Tự do hóa tài chính - Kinh nghiệm ở một số nước và thực tiễn ở Việt Nam.PDF

Xu ihc tir do do bòa lai chinh dà va dang Irò thành xu thè' Idn cùa kinh té' hpc hien dai va du'd^ thè hicn trén thUc tién qua nhiéu khia canh, theo mot dành già cùa TÓng giàm dóc Hiép b

T(J DO HÓA TÀI CHINH - KINH NGHIÈM 0 MOT SO NCfÒC VA THCTC TIÉN Ò VIÉT NAM*

- di/dc coi là hi/dng di thich hdp trong bòi cành bién nay va du'dc nhiéu quòc già thi/c bién - dò là tì/ng bi/dc tìén hành lif

do bòa he thóng tài chinh cùa dal ni/de

Xu ihc tir do do bòa lai chinh dà va dang Irò thành xu thè' Idn cùa kinh té' hpc hien dai va du'd^ thè hicn trén thUc tién qua nhiéu khia canh, theo mot dành già cùa TÓng giàm dóc Hiép bòi ngàn bang Phàp ibi "lì/ gàn 30 nàm nay, mot so lUdng lón càc nUdc dang dà'n thàn vào con di/dng lif do hóa

he thòng tài chinh cùa quóc già; nhi/ng vói nbùng bién dpng trong thdi gian gàn day, càu hoi di/dc dal ra là nén ti/ doi hóa nhi/ thè nào con ehi/a ed càu Irà Idi cu thè va do dp, ràì càn

* Tifa de do Ban bicn tàp dai

co nhffng long kéì, kinh nghiém de due ké' tthành nhiTng bài

hpc ed tinh chàì nguyén tac chung" (Landau, 2001)

Dóì vdi tru'dng hdp Viét Nam, ed thè nói rang tn/dc càc tàc dpng manb me cùa xu thè' loàn cau bòa va ti/ do bòa kinh té'cùa thè' gidi, ebùng la khòng thè dù'ng ngoài va bò qua càc

àp li/c ti/ do hóa he thóng tài chinh cùa dai ni/óc Nhi/ng ti/

do hóa he thóng tài chinh phài di/a trén luàn cu' nào? Viét

Nam co thè thifa hi/dng di/dc gì i\i kinh nghiém cùa càc nu'dc

di tn/dc? Trén thi/c tién ebùng la dà ti/ do hóa ò mù'c dò nào

va con phài làm gì? Dò là nhffng càu bòi di/dc giài quyèì phan nào trong bài tham luàn cùa ebùng tói

IL MQT SO LUAN CU LY THUYET

/ Khài niem

Tu do hóa tài chinh là mot khài niem ròng va da dang, tuy nhièn, co thè bình dung di/dc và'n de qua khài niem sau day (Landau, 2001):

TrUàc nhaty ti/ do hóa tài chinh dò là si/ xoà bò di càc

han che, djnb hi/dng bay ràng bude trong qua trình pbàn bò nguón Il/c tìn dung Mpi diéu lièi trong qua trình pbàn bó này di/dc dal trén nén làng ed che' già; nghia là càc lo chù'c tài chinh di/dc quyén ti/ do xàc dinh lai suàì - tién gufi va cbo vay Diéu này cùng bao bàm viec xoà bò càc miJc tran lai suat cùng nbi/ càc ràng buòc khàc trong viéc sùf dung nguón

von huy dpng di/dc (vi du nbUcàc kboàn lin dung i/u dai)

213

Thù dén, ti/ do hóa lai chinh cùng dóng nghìa vdi viéc

mò róng canh iranh trong càc boat dpng tài chinh mang tinh chàì trung gian, diéu này dóng nghla vói viéc chàm dùt si/ pbàn biet dói xùf ve phàp ly gida nhiTng loai bình boat dpng khàc nhau

2 Càc tranh luàn ve ly thuyét

Trén khia canh ly ihuyéì, ti/ do bòa tài chinh di/a trén quan diém ve si/ dóng góp cùa he thòng tài chinh vào viéc làng tn/dng kinh tè là mot vàn de bién dang di/dc tranh cài Hicn nay co hai quan diém lón dang lón lai va chùng dói l^p vdi nhau:

Quan dicm 1: Quan diém này cbo ràng he thòng tài

chinh co vai irò ràì nhò bé trong si/ phàt trién kinh té "ihi/c"

Nò chi ddn ihuàn cung cap cho khu vi/c tu' nhàn ed hòi hdp phàp de tao ra hoac/và dành mài tién Diéu này ngu y ràng chinh phù eó the bò qua vice phàt trién he thóng lai chinh mot càch an loàn (nghìa là khòng gay tàc hai gì cho ncn kinh tè), tham chi phàt u-ién khu vi/c lai chinh con gay bài Idi cho

sy làng tn/dng va pbàn phói thu nhfp Kitchen, sau khi

nghién ctfu tn/dng hdp cùa Nigièria dà viéì: ""Nói chung, h^ thóng tài chinh nén phàt trién sau han là di truàc viéc phàt trién kinh té Su dóc Igp ve chinh tri va thiét làp ngàn hàng trung uang khòng co tinh càch là nén tàng cho su phàt trien

Xu huang chinh cùa su phàt trién duac xàc dinh trén su thfnh vuang cùa thi truùng xuat khdu, trén dóng vón nUàc ngoài trén nhùng chinh sàch ve ngàn sàch va trén nhiìng sU ki^n

chinh tri He thóng tài chinh dóng vai tra trong viec co vQ cho càc ành huàng dò." (Kitchen, 1986, p.65)

