Phân tích và định giá sự biến động của giá dầu bằng phương pháp mô hình hóa

Sau khi trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức Thương mại quốc tế WTOthì nền kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bật trong tất cả cácngành nghề, các lĩnh vực sản xuất kin

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG DẦU 3

1 Thị trường dầu thế giới 3

1.1 Lịch sử biến động của giá dầu trên thế giới giai đoạn trước năm 1981 3

2 Thực trạng về thị trường dầu Việt Nam 14

2.1 Tổng quan thị trường xăng dầu Việt Nam 14

2.1.2 Giai đoạn từ năm 2000 đến trước thời điểm Nhà nước công bố chấm dứt bù giá, vận hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường 17

2.1.3 Giai đoạn từ cuối năm 2008 đến nay 19

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới thị trường dầu Việt Nam 20

O Q 22

Đồ thị 4: Biểu diễn đường cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới 22

2.3 Đánh giá tác động của giá xăng dầu đối với nền kinh tế Việt Nam 31

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 CAPM: Mô hình định giá tài sản vốn

2 FED: cục dự trữ liên bang( Hoa kỳ)

3 ECB: ngân hàng trung ương Châu Âu

4 OECD: tổ chưc hợp tác và phát triển kinh tế

5.OPEC: tố chức các nước xuất khẩu dầu lửa

6.CPI: chỉ số giá tiêu dùng

7 APT: lý thuyết định giá cơ lợi

8 OLS: hồi quy bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất

DANH MỤC ĐỒ THỊ, BẢNG BIỂU

Bảng 1: Giá các sản phẩm dầu thế giới sáng ngày 02/11/2009

Bảng2: Giá bình quân sản phẩm dầu nửa đầu tháng 11.2010 so với cùng kỳ tháng10.2010

Bảng 3: Một số hoạt động kinh tế và hàng hoá có tỷ trọng đầu vào là xăng dầu cao( trên 10%) và mức độ tăng giá sản phẩm sau đợt tăng giá vào tháng 7/ 2008

Bảng 4 Bảng phân tích dữ liệu sơ bộ

Bảng 5 Kiểm định Kickey – Fuller cho (Rj – Rf)

Bảng 6 Kiểm định Kickey – Fuller cho (Rm – Rf)

Bảng 7 Kết quả ước lượng mô hình (1)

Bảng 8: Kiểm định tự tương quan của mô hình 1

Bảng 9 Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi của mô hình (1)

Bảng10 Kết quả ước lượng mô hình (2)

Bảng 11 Kết quả kiểm định cho mô hình (2)

Bảng 12 Ma trận tự tương quan giữa các biến giải thích của mô hình (2)

Bảng13: Dự báo tỷ suất sinh lợi của chỉ số Libor (Rf)

Bảng14: Dự báo tỷ suất sinh lợi của chỉ số Dow Jone Oil & Gas Index (Rm)

Bảng 15 Giá trị dự báo và số liệu thực tế

Bảng 16 Kết quả ước lượng

Bảng 17 Kết quả kiểm định cho mô hình (3)

Bảng18: giá dầu dự báo khi đưa thêm biến Inf vào mô hình

Bảng 19 Giá trị dự báo của mô hình mới

Bảng 20: Thông số thống kê của chuỗi số liệu Rj

Bảng 21: Thông số thống kê của chuỗi số liệu Rm

Bảng 22 Thông số thống kê của chuỗi số liệu Rf

Bảng 23 Đồ thị hàm tự tương quan cho (Rj – Rf)

Bảng 24 Đồ thị tự tương quan cho (Rm – Rf)

Bảng 25 Kết quả ước lượng mô hình gốc

Bảng 26 Kết quả ước lượng khi thêm biến AR(1).

Bảng 27 Kết quả ước lượng khi thêm biến AR(1) và Inf

Đồ thị 1: Biểu đồ giá dầu thế giới tính từ ngày 3/12/2007 đến ngày 15/12/2008 dựatrên giá dầu kỳ hạn đóng cửa tại thị trường New York

Đồ thị 2 Biến động giá xăng dầu và các sự kiện tác động giai đoạn 1986 - 2011

Đồ thị 3: Biểu diễn đường cung xăng dầu trên thị trường thế giới

Đồ thị 4: Biểu diễn đường cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới

Đồ thị 5: Biểu diễn đường cung - cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới

Đồ thị 6: Biểu diễn ảnh hưởng của các yếu tố phi kinh tế

Đồ thị 7: Biểu đồ lược tả ảnh hưởng của việc tăng giá xăng dầu

Đồ thị 8: Mối quan hệ giữa lợi nhuận chứng khoán và β

Đồ thị 9 Biểu đồ chỉ số DJI từ 27/12/2010 – 24/02/2012

LỜI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, nguồn năng lượng dầu mỏ là một trong những nguồn năng lượngkhông thể thiếu, nó chiếm tỷ lệ sử dụng khoảng 40% trong tất cả các nguồn nănglượng trên thế giới Tuy nhiên, nguồn năng lượng có hạn này đang được khai thác

và sử dụng ngày càng nhiều Theo dự đoán, nguồn năng lượng này chỉ có thể đápứng nhu cầu sử dụng trong vài chục năm nữa Vì vậy, giá dầu mỏ ngày càng tănglên là điều khó tránh khỏi, kéo theo ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuất kinhdoanh của nền kinh tế

Sau khi trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức Thương mại quốc tế WTOthì nền kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bật trong tất cả cácngành nghề, các lĩnh vực sản xuất kinh doanh…Trong những năm gần đây, đặc biệttrong năm 2007 và đầu năm 2008, giá dầu thô thế giới tăng nhanh chóng kéo theogiá dầu trong nước cũng tăng theo.Giá dầu tăng đã tác động và ảnh hưởng nhiều đếncuộc sống của người dân, đến quá trình hoạt động của các doanh nghiệp….Vì vậy,

nó tác động rất lớn đến nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là một số ngành nghề rấtnhạy cảm với giá xăng dầu như: giao thông vận tải, khai thác thuỷ hải sản…

Vì thế, vấn đề đặt ra là cần phải có những biện pháp, hướng giải quyết đểgiảm thiểu những tác động tiêu cực do giá xăng dầu tăng Đó là lý do đề tài nghiên

cứu “Phân tích và định giá sự biến động của giá dầu bằng phương pháp mô hình hóa” được thực hiện.

2.Mục đích nghiên cứu

Trên thế giới đã sử dụng rất nhiều mô hình để dự báo tỷ suất sinh lợi cũngnhư giá kì vọng của một loại chứng khoán hay giá vàng Tuy nhiên giá dầu ít khiđược nghiên cứu đến Điều đó cho thấy sự cần thiết phải ứng dụng các mô hìnhkinh tế - tài chính để xác định rủi ro và giá kì vọng của giá dầu Đáp ứng tiêu chínày nên chúng tôi sử dụng mô hình định giá định sản tài chính (Capital AssetPricing Model) Mô hình trên đã được kiểm định tại nhiều nước thế giới và kháthành công

3.Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô hình đầu tư tài chính để hiểu rõ bản chất và điều kiện ápdụng kết hợp với nghiên cứu các kết quả thực nghiệm trước đó trên thế giới để vậndụng vào thị trường dầu mỏ Sử dụng mô hình định giá định sản tài chính một cáchchuyên sâu và những kiến thức về kinh tế lượng cần thiết Ngoài ra nghiên cứu còn

sử dụng một số phương pháp thống kê cơ bản

4.Số liệu của mô hình

Nghiên cứu dựa trên mẫu dữ liệu quan sát là chỉ số Dow Jone Oil & GasIndex của sàn giao dịch chứng khoán New York, lãi suất của trái phiếu chính phủAnh kì hạn 12 tháng và giá dầu thô thế giới từ 27/12/2010 đến 24/02/2012

5 Kết quả mong đợi

Em hi vọng sau khi tìm hiểu, phân tích về sự biến động của giá dầu thì sẽgiúp em có cái nhìn bao quát hơn về thị trường dầu mỏ ở Việt Nam, từ đó có nhữnggiải pháp kiểm soát ảnh hưởng sự biến động giá xăng dầu thế giới đối với cácdoanh nghiệp Việt Nam

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài kết cấu gồm hai chương:

Chương 1: Tổng quan về thị trường dầu

Chương 2: Ứng dụng mô hình CAPM vào phân tích và định giá giá dầu

Em xin chân thành cảm ơn sự chỉ bảo tận tình của GS-TS Nguyễn QuangDong đã giúp em phát triển và hoàn thành đề tài này Và em xin gửi lời cảm ơn đếntoàn thể các anh chị ban Tổng hợp- Viện chiến lược và phát triển đã giúp em hiểusâu thêm thực tế tình hình thị trường dầu

Mặc dù vậy, do còn có những hạn chế nhất định trong kiến thức và kinhnghiệm thực tiễn nên chuyên đề của em không tránh khỏi sai sót và nhầm lẫn Emrất mong nhận được những đóng góp, ý kiến của thầy cô và các bạn để em có thểnâng cao kiến thức và kĩ năng của mình cũng như hoàn thiện chuyên đề này

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG DẦU

1 Thị trường dầu thế giới

1.1 Lịch sử biến động của giá dầu trên thế giới giai đoạn trước năm 1981

Dầu mỏ là hợp chất hydrocacbon được khai thác từ lòng đất, thường tồn tại

ở thể lỏng và thể khí Ở thể khí, chúng gồm khí đồng hành và khí thiên nhiên Khíthiên nhiên là các hydrocacbon ở thể khí được khai thác từ giếng khoan, chúng baogồm cả khí thô và khí ẩm Khí đồng hành là khí tự nhiên nằm trong các vỉ dầu dướidạng khí hoà tan, được khai thác cùng với dầu thô Trong bảng tuần hoànMenđêleep, các nguyên tố hydro và cacbon có những đặc tính kỳ diệu là trong cácđiều kiện nhiệt độ, áp suất không giống nhau, chúng có thể kết hợp và tạo nênnhững hợp chất hydrocacbon khác nhau Con người đã sử dụng đặc tính quý giá,phong phú này để phục vụ, đáp ứng nhu cầu cuộc sống của mình

