi bên, nằmtrên nếp lằn bẹn

Bệnh lý của vùng bẹn chủ yếu là thoát vị bẹn, không những thể hiện triệu chứng ở vùngbẹn mà còn ở bộ phận sinh dục ngoài (bìu hay môi lớn) và cả ở đùi Vì vậy mà bìu, môilớn được xem như một liên quan mở rộng của vùng bẹn

Cấu trúc giải phẫu chủ yếu ở vùng bẹn là ống bẹn Ống bẹn gồm 4 thành và 2 lỗ:

Thành trước: Là tận cùng của cân cơ chéo bụng ngoài với các cột trụ ngoài và trong

Thành sau: Phức tạp, gồm có các phần ở sau cân cơ của thành bụng, trong đó đáng chú ý

Dây chằng bẹn phân chia ống bẹn ở trên và vòng đùi ở phía dưới

Lỗ bẹn nông: Ở mức gai mu, nằm giữa cột trụ ngoài và cột trụ trong

Lỗ bẹn sâu: Nằm ở phía trên trung điểm của nếp bẹn khoảng 1,5-2cm.Ở nam, ống bẹn làđường đi của tinh hoàn từ ổ bụng xuống bìu trong thời kỳ phôi thai vào tuần thứ 12cuối thai kỳ Tinh hoàn xuống bìu kéo theo phúc mạc tạo thành ống phúc tinh mạc Saukhi tinh hoàn đã xuống bìu, ống bẹn sẽ chứa thừng tinh, còn ống phúc tinh mạc sẽ bít lạitạo thành dây chằng Cloquet Còn ở nữ, ống bẹn chứa dây chằng tròn.Mặt trong của vùngbẹn có động mạch thượng vị dưới, thừng động mạch rốn và dây treo bàng quang đội vàophúc mạc tạo nên các nếp nhô và chia vùng bẹn ra thành 3 hố bẹn:

Hố bẹn ngoài: Nằm ngoài động mạch thượng vị dưới, là nơi xảy ra thoát vị bẹn chéongoài gián tiếp

Hố bẹn giữa: Nằm giữa động mạch thượng vị dưới và thừng động mạch rốn, là nơi xảy rathoát vị bẹn trực tiếp

Hố bẹn trong: Nằm giữa thừng động mạch rốn và dây treo bàng quang, là nơi xảy ra thoát

vị bẹn chéo trong, rất hiếm gặp

2.2 Nguyên nhân và sinh lý bệnh

Cho đến nay, nguyên nhân tại sao chỉ có một số người bị thoát vị bẹn, đối với thoát vịbẹn thể trực tiếp, vẫn chưa được biết rõ Riêng đối với thoát vị bẹn thể gián tiếp, tồn tại ống phúc tinh mạc được xem là nguyên nhân chủ đạo Mặc dù, trong một số không ít trường hợp, không có thoát vị bẹn dù tồn tại ống phúc tinh mạc Nhiều nghiên cứu đã cốgắng tìm hiểu đáp ứng của vòng bẹn trong đối với sự gia tăng áp lực trong ổ phúc mạc.Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, lỗ bẹn sâu có tác dụng như một cấu trúc dạng van, cóvai trò ngăn cản không cho các tạng chui qua lỗ bẹn sâu khi có tăng áp lực đột ngột nhưkhi ho, rặn Trong thoát vị bẹn gián tiếp, chức năng này bị suy yếu hay hầu như mất hẳn.

Đối với thoát vị bẹn trực tiếp, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra các biến loạn về chuyển hóa vàsinh hóa đóng vai trò quan trọng trong hình thành mà đặc biệt là khả năng tái phát Trong

đó nổi bật là vai trò của các sợi collagen Ở các bệnh nhân bị thoát vị bẹn trực tiếp,người ta ghi nhận sự giảm tạo collagen, giảm hàm lượng collagen và giảm trọng lượngcác sợi collagen Tuy nhiên bản chất của quá trình này vẫn chưa được hiểu biết đầy đủ

2.3 Phân loại thoát vị bẹn

Theo vị trí giải phẫu

Thoát vị bẹn chéo ngoài: Đa số là thoát vị bẩm sinh, tạng chui ra ngoài qua hố bẹnngoài, vào ống phúc tinh mạc để xuống bìu Túi thoát vị nằm trong bao xơ thừng tinh