^

Quan diém 2: Ngi/dc lai vói quan diém trén, quan

diém này (thu'òng di/de gpi là quan diém li/ do mòi - neo liberal view) cbo ràng he thóng tài chinh phàt trién se co tàc dpng lich CL/c dé'n viéc làng tri/òng kinh tè', do dò nò giù' mot vai Irò quan trpng trong viéc kich thich nén kinh té' tàng tn/òng Theo quan diém này Ibi viéc ihié'u mot he thòng tài chinh phàt trién sé han che' làng tn/dng, vi thè', càc chinh sàch cùa chinh phù can phài hi/dng dé'n viéc kbuyè'n khich

he thóng tài chinh phàt trién

a) Ly thuyét cùa trUùng phài Keynes ve dàu tu, tiét kiem

va tàng truàng

Ly thuyéì cùa tn/dng phài Keynes ve dau ti/, lièi kiem

va tàng tn/dng là nén tàng cùa quan diém tbù* nhàì Theo ly thuyéì này, tàng Iri/òng kinh tè' cao luón di kèm vdi lam phàt

do dau li/ - xét trong mot ihdi diém, khòng nhàì ibièì phài bang lièi kiem Chinh phù co thè cbù dóng tàc dpng dé'n ty

le tàng tn/òng bang càch theo duói mot chinh sàch tài chinh gay lam phàt (inflationary finance) bai buòc ngi/di dàn phài ùéì kiem, gpi là lièi kiem bai buòc (foreed savings) de bù d^p vào si/ thiè'u hut giila dau ti/ va lièi kiem Do dò, he ihó'ng tài chinh dóng vai Irò thu dpng trong cupe huy dóng ùéì kiem va pbàn bó nguón lUc

Bang viéc pbàn chia càc cà nhàn trong nén kinh té' thành hai loai: (i) loai ibùf nhàì co thu nbap trén tién li/dng va

215

(ìi) loai Ibi? hai co thu nhàp trén Idi nhuàn; ly thuyéì Keynes cho ràng mot chinh sàch lam phàt cao va lai suàì thi/c giàm

sé hàp dàn hdn dói vdi càc cà nhàn thuóc loai hai va do dò

hp co dpng ed lièi kiem de dau li/ va giàm tiéu dùng Loai Ihù nhàì sé chiù si/ giàm xuòng ve thu nhàp thi/c, diéu này kbuyè'n khich hp tiéu dùng hdn là lièi kiem Nhi/ vay xu hUdng lièi kiem trén Idi nhuàn tàng va xu hi/dng lièi kiem trén tién li/dng giàm He thóng tài chinh co nhiem vu nhSn

ky tbàc càc kboàn lièi kiem tu' loai cà nhàn ihù' hai cho dé'n khi hp dù nguón li/c de dau li/ mdi

Nhi/ vay, he thóng lai chinh co vai Irò ràì thu dpng va

nò chi phàt trién sau né'u nhi/ nén kinh tè' phàt trién ben vìTng Nhi/ng chinh sàch tàng truòng di/a trén lam phàt hi chi

Irich ve nhiéu mài: "Co nhung hiém hog khòng thè tranh duac lién quan dé'n chinh sàch tàng truàng dua trén lam phàt De dog lón nhat tvf càn càn thanh toàn né'u ngogi t^ là khan hiém luim phàt cao sé khién càn càn thanh toàn cùa quóc già chiù àp lue ngng né va càn thiét phài co chinh sàch thay the nhàp khau hay kiem soàt ngogi hói ma diéu này dàn dé'n su phàn ho nguón lue khòng hieu qua Mói de dog dén dau tu co thè là khi lam phàt qua cao, dàu tu vào mày móc thiét hi tra thành khòng hap dàn so vài dàu tu duài dgng dàu

ca (speculative investment) vào hàng tòn kho, càc tài san d nuàc ngoài hay bat dóng san Né'u lai suat thuc àm, diéu này co thè gay yéu sàch lén càc nguón lue thuc va khòng si dung chùng." (Thirdwall, 1994, p.304)

h) Ly thuyét cùa Shaw va McKinnon ve mot he thóng tài

chinh bì kìm hàm

Dói làp vói ly thuyéì cùa tn/òng phài Keynes ve vai Irò thu dóng cùa he thóng tài chinh trong viec thùc day tàng tn/òng kinh tè', càc ly thuyéì co vQ cho quan diém he thóng tài chinh co vai Irò tich ci/c thùc day tàng tn/dng kinh tè' déu

ed chung càc già dinh ràng he thòng tài chinh là ngi/òi phàn

bò tòt nhàì càc nguón li/c tài chinh thóng qua ed che' chia sé rùi ro va chuyén giao co tbòi han (malurity transformation)

va trong diéu kien vón dàu li/ là li/dng dói khan hiém, nhàì là lai càc ni/dc nghèo ed thu nhàp tbà'p ibi mot he thòng tài chinh di/dc ti/ do hào sé phàn bó nguón li/c mot càch hieu qua nhà'l Nàm 1973 trong tàc pham "Tién le va vò'n trong phàt trién kinh té", McKinnon, di/a trén quan diém cùa Shaw, dà du'a ra ly thuyéì ve kìm bàm va luf do hóa tài chinh Trpng tàm cùa ly thuyéì này là chinh phù khòng nén can thiép vào he thóng tài chinh ma de chùng vàn dóng trén ed

so thi tn/òng ti/ do Nhi/ vay nguyén tac hieu qua sé di/dc tòn trpng va nguón li/c tài chinh sé di/dc pbàn bó mot càch tóì nhàì

Ly thuyéì cùa McKinnon di/a trén già dinh: dau ti/ va lièi kiem déu phu Ihuòc vào lai suat, trong dò:

- Lai suàì cao làm tàng lièi kiem (si/ phu thuóc dóng bié'n), Ngoài ra lièi kiem cùng phu thuòc vào thu nhàp

<••

- Dau li/ phu ihuòc nghich bién vào lai suàì (Mot so

217

dau ti/ cùa chinh phù vdi muc tiéu phùc Idi còng còng khòng di/dc xem xét trong ly thuyéì này)

McKinnon cùng chi ra ràng lai bau hèì càc ni/dc dang phài trién, chinh phù thi/dng thich can thiép vào he thóng tài chinh ni/de dò nhàm gii? mot mùTc lai suàì thUc tbà'p hdn mù'c canh tranh, làm cho he thòng lai chinh bi kìm hàm va khòng

phàt trién du'dc Khi lai suàì bi kìm hàm d óxiói mùfc càn bang

Ihì sé khòng co si/ phàn bó biéu qua nguón lifc, vi mot so dU

àn sinh Idi nhiéu hdn co thè khòng nhàn du'dc vón dau lif làm hieu qua trung bình cùa dau tif giàm sul Nhi/ vay, nén kinh tè' sé dal mù'c tàng tru'dng chàm hdn càc kéì qua dal di/dc khi thào bò mot phan viéc kiém soàt lai suàì

Ly giài cho vice giif lai suàì tbà'p d di/di mùfc càn bang, chinh phù càc ni/dc này thudng cho ràng diéu này sé cài thien du'dc dau ti/ vi càc di/ àn se de sinh Idi hdn nhi/ng càc phàn tich cùa ly thuyéì cùa McKinnon chtfng minh ràng khi

he thòng lai chinh bi kìm hàm (financial repression) dau li/sé giàm va su can thiép cùa chinh phù ibUÒng khòng mang lai hieu qua kinh té' Trén ed so dò, McKinnon kbuyè'n nghi càc chinh phù ò càc ni/dc dang phàt lriéi> khòng nén can thiép vào he thóng tài chinh cùa ni/òc hp va nén de cho chùng boat dpng theo quy luàt Ibi tn/òng hay nói càch kàhc là nén

de cho he thó'ng tài chinh tir do (financial liberalizalion) Nhi/ vay, theo ly thuyéì này he thóng tài chinh nén phàt trién irUdc de co vQ cho viéc tàng tn/dng kinh té chùf khòng phài là san pham cùa si/ phàt trién Ngày nay, ly thuyéì này

dà di/dc il nhiéu chap nhàn lai càc quóc già dang phàt Uién

218

va trong hai thàp ky 1970 - 19809 mot so ni/dc dà tié'n hành cài càch khu vi/c tài chinh theo hi/dng ndi long st/ can thiép cùa chinh phù vào he thóng tài chinh

e) Mó hình hai khu vuc va vai trò cùa he thó'ng tài chinh

Mot càch tié'p can khàc de kéì luàn ve vai trò tich ci/c cùa he thó'ng tài chinh dói vdi viéc tàng tn/dng kinh tè' là xem xét mó hình hai khu vi/c bay con gpi là mò hình nhi duyén (dualism) Mó hình này phàn tich vai'trò cùa he thóng tài chinh bang càch chia nén kinh té' làm hai khu vi/c:

Khu vUc 1: Con gpi là khu vi/c truyén thó'ng co dàc

diém là sùf dung còng nghe truyén thó'ng, nàng suàì tbà'p va Idi tue dem lai trén vò'n khòng cao Mot vi du dién hình là ngành nòng nghiep Khu vi/c này già dinh khòng thè dau ti/

di/a vào si/ tài trd i\X càc kboàn di vay bay nói càch khàc day

là khu vufc 11/ tài trd (self-finance)

Khu vUc 2: Con gpi là khu yi/c bién dai bao góm càc

ngành cóng nghiep bién dai sùf dung ky thuat tién tié'n nén nàng suàì cao dàc diém cùa càc ngành trong khu vi/c này là can ràì nhiéu vón dau ti/ va day là khu vi/c co thè tài trd cho viec dau ti/ tijr càc kboàn di vay tin dung

Si/ phàn chia khu vi/c nhi/ trén cho thà'y ràng vdi s\X gidi

han cùa vò'n, mot dóng vò'n né'u di/dc chuyén ti/ khu vi/c mot sang khu vufc hai sé làm cbo long già tri san pham cùa toàn

bp nén kinh té' làng nhiéu hdn do nàng suàì bién cùa vò'n trong khu vi/c bai cao hdn Do dò, he thó'ng tài chinh eó vai trò thu bùi vón li/ khu vi/c mot va chuyén chùng sang khu

219

vi/c hai De làm di/dc diéu này he thóng tài chinh phài di/a

ra dUdc mùfc lai suàì ihi/c dàm bao vì/a thu bùi vón tir khu vi/c mot (lai suàì tbi/c phài cao hdn nàng Idi nhuàn trén vón trong khu vi/c mot) va dàm bao cbo khu vifc hai con co the sinh lai khi hp vay vón lin dung (lai suàì cho vay thi/c phài thàp hdn nàng Idi tùfc mamg lai trén vón trong khu \ i/c hai) Nhi/ vay, he thóng lai chinh thóng qua viéc tao ra dpng