Dầu mỏ và các loại khí đốt được coi là ”Vàng đen”,đóng vai trò to lớn trongkinh tế thế giới Chúng là một trong những nguyên liệu quan trọng hàng đầu của xãhội hiện đại chuyên dùng để sản xuất điện và là nguồn nhiên liệu của tất cả cácphương tiện giao thông vận tải cũng như nguyên liệu sản xuất nhiều sản phẩm khác.Dầu mỏ đem lại lợi nhuận siêu ngạch cao cho các nước đang sở hữu và tham giakinh doanh trực tiếp nguồn tài nguyên thiên nhiên này Ngày nay, trong cán cânnăng lượng, dầu mỏ vẫn giữ vị trí quan trọng nhất so với các nguồn năng lượngkhác Cùng với than đá, dầu mỏ và các loại khí đốt khác chiếm tới 90% tổng nănglượng tiêu thụ toàn cầu

Thị trường dầu mỏ trên thế giới là nơi diễn ra các hoạt động mua bán,giaodịch về dầu mỏ giữa các quốc gia Nó có nhiều đặc điểm chung nhưng cũng cónhững điểm hết sức khác nhau so với các thị trường khác

Thứ nhất, thị trường dầu mỏ là một thị trường lớn do nhu cầu phong phú, đadạng về dầu của các quốc gia trên khắp thế giới Trong khi các nguồn tài nguyênthiên nhiên không thể tái sinh ngày càng cạn kiệt và những nguồn năng lượng khácchưa thay thế được vai trò, vị trí chiến lược của dầu mỏ thì nhu cầu về dầu mỏ vẫn

ngày càng tăng với một số lượng lớn các giao dịch mua bán dầu giữa các quốc gia,các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên thế giới.

Thứ hai,đây là thị trường hết sức nhạy cảm với những biến động về kinh tế,văn hóa, chính trị trên toàn cầu từ đó dẫn đến những biến động trên thị trường dầu

mỏ Chỉ cần xảy ra sự bất ổn định về mặt chính trị của một trong những nước xuấtkhẩu dầu như là sự căng thẳng về chính trị tại Nigieria, các hoạt động phá hoại củalực lượng chống đối tại Iraq hay sự bất ổn các nguồn cung từ Nga (vụ Yukos) đều

có thể làm chao đảo thị trường dầu mỏ mà kết quả là sự tăng giá dầu lên mức kỷ lụcvào tháng 10/2004

Thứ ba, thị trường dầu bị chi phối bởi một số các nước xuất khẩu dầu lửa, đây

là các quốc gia xuất khẩu dầu chủ yếu trên thế giới, bao gồm các nước OPEC Ngàynay nguồn cung cấp dầu mỏ đã không chỉ tập trung ở khu vực Trung Đông mà còn

ở nhiều nơi khác như:ngoài khơi Angola, Biển Bắc

Từ những năm 1948 đến cuối năm 1957: Đây là giai đoạn chứng kiến sự ổnđịnh của giá dầu mỏ Giá dầu dao động trong khoảng từ 2,50 USD đến 3,00 USD

Nó tăng từ 2,5 USD năm 1948 lên 3 USD năm 1957, nếu tính theo giá năm 2006,thì tương đương là 17 USD và 18 USD.Từ các năm 1958 đến 1971: Giá dầu ổn định

ở mức 3 USD/thùng ( theo giá 2006 là 17 USD)

Từ những năm 1972-1974: Vào năm 1972, giá dầu thô đạt khoảng3USD/thùng và cuối năm 1974 đã tăng gấp 4 lần lên mức 12 USD.Cuộc chiến TheYom Kippur War nổ ra bằng một cuộc tấn công vào Israel bởi Syria và Ai cập vàongày 5/10/1973, trong đó Mỹ và nhiều nước phương tây khác đã ủng hộ Israel

Từ năm 1975 đến 1978: giá dầu trên thế giới không có nhiều biến động, giaođộng từ mức 12,21 USD đến 13,55 USD Khi tính thêm cả lạm phát thì giá dầutrong những năm này đã giảm nhẹ

Từ 1979 đến 1981: Sau hàng loạt các sự kiện xảy ra ở Iran và Iraq năm 1979,

1980 đã dẫn tới một thời kỳ tăng giá của giá dầu Cuộc cách mạng hồi giáo ở Iran

đã gây ra tổn thất khoảng 2 đến 2,5 triệu thùng/ngày từ 11/1978 đến 6/1979.Cónhững thời điểm quá trình sản xuất dầu gần như nhưng trệ Trong khi cuộc cách

mạng ở Iran có vẻ là nguyên nhân làm cho giá dầu sau chiến tranh thế giới thứ 2tăng cao kỉ lục, thì thực tế lại tác động không nhiều mà chủ yếu là các sự kiện diễn

ra sau đó Ngay sau cuộc cách mạng, sản lượng đã tăng lên 4 triệu/ngày

Vào tháng 9/1980, Iraq đã tấn công Iran đang trong thế yếu Đến tháng11/1980, tổng sản lượng của cả hai nước là chỉ đạt khoảng 1 triệu thùng/ngày thấphơn so với năm trước đó 6,5 triệu thùng/ngày Vì vậy, sản lượng dầu trên thế giớithấp hơn 10% so với năm 1979 Cách mạng hồi giáo Iran và cuộc chiến tranh Iran-Iraq đã làm cho giá dầu tăng hơn 2 lần từ mức 14 USD/ thùng vào năm 1978 lên35USD/ thùng năm 1981

1.2 Giai đoạn 1981 - 1998:

Đây là giai đoạn gắn liền với sự can thiệp của OPEC vào giá dầu.Giá dầu thôtăng cao trong giai đoạn 1979-1981 đã làm cho sản lượng bên ngoài OPEC tăngmạnh Từ 1980 đến 1986, sản lượng các nhà cung cấp ngoài OPEC tăng lên 10 triệuthùng/ngày Do đó, OPEC đã phải đối mặt với nhu cầu giảm và cung cao hơn từcác nguồn ngoài tổ chức này

Từ 1982 đến 1986: OPEC đã cố gắng áp đặt hạn mức sản xuất thấp để bình

ổn giá Những nỗ lực này đã thất bại liên tiếp khi rất nhiều thành viên của OPECsản xuất vượt quá hạn mức Trong khoảng thời gian này, Ả rập xê út được đại diệnnhư là nhà sản xuất cơ động nhất để có thể cắt giảm sản lượng nhằm nỗ lực cản trở

sự xuống dốc của giá dầu.Vào 8/1985, Ả rập xê út đã từ bỏ vai trò này, họ gắn giádầu thế giới với thị trường giao ngay và tăng mức sản lượng từ 2 triệu thùng/ngàylên 5 triệu thùng/ngày vào năm 1986 Giá dầu giảm 15USD/thùng (theo giá năm

2006 là 20 USD) vào giữa năm 1986 Tuy giá dầu giảm nhưng doanh thu của Ả rập

xê út vẫn không thay đổi do sản lượng tăng đã bù đắp giá giảm Vào 12/1986, giádầu đứng ở mức 18 USD/thùng

Từ 1987 đến 1998: Giá dầu giảm từ mức 18 USD đầu năm 1987 xuống mứcdưới 15 USD năm 1988 Giá dầu tăng mạnh từ năm 1988 đến năm1990 (đạt trên 20USD/thùng) do OPEC đã duy trì mức sản lượng thấpcùng với sự bất ổn gắn vớicuộc tấn công của Iraq vào Kuwait là khởi nguồn cho cuộc chiến tranh vùng

vịnh.Thế giới và nhất là các nước ở Trung Đông đã có quan điểm cứng rắn hơn vớiSaddam Hussein khi tấn công Kuwait so với khi tấn công Iran Tuy nhiên từ sau

1990, do OPEC tăng liên tục sản lượng và nhất là sau cuộc chiến tranh vùng vịnhgiải phóng Kuwait, giá dầu bước vào thời kỳ giảm giá liên tục và ở mức gần 15USD năm 1994 Sau đó chu kỳ giá lại tăng lên, nền kinh tế Mỹ phát triển mạnh vàkhu vực Châu Á Thái Bình Dương tăng trưởng nhanh Từ 1990 đến 1997, mức tiêuthụ dầu thế giới tăng lên ngưỡng 6,2 triệu thùng/ngày trong đó mức tiêu thụ của cácnước châu Á đóng góp 300.000 thùng/ngày cho mức tăng thêm và đã góp phần làmcho giá dầu tăng trở lại và tiếp tục tăng mạnh và 1997 Sự giảm sút sản lượng củaNga cũng góp phần làm tăng giá dầu thô Giữa năm 1990 và 1996,sản lượng củaNga đã giảm 5 triệu thùng/ngày.Giá dầu tăng lên không kéo dài được lâu và kếtthúc vào năm 1998 khi OPEC đã cố tình làm ngơ hoặc đánh giá thấp tác động củakhủng hoảng kinh tế châu Á

Vào tháng 12/1997, OPEC tăng hạn ngạch thêm 2.5 triệu thùng/ngày (10%)

có hiệu lực từ ngày 1/1/1998 Sự phát triển nhanh của nền kinh tế các nước châu Á

đã bị chặn lại Vào năm 1998,mức tiêu thụ dầu của châu Á Thái Bình Dương đãgiảm lần đầu từ năm 1982.Giá dầu rơi vào vòng xoáy giảm giá khi mà mức tiêu thụthấp đi liền với mức sản lượng cao hơn từ OPEC Trước hoàn cảnh đó, OPEC đãgiảm hạn ngạch 1,25 triệu thùng/ngày vào tháng 4 và tiếp đó là 1,335 triệuthùng/ngày vào tháng 7 Giá tiếp tục giảm đến hết tháng 12/1998 và đạt ở mức 12USD/thùng