Thoát vị bẹn trực tiếp: Đa số là thoát vị mắc phải, tạng chui ra ngoài đi qua hố bẹn giữa.Túi thoát vị nằm ngoài bao xơ thừng tinh

Thoát vị bẹn chéo trong: tạng chui ra ở hố bẹn trong, rất hiếm gặp

Theo nguyên nhân

Thoát vị bẩm sinh: Do tồn tại ống phúc tinh mạc, là thoát vị chéo ngoài và thường gặp ởtrẻ em

Thoát vị mắc phải: Do yếu cân cơ thành bụng, thường gặp ở người già, tạng chui ra ở hốbẹn giữa

Theo tiến triển

Thoát vị chỏm: Tạng mới vừa chui qua khỏi lỗ bẹn sâu

Thoát vị kẽ: Tạng chui ra khỏi lỗ bẹn sâu và nằm trong ống bẹn

Thoát vị bẹn-mu: Tạng chui ra nằm ở gốc dương vật

Thoát vị bẹn-bìu: Tạng thoát vị xuống đến bìu

-Nhìn : Triệu chứng tìm thấy chủ yếu là khối phồng với các tính chất của nó như

nằm trên nếp lằn bẹn, chạy dọc theo chiều của ống bẹn từ trước ra sau và từ trên xuốngdưới, từ ngoài vào trong Khối phồng thay đổi kích thước theo tư thế và khi làm cácnghiệm pháp tăng áp lực ổ bụng như ho, rặn Nếu là thoát vị bẹn-bìu thì thấy bìu lớn bấtthường

-Sờ : Là động tác quan trọng nhất trong khám thoát vị bẹn Khối phồng vùng bẹn:

Cổ nằm trên nếp lằn bẹn, không đau nếu chưa có biến chứng, tăng kích thước khi tăng áplực ổ bụng Nếu tạng thoát vị là quai ruột thi sờ có cảm giác lọc xọc, sờ cảm giác chắcnếu tạng thoát vị là mạc nối

Một số nghiệm pháp thường dùng trong chẩn đoán thoát vị bẹn:

“Chạm ngón”: Dùng ngón tay đội da bìu đi ngược lên vào lỗ bẹn nông, ướclượng khẩu kính của nó Tiếp đó quay áp mặt múp của ngón vào thành sau ống bẹn rốibảo bệnh nhân ho mạnh Đón nhận cảm giác chạm túi thoát vị vào ngón tay, nếu ở đầungón là thoát vị bẹn thể gián tiếp, nếu ở mặt múp ngón là thoát vị bẹn trực tiếp

“Thủ thuật Zieman”: Dùng 3 ngón tay để xác định loại thoát vị Khám bên nào thì dùng bàn tay bên đó: Ngón trỏ ở nếp bụng-mu thấp, ngón giữa theo nếp bẹn còn ngónnhẫn ở hõm bầu dục ở đáy tam giác Scarpa Rồi bảo bệnh nhân ho mạnh: Nếu cảm giácchạm ở ngón trỏ là thoát vị bẹn trực tiếp, nếu ở ngón giữa là thoát vị bẹn gián tiếp còn nếu ở ngón nhẫn là thoát vị đùi

Ngoài ra còn có một số nghiệm pháp khác như nghiệm pháp lăn thừng tinh củaLadd (rolling test), dấu hiệu cọ xát của lụa

Soi đèn : Soi bằng đèn bấm, trong phòng tối Soi từng bên bìu và so sánh với bên đối

diện Trong trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn, tràn dịch ống Nuck hay nang nướcthừng tinh, nang ống Nuck thì có hiện tượng thấu sáng Trong trường hợp thoát vị bẹn thìgiảm sáng so với bên đối diện

Siêu âm : Nhiều nghiên cứu cho thấy vai trò của siêu âm trong chẩn đoán thoát vị Siêu

âm cho thấy hình ảnh của các quai ruột hay mạc nối bên trong khối phồng Đôi khi siêu

âm còn cho phép đo được đường kính lỗ bẹn sâu

Nội soi ổ bụng : Cho phép thấy được lỗ bẹn sâu rộng, tạng thoát vị chui qua lỗ bẹn sâu.