Cd di chuyén vò'n lì/ khu vi/c eó nàng suàì tbà'p hdn sang khu vi/c eó nàng suàì cao hdn, dà co vai trò tich ci/c trong viéc tàng tru'dng kinh tè' Kéì luàn này cùng ngu y là khi he thóng lai chinh du'dc ti/ do boat dpng hdn hay nói càch khàc khi chinh phù il can thiép va he thòng tài chinh hdn, nguón li/c du'dc tu* do di chuyén sé tao ra hieu qua kinh tè'hdn

d) Ly thuyét cùa truàng phài tàn cau truc ve thf trUàng

tài chinh phi chinh thùc

Tinh biéu qua cùa vi^c li/ do hóa lai chinh, theo I3? thuyéì cùa McKinnon, là ràì rò ràng va bién nhièn Tuy vay, trén giàc dò ly thuyéì, và'n de hieu qua lié'p tue gay ra nhi/ng tranh cài NhU làp luàn cùa tn/òng phài tàn cà'u trùc (Neo Slructuralist), si/ lón lai cùa thi tn/dng tài chinh phi chinh thùc song song vdi càc otch lai chinh trung gian làm cho viec

nr do hóa lai suàì là khòng hieu qua Thi tn/òng khòng chinh Ihtfc (crub market) hay con gpi là tbj tn/òng giao dich In/c liép, là ndi ma ngi/òi can vón va ngi/òi co vón tri/c liép thi/dng lu'dng de chuyén giao quyén sùf dung vón vdi lai suat

va tbòi han vay thoà thuàn Càc giao dich này khòng bj kiém

soàt bòi bài ky ed quan nào va do do ibi tn/òng khòng chinh thùc là Ibi tn/òng canh tranh boàn hào (World Bank, 1989)

Lai suàì trén ibi tn/dng khóng chinh thtfc dal du'dc do thoà thuàn cùa bai ben, lai suàì này phàn ành chi phi bién cùa viéc vay mi/dn Mot si/ già tàng cùa lai suàì trén ibi tn/òng khóng chinh ihù'c phàn ành si/ già làng cùa chi phi san xuàì va do dò già cà sé tàng lén

Nhi/ vay theo quan diém cùa tn/òng phài tàn cà'u trùc, dòng vò'n du'dc ti/ do di chuyén giù'a he thó'ng ngàn hàng va thi tn/òng khóng chinh tbù'c Trong khi he thó'ng ngàn hàng bi khòng che' bòi ty le di/ tri? bai bupc khién cho long nguón vón co thè cho vay bj suy giàm so vdi long nguón vón huy dpng du'dc Ibi ngudc lai viéc cbo vay trén Ibi tn/òng khòng chinh thùfc eó hieu qua hdn do khóng chiù si/ khóng che' này né'u he thó'ng ngàn hàng phàt trién hdn bay nói càch khàc khi lai suàì lién gài cùa he thó'ng ngàn hàng tàng lén, diéu này (i) boac làm cbo viéc gài tién vào he thó'ng ngàn hàng hà'p dàn hdn ibi xét trén long thè: long nguón cung cà'p tin dung

sé giàm di; (ii) boac lai suàì trén thi Iri/dng phi chinh tbù'c sé làng lén mot càch lu'dng ùfng de gii/ ty trpng cùa thi tru'dng phi chinh tbù'c so vdi ty trpng cùa he thó'ng ngàn hàng khóng thay dói, diéu này sé gay ra lam phàt do già cà bay giò dà cao hdn

Thi/c ra khóng phài lue nào ibi tn/òng khóng chinh thùfc cung hieu qua Fry (1995) dà chi ra ràng: "Thi tn/dng khòng chinh thitc cùng co hai loai: (i) Loai tbù* nhàì là Ibi tn/òng canh tranh khòng chinh tbù'c co lién he chat che vdi he thó'ng

221

ngàn hàng va (ii) loai thùf hai là thi tru'dng khóng chinh ihtfc

bi phàn mành, boat dpng dòc làp vdi he thóng ngàn bang.** Loai thtf hai (y nói là Ibi infòng khòng chinh thùfc boat dòng dòc làp vói he thó'ng ngàn hàng), mài khàc, khòng lón lai si/ canh tranh, kém phàt trién va "bi phàn mành" Nò hoal dòng vdi nguón quy nhò va phue vu so li/dng khàch hàng nhò Thòng tin trén ibi tn/dng này khòng hoàn hào bòi vi bàn chàì yéu kém cùa ibi trUòng boàc/và bòi \ì thi tn/òng này bi phàn tàn nói chung trong khu vi/c nòng tbòn Càc boat dóng cùa thi tn/òng này gàn nhi/ dòc làp vdi he thòng ngàn hàng va do

dò càc lai san di/dc giao dich trong thi tn/òng khóng di/dc coi

là co khà nàng thay thè cho nhùng cài di/dc giao dich d càc ngàn hàng chinh ibiifc Tai càc ni/dc dang phàt trién, thi tn/dng khòng chinh thùc - cà hai loai - déu co vai trò ti/dng dói khà Idn so vdi càc nu'dc dang phài tnén khàc Viéc chinh phù phàt trién he Ihóng lai chinh theo xu hi/dng li/ do trong diéu kien thóng lin khóng càn xùng hoàc khòng hoàn hào co thè dan dén kha nàng lai suàì bj day lén qua cao va rùi ro rafl Idn, do dò co thè dan dé'n tinh trang khóng tra di/dc nd cùa mot so tó chùc va day là tién de cho mot cupe khùng hoàng lai chinh

Nhi/ vay, "Mot khi co si/ lón lai cùa ibi tn/òng tài chinh phi chinh thùfc, né'u chùng ta cho phép he thóng lai chinh li/

do boat dóng hi/dng thi tn/òng thi day là viec làm ci/c ky nguy hiém." (sdd)

e) Làp luàn cùa càc nhà tàn co dién

Mot tn/òng phài khàc, phàn ành quan diém trai ngi/dc vdi ly thuyéì cùa McKinnon ve tu' do bòa tài chinh, dò là tn/dng phài tàn co dién Càc tàc già thuòc tn/òng phài này cho ràng càc tàc dóng cùa chinh phù vào he thó'ng tài chinh

là tich ci/c va co tàc dòng cài thien hieu qua cùa viéc phàn phòì vò'n Stiglitz cho ràng tàc dóng tich ci/c cùa chinh phù vào he thó'ng tài chinh thè bién trén càc diém