1.3 Giai đoạn 1999 đến 2003

Giá dầu tăng trở lại vào đầu năm 1999 khi OPEC cắt giảm tiếp sản lượng thêm1,719 triệu thùng/ngày vào tháng 4 Từ năm 1998 đến đầu giữa 1999, sản lượngOPEC đã giảm 3 triệu thùng/ngày và đã làm cho giá dầu tăng lên trên25USD/thùng Cùng với vấn đề Y2K và sự tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ cũngnhư thế giới, giá dầu thô tiếp tục tăng vào năm 2000 và đạt mức 35 USD trongtháng 10/2000 (mức cao nhất tính từ năm 1981) Giữa tháng 4 và 10/2000, OPEC

đã 3 lần tăng hạn ngạch với tổng số 3,2 triệu thùng/ngày, dù vậy vẫn không đủ để

ngăn sự tăng lên của giá dầu Giá dầu giảm khi OPEC tăng sản lượng thêm 500.000thùng/ngày bắt đầu từ 1/11/2000.Vào năm 2001, khi nền kinh tế nước Mỹ yếu đi và

sự gia tăng sản lượng của các nước ngoài OPEC đã gây ra áp lực giảm giá dầu.Trước tình hình đó, OPEC lại một lần nữa cắt giảm liên tiếp sản lượng và tính tớingày 1/9/2001, OPEC đã cắt giảm được 3,5 triệu thùng Bên cạnh đó, nếu không cócuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, sự cắt giảm này của OPEC có thể làm cânbằng thậm chí là đảo ngược xu thế.Trước cuộc tấn công khủng bố giá dầu đã sụtgiảm mạnh Giá dầu giao ngay của các nhà trung gian Tây Texas Mỹ đã giảm 35%vào giữa tháng 11 Trước điều kiện bình thường, sự giảm giá dầu ở mức độ đó sẽdẫn tới cắt giảm sản lượng của OPEC nhưng do điều kiện chính trị không phù hợp,OPEC đã tạm hoãn việc cắt giảm thêm đến tận tháng 1/2002

Sau tháng 1/2002, OPEC tiếp tục cắt giảm 1,5 triệu thùng/ngày và các nướcngoài OPEC cũng tham gia vào việc cắt giảm sản lượng trong đó có cả Nga cam kếtmức cắt giảm là 462.500 thùng/ngày Chính điều này đã đem lại kết quả mong đợicủa OPEC khi mà giá dầu tăng lên 25USD/thùng vào tháng 3/2002.Giữa năm 2002,các nước ngoài OPEC đã khôi phục mức sản lượng đã cắt giảm nhưng giá vẫn tiếptục tăng và dự trữ dầu của Mỹ vẫn đạt mức thấp nhất trong vòng 20 năm.Vào thờiđiểm cuối năm, dư cung không còn là vấn đề,cuộc đình công tại Venezuela đã làmcho sản lượng dầu nước này giảm mạnh nhanh chóng Trước khi cuộc đình công nổ

ra, Venezuela chưa bao giờ có thể khôi phục mức sản lượng trước đó và luôn đứng

ở mức thấp hơn 900.000 thùng/ngày so với mức cao nhất là 3,5 triệu thùng/ngày.OPEC tăng sản lượng lên thêm 2,8 triệu thùng/ngày vào tháng 1 và tháng 2/2003.Vào 19/3/2003,sản lượng dầu của Venezuela bắt đầu được khôi phục thì cuộc tấncông quân sự vào Iraq đã nổ ra Trong hoàn cảnh đó, trữ lượng dầu ở Mỹ và cácquốc gia OECD vẫn đạt ở mức thấp Do sự phát triển mạnh của nền kinh tế, nhucầu dầu từ Mỹ và các nước châu Á đã tăng một cách chóng mặt.Vì vậy,sự giảm sảnlượng ở Iraq và Venezuela được bù đắp bởi việc tăng sản lượng ở các nước thànhviên khác tuy nhiên vẫn khiến cho mức sản lượng dầu tiềm năng có khả năng sản

xuất giảm Vào giữa năm 2002, sản lượng dầu tiềm năng đạt 6 triệu thùng/ngày vàgiữa năm 2003 đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng.

1.4 Giai đoạn 2004 đến nay

Nhu cầu tiêu thụ dầu trên thế giới giai đoạn này là rất lớn ( 80 triệuthùng/ngày) là nguyên nhân chính làm cho giá dầu vượt quá khoảng giá 40-50USD/thùng Một yếu tố quan trọng khác dẫn tới sự tăng lên của giá dầu đó là sựphát triển liên tục và nhanh chóng của các nền kinh tế châu Á đi liền với sự tiêu thụdầu của các quốc gia này và sự suy yếu của đồng USD Năm 2005,các trận bãonhiệt đới đã gây ra tổn thất cho hệ thống lọc dầu của Mỹ và các nước khác, bêncạnh đó là việc chuyển từ sử dụng hỗn hợp Ête, Butila và Metal sang việc sử dụngcông nghệ ethanol cũng góp phần vào sự tăng giá dầu thô.Một trong những lý doquan trọng nhất dẫn đến sự tăng lên của giá dầu đó là mức dự trữ dầu ở các nướctiêu thụ dầu và đặc biệt là ở Mỹ Trước khi khả năng sản xuất thặng dư thì dự trữdầu vẫn là một công việc rất tốt dùng để dự đoán giá dầu trong ngắn hạn.Tuy nhiênOPEC đã không công khai trong một vài năm do liên quan tới chính sách việc quản

lý dự trữ dầu thô quốc tế Một trong các lý do mà OPEC cắt giảm sản lượng vàotháng 11/2006 và 2/2007 là việc dự trữ dầu của các nước thuộc tổ chức phát triểnkinh tế và hợp tác Sự biến động giá dầu thế giới có thể nói đạt mốc lịch sử nhất là11/07/2008 khi giá dầu đạt đỉnh 147,27 $/thùng và tác động đến nền kinh tế thếgiới

Cơn sốc giá dầu thường có các tác động giống nhau tới các nền kinh tế: làmgiảm tốc độ phát triển kinh tế và thậm chí có thể dẫn tới suy thoái khi mà sản lượngnền kinh tế tăng trưởng âm; làm tăng tỷ lệ lạm phát Các hoạt động kìm hãm giá dầucủa các nước nhập khẩu dầu như tăng thuế tiêu thụ sẽ làm lợi cho các nhà sản xuấtdầu lớn hơn cho chính phủ các nước này Theo tính toán của các tổ chức thì nếu dầutăng đều đặn trong một năm khoảng 10% sẽ dẫn đến giảm tốc độ tăng trưởng của

Mỹ và G7 khoảng 0,3-0,4% trong năm đó Chính vì thế, rất nhiều cuộc suy thoáikinh tế trên thế giới khởi nguồn từ sự tăng giá của dầu:

Giai đoạn 1974-1975: Nền kinh tế Mỹ và thế giới suy thoái, gây nên sự tănggấp 3 lần giá dầu sau cuộc chiến tranh ở Yom Kippur và sự cấm vận dầu liền ngaytheo đó.

Giai đoạn 1981-1982: Sự suy thoái kinh tế Mỹ và toàn cầu là do sự tăng giádầu sau cuộc cách mạng hồi giáo ở Iran năm 1979

Giai đoạn 1990-1991: Việc suy thoái kinh tế Mỹ một phần do ảnh hưởng củagiá dầu tăng cao sau cuộc tấn công của Iraq vào Kuwait mùa hè năm 1990

Năm 2001: Kinh tế Mỹ và toàn cầu suy thoái một phần là do sự tăng giá mạnhcủa giá dầu vào năm 2000 sau cuộc khủng hoảng năng lượng ở California và căngthẳng ở Trung Đông

Giá dầu tiếp tục tăng mạnh tăng mạnh từ năm 2007 (mức kỷ lục 139,12USD/thùng vào ngày 6/6/2008 và đạt mức 136 USD/thùng ngày 13/06/2008,mứcđỉnh lịch sử của mọi thời đại là ngày 11/07/2008 giá dầu đạt 147,27$/thùng) đãkhiến nền sản xuất công nghiệp Mỹ chỉ tăng 2,7% trong tháng 5,6 so với mức 4,8%năm trước.Ở Nhật bản con số này tương ứng là 0,6% và 8,3% Còn các quốc gianhư Brazil, Hàn Quốc và Singapore chứng kiến mức tăng từ 1-4% của ngành côngnghiệp trong khi đó con số này cùng kỳ năm ngoái là từ 12 đến 22% Với các nướcchâu Âu, sản xuất công nghiệp giảm 0,1% Anh và Mexico là hai nước xuất khẩudầu, giảm tương ứng 1,9% và 4,7%.Tất cả các nền kinh tế lớn ngoài Mỹ thuộc Tổchức phát triển và hợp tác kinh tế OECD cùng với Mêxicô chiếm 13,7% kim ngạchxuất khẩu của Mỹ Các chỉ số tiêu biểu của nền kinh tế OECD tính trong xu hướng

6 tháng đã tăng trưởng 7,5% vào đầu năm 2004, trong khi đó vào tháng 4/2008, chỉ

số này giảm 0,5%

Như vậy giá dầu tăng cao đã ảnh hưởng tới rất nhiều nền kinh tế, làm giảmtốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp Và ngành công nghiệp đã có cơ chế tự điềuchỉnh bằng việc giảm sản lượng và dẫn đến giảm nhu cầu dầu

Sau khi tăng liên tục từ giữa năm 2007, giá dầu thô đã gây sốc khi khởi đầu năm

2008 bằng việc lần đầu tiên trong lịch sử đạt mốc 100 USD/thùng (03/01/2008) mốc giá chưa từng có kể từ khi mặt hàng này được đưa vào giao dịch kỳ hạn tại thị

-trường New York năm 1983 Kể từ đó, giá dầu thế giới liên tiếp lập kỷ lục để rồisau đó lại phá vỡ và tiếp tục đạt kỉ lục mới là 110 USD/ thùng (03/03/2008) Thịtrường dầu mỏ trở nên nóng hơn bao giờ hết khi cứ tiếp tục leo thang.Tính từ đầunăm 2008, giá vàng đen đã tăng lên hơn 50%.