2.5 Chẩn đoán phân biệt

Tràn dịch màng tinh hoàn : - Da bìu căng.

- Lỗ bẹn nông không rộng

- Không sờ được tạng trong túi thoát vị

- Soi đèn.

- Siêu âm

Nang nước thừng tinh

Dãn tĩnh mạch thừng tinh : Sờ cảm giác như búi giun.

2.6 Phân biệt thoát vị bẹn trực tiếp và gián tiếp

Tuổi

Tiền sử, bệnh sử

Nghiệm pháp “chạm ngón”

2.7 Phân biệt thoát vị bẹn nghẹt với xoắn tinh hoàn

Nếu là xoắn tinh hoàn thì: - Tiền sử không có thoát vị bẹn

- Da bìu có thể nề đỏ

- Tinh hoàn bên bị xoắn lên cao hơn bình thường

- Siêu âm, Doppler

và viêm phúc mạc, được gọi là thoát vị của Rickter

- Viêm dính tạng thoát vị với bao thoát vị

- Chấn thương khối thoát vị làm thương tổn tạng bên trong

2.9 Điều trị

Nguyên tắc là điều trị ngoại khoa Tuy nhiên, tùy thuộc vào tuổi và tình trạng toàn thâncủa bệnh nhân mà có chỉ định can thiệp ngoại khoa hay không và nếu có thì nên canthiệp ngoại khoa khi nào

2.9.1 Trẻ em : Nếu như chưa can thiệp phẫu thuật vì một lý do gì đó (tuổi, bệnh lý kèm

theo ) thì chỉ nên theo dõi Việc băng treo bìu hay băng ép vùng bẹn sẽ ảnh hưởng đến

sự trưởng thành cũng như chức năng của tinh hoàn sau này

Trẻ nhỏ dưới 1 tuổi: Theo dõi cho đến 1 tuổi, nếu không tự khỏi thì mổ, ngoại trừ khi cóbiến chứng

Trẻ trên 1 tuổi: Mổ thắt cao túi thoát vị (ống phúc tinh mạc), không cần tái tạo thànhbụng

* Phẫu thuật: Nhằm 2 mục đích là khâu cổ túi, cắt bỏ túi thoát vị và tái tạo thành bụng

- Các phương pháp phục hồi thành bụng trước thừng tinh: ít dùng

- Các phương pháp phục hồi thành bụng sau thừng tinh: Bassini, Shouldice

- Đặt tấm nhân tạo (Prothèse)

- Mổ nội soi trước phúc mạc hay trong phúc mạc

3 ĐỐI TƯỢNG- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng

Chúng tôi thực hiện nghiên cứu từ tháng 6/2012 đến hết tháng 9/2013 đối với bệnh nhân thoát vị bẹn được chọn lựa tại Khoa ngoại Tổng hợp Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam

3.2 Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu.

Tiêu chuẩn chọn lựa bệnh nhân

-Bệnh nhân nam, tuổi ≥ 18

-Thoát vị bẹn một bên hoặc hai bên, thoát vị lần đầu

Tiêu chuẩn loại trừ

4 KẾT QUẢ 4.1 Kết quả về tuổi

Tuổi trung bình là 41±6,5 tuổi Tuổi nhỏ nhất là 18, lớn nhất là 58 tuổi

4.7 Tai biến, biến chứng.

Không có biến chứng nặng có 2 trường hợp đau kéo dài sau mổ đau đến ngày thứ 6 và thứ 7của phẫu thuật

4.8 Thời gian nằm bệnh viện, thời gian trở lại sinh hoạt và làm việc.

Thời gian trở lại sinh hoạt bình thường là 4-5 ngày

Thời gian nằm viện trung bình là 7±2,5 ngày

5 BÀN LUẬN

Sự phát triển của phẫu thuật nội soi trong điều trị thoát vị bẹn cũng giống như trong phẫu thuật mở, đầu tiên là nút chận, miếng vá nhỏ, đến nay là mảnh ghép lớn - điều này làm tỉ lệ tái phát giảm đi rõ rệt Phẫu thuật nội soi cũng có nhiều biến đổi Đầu tiên là phương pháp đặtmảnh ghép trong phúc mạc (IPOM: Intraperitoneal onlay mesh repair): phương pháp này có thời gian mổ nhanh nhưng có bất lợi là gây dính tạng và rò ruột với tỉ lệ khá cao (25%)() Sau

