Le Vàn Tè DÀTVÀNDE Song trong diéu kien toàn càu hda va sU thàm nhap manh me va sàu sàc cùa càc dinh che' lai chinb qudc già vào thi trUàng tài chinh quoc tergng lón cùa tà't eà càc nU
Trang 1TCf DO HÓA TÀI CHINH VA HQI NHÀP QUÓC
TÉ VE NGÀN HÀNG - MOT SO KINH NGHIEM
PGS.TS Le Vàn Tè
DÀTVÀNDE
Song trong diéu kien toàn càu hda va sU thàm nhap
manh me va sàu sàc cùa càc dinh che' lai chinb qudc già vào thi trUàng tài chinh quoc tergng lón cùa tà't eà càc nUde, ma
Vici Nam kbdng là mot ngoai le, ed y ngbia cUc ky quan trpng trong viee tao vdn cho qua trlnh cdng ngbiép hda va bién dai hda dal nUde bao gdm eà thi trUdng vdn va thi trUdng tién te
L NHLfNG THUÀN LOI V À K H Ó KHAN CÙA
VIÉT NAM TRONG Ti/ DO HÓA TÀI CHINH VÀ HQI NHAP QUÓC TÈ VE NGÀN HÀNG
Nén kinb tè' Viet Nam chuyén sang nén kinh té thi
trUdng dUdc ddnb da'u bang viec ra ddi Nghi quyé't Dai boi Dàng cdng san Viét Nam làn tbù VI Tu dd dé'n nay, cùng vdi qud trlnh vdn bànb, vùa làm vùa rùt kinh ngbiem, dé'n nay cbùng la dà ihu dUdc nhùng thànb licb quan trpng, dàm bao cho mot idc dp làng irUdng cao va ben vùng, trong dd ed
66
Trang 2yéu to tu do hda tài chinh va boi nbàp qudc té' ve ngàh bang Tuy nhién, qua trình này dièn ra kbdng ddn giàn, bi chi phdi bdi mot sdtbuan Idi cùng khd khan
1.1 Nhùng thuan Idi
Tbuan Idi ed bàn càn pbài khang dinh là dudng Idi kinb té' qudc té' ddi vdi Dàng va nhà nUdc ta là nhà't quàn, xuyèn sud't trong qua trlnh boi nhap, theo pbUdng chàm da phUdng hda va da dang hda càc quan he qudc tè' Trong dd ed nhùng thuan Idi hè't sue ed bàn cu thè sau day:
1.1.1 Vdi mot da't nUdc gàn 80 triéu dàn, vàn bànb nén
kinh té theo ed che' ibi trUdng dinh hudng xa boi ebù ngbla Dinh hUdng này là boàn toàn dùng dàn va phù hdp vdi xu hUdng phàt trièn ebung cùa thè' gidi, dUdc mpi tàng Idp dàn cU, càc doanh ngbiép va càc
td ebùc kinh té', ed quan quàn ly nhà't quàn trong ' viec vàn bànb, khd ma quay ddi ngUdc lai vdi nén kinh té' tap trung quan liéu va bao cà'p trUde day 1.1.2 Qua qua trlnh vàn bànb, càc td ebùc kinh té' va càc
ed quan quàn ly d eà tàm vi md va vi md tùng bude
hoc dUdc ò cung càch quàn ly này nhùng bài hoc
quan trpng, trình do ve mpi mat cùa bd mày tdc ngbiép va diéu bànb dà nàng lén mot bude dàng kè, bao gdm ky tbuat tàe ngbiép va ddi mdi quy trình cdng nghe
67
Trang 31.1.3 SU thàm nbàp ngày càng sàu vào càc djnb che tài