Đồ thị 1: Biểu đồ giá dầu thế giới tính từ ngày 3/12/2007 đến ngày 15/12/2008 dựa trên giá dầu kỳ hạn đóng cửa tại thị trường New York.

Có thể nói năm 2008 là năm mà thế giới đã chứng kiến mức trồi sụt giá dầu

mỏ lớn đến vậy chỉ trong một khoảng thời gian tương đối ngắn Đây là một năm lịch

sử của thị trường dầu thô, khi mà giá “vàng đen” đạt đỉnh cao ở mức 147, 27 USDvào tháng 7, rồi sau đó rớt một mạch hơn 100 USD/thùng, tương đương với mứcgiảm hơn 70%, trong vòng 4 tháng, về ngưỡng 40USD/thùng

Sau khi đã lập kỷ lục cao là 147,27 USD/thùng vào năm 2008, giá dầu giảmxuống mức thấp nhất chỉ 32,70 USD/thùng vào ngày 20/1/2009 và đạt mức trungbình 62 USD/thùng trong cả năm Việc nhu cầu giảm mạnh do suy thoái kinh tếchính là nguyên nhân khiến giá dầu giảm vào nửa đầu năm 2009 Tuy vậy, kinh tế

hồi phục đã kéo giá dầu tăng trở lại Năm 2009, mức cao kỷ lục là 82 USD/thùngđạt được vào ngày 21/10/2009.Giá dầu thô ngọt nhẹ tại New York trung bình trongquý IV/2009 đạt 74,90 USD/thùng Giá dầu thô ngọt nhẹ đã tăng lên khoảng 82USD/thùng vào tháng 10/2009, sau đó nó giảm trở lại 70 USD/thùng vào tháng 11

do đồng USD tăng giá và do nguồn cung dư thừa trên toàn thế giới Tính trung bìnhnăm 2009, giá dầu thô đạt mức 63,10 USD/thùng, cũng cao hơn 60,80 USD/thùng

mà các nhà phân tích dự báo trước đó

Bảng 1: Giá các sản phẩm dầu thế giới sáng ngày 02/11/2009

trường

Giá Chênh lệch % thay

đổi Dầu thô brent ( USD/ thùng) Luân Đôn 75,250 0,050 0,07

Nhiên liệu điêzen(ICE)(USD/tấn)Luân Đôn 632,520 - 18,750 - 2,88

Xăng RBOB (UScent/gallon) New York 196,400 0,450 0,23

Dầu đốt(UScent/gallon) New York 200,910 0,390 0,19

Khí đốt tự nhên(USD/MMB tu)

Dầu thô WTI(USD/ thùng) New York 76,870 - 0,130 - 0,17

Thị trường dầu mỏ trên thế giới tuần đầu tiên của năm 2010 đã tăng giá khá mạnh

lên mức trên 80 USD/thùng.Trong tháng 3, giá dầu thô diễn biến theo hướng tăngtiếp vào cuối tháng Giá dầu thô WTI đạt thấp nhất trong tháng là 78, 83$/thùng vàongày 01/3/2010 và cao nhất là 83, 76 USD/thùng vào ngày 31/3/2010 Trong nhữngtháng tiếp theo,giá dầu tiếp tục tăng Tuy nhiên giá dầu tăng không đồng đều thậmchí là “ trái chiều” ở các thị trường Kết thúc phiên giao dịch 18/10, giá dầu ngọtnhẹ giao tháng 11/2010 tại New York tăng từ 1,83 USD lên 83,08 USD/thùng vàgiá dầu Brent Biển Bắc giao tháng 12/2010 tại London tăng từ 1,92 USD lên 84,37USD/thùng.Dù vậy, giá dầu thô lại giảm nhẹ tại thị trường châu Á trong phiên ngày19/10, do những quan tâm về đà hồi phục kinh tế Mỹ đè nặng lên tâm lý giới đầu tư.Tại sàn giao dịch điện tử Singapore chiều cùng ngày , giá dầu ngọt nhẹ giao tháng11/2010 giảm từ 34USD/ thùng xuống 82, 74 USD/thùng

Bảng2: Giá bình quân sản phẩm dầu nửa đầu tháng 11.2010 so với cùng kỳ tháng 10.2010

Hiện tại thì giá dầu thô cùng với các sản phẩm từ xăng dầu vẫn biến độngkhông ngừng Giá dầu thô tại thị trường New York (Mỹ) đã tăng lên gần mức 86USD/ thùng trong phiên giao dịch ngày 30/11 Cho đến cuối năm 2010 giá dầu sẽvẫn tiếp tục tăng do nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng khi mà thời tiết ở các nướcBắc Mỹ ngày càng lạnh hơn

Đồ thị 2 Biến động giá xăng dầu và các sự kiện tác động giai đoạn 1986 - 2011 (Nguồn Vnexpress.net)

2 Thực trạng về thị trường dầu Việt Nam

2.1 Tổng quan thị trường xăng dầu Việt Nam

Cùng với quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ bao cấp, tập trung sang nền kinh

tế thị trường có sự quản lý, điều tiết của Nhà nước, hoạt động phân phối xăng dầucũng đã trải qua các giai đoạn tương ứng, từ việc cung cấp theo định lượng, áp dụngmức giá thống nhất do Nhà nước quy định trong từng giai đoạn khác nhau đến muabán theo nhu cầu, thông qua hợp đồng kinh tế Để tiếp cận với những thay đổi đó,đặc biệt là giai đoạn bắt đầu tiếp xúc với thị trường, Nhà nước đã nhiều lần điềuchỉnh cơ chế quản lý vĩ mô về việc kinh doanh xăng dầu với những chính sách phùhợp với đặc thù của mỗi giai đoạn

Khi khái quát thị trường xăng dầu trong 20 năm qua, từ khi Việt Nam đặtviên gạch đầu tiên xây dựng nền móng của thị trường xăng dầu năm 1989 đến cuốinăm 2008, quá trình chuyển đổi có thể phân chia thành 3 giai đoạn: trước năm 2000,

từ năm 2000 và cuối năm 2008 trở lại đây

Trên cơ sở đánh giá, phân tích và nhìn nhận mọi góc cạnh của thị trường,chúng ta cần khẳng định các bước tiến của quá trình đổi mới cơ chế kinh doanhxăng dầu, đối diện với các mặt hạn chế và đặt ra những vấn đề cần tiếp tục đổi mới

để phát triển thị trường xăng dầu trong giai đoạn tiếp theo, thích ứng với mọi biếnđộng ngày càng phức tạp của nguồn năng lượng dầu mỏ

2.1.1 Giai đoạn trước năm 2000

Giai đoạn này đã kéo dài trên 10 năm, với sự gia tăng của các đầu mối nhậpkhẩu đều từ một đầu mối duy nhất, tăng dần lên 5 và đến năm 1999, đã có 10 đầumối tham gia nhập khẩu xăng dầu cho nhu cầu trong nước

Trong những năm từ 1989 đến 1992, khi nguồn xăng dầu cung cấp theoHiệp định với Liên xô (cũ) không còn, Nhà nước ta chuyển từ quy định "giá cứng"sang áp dụng giá chuẩn nhằm phù hợp với việc hình thành nguồn xăng dầu nhậpkhẩu từ lượng ngoại tệ do các doanh nghiệp đầu mối tự cân đối, mua lại của cácdoanh nghiệp xuất khẩu qua ngân hàng hoặc hình thức uỷ thác bao tiêu xăng dầucho doanh nghiệp có ngoại tệ thu được từ việc xuất khẩu Vào giai đoạn này, nguồn

ngoại tệ từ dầu thô do Nhà nước bảo đảm chiếm dưới 40% tổng nhu cầu ngoại tệnhập khẩu xăng dầu Doanh nghiệp đầu mối có quyền quyết định giá bán +/- 10%

so với giá chuẩn để đảm bảo hoạt động kinh doanh

Từ năm 1993, để thống nhất quản lý giá bán, Nhà nước đã ban hành quyđịnh giá tối đa; doanh nghiệp tự quyết định giá bán buôn, bán lẻ trong phạm vi giátối đa Nhà nước xác định rõ mức độ chịu đựng của nền kinh tế để xác định giá tốiđa; việc điều chỉnh giá tối đa trong giai đoạn này chỉ diễn ra khi tất cả các công cụđiều tiết đã sử dụng hết

Sử dụng công cụ thuế nhập khẩu được như một van điều tiết để giữ mặtbằng giá tối đa, không tạo ra siêu lợi nhuận và các doanh nghiệp cũng không phátsinh lỗ sau một chu kỳ kinh doanh

Phụ thu là một trong các công cụ bổ sung cho thuế nhập khẩu khi mức thuếnhập khẩu đã được điều chỉnh tăng hết khung,đưa vào Quỹ Bình ổn giá do Nhànước quản lý

Lệ phí giao thông thu được từ năm 1994 cũng được hình thành từ nguyêntắc tận thu cho ngân sách Nhà nước trong điều kiện cho phép, là khoản thu cố định

và sau này đổi tên là phí xăng dầu

Đặc điểm lớn nhất của giai đoạn này là: nhờ quy định của Nhà nước về giáchuẩn, các doanh nghiệp đầu mối được điều chỉnh giá bán xăng dầu nhập khẩuthuộc nguồn ngoại tệ tự huy động từ doanh nghiệp xuất khẩu,nhằm đảm bảo quyềnlợi cho họ thông qua tỷ giá phù hợp nên đã huy động được số ngoại tệ nhập khẩulên gần 60% nhu cầu xăng dầu cho nền kinh tế sau khi không còn nguồn xăng dầutheo Hiệp định

Nhờ chủ trương không áp dụng cơ chế bù giá cho các đối tượng sử dụngxăng dầu thông qua doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu tạo ra điều kiện quyết định

để Việt Nam có thể tự cân đối được ngoại tệ nhập khẩu xăng dầu ngay cả khi nguồnngoại tệ tập trung của Nhà nước từ dầu thô chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ hơn 50% so vớitổng nhu cầu ngoại tệ nhập khẩu xăng dầu lúc đó