đó là phương pháp xuyên bụng vào khoang tiền phúc mạc (TAPP): phương pháp này đặt mảnh ghép ở khoang tiền phúc mạc, nhưng khác với mổ mở ngả sau là tiếp cận khoang tiền phúc mạc từ trong xoang phúc mạc (nghĩa là phải vào xoang phúc mạc, sau đó rạch lá phúc mạc thành, phẫu tích khoang tiền phúc mạc, đặt mảnh ghép và khâu lại lá phúc mạc), điều này làm kéo dài thời gian mổ vì phải khâu lại lá phúc mạc và có bất lợi là có thể gây dính tạng trong xoang phúc mạc, nhưng với kết quả tốt, tỉ lệ tai biến và biến chứng thấp nên phẫu thuật được thực hiện rất nhiều(,,) Đến nay là phương pháp ngoài phúc mạc (TEP): phương pháp này hoàn toàn giống với mổ mở ngả sau, nên tránh được biến chứng của đường rạch phúc mạc hoặc của mảnh ghép trong xoang phúc mạc(,)

Qua tổng kết chúng tôi nhận thấy bệnh nhân trở lại sinh hoạt bình thường vào ngày thứ 4

- 5, không có đau mạn tính, không có teo tinh hoàn, và không có tái phát với thời gian theo dõi còn ngắn Điều này cho thấy phẫu thuật đặt mảnh ghép qua ngả nội soi ngoài phúc mạc dưới gây tê tủy sống và gây mê có tỉ lệ biến chứng và tỉ lệ tái phát thấp, bệnh nhân ít đau, thời gian nằm bệnh viện ngắn, thời gian trở lại sinh hoạt và trở lại làm việc sớm

Tỉ lệ chuyển sang phương pháp TAPP của Liem() là 8%, của Benchetrit() là 0% và của Chiofalo() là 0,5% đối với thoát vị lần đầu, 1,4% đối với thoát vị tái phát, không có chuyển

mổ mở Các nguyên nhân làm thủng phúc mạc là do túi thoát vị dính nhiều, sẹo mổ cũ gây dính ở vùng mổ, ngoài ra còn do lỗi kỹ thuật Qua nghiên cứu này chúng tôi thấy sử dụng cả

ba trocar trên đường giữa ít bị thủng phúc mạc hơn và diện phẫu tích khu trú hơn là sử dụng một trocar ở hố chậu và hai trocar ở đường giữa Đối với thoát vị gián tiếp to, để tránh thoát khí CO2 vào xoang phúc mạc, chúng tôi phẫu tích ở cổ túi thoát vị, tách mạch máu tinh hoàn,

ống dẫn tinh ra khỏi túi thoát vị, cột ngang cổ túi, rồi cắt ngang túi ở dưới chỗ cột, để hở đầu xa.

Chúng tôi đồng ý với nhận định của Crawford(): đối với các thoát vị tái phát nhiều lần và các bệnh nhân có sẹo mổ cũ dưới rốn thì không nên chỉ định phương pháp TEP mà nên chỉ định phương pháp TAPP ngay từ đầu

Qua nghiên cứu chúng tôi nhận thấy phẫu thuật nội soi ngoài phúc mạc : bệnh nhân không đau, không khó chịu, phẫu trường rộng rãi và thực hiện phẫu thuật dễ dàng Mảnh ghép khi đặt vào cơ thể sẽ bị co lại 20% và theo thời gian thì lỗ thoát vị sẽ mở rộng hơn, vì vậy mảnh ghép phải che phủ qua khỏi diện yếu ít nhất là 2cm nếu có cố định hoặc là 3-4cm nếu không

có cố định(16) (vì thế, chúng tôi sử dụng mảnh ghép lớn) Một yếu tố để ngừa tái phát là mảnh ghép phải che phủ toàn bộ lỗ cơ lược, vì vậy cần phải phẫu tích toàn bộ lỗ cơ lược: bộc lộ dâychằng lược, dải chậu mu, mặt sau thành bụng trước, phải tách túi thoát vị và phúc mạc ra khỏi mạch máu tinh hoàn và thành bụng sau Mảnh ghép khi trải ra phải phẳng, không được gấp và bờ dưới phải áp sát thành bụng sau Một số tác giả cho thấy sử dụng mảnh ghép lớn thời gian mổ nhanh hơn so với mảnh ghép nhỏ Chúng tôi nhận thấy nên sử dụng mảnh ghép lớn vì điều này làm rút ngắn thời gian mổ và giảm tỉ lệ tái phát Trong nhóm nghiên cứu chúng tôi không thấy tái phát, nhưng điều này cần phải theo dõi lâu dài ít nhất là 3-5 năm