- Lai suàì tbà'p sé cài thien chàì li/dng cùa càc kboàn cho vay

- Kìm hàm tài chinh sé kbuyè'n khich viéc tàng vón cùa càc cóng ly vi chi phi vón giò day dà tbà'p hdn

- Kìm hàm tài chinh eó thè du'dc kéì hdp vói nhffng thay dói ed cà'u khàc nhi/: nbffng thay dói trong viéc xuàì khau de kbuyè'n khich tàng tn/dng kinh tè'

- Chi/dng trình chi dinh tin dung kbuyè'n khich viéc cho vay vào nhffng khu vi/c thuòc càc ngành còng nghe cao

NhU' vay, vàn co si/ tranh luàn giù'a càc ly thuyéì ve viec eó nén ti/ do hào lai chinh hay khóng va bau qua cùa nò dói vói nén kinh té' sé nhi/ thè' nào Tài cà phu thuòc vào quan diém ve vai trò cùa he thong trong viéc phàt trién kinh

té Tuy nhièn, hien nay da phan déu cbà'p nhàn quan diém

^TrichiìrFry 1995

223

ve vai irò lich ci/c cùa he thóng tài chinh irong viéc phài trién kinh té Diéu này co thè thay di/dc trong trào li/u ti/ do hóa tài chinh hien nay - di/dc de cap trong pbàn III

3, Tàc dóng cùa nhiìng can thiép cùa chinh phù vào he

thóng tài chinh

Chinh phù eó thè can thiép vào he thóng tài chinh bang mot hoàc lai cà càc còng cu sau:

Quy dinh tran lai suat: Chinh phù eó thè di/a ra hoàc: (i)

tran lai suàì tién gufi hoàc (ii) tran lai suàì cho vay hoàc (ìii)

cà hai

Tàc dòng cùa viéc quy dinh tran lai suàì là làm cho lai suàì ihi/e Irò nén mèo md va khòng phàn ành di/dc khan hiém cùa dóng vò'n Fry (1995) dà chi ra tàc dóng cùa vi^c gii! lai suàì thi/c thàp hdn mùfc canh tranh trén Ibi In/Òng li/

do là:

- Lai suàì thà'p khòng kich thich tiéu dùng Uong li/dng lai ma kich thich tiéu dùng trong^hien lai, do dò tiéì kiém sé giàm di/di mùfc co thè

- Nbùng ngi/òi cbo vay tiém nàng sé lo ra thich dàu ti/ vào càc di/ àn sinh Idi thap cùa mình hdn là ky tbàc tién vào ngàn hàng

- Nbùng ngi/òi di vay ngàn hàng co thè nhàn di/dc càc kboàn vay vdi lai suàì tbà'p hdn ed thè sé chpn di/ àn dau 11/ sinh Idi tbà'p hdn

- Dpi ngù nhffng ngi/di di vay sé eó Ihém nhffng nhà

dau li/ eó mùfc sinh Idi di/ àn tbà'p ma hp khòng thè

hoàc khòng muón vay khi lai suàì tbi/c dal mù'c eó thè

trén Ibi tn/òng ti/do

- Tran lai suàì cbo vay con din dé'n viéc tin dung

khóng du'dc phàn phòì di/a trén suàì sinh Idi mong ddi

cùa càc di/ àn dau tu* canh tranh ma di/a trén chi phi

giao dich va mùfc dò an toàn cùa càc di/ àn

Quy dinh ty le du triì bat buòc tói thiéu: Ngàn hàng

trung i/dng thi/dng quy dinh cho càc ngàn hàng thi/dng mai

phài trich mot ty le nhàì dinh trong long so càc kboàn ky

Ihàc dem gài lai ngàn hàng trung u'dng de dàm bao khà nàng

thanh toàn cho càc ngàn hàng thi/dng mai khi xày ra tn/òng

hdp ngi/di gdi dén rùt lién hàng loat va ngàn hàng Ihi/dng

mai ihiéu tién mal chi tra Mal trai cùa viéc làm này là: (i)

giàm khói li/dng nguón quy cbo vay va (ii) làm già tàng qua

mù'c kboàng càch giù'a lai suàì tién gufi va lai suàì cbo vay

Tn/òng hdp ddn gian, già si/ he thó'ng ngàn hàng thi/dng

mai boat dòng vdi chi phi va Idi nhuàn bang khóng Gpi D là

long so' ky tbàc va d là lai suàì ky tbàc, lai suàì tién gdi tbi/c

là r*^ = d - 7t^, vdi TI*"" là ty le lam phàt mong ddi Gpi L là

khòn vay vdi lai suàì cho vay là 1, lai suàì cbo vay thi/c là r*

= 1 - Tt"" Gpi (1 - q) là ty le di/ tri? bai buòc, ta eó:

L = qD (2.1) Trong diéu kien he thó'ng ngàn hàng boat dòng vdi chi

phi va Idi nhuàn bang khóng, ta co:

225

L.I = D.d (2.2) Thè' càc mù'c lai suàì danh nghìa bang càc lai suàì thi/c,

va théphi/dng trình (2.1) vào (2.2), ta co:

Suy ra;