Giai đoạn này cũng là thời kỳ giá xăng dầu trên thế giới ở mức đáy (dầu thôchỉ ở mức trên 10 USD/thùng), tương đối ổn định nên với cơ chế giá tối đa, Nhànước đã hoàn thành mục tiêu đề ra, cụ thể là (1)/ Cân đối cung - cầu được đảm bảovững chắc; (2)/ Các hộ sản xuất, người tiêu dùng lẻ được hưởng mức giá tương đối

ổn định; biến động giá tuy chỉ theo xu hướng tăng song mức tăng đều, không gâynhiều khó khăn cho sản xuất và tiêu dùng khi chủ động hoạch định được ngân sáchcho tiêu thụ xăng dầu hàng năm; (3)/ Ngân sách Nhà nước tăng thu thông qua tậnthu thuế nhập khẩu, phụ thu, phí xăng dầu; (4)/ Doanh nghiệp có tích luỹ để đầu tưphát triển, định hình hệ thống cơ sở vật chất, từ cầu cảng, kho đầu mối, kho trungchuyển, phương tiện vận tải đến mạng lưới bán lẻ

Dù vậy, cơ chế quản lý và điều hành trong thời kì này cũng đã bộc lộ khá rõcác nhược điểm mà nổi bật là tương quan giá bán giữa các mặt hàng không hợp lýdẫn đến tiêu dùng lãng phí, nhà đầu tư không có đủ các thông tin để tính toán đúnghiệu quả đầu tư do vậy chỉ cần thay đổi cơ chế điều hành giá sẽ làm ảnh hưởng rấtlớn đến sử dụng nhiên liệu, nhiều nhà sản xuất thậm chí đã phải thay đổi công nghệ

do thay đổi nhiên liệu đốt ( bằng cách thay thế madut, dầu hoả bằng than, trấu, gas);gian lận thương mại cũng bắt đầu xuất hiện do định giá thấp đối với mặt hàng chínhsách (dầu hoả); Nhà nước giữ giá ổn định trong một thời gian quá dài thoát ly giáthế giới tạo ra sức ỳ và tâm lý phản ứng của người sử dụng về thay đổi giá màkhông xét đến nguyên nhân và sự cần thiết phải điều chỉnh tăng giá

Ở cuối giai đoạn này, giá dầu thế giới- nguồn thị trường đã có dấu hiệu biếnđộng mạnh, ở mức cao hơn; các cân đối giữa cung cầu và ngân sách, chỉ tiêu tăngtrưởng kinh tế, lạm phát…đều có nguy cơ bị phá vỡ khi tình trạng đó kéo dài; trongkhi chưa tìm ra cơ chế điều hành thích hợp, vì mục tiêu ổn định để phát triển kinh tế

xã hội, Nhà nước sử dụng biện pháp bình ổn giá, khởi đầu cho giai đoạn bù giá chongười tiêu dùng qua doanh nghiệp nhập khẩu trong gần 10 năm tiếp theo

2.1.2 Giai đoạn từ năm 2000 đến trước thời điểm Nhà nước công bố chấm dứt

bù giá, vận hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường

Về cơ bản, nội dung cùng phương thức quản lý điều hành hoạt động kinhdoanh xăng dầu vẫn không có sự thay đổi so với giai đoạn trước đó

Trong khi đó, từ đầu những năm 2000, giá xăng dầu thế giới đã có những biếnđộng thay đổi căn bản; mặt bằng giá mới đựơc hình thành và liên tiếp bị phá vỡ đểxác lập mặt bằng mới trong các năm tiếp Do tiếp tục thực hiện chính sách bù giácho người tiêu dùng thông qua doanh nghiệp nhập khẩu khi cố gắng giữ mức giánội địa ở mức thấp vì thế số tiền ngân sách bù giá ngày càng gia tăng, từ 1000 tỷ(năm 2000) lên 22 nghìn tỷ đồng năm 2008; ngoại trừ yếu tố trượt giá thì đây cũng

là một tốc tộ tăng quá nhanh; chưa có đánh giá nào đề cập đến khía cạnh này songxét đơn thuần trên số liệu, nếu đầu tư bỏ ra hàng ngàn tỷ đồng cho các dự án pháttriển cơ sở hạ tầng kinh doanh xăng dầu thì đã có thể tạo lập một hệ thống kinhdoanh xăng dầu lớn và hiện đại, có khả năng cạnh tranh khi thị trường xăng dầu mởcửa trong tương lai gần

Cũng trong giai đoạn này, sau khi cuộc chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ 2 nổ ra;giá xăng dầu đã bắt đầu dịu lại song cũng đã hình thành một mặt bằng mới; trướcnguy cơ không thể cân đối ngân sách cho bù giá xăng dầu, Thủ tướng Chính phủ đãban hành Quyết định số 187/2003/QĐ-TTg ngày 15/9/2003 về kinh doanh xăngdầu

Cho đến thời điểm này, sự đổi mới cơ chế quản lý, chủ yếu là quản lý giá dầutheo Quyết định 187 vẫn được coi là mạnh mẽ nhất với các tư tưởng cơ bản baogồm:

- Nhà nước đã xác định giá định hướng; doanh nghiệp đầu mối có quyền điềuchỉnh tăng giá bán trong phạm vi + 10% (đối với xăng) và + 5% (đối với các mặthàng dầu)

- Hình thành 2 vùng giá bán đó là giá bán tại vùng xa cảng nhập khẩu, doanhnghiệp được cộng vào giá bán một phần chi phí vận tải nhưng tối đa không vượtquá 2% so với giá bán ở vùng gần cảng nhập khẩu

- Chỉ được thay đổi giá định hướng khi các yếu tố cấu thành giá thay đổi lớn,Nhà nước không còn công cụ điều tiết, đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng - Nhànước và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, vì các lý do khách quan, sự chuyển đổi cơ chế điều hành giá trong

QĐ 187 vẫn chưa được triển khai trên thực tế, Nhà nước tiếp tục điều hành, canthiệp trực tiếp vào giá bán xăng dầu, kể cả chiều tăng và giảm

Trong giai đoạn này,dù chưa vận hành điều khoản về giá xong sự ra đời của

QĐ 187 năm 2003 và NĐ 55 năm 2007 đã tạo nên một hệ thống phân phối rộng vớigần 10.000 cửa hàng xăng dầu trên cả nước, góp phần lành mạnh, ổn định hóa thịtrường trước đây khá lộn xộn khi thiết lập quan hệ giữa những người nhập khẩu vàcác đại lý, tổng đại lý khi coi trách nhiệm, quyền lợi của doanh nghiệp đầu mối vớiđại lý, tổng đại lý cũng như giúp cơ quan quản lý chức năng, người tiêu dùng cùngtham gia vào việc giám sát hoạt động của các đại lý và tổng đại lý trong việc chấphành quy định kinh doanh xăng dầu

Đánh giá chung trong giai đoạn này, có thể thấy quyết tâm cao để đổi mới cơchế quản lý kinh doanh xăng dầu thể hiện qua hai văn bản pháp quy là QĐ 187 và

NĐ 55 song cho đến hiện nay, chúng đã không đi vào thực tế kinh doanh (trừ hệthống phân phối được thiết lập nhưng việc kiểm soát tính tuân thủ hầu như chưathực hiện được) Yếu tố ổn định giá được đặt lên hàng đầu và chính nó đã làm chocác cơ quan quản lý Nhà nước lúng lúng khi phải điều hành đạt các mục tiêu dườngnhư mâu thuẫn nhau ở cùng một thời điểm

Việc áp dụng biện pháp duy nhất (biện pháp bù giá), dẫn đến giá nội địa thoát

ly giá thế giới trong một chu kỳ quá dài trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới đãnhiều lần hình thành mặt bằng giá mới cao hơn; bên cạnh yếu tố cung cầu thì yếu tố

về chính trị cũng ảnh hưởng lớn đến biến động giá; biên độ dao động giá lớn saumỗi ngày… đã làm cân đối ngân sách bị phá vỡ, doanh nghiệp bị kiệt quệ nguồn lựccho phát triển; việc kìm giá, điều chỉnh sốc tác động tiêu cực đến nền kinh tế, chưa

kể đến hiện tượng đầu cơ chờ tăng giá làm méo mó nhu cầu, chuyển khá nhiềunguồn lực cho các đại lý; phần lớn người tiêu dùng không có thông tin đầy đủ về cơ

chế điều hành và lợi ích mà Nhà nước mang lại cho nhân dân nên thường xuyên cóphản ứng tiêu cực sau mỗi lần điều chỉnh giá (kể cả tăng và giảm),do vậy chưa tạođược sự đồng thuận trong xã hội; thẩm lậu xăng dầu qua biên giới ngày càng phứctạp, khó kiểm soát; Nhà nước thất thu ngân sách kể cả lúc giá thấp và cao hơn nướclân cận do thẩm lậu xăng dầu qua đường biên giới.