chinh qudc té chàng nhùng giùp ta ed ed boi de dUdc nhan nhùng Uu dai ve idi chinh cùa cac dinh che tài chinh này ma cdn qua dd nam dUde va vàn bànb phù hdp vdi càc xu hUdng ebung trong viec li? do hda tài chinh va boi nbàp qudc t é ve ngàn bang, dUde qudc tè' dành già cao, bièu bién bang he sd tin nhiém qudc già Bang cbùng là gàn day S & P (Standard va Poor) - cdng ly dành già he sd tin nhiém bang dàu thè' gidi vùa cdng bd he sd tin nhiém qudc già ddi vdi Viét Nam S & P dà xép he sd tin nhiém qudc già ddi vdi càc khoàn nd ddi han bang ngoai t^ va noi té d nude ta d mùc 2B (BB) va trièn vpng he so tin nhiém cùa Viét Nam dUde dành già là dn dinh Theo S & P, mùc tbu nbàp blnh quàn theo dàu ngUÒi cùa Viét Nam bién nay d mùc 440USD là thap va là
ly do ebù yéu giù Viét Nam d mùc he so tin nhiém
BB He so tin nhiém cùa Viét Nam cùng cao hdn Cdng hda lién bang Nga va Bolivia, bién ed he so tin nhiém là B+ Uén thj trUòng tài chinh qudc té
Càc chuyén già phan tich cho ràng, trièn vpng he sd tin nhiém cùa Viét Nam trong tUdng lai phu tbupe vào thUc bién tién trlnh cài càch va chié'n lUdc duy trì quàn 1^ nd than trpng
Bd tài chinh cho biét, day là làn dàu tién Viét Nam chinh thùc mdi cà 3 cdng ty dành già he sd tin nhiém bang
68
Trang 4dau the gidi là Pitch Standard va Poor va Moody's vào Viét Nam de dành già he so tin nhiém qudc già
Bd trUÓng Bp kè' boach va dàu tu Tran Xuàn Già cho biè'l he so' tin nhiém sé dUde dùng làm ed sd de càc nhà dàu
tu xem xét trUde khi dUa ra quyé't dinh, vi du nhu trong trUdng hdp Viét Nam co kè' boach phdt bànb trai phié'u qud'e té' chang han Vdi he so' tin nhiém qudc già dUdc nàng cao khi cbùng ta vay vd'n nUdc ngoài phue vu dàu tu phàt trièn thi Idi sudi pbài tra cùng sé tbd'p hdn
Trén day là 3 thuan Idi ed bàn cho viec tu do hda tài chinb va boi nbàp qudc té' ve ngàn bang cùa nude ta Tuy nhién, ben canh nhùng thuan Idi này, cung ed nhùng tdn lai, yéu kém hè't sue ed bàn, dac biét là ve lìnb vifc ngan bang, bao gdm Ngàn bang tbUdng mai va Ngàn bang trung Udng
1.2 NhuPng khó khan, tdn tal va yéu kém trong h$ thdhg ngàn hàng:
1.2.1 Ve he thd'ng Ngàn hàng thUdng mai:
Nhùng tdn tai ebù yéu trong he thd'ng ngàn hàng thUdng mai bién làm cho nbiéu ngUòi quan tàm, khi dat nd vào tién trlnh tu do hda tài chinb va boi nbàp qudc tè' ve ngàn hàng
• Ve chat luang hogt dong tin dung:
Tbife té' trong nhùng nam gàn day, dU nd tin dung tàng nbanh nhUng diéu dàng lUu y là chat lUdng tin dung kbdng
Trang 5dàm bao, làm that thdat bang nghln ty ddng trong càc vu dn
kinh té' Trong cdc ngàn hàng thUdng mai nhà nUdc va ngàn
hàng tbUdng mai ed phan, tlnh trang nd cu là khd Idn, nbUng
edeb xù ly cùa ta làu nay ebù yéu bang bién phàp dàn nd,
kboanh nd, xda nd dién ra vùa dai, vùa kbdng dùt kbdat, làm
cho nd cu ngày càng tram trpng thém, tu dd làm cho tlnh
blnh tài chinb cùa mot so ngan hàng thUdng mai ed lién quan
khd ma Idnh manh
• Vi phgm càc nguyén tàc tin dung va diéu kien tin dung
Viec vi pham cdc nguyén tàc tin dung va diéu kien tin