(r' + 7i^)q = (r' + 0

r' = r % + 7 t M - q ) / q (2.3) Già sùf ty le lam phàt mong ddi là 10% va lai suàì lién

gdi thi/c là 5% mot nàm Néu ly le di/ IriT b^t buòc là 5% thi

lai suàì cho vay ihi/c sé là 5,79% mot nàm, con né'u ly le di/

iriJ bill buòc là 20% ihì lai suàì cho vay ihi/c sé lén dé'n

8,75% mot nàm Nhif vay chènh léeh gii/a lai suàì lién gùi va

lai suàì cho vay sé dóng bién vdi ty le di/ tri? bài bupc néu

càc yéu lo khàc khóng dói

Tàc dòng cùa ty le di/ triT bdt buòc thi/c chàì là khoàn

cho vay bit buòc khòng tra lai cùa ngàn hàng trung i/dng lif

ngàn hàng ihi/dng mai Mot mat nào dò cà thè xem day là si/

chi dinh lin dung

Chi dinh tin dung: Mot so' chinh phù chi dinh cbo càc lo

cbùe tài chinh trung gian cùa hp phài dàu ti/ mot phàn nguón

quy cho vay (loanable fund) vào mot khu vi/c nhàì dinh vdi

lai suàì thàp Càc khu vifc difde chi dinh ihi/òng là càc khu

vL/c eó nàng suàì tbà'p và/hoàc tbòi gian khà'u bao ràì làu, ma

trong diéu kién canh tranh, càc nhà dàu ti/ ed càc dif àn trong

khu vL/c này khòng eó Idi thè' khi vay vò'n Khu vi/c này cùng

bao góm mot so doanh nghiep làm àn khóng biéu qua nhi/ng nhàn di/dc bao ho cùa Nhà ni/dc boac mot so' doanh nghiep

co dò rùi ro cao do phu thuóc vào ti/ nhièn Tàc dpng cùa càc chi/dng trình chi dinh tin dung là: (i) Làm cbo càc ngàn hàng thu dóng trong viéc cung cap tin dung mot càch co biéu qua Nhiéu Cd bòi dàu ti/ eó khà nàng sinh Idi cao hdn nhi/ng khòng nhàn di/dc vò'n lin dung de dàu ti/ va (ii) Tao ra tinh y lai cùa khu vi/c di/dc bao ho: khòng tich ci/c cài thien san xu^l Càc kboàn lin dung cà'p cbo khu vi/c này Ihi/òng sU bao lành cùa Nhà ni/dc Khi khòng thanh toàn di/dc nd khi dé'n han ibi Nhà ni/dc sé dùfng ra tra kboàn nd này bang càch này hay càch khàc Do dò, mot cbi/dng trình chi dinh tin dung sé ành hi/òng ràì nhiéu dé'n si/ ón dinh vi mò nbi/: tham bui ngàn sàch va lam phàt

Nói tóm lai thi Nhà ni/dc khóng nén can thiép tri/c liép

vào he thóng tài chinh vi s\ì can thiép này làm mài di tinh

chù dpng cùa he thó'ng tài chinh va làm cho he thó'ng tài chinh khóng phàt trién di/dc, diéu này ành hi/àng tiéu ci/c dén viec kich thich nén làng tru'òng Mot he thó'ng tài chinh di/dc ttf do hdn sé tòlt hdn cho muc tiéu tàng tn/òng kinh té'

4, Trào luu tu do hóa tài chinh hien nay

Ngày nay, màc dù con nhiéu tranh cài ve mal ly thuyé't, nhi/hg trén thi/c té, ttf do hóa tài chinh dang là mot trào li/u lón cùa kinh té hpc hien dai Ngàn hàng Thè gidi (World Bank, 1989) ràì ùng ho cho quan diém phàt trién tài chinh sé din dé'n càc tàc dpng tich ci/c dói vói làng tn/òng kinh tè' nói riéng va lai cà càc boat dóng kinh té nói chung khi cho ràng

227

""Tài chinh là chia khóa cùa dàu tu va nhu thè là chia khóa cùa tàng truòng Viec thiéu mot he thóng tài chinh làm cho viéc cho vay vCta tón kém vC(a rùi ro dói vài khu vUc tu nhàn,

do dà ho co xu huàng chuyén qua dàu tu duài hình thùc tu tài tra Và'n de gap phài là hien co rat nhiéu du àn vài mùc sinh /<// hàp dàn co khà nàng bi ho qua do no càn mot so lugng vón dàu tu ban dàu làn vuat xa khà nàng tiét kiém trong qua khù cùa càc chù dàu tu Do do phàt trién tài chinh là rat càn thiéf\ Dóng góp cùa he thòng tài chinh vào vice làng tn/òng

kinh té, nói ngàn gpn, thè hien ò chò:

- Cung cap phi/dng tién Irao doi: càc còng cu lai chinh nhi/ lién, ibc tin dung hay thè thanh toàn dién 'ù làm cho vice thanh loàn de dàng, thuàn Idi va chi phi

ré hdn néu lam phài khòng qua cao khién cbo càc còng cu này Irò nén rùi ro

- He thóng lai chinh giùp tàng ctfòng lièi kiem: khà nàng ihanh khoàn va de dùng khién càc còng cu tài chinh Irò nén ihu bùi hdn dói vdi lièi kiém Lai suàì cao làm tàng Idi nhuàn, khién chongi/di lièi kiém dal di/dc mùc Idi nhuàn di/ kién \di mot ty le lièi kiém thap hdn Mal khàc, lièi kiem d dang tài chinh sé làm làng hieu qua dàu tu