Từ năm 2005 đến cuối năm 2007 thì giá xăng dầu trong nước biến động tăngnhưng mức tăng này vẫn thấp hơn so với thị trường thế giới là do có chính sách trợgiá bù lỗ của Nhà Nước Việc tăng giá do Nhà Nước quyết định và công bố Hệ quảrất xấu của cơ chế bù giá xăng dầu kéo dài (mà người tiêu dùng vẫn hiểu là bù lỗcho doanh nghiệp đầu mối) là việc khó chấp nhận điều chỉnh tăng giá,cả mức rấtthấp và phản ứng mạnh trước các thông tin doanh nghiệp kinh doanh xăng dầukhông có hiệu quả mà luôn được Nhà nước bù lỗ

Cũng cần khẳng định rằng, khi Nhà nước bảo đảm đủ cân đối ngoại tệ chonhập khẩu xăng dầu thì mới có thể áp dụng biện pháp bù giá Đây là điểm khác biệt

so với giai đoạn trước, khi nguồn ngoại tệ từ dầu thô và các nguồn dự trữ tập trungkhác của Nhà nước đã lớn

2.1.3 Giai đoạn từ cuối năm 2008 đến nay

Có thể nói, giai đoạn này tuy ngắn nhưng đã bộc lộ nhiều bất cập của cơ chếđiều hành giá và thuế xăng dầu Việc tiếp tục can thiệp giá và áp dụng cơ chế điềuhành trong điều kiện giá xăng dầu thế giới biến động nhanh chóng theo hai xuhướng ngược nhau đã dẫn đến nghịch lý là: trong thời kỳ giá thế giới đã giảm, Nhànước vẫn phải bỏ một số tiền bù giá tương đương, thậm chí còn cao hơn so với giaiđoạn giá thế giới tăng đỉnh điểm; phân khúc số tiền bù giá cho các giai đoạn trongnăm 2008 có thể thấy rõ nhận định này (khoảng 12 ngàn tỷ /11 ngàn tỷ)

Mốc quan trọng là vào 25/02/2008, giá xăng dầu được Nhà Nước cho thả nổitheo giá thị trường Theo nghị đinh 55 thì giá xăng dầu được giao cho doanh nghiệp

tự chủ trong kinh doanh Từ thời điểm này,doanh nghiệp nhập khẩu, kinh doanhxăng dầu nhận quyền, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp và người dân phải chấp

nhận sống chung với biến động thị trường thế giới và sau ngày 25/02 thì giá xăngdầu cụ thể là:

 Xăng A92 từ 13.300đ/lít tăng lên mức 14.500đ/lít

 Xăng A95 tăng lên 14.800đ/lít

 Dầu Diesel 0,25S tăng từ 10.200đ/lít lên mức13.900đ/lít

 Dầu madut tăng từ 8.500đ/lít lên mức 9.500đ/lít

 Dầu Diesel 0,5S tăng lên 13.950đ/lít

Tóm lại, từ khi công bố chấm dứt bù giá, các doanh nghiệp vẫn không có thựcquyền về việc xác định giá bán như các văn bản quy định; Nhà nước không cónhững biện pháp kiểm soát các doanh nghiệp kết cấu giá bán xăng để hình thànhnguồn trả nợ ngân sách, tạo nên sự mấp mô về giá bán, doanh nghiệp không bìnhđẳng trong cạnh tranh; các văn bản mới tiếp tục ban hành song cũng không đi vàothực tế (barem thuế nhập khẩu và quỹ bình ổn giá); cơ chế đăng ký giá kéo dài,nặng tính xin cho (phê duyệt), cơ quan truyền thông khai thác và đưa ra thông tin vềtăng giảm giá sớm, không những không có tính định hướng dư luận mà còn tạo ra

áp lực nặng nề cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý, nguồn lực từ các doanhnghiệp đầu mối chuyển qua đại lý khó kiểm soát sự minh bạch và đúng đắn của cácnhu cầu ở trước thời điểm giá tăng Hơn nữa, xã hội không thừa nhận hoạt độngkinh doanh xăng dầu là phải có lãi (dù rất thấp) như các hoạt động kinh doanh khác,trong khi đó dễ dàng chấp nhận thông tin về hoạt động ngân hàng có thể lãi hàngngàn tỷ đồng trong sáu tháng 2009

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới thị trường dầu Việt Nam

2.2.1 Cung- Cầu

Trên thị trường, giá cả xăng dầu cân bằng của mặt hàng xăng dầu là trạng tháikhi cung hàng hoá xăng dầu đủ để thỏa mãn cầu đối với nó trong một thời kỳ nhấtđịnh Với cách hiểu này, giải thích diễn biến giá của xăng dầu trên thị trường là việctìm hiểu đặc điểm tính chất cung - cầu của hàng hoá này trên thị trường, ngoài ra cóthể xem xét đến các yếu tố phi kinh tế có ảnh hưởng đến giá cân bằng Xét khíacạnh cung, có thể nói thị trường dầu mỏ bị chi phối bởi một vài nước nhỏ sản xuất

dầu lửa Đây là các quốc gia sản xuất dầu chủ yếu trên thế giới, bao gồm nhữngnước thuộc nhóm OPEC (The Organization of Petroleum Exporting Contries)-Tổchức các nước xuất khẩu dầu mỏ thế giới được thành lập ngày 14/9/1960 tạiBagdhad (thủ đô Iraq), lúc đầu gồm nước Venezuela, Saudi Arabia, Iraq, Iran, vàKuwait Quata kết nạp vào năm 1961; Indonexia và Lybia (1962); Tiểu vương quốccác nước Arab thống nhất (1967); Algeria (1969); Nigeria (1971) Ecuado gia nhập

1973 nhưng xin rút lui năm 1992 Gabon nhập năm 1975 nhưng xin rút lui năm

1994 OPEC đã chuyển tổng hành dinh từ Geneva (Thụy Sĩ) đến Vienna (Áo) vàongày 01/09/1965 Hiện nay ,khối OPEC có 7 nước thuộc khối Ảrập độc quyền kiểmsoát, chi phối thị trường dầu lửa trên thế giới, tự do áp đặt giá dầu Trong các nướcthành viên có 11 nước Hồi giáo chiếm 75% trữ lượng dầu và trữ lượng khí đốt trongtổng trữ lượng dầu khí của toàn cầu Cơ quan năng lượng quốc tế IEA- InternationalEnegy Agency, đã công bố danh sách 10 nước XK nhiều dầu thô nhất và 10 nước

NK nhiều nhất vào 9/2002

Ngày nay nguồn cung cấp dầu không chỉ tập trung ở Trung Đông mà còn nhiều nơinhư ngoài khơi Angola, Biển Bắc…Các nước ngoài khối OPEC cung cấp khoảng40% sản lượng dầu mỏ thế giới Những nước Non-OPEC (không nằm trong OPEC)xuất khẩu dầu mỏ làm ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường dầu thế giới : đứng đầu

là Canada, tiếp đến là Anh, Mexico, Na Uy, Trung Quốc,Nga, Mỹ, Đan Mạch,Congo, Việt Nam, Azerbaijan, Brunei, Romania và Peru,… Khi diễn ra biến độngchính trị ở những quốc gia dầu mỏ cũng làm giá dầu biến động Chẳng hạn cuộcchiến Iraq hoặc những xáo trộn ở Nigenia, khả năng Iran (nắm giữ 10% trữ lượngdầu thế giới) bị quốc tế áp đặt lệnh trừng phạt về vấn đề hạt nhân … khiến giá giầu

từ giữa năm 2005 biến động mạnh, có ngày vượt qua mức 70 USD/thùng (trong khi

mức giá bình quân được giữ ở mức 25 -28 USD/thùng từ hàng chục năm qua)

Đường cung thị trường dầu mỏ biểu hiện trên đồ thị, là đường có độ dốc lên từ tráiqua phải, biểu thị khi giá tăng thì lượng cung cũng tăng lên theo

P

S

O Q

Đồ thị 3: Biểu diễn đường cung xăng dầu trên thị trường thế giới

Xét khía cạnh cầu: Cùng với sự phát triển xã hội, nhu cầu dầu mỏ ngàycàng ngày tăng, bên cạnh đó cầu quốc tế với loại hàng hoá này rất không co giãn vìhầu hết các quốc gia trên thế giới đều phụ thuộc vào dầu và có ít hàng hoá thay thếsẵn có đối với sản phẩm dầu Biểu diễn đường cầu bằng đồ thị là đường có độ dốc

từ trái qua phải nhưng độ dốc tương đối lớn

P

D

O Q

Đồ thị 4: Biểu diễn đường cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới

Với đường cầu có độ dốc như vậy thì bất cứ khi nào cung thay đổi, mặc dùthay đổi với lượng nhỏ đều sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giá cân bằng

Có thể lấy ví dụ để minh họa: Vào 1974, OPEC đã đơn phương quyết địnhtăng giá dầu thô quốc tế trên 400 %, nhưng lượng cầu chỉ giảm xuống 30%, nhưvậy hệ số co giãn Ed = -30/400 = - 0,075 tức là hệ số co giãn gần bằng 0

Kết hợp đồ thị cung - cầu xăng dầu trên có đồ thị thị trường của xăng dầu trênthế giới

P

S

D

O Q

Đồ thị 5: Biểu diễn đường cung - cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới

Với khả năng chi phối thị trường, các nước xuất khẩu dầu mỏ trên thế giới

có thể hành động như nhóm độc quyền, nghĩa là một vài nhóm “cấu kết với nhau ”bán một sản phẩm nhất định Bằng việc thỏa thuận tăng vọt giá bán, trong khi cầudầu thô thế giới không co giãn họ có thể tăng thu nhập của mình rất nhiều lần

Ví dụ: vào giữa năm 1973 và 1974, giá dầu đã tăng gấp 3 lần từ 2,9 USD/thùnglên 9 USD /thùng và kết quả là tổng thu nhập từ việc xuất khẩu dầu của OPEC nhảyvọt từ 24,2 tỷ USD lên mức 100,7 tỷ USD với lượng dầu xuất khẩu giảm một ít Khi các nước xuất khẩu dầu chủ yếu trên thế giới phát hiện và tin rằng: Giá dầutăng lên 1 lượng rất lớn thì chỉ làm giảm 1 lượng nhỏ trong khi lượng dầu được bán

ở trên thị trường.Với niềm tin vậy năm 1973, thị trường dầu đã biến động mạnh mẽ,giá của xăng dầu trên thị trường thế giới thường tăng lên đột ngột và ở mức tăngcao

Bên cạnh giá cân bằng của dầu mỏ trên thị trường thế giới bị ảnh hưởng bởiCung - Cầu, giá cả của hàng hoá này còn ảnh hưởng bởi một số yếu tố phi kinh tế