dung ddng lUu tam là lai cdc ngan bang thUdng mai ed phan
vd cà mdi so' ngàn bang thUdng mai nhà nUdc Dà xua't bifn
nhùng doanh ngbiép dang c6 nd qud han, xin vay thiéu thù
tue phdp ly, boac kinb doanh kbdng dùng vdi già^y phép dUdc
cap nhUng vdn dUdc ca'p tin dung
Diéu dang quan tam hdn là thiéu kiém tra hode kiém
tra bdi hdt ve idi san dàm bào dàm nd vay, tu dd dàn khdch
bang dén viec su dung vdn vay sai muc dich, Idm thd't thdat
vdn vay, Ngodi ra, nguyén tàc cho vay mot khdch hàng
cdn vi pham, vi pham ve quy dinh cho vay vdn trong nUdc va
nude ngodi, vi pham ve quy dinh thè chà'p tài san, ve hach
toàn kè toàn
70
Trang 6• Hogt dong ngàn hàng thuang mai con don diéu
Khi de cap dén boi nbàp qudc t é ve ngàn hàng, diéu dàu tién pbài dal ra là pbài qud'e té'hda Boat ddng va ngbiép
vu ngàn hàng Rà't tié'c boat ddng ngàn hàng cùa cbùng ta hày cdn rà't ddn diéu, phan Idn vùa tié'n bànb cdc ngbiép vu ngàn hàng truyén thd'ng trong khi si? phàt trièn ngbiép vu ngàn bang thè' gidi dièn ra hè't sue sàu sàc va toàn dién nhU phàt trièn ngbiép vu ngàn bang bàn buon (wbolesale banking), ve quàn tri tài san nd, ngbiép vu ngàn hàng da qud'e già, ngbiép vu ngàn hàng Chàu Àu, thi trUdng tién té Chàu A, nhùng cdng cu ve ngbiép vu ngàn bang qud'e té', tin dung tuàn boàn, tin dung da qud'e già, tin dung cbùng khdan, tin dung càm ed', bào bièm, cac ngbiép vu Option, Arbitrage, Future, Forwards va ban hàng tra cham, cùng vdi nhùng ddi mdi ve cdng nghe ngàn bang dién ra sau sàc va toàn dién
• Vón it, kinh nghiem quàn ly va kinh doanh con yéu
Vó'n là mot yé'u to' ed bàn trong kinb doanh nhUng do bau hé't càc ngan hàng thUdng mai ed pbàn dUde diéu chinb
tu càc td ebùc tin dung cu va do vay vdn ed pbàn thUdng là bé,'gày khd khan trUe tié'p cho diéu kien de buy ddng vón
Ben canh vd'n il, pbàn Idn càc ngan hàng thUdng mai cdn yé'u ve trlnh do tham dinh va nang lUc chuyén món ve
càc ngành nghé càn dàu t u - bièu bién inSc tié'p bang si? bièu
biét kinh tè', chUa am hiéu ihà'u dào ve luàt phàp
71
Trang 7Ngoài ra, y thùc U-àcb nhiém, phan quyén, phdn U-deh nhiemgiùa Hpi ddng quàn tri va Ban diéu bànb khdng rò ràng va cudi cùng rat khd pbàn rò tràch nhiém khi ed sif ed xày ra
Von it, kè cà càc ngàn bang thUdng mai nhà nUdc trd lai tàc ddng dé'n khà nàng buy ddng vdn va tù dd ludn han
c h e nàng lUc cho vay
• Chua tinh tàch hgch rò ràng nghiép vu chinh sàch ra khòi cdc ngàn hàng thuang mai nhà nuàc
Trong tlnh blnh ma càc ngàn hàng ihUdng mai nhà nUdc pbài tién bànb nhùng boat ddng bd trd ddi vdi qua trình phdt trièn kinh té' - xd boi bang cdc boat ddng cho vay vd dp dung loai gid cà tin dung Uu ddi ibi dùt khdal là khdng thè pbàn dnh dùng vd dù hiéu qua thUc si? trong kinh doanh vd do vay