6 KẾT LUẬN

Phẫu thuật đặt mảnh ghép qua ngả nội soi ngoài phúc mạc trong điều trị thoát vị bẹn an toàn

và hiệu quả, có tỉ lệ biến chứng và tỉ lệ tái phát thấp, thời gian nằm bệnh viện ngắn, thời gian trở lại sinh hoạt và trở lại làm việc sớm

PHỤ LỤC Hình ảnh minh họa 3 trocart đường giữa

Bệnh nhân chuyển mổ mở do thoát vị cầm tù

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Beets GL, Geldere DV, Baeten CGMI, Go PMNYH.(1996) Long-term results of giant prosthetic reinforcement of the visceral sac for complex recurrent inguinal hernia

Br J Surg, 83: 203-206.

2 Begin GF.(1993) Cure cœlioscopique des hernies de l’aine par voie preperitoneale J

Cœlio-Chir, 7: 23-28.

3 Benchetrit S, Brault JA.(1994) Intérêt du trocart à ballonnet PDB dans les

hernioplasties sous cœlioscopie voie totalement extra-péritonéale J Cœlio-Chir, 11:

6 Chiofalo R, Holzinger F, Klaiber C.(2001) Total endoscopic preperitoneal mesh

implant in primary or recurrent inguinal hernia Chirurgie, 72(12): 1485-91.

7 Crawford DL, Phillips EH.(1998) Laparoscopic repair and groin hernia surgery

Surg Clin North Am, 78(6):1047-1062.

8 Dulucq JL, Himpens J.(1996) Treatment of inguinal hernias by retroperitoneoscopic

placement of a prosthetic patch Br J Surg, 81: 69.

9 Estour E.(1995) Revue de 9221 cures laparoscopiques des hernies de l’aine réalisées

chez 7340 patients J Cœlio-Chir, 16: 42-50.

10 Edelman DS, Misiakos EP, Moses K.(2001) Extraperitoneal laparoscopic hernia

repair with local anesthesia Surg Endosc, 15:976-980.

11 Fitzgibbons RJ, Camps J, Cornet DA, Nam XN, Litke BS, Annibali R, Salerno GM.

(1995) Laparoscopic inguinal herniorrhaphy, results of a multicenter trial Ann Surg,

221(1): 3-13

12 Frezza EE, Ferzli G.(2000) Local and general anesthesia in the laparoscopic

preperitoneal hernia repair JSLS, 4(3): 221-4.

13 Himpens J.(2000) Treatment of inguinal hernia

16 Liem MSL, Steennsel CJV, Boelhouwer RU, Weidema WF et al.(1996) The learning

curve for totally extraperitoneal laparoscopic inguinal hernia repair Am J Surg, 171:

281-285

17 Lowham AS, Filipi CJ, Fitzgibbons RJ, Stoppa R, Wantz GE, Felix EL, Crafton WB.(1997) Mechanisms of hernia recurrence after preperitoneal mesh repair traditional and

laparoscopic Ann Surg, 225(4): 422-431.

18 Phạm Hữu Thông, Đỗ Đình Công, Nguyễn Thanh Minh, Nguyễn Thế Hiệp.(2002) Nhận xét kết quả ban đầu của phẫu thuật điều trị thoát vị bẹn qua ngả soi ổ bụng Hội

nghị ngoại khoa quốc gia Việt Nam lần thứ XII Tạp chí ngoại khoa: 81-88.

19 Ramshaw B et al.(2001) Laparoscopic inguinal hernia repair: Lessons learned after

1224 consecutive cases Surg Endosc, 15(1): 50-4.

20 Stoppa R.(1992) Laparoscopie et chirurgie herniaire Chirurgie, 118: 585-587.