Thứ nhất: việc khai thác dầu phụ thuộc nhiều vào các yếu tố thời tiết Khithời tiết lạnh, mưa,…dầu không khai thác được, lúc đó lượng cung giảm xuống,nhưng do cầu là co giãn rất ít so với giá nên khi lượng cung giảm xuống, giá có sựthay đổi rất lớn Chẳng hạn vào mùa mưa bão ở vùng vịnh Mehico của Mỹ, kéo dài

từ tháng 6 đến tháng 11 hàng năm, cũng sẽ gây ảnh hưởng đến nguồn cung nơi đây

Thứ hai là yếu tố chính trị, đối với một số nước có sức mạnh về chính trị,khi nhập khẩu dầu, họ thương lượng với nước xuất khẩu nhằm làm giảm chi phínhập khẩu xuống; tuy vậy khi có sự bùng phát về chính trị, mâu thuẫn giữa các quốcgia không thể dung hoà được khiến cho giá cả dầu mỏ tăng lên rất nhiều Ví dụ làIrắc vào năm 1991 và năm 2000 đã đẩy dầu mỏ lên tới đỉnh điểm, giá 1 thùng dầuvào lúc đó lên tới 55-56 USD

Thời gian qua, giá dầu thô trên thị trường thế giới luôn biến động và tăngcao, có thời điểm đã vượt mức 75 USD/thùng Tính trung bình từ đầu năm 2006, giádầu thô trên thế giới đã tăng khoảng 20% Sự tăng giá đó phải kể đến cuộc khủnghoảng xung quanh chương trình hạt nhân của I-ran, bạo lực gia tăng ở Ni-giê-ri-a,bạn hàng xuất khẩu lớn thứ năm của Mỹ;

Theo dự đoán của các chuyên gia kinh tế thế giới, giá dầu sẽ tiếp tục biếnđộng và có thể tăng lên mức 100 USD/thùng nếu Iran- nước xuất khẩu dầu lớn hàngđầu thế giới, bị tiến công quân sự phải ngừng xuất khẩu dầu nhiều tháng

Yếu tố thứ ba là do sản phẩm dầu xuất khẩu của OPEC trong đó 90% là sảnphẩm dầu thô, việc lọc dầu được diễn ra tại các nước giàu có như Mỹ, Singapore,Nhật bản,… Mà khi nhu cầu của thế giới tăng (sản phẩm lọc dầu); giá cả của dầu

mỏ cũng bị chi phối bởi các quốc gia đó Do đó, giá cả của xăng dầu trên thế giớiluôn luôn biến động

Theo tính toán của OPEC, với chi phí cận biên của việc khai thác dầu bằng

0 do việc khai thác dầu chi phí bỏ ra chi phí ban đầu trong việc thăm dò, tiếp đó lắpđặt hệ thống hút dầu và khai thác dầu Trong quá trình khai thác gần như không phải

bỏ chi phí gì thêm nữa,nên giá lượng dầu tối ưu của các nước xuất khẩu và nhậpkhẩu là mức 22,8 USD/thùng

Với giá bán thực tế luôn cao hơn mức giá cân bằng cung - cầu khiến chocầu luôn nhỏ hơn cung Nghĩa khi các nước xuất khẩu dầu mỏ có khả năng để cungcấp nhiều hơn nhưng với mức giá cao như thế khiến cho cầu bị hạn chế.Thực tế khi

có mâu thuẫn xảy ra trong OPEC, một quốc gia muốn tăng mức sản lượng để thuthêm lợi nhuận về, các quốc gia còn lại không thống nhất dẫn đến giá cả của dầu mỏtrên thị trường thế giới giảm xuống Ngược lại khi mức giá bán trên thị trường thấphơn giá cân bằng, có nghĩa cầu lớn hơn cung, khi đó lượng dầu mỏ được sản xuất rakhông đáp ứng đủ nhu cầu thế giới, với mức giá thấp, nguồn tài nguyên không cókhả năng tái tạo, dầu mỏ bị khai thác quá mức và nguy cơ bị cạn kiệt Do đó việchạn chế lượng cung là điều kiện cần thiết

Đồ thị 6: Biểu diễn ảnh hưởng của các yếu tố phi kinh tế

Ban đầu, khi thị trường xăng dầu cân bằng tại mức giá P1 và Q1 do các yếu tốphi kinh phí như chiến tranh,thời tiết, chính sách của các nước giàu có, đẩy đườngcung (S) lên (S') và điểm cân bằng mới của thị trường (P2;Q2) Tác động của cácyếu tố phi kinh tế làm sản lượng giảm từ Q1 → Q2, một lượng nhỏ nhưng tăng mạnh

từ mức giá P1 → P2

2.2.2 Chính sách chính phủ

Qua phân tích tình hình biến động giá xăng dầu trên thế giới, từ đó ta thấychính sách can thiệp vào giá xăng dầu trong những năm qua có một số tác động sau:Trước hết, năm 2003, giá của xăng trên thị trường Việt Nam đối với loại xăng A92

là 6000 đ/lít; giá bán này được Chính phủ quy định theo mức bán giá trần, nghĩamức giá này luôn thấp hơn so với giá bán theo quy luật cung - cầu, Nhà nước phải

bù lỗ cho các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu Do bất ổn về tình hình chính trị kinh tế, xã hội trên thế giới như là: khủng bố, chiến tranh và thiên tai khiến cho giáxăng dầu trên thế giới vượt cao, Chính phủ nâng mức giá trần đối với loại xăng A92

-và qua nhiều lần điều chỉnh -vào thời điểm hiện nay là 23.900VNĐ/lít

Việc quy định mức giá trần thấp hơn so với mức giá thị trường của Chínhphủ đã có tác dụng nâng cao sức cạnh tranh đối với thị trường trong nước do một sốngành của chúng ta hiện nay đang sử dụng xăng dầu làm nguyên liệu đầu vào, nếugiá xăng dầu tăng có thể dẫn đến tăng thêm chi phí của doanh nghiệp Do đó, sẽ dẫnđến việc giảm khả năng cạnh tranh Một tác động tích cực khác do định mức giátrần thấp như vậy là Chính phủ nhằm duy trì lạm phát ở mức thấp vì khi giá xăngdầu tăng có thể sẽ kéo theo giá cả của một số mặt hàng liên quan tăng theo Thêmvào đó, giá xăng dầu được sử dụng để tính chỉ số lạm phát và nếu giá của mặt hàngnày giữ được sự ổn định cũng có nghĩa là đã kiềm chế được lạm phát Tác động tíchcực tiếp của chính sách Chính phủ là đảm bảo cuộc sống ổn định của người dân.Nếu giá bán xăng dầu được bán theo quy luật cung - cầu trên thị trường với mức giádầu trên thế giới cao như vậy có rất ít người tiêu dùng Việt Nam có khả năng thanhtoán nhưng chúng ta cũng thấy rằng hầu hết các gia đình Việt Nam đều sử dụng xemáy, thậm chí có hộ gia đình nhiều hơn 1 chiếc xe máy nên nhu cầu về xăng cho xe

Theo tính toán của Bộ Tài chính, kể từ đầu 1/1 đến 1/7/05, ngân sách Nhànước phải bù lỗ khoảng 6.450 tỷ đồng cho xăng dầu do giá trên thị trường thế giớiliên tục tăng cao Đó còn chưa kể giảm thu ngân sách do việc đưa thuế nhập khẩuxăng dầu về 0% từ nhiều tháng nay mà chưa khôi phục được

Phần bù đắp được lấy từ lợi nhuận của hoạt động xuất khẩu dầu Việt Nam lànước xuất khẩu ngoài OPEC, sản lượng mà Việt Nam cung cấp nhỏ bé ra thị trườngthế giới, cho nên chúng ta là người chấp nhận giá Khi giá dầu thô trên thị trườngthế giới tăng thì hoạt động xuất khẩu dầu thô của chúng ta có lợi, cùng với mộtlượng hàng hóa bán như cũ, nhưng khi giá cao hơn doanh thu có được cao hơn.Nhưng với đặc điểm của hoạt động khai thác dầu mỏ của Việt Nam khác so với cácnước Trung Đông và một số nước xuất khẩu trước dầu mỏ khác trên thế giới là hoạtđộng khai thác dầu mỏ được thực hiện ngoài biển Vì vậy chi phí thăm dò, lắp đặt

hệ thống giàn khoan khai thác và chi phí khai thác cũng cao hơn cho nên lợi nhuậnthu được thường thấp hơn

Chúng ta chưa có nhà máy lọc dầu để chế biến sản phẩm từ dầu thô Cho nêndầu khai thác sẽ xuất khẩu sang những nước có công nghệ hiện đại để lọc thànhxăng từ đó bán ra thị trường để sử dụng.Việc nhập khẩu xăng hoàn toàn phụ thuộctheo giá của thị trường thế giới Điều này cũng có nghĩa khi giá xăng trên thế giớităng lên chi phí nhập khẩu xăng theo đó cũng tăng lên Do mức giá bán ở thị trườngtrong nước được giữ ở mức giá tương đối thấp so với giá hình thành theo quy luậtthị trường Nên trong thực tế doanh thu từ hoạt động xuất khẩu dầu thô không đủ bùđắp phần lỗ do Ngân sách Nhà nước bù đắp Khi khoản tiền trích từ Ngân sách Nhànước nằm ngoài dự toán Ngân sách sẽ ảnh hưởng đến việc chi Ngân sách cho cácmục tiêu khác

Thứ hai, Khi mức giá bán được quy định thấp sẽ xảy đến hiện tượng cầulớn hơn cung Tại mức giá P* của xăng được hình thành theo quy luật cung - cầu thìmức sản lượng được cân bằng cung - cầu trên thị trường Q* Khi chính phủ quyđịnh mức giá trần Ps, lượng cung là Q1, lượng cầu là Q2, một lượng thiếu hụt là Q2 -

Q1 Xét về lý thuyết, khi mức giá bán trên thị trường thấp hơn mức giá bán được

định ra, nhưng lượng thiếu hụt thực tế của Việt nam không phải xuất phát từ cầutiêu dùng trong thực tế mà phần thiếu hụt này được cộng thêm cầu từ các nước lánggiềng như: Trung Quốc, Campuchia, Lào Nguyên nhân là do các với mức giá trầncủa Chính phủ thấp hơn so với mức giá bán tại các quốc gia đó dẫn đến tình trạng là

có 1 dòng xuất khẩu lậu sản phẩm này sang các quốc gia đó để hưởng phần chênhlệch Đường cầu mới của sản phẩm xăng là D', lượng cầu là Q3 và lượng thiếu hụtbây giờ là : Q3 - Q1 = (Q3 - Q2)+ (Q2 - Q1)

vì bị pha trộn thêm 1 số chất khác, chủng loại xăng bán ra không đúng tiêu chuẩn Theo Ông Bùi Ngọc Bảo, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam(Petrolimex) cho biết giá xăng dầu thế giới tăng cao khiến mỗi ngày Petrolimex lỗ

từ 26 - 30 tỉ đồng Riêng mặt hàng xăng (không còn được bù lỗ từ 27/4/2006),Petrolimex lỗ từ 4-5 tỉ đồng/ngày; tính ra một lít xăng nhập về công ty chịu lỗ đến