- Tài chinh làm trung gian mot phàn Idn trong long thè dàu ti/ quóc già Phàn con lai sé di/dc ihi/c hicn di/Ói hình thùfc di/dc lai trd He thóng tài chinh gii/ vai Irò nòng eòi trong viéc phàn bó càc khoàn lièi kiem Mot

khi he thó'ng tài chinh boat dòng tròi chày se giàm bdt chi phi chuyén vón tfif ngi/òi lièi kiém sang ngi/òi di vay: Tàng lai suàì irà cho ngi/di lièi kiém va ha thàp chi phi dói vdi ngUdi di vay Tìf dd din dé'n mot si/ cài thien chàì li/dng dàu ti/, kich thich si/ tàng tn/òng

Mot cupe khào sàt dà di/de thi/c bién ò 33 quóc già dang phàt trién cho thà'y lai càc ni/óc ed lai suàì thi/c di/dng

va àm vjjfa phài di/dng nhi/ ed bò mal kinh tè' ón dinh va làng tn/òng tói hdn: lam phàt tbà'p, dò sau tài chinh tàng, ty le dàu ti/ li/dng dóì cao hdn va dàu ti/ eó hieu qua hdn nhiéu so vdi quóc già khàc (xem bang III.l)

Nhi/ vay, theo tbòi gian quan diém phàt trién tài chinh nén di tn/dc de thùc day kinh té' tàng tn/dng ngày càng tra nén quan diém chù dao dóì vói càc ni/dc dang phàt trién NhUTng mot diéu càn phài lu\i y ràng khóng phài cu" phàt trién

he thóng tài chinh mot càch nhanh chóng sé gat bài di/dc thành cóng trong và'n de tàng tn/Òng Nhi/ càc vàn de khàc trong kinh tè' vi mó - day cùng là mot bài toàn khóng co dàp so' hoàn hào chinh xàc cho mpi tinh buòng Mot so' và'n de ve phàt trién lai chinh, sé di/dc de cap trong càc phàn liép theo

Bang III - 1 ; Ty le tàng in/óng va mot so chi tiéu kinh tè' khàc cùa càc nhóm quòc già co lai suat ihi/c di/dng, àm vì/a phài va àm nhiéu trong nhdng nàm lì/ 1%5 - 1985

28.9 21.4 36.7

18,7

22.2 17,1

Àm Vùa phài*»'

-1,7 5.5

27.0 19.7 31.1

12.7

7.1 5.3

Ldn

-13.7 4.6

29,1 21,4 21.7

6.4

40.2 27,2

1 9 7 4 - 1985

DUdng

3.0 5.6

40.3 26,9 22,7

1^,6

20.8 12,2

Àm Vifa phài

-2,4 3.8

34.0 23.2 17.3

8.2

23,9 9.1

Ldn

-13.0 1.9

30.5 23.0 6.2

-0.9

50.3 23,5

Nguón: World Bank, 1989 bang 3.2

Ghichù:

a) Lai suà'l thi/c àm vi^a phài dao dpng iCf 0% - 5%

b) Lai suà'l thi/c tinh bang còng tbù'c r = [(l-d)/(l-p)-l] x

100, trong dò d là lai suà't tién gài (tinh bang so'thap phàn) va p là ty le lam phàt (tinh bang so thàp phàn), lam phàt tinh bang thay doi cùa chi so già tiéu dùng (CPI)

e) M3 = tién mal cóng vói tal cà càc loai lién gòi lai càc

td chu'c nhàn tién gài; liei kiem Ihi/c là long liei kiém cùa dàn chùng dà loai trù* tàc dòng cùa lam phàt d) Dao dpng ty le lam phàt là chénb lecb tuyel dò'i cùa

ty le lam phàt so vói lam phàt nàm tri/óc dò

IL KINH NGHIÈM T\! DO HÓA TÀI CHINH Ò

MQT SO QUÓC GIÀ

Nhìn chung, trén phufdng dién thi/c nghiém, ke lì/ thap nién 1970 dé'n nay, dà coi nhiéu tìm kié'm kinh té' li/dng ve tàc dpng cùa li/ do hóa tài chinh à mal* này bay mal khàc dò'i vói nén kinh té' cùa mot quòc già, vói khuón khò tham luàn này, chùng tòi chi de cap rà'l ngan gpn càc ké'l qua thi/c cbu'ng va nhì?ng ké'l luàn mang tinh cbà'l dành già de làm bài hpc kinh nghiém cho Viét Nam ma tbòi cbùT khòng di vào phàn tich chi liei bài vi nhi/vay se rà'l dai

231

1 Càc ké'l qua nghién ctfu thi/c chiJng nhC/ng diéu kién lai chinh va tàng in/àng kinh té

Càc ké'l qua ngi/ói cùa World Bank (1989) khdng dinh:

*'Né'u nhi/ lai suat di/dc gii? à mù'c tbà'p già tao hay nói càch khàc là khi he thong tài chinh bj kìm hàm ibi day là diéu gay irà ngai cho phàt trién"

Bang càc so liéu nghién cù'u lai 33 quòc già dà di/cJc phàn nhóm va chia làm hai tbòi ky 1965-1973 va 1974-

1985, Ngàn hàng The' giói dà chi ra di/dc ràng co mòi quan

he nhàn - qua hai chiéu rat manb me giìTa lai suàt IhUc va ty

- Lai suà't thi/c si/ khòng tàc dòng tói ty le liei kiem mot càch tn/c liép nhu^g lai co tàc dòng giàn tiep bang càch làm tàng ty le làng tn/àng kinh té*

- Né'u SI/ phi kiém soàt lai chinh làm tàng tinh san co cùa tin dung tiéu dùng, tié'l kiém sé giàm

- Tinh co san (availabilily) là mot yéu tó' quyé'l dinh quan trpng dén dàu li/ lai càc ni/óc dang phàt trién Khi lai suà't tbi/c già tàng hi/óng dén mùfc càn bang canh tranh trén ibi truTòng ti/ do (nam dàu dò trong khoàng lì/ - 5 % dé'n 10%) lai di kèm vói mot mù:c tàng tri/Òng kinh té' cao hdn ibi du'dc cho rang day là càc diéu kién cài thien long nàng suà't yéu to'TFT va làm tàng chi so' san li/dng làng ihém trén dàu li/ (Incrementai Output - Capital Ratio)

- Mot he thó'ng tài chinh bi kìm hàm hdn di/dc do li/óng bang nhiéu si/ bién doi khàc nhau, co lién quan dé'n viéc dal di/dc mot ty le tàng in/àng kinh té' cao hdn

2 Cài càch tài chinh theo xu huàng tu do hóa à mot so quóc già

Nhi/ng quan diém ly thuyé't va bang chtfng thi/c té' cho thà'y ràng, màc dù con nhiéu dicm chi/a rò ràng va day dù, nhi/ng càc nghién cù'u ve vai Irò cùa he thòng tài chinh dò'i vói viéc tàng tru'òng kinh té' bau nbi/ dà dóng y vói ké'l luàn

là he thòng tài chinh nén phàt trién de kich thich tàng trufàng kinh té' va trén ed sa dò mot nén tài chinh ti/ do hdn dà di/dc khuyé'n khich Mot loat càc cài càch lai chinh dà di/dc thi/c hien vói hy vpng sé tàc dòng tich ci/c dé'n khà nàng làng tru'òng kinh té' lai càc nu'Óc dang phàt trién

He thó'ng tài chinh lai càc ni/óc dang phàt trién bat dàu

co SI/ cài càch rà'l manb me theo xu hi/óng nói long càc si/ can thiép cùa chinh phù de he thó'ng tài chinh di/dc ti/ do

233

boat dòng trong viéc huy dòng va phàn bò nguon Ii/a tài chinh Cupe cài càch manb me bài dàu vào nbiTng nàm 1970, sau khi xày ra cupe khùng hoàng dàu lùa làn ihù nhàt; vdi

"Nói dung bao gom tir viéc nói long hoàc loai bò càc bién phàp kiém soàt ve tin dung, lai suàt va boat dóng ngoai bòi den viéc loai bò nhCfng quy dinh han che' boat dóng cùa càc

lo chu'c, han che' su dung càc còng cu lai chinh mÓi vói nhàn tbù'c ràng càc bién phàp kiém soàt tri/c liép ngày càng irò nén kém hieu qua** (World Bank, 1989, p.44) Càc chinh phù cùng nhàn ra ràng né'u kéo dai viéc suf dung càc chi/dng trình tin dung chi dinh va trd càp vò'n Ibi co the se dàn dén tinh trang su dung càc nguón nhàn li/c kém hieu qua va gay trd ngai cho viéc phàt trién he thòng tài chinh Mòi quòc già déu

co mot chi/dng trình cài càch cho riéng mình (Xem chi tiéì

ve càc cupe cài càch tài chinh trong Hossain va Chowdhury (1996) chUdng 4 va Capirò et al, chi/dng 5-12) Nói chung, càc cupe cài càch tài chinh phàn nào dem lai mot si/ cài thien hdn cho nén kinh té' Vi du nhi/ In/Òng hdp mot so' ni/óc Dòng A cài càch tài chinh dà dem lai (còng vói tàc dóng cùa là'l cà càc chinh sàch kinh té) mot b.p mài kinh té' sàng sua: lam phàt tbà'p, tàng tn/àng cao, lich luy tot hdn vào nàm

19909 so vói nàm 1980 (Xem bang IV 1)

Nhi/hg II/ do hóa tài chinh, mal khàc, bình nhi/ làm cho

he thóng tài chinh nbay càm hdn vói nhifng cu sò'c lif ben trong hoàc ben ngoài Tinh trang khó khan cùa he thó'ng lai chinh à mot so' ni/óc dang phàt trién di/òng nhi/ ibi/òng xuyén

va tram trpng hdn trong thàp ky 1980 do càc cu sò'c quoc té' Nhiéu còng ty mà't khà nàng tra nd làm cho càc otch tài

chinh rdi vào tinh trang khó khan va buòc càc chinh phù phài

co bién phàp can thiép Mot so' nu'Óc, khùng boàng tài chinh chóm phàt sinh va chinh phù cung lai phài tàc dòng tri/c tié'p vào he thong tài chinh Mot vài vi du cu thè là (sdd):

- Chilé: Nàm 1981, chinh phù phài thanh ly 8 lo chtfc mà't khà nàng tra nd Càc to cbùTc này nam gii? 35% long tài san cùa he thó'ng tài chinh Nàm 1983, 8 lo cbùTc khàc (nam giC 45% long tài san cùa he thó'ng tài chinh) bi chuyén chù, 3 phài thanh ly, 5 phài ed cà'u lai va xàc dinh lai vò'n co pbàn Tbàng 9/1988, già tri càc khoàn cho vay khó dèi cùa ngàn bang thu'dng mai

Umphàt 7.4 1,3 11,4 4.1 10.9 5,9 5.7 1,4 17.9 9,9 Lai suàt lién gùi 8,3 5,9 13.3 10 6 17,1 8,1 6,2 13,9 12,8 (%)

Làisuàtchovay na'^* na 13.4 10.2 20,9 9.2 9.8 18.1 18.9 (%)

Chfseftygià hot 100 115.3 100 94,4 100 44,8 100 68,4 100 67.8 doài '^>

235

Tin dung cho khu 6 1 9 1 38 -2 -5 6 16 U

-Tran tin dyng Y Y Y Y Y

Y: yes: co