1.000đ Saigon Petro cũng cho biết nếu mức lỗ của công ty hồi tháng 3/2006 là 300đ/lít xăng thì tháng 6/2006 đã là 700- 800đ/lít Trong hơn nửa tháng 5/2006,Saigon Petro đã lỗ 20-30 tỉ đồng

200-Thứ tư, Với việc các doanh nghiệp có những hành vi gian lận trong bánxăng dầu ngày càng nhiều như hiện nay khiến cho Nhà nước phải bỏ một khoản chiphí nhất định phục vụ cho công tác tăng cường kiểm tra, giám sát lực lượng nhằmngăn chặn những hành vi gian lận cũng như việc ngăn chặn tình trạng buôn lậuxăng dầu qua biên giới

Qua phân tích trên những ưu điểm tích cực cũng như những hạn chế trongchính sách quy định mức giá trần đối với sản phẩm xăng dầu của Chính phủ, có thểthấy rằng tùy theo từng mục tiệu của từng giai đoạn mà chính phủ nên lựa chọn giảipháp đặt giá trần hoặc để giá cả được hình thành theo quy luật cung - cầu thị trường.Qua phân tích diễn biến giá xăng dầu trên thị trường thế giới có thể thấy rằng, đây

là một loại hàng hóa mà giá cả luôn biến động lớn do sự tác động của các yếu tốcung- cầu và các yếu tố phi kinh tế, xu hướng giá tăng lên và tăng ở mức cao là điềukhông thể tránh khỏi Sự can thiệp của Chính phủ để điều tiết giá cả xăng dầu trênthị trường Việt Nam là hết sức đúng đắn, tuy nhiên trong quá trình can thiệp này,Chính phủ cần phải nắm rõ những tác động tiêu cực để từ đó có những biện phápchiến lược nhằm phòng tránh rủi ro và mang lại hiệu quả

2.2.3 Các yếu tố khác

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy biến động và nhu cầu về năng lượng,như dầu mỏ, than đá, khí đốt ngày càng tăng nhất là ở những quốc gia đang pháttriển thì giá đầu tăng là điều không khỏi ngạc nhiên, thế nhưng tại sao giá dầu lại

“nóng” đến đỉnh điểm như vậy? Có thể giải thích nguyên nhân giá dầu tăng mạnhtrong thời gian này là do 5 yếu tố sau:

Thứ nhất là do hoạt động của giới đầu cơ dầu lửa Đây là lý do có ảnh hưởng

mạnh nhất tới sự leo thang mạnh mẽ của giá dầu Sự phát triển năng động của cácnền kinh tế đang nổi lên như Trung Quốc, Ấn Độ…, sự vững vàng của kinh tế châu

Âu, và cuộc khủng hoảng tài chính chưa tác động quá nghiêm trọng tới kinh tếMỹ… khiến các nhà đầu cơ cho rằng, giá dầu sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới.Bởi vậy, lượng dầu được họ “găm giữ” là rất lớn.

Thứ hai giá dầu tăng do sự mất giá của đồng USD Sự lệch pha trong chínhsách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) và Ngân hàng Trung ương châu

Âu (ECB), cộng với sự tương phản giữa hai bức tranh kinh tế Mỹ và châu Âu, đãdẫn tới sự mất giá mạnh của USD trong thời gian nửa đầu năm 2008, và như thế,gián tiếp ảnh hưởng tới giá dầu

Lo ngại sự lan rộng của khủng hoảng nợ dưới chuẩn, FED liên tục hạ lãi suấtUSD Trong khi đó, với việc chống lạm phát là mục tiêu số một thì ECB lại chủtrương duy trì lãi suất đồng Euro ở mức cao Bên cạnh đó, dưới tác động của khủnghoảng, kinh tế Mỹ liên tục phát đi những dữ liệu đáng lo ngại, còn ở châu Âu, dokhủng hoảng còn ở xa, các chỉ số kinh tế vẫn hết sức khả quan.Sự trái chiều này đẩyUSD xuống mức thấp kỷ lục so với Euro là 1 Euro đổi được 1, 6038 USD(15/7/2008) Do dầu được định giá bằng USD nên tỷ giá USD càng thấp thì giá dầucàng cao và ngược lại

Thứ ba, xung đột vũ trang và bất ổn chính trị tại một số khu vực trên thế giớinhư ở Trung Đông- khu vực tập trung các nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thếgiới… cũng là một nguyên nhân khiến cho giá dầu leo thang chóng mặt như vậy.Mỗi khi tình hình chính trị tại các khu vực này có những diễn biến xấu đi là thịtrường dầu thế giới lại chứng kiến một phiên tăng giá mạnh Cụ thể, kỷ lục 147, 27USD/thùng của giá dầu đã được thiết lập đúng vào ngày 11/7 ngày mà giới đầu tư longại Israel có thể tấn công Iran, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu qua Vịnh

Ba Tư

Thứ tư, các dự báo giá dầu cũng có ảnh hưởng đáng kể tới diễn biến giá trênthị trường giao dịch dầu thô Giữa lúc giá dầu đang tăng mạnh, nhiều tổ chức nhưngân hàng Goldman Sachs của Mỹ đưa ra dự đoán rằng giá dầu sắp sửa đạt tới mức

200 USD/thùng, hoặc thậm chí là hơn do nhu cầu dầu của thế giới nhất là các nềnkinh tế đang nổi lên sẽ tăng mạnh.Trong giai đoạn đang “sốt” giá dầu như thế này

thì những dự báo như vậy chẳng khác gì “thêm dầu vào lửa” làm cho giá dầu càng

“nóng” hơn

Thứ năm, sự sụt giảm mạnh của thị trường chứng khoán thế giới, nhất là thịtrường chứng khoán Mỹ, dưới tác động của khủng hoảng tín dụng bắt đầu năm

2007, đã thúc đẩy giới đầu tư chuyển một lượng vốn lớn sang thị trường hàng hóa

để tìm kiếm mức lợi nhuận cao hơn Trên thị trường này, cùng với vàng thì dầu thôcũng là một trong hai kênh đầu tư được lựa chọn nhiều hơn cả Chính điều này cũng

đã góp phần đẩy giá dầu lên cao như vậy

Tuy nhiên, ngay sau chạm mức 147, 27 USD/ thùng thì giá dầu lập tức bướcvào “thời kỳ suy thoái”, giá dầu đã giảm xuống còn khoảng 90 USD/ thùng ngày03/9 giảm gần 60 USD/ thùng.Giá dầu liên tục diễn biến theo chiều đi xuống, đóngcửa ở mức 40 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 02/12 tại thị trường NewYork So với mức đỉnh 147, 27 USD/thùng ngày 11/7 chỉ trong vòng khoảng 4tháng, giá dầu đã sụt tới hơn 100 USD/thùng, tương đương hơn 70%, đánh dấu nămsụt giảm mạnh chưa từng có của nhiên liệu này

2.3 Đánh giá tác động của giá xăng dầu đối với nền kinh tế Việt Nam

Việt Nam là nước phải nhập khẩu gần như 100% sản phẩm xăng dầu, mặc dùnhà máy lọc dầu Dung Quất đã bắt đầu đi vào hoạt động nhưng sản lượng dầu vẫnchưa đáp ứng được nhiều nhu cầu trong nước; trong những năm gần đây giá cả xăngdầu, dầu mỏ thế giới tăng liên tục đến mức chóng mặt, dĩ nhiên sự gia tăng giá xăngdầu trên thị trường thế giới cũng kéo theo sự gia tăng liên tục của giá xăng dầu tạithị trường Việt Nam trong năm 2010 đến thời điểm ngày 22/11 thì giá xăng dầu đãtăng 5 lần Tuy nhiên, nhờ nhiều biện pháp can thiệp kịp thời của Chính phủ nênbiến động giá xăng dầu ở nước ta chưa đến mức cao như mức bình quân trên thịtrường thế giới, nhưng giá xăng dầu cũng đã khá cao này nếu duy trì trong một thờigian dài cũng đặt ra nhiều vấn đề kinh tế đáng để các nhà hoạch định chính sáchxem xét Trong nhưng năm gần đây nhất là từ năm 2008 đến nay từ khi Chính Phủquyết định bãi bỏ chính sách bù lỗ xăng dầu thì mặt hàng xăng dầu đã điều chỉnhtăng giá nhiều lần theo diễn biến của thị trường dầu mỏ thế giới Giá xăng dầu tăng

vừa có ảnh hưởng tích cực vừa có ảnh tiêu cực lên nền kinh tế nhưng chủ yếu là tácđộng tiêu cực như ảnh hưởng tới giá cả thị trường các mặt hàng và sức ép tăng giánhư tăng giá điện,cước vận tải, gây sốc trên thị trường chứng khoán,gây bất lợi chohoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp… Có thế tóm tắt ảnh hưởngcủa tăng giá xăng dầu bằng mô hình sau:

Xăng dầu

Tiêu dùng cuối cùng(nhiên liệu cho đi lại, đun nấu…)

Tiêu dùng trung gian(nhiên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất, chế biến )

Tăng giá các mặt hàng khác(ảnh hưởng gián tiếp, dây

chuyền)

Tăng mức giá chung

Sức ép tăng lươngGiảm sức ép lên

ngân sách do cắt

giảm trợ giá

Giảm sức ép thâm

hụt ngân sách, giảm

mức vay nợ hoặc thu

thuế trong tương lai

Nhập khẩu