là trd ngai Idn trong qud trình canh tranb trong boi cànb hpi nhap qudc té'
1.2.2 Vé pbia nhà nUde vd Ngàn bang trung Udng
Ve pbia nhà nUdc va ngàn hàng trung Udng cdn ed nhùng tdn lai ebù yéu sau day:
• ChUa xù ly dùt dièm tlnh trang nd dpng, nd kboanh lai cdc ngdn hàng ihUdng mai nhà nude, gay nén tlnh trang suy yéu ngudn lUc idi chinb cùa cdc ngan bang thUdng mai Tinh trang nd khd ddi boac md't khà ndng boàn tra ed nguyén nbdn sdu xa cùa nd nhUng cdcb xù ly nd cu nhU lau
72
Trang 8nay nhU là ddn nd, kboanh nd, xda nd kéo dai, thUc chat là chi làm tram trpng thém tình blnh tài chinh cùa càc ngàn hàng tbUdng mai nhà nUdc
• ChUa sàp xép mot càch hdp ly ed càu td ebùc va chà'n chinh mot càch hiéu qua boat dpng cùa càc ngàn hàng thUdng mai
Nbiéu loai md blnh td ebùc cùa càc ngàn hàng thUdng mai nhà nUde bién nay gàn gidng nbU càch td ebùc theo dia gidi bànb chinb ma chUa pbàn ành nbU là mot mó hinh cùa cùa mot td ebùc kinb doanh, va tù dd gay khd khan cho viec thUe thi mot càch dpe lap cdc ebùc nàng cùa càc ngàn hàng thUdng mai
• Cdng tàc giàm sàt va kiém soàt cùa ngàn hàng nhà nude ddi vdi he thd'ng ngàn hàng thUdng mai con yé'u
Chùc nàng thanb tra, gidm sdt va kiém soàt cùa ngàn hàng nhà nude ddi vdi ngàn hàng thUdng mai thUc chà't là tbUe thi chùc nàng ngàn bang cùa nhà nude ddi vdi càc ngàn bang thUdng mai ThUc tè' vùa qua, qua càc vu àn kinh té' dién ra cho tbà'y day là kbàu yé'u dà dUde càc ed quan phàp luàt kié'n nghi càn pbài sdm khàc phue
• Vi thè cùa ngàn hàng thuang mgi con bi dong, le thuoc
Vdi nhùng chùc nàng ed bàn va ebù yéu cùa pbàn Idn cdc ngàn hàng trung Udng trén thè gidi dd là dUde quyén
73
Trang 9phàt bànb tién va diéu hda luu ihdng tién té, là ngàn hàng cùa càc ngàn hàng thUdng mai va là ngàn hàng cùa nhà nude, ngàn hàng nhà nUde càn xdc lap vi thè dpc lap lUdng ddi cùa nd
Rd't tié'c theo Ludi ngàn hàng nhà nUdc, ngàn hàng nhà nude cùa ta dUde xàc lap là ed quan cùa chinb phù, nbdn manh vai trd quàn ly nhà nUdc hdn là ngàn hàng trung Udng cùa cdc ngàn hàng tbUdng mai Chinh vi le dd, cdc quan he nghiép vu vdi cdc ngàn hàng tbUdng mai, trUde hè't là vdi cdc ngan bang tbUdng mai ed pbàn, ngan bang lién doanh va chi nhdnb ngàn hàng nUdc ngoài cdn khd md nhat nhU trong cdc nghiép vu Idi cd'p vd'n, chié't khd'u, ibi trUdng md, thanb todn
bù trù, mua bdn ngoai té Mal khac, viec boach dinh va ihUc thi chinh sàch tién té cdn rat bi dpng, le thupc rat Idn vào chinb phù va cdc ed quan cùa chinb phù nhU Bd ké' boach va dàu tu, Bp tài chinh,
IL N H C N G N G U Y É N N H À N CÙA NHCfNG TON TAI NÉU TRÉN
Tim kié'm nhùng nguyén nhan cùa nhùng tdn lai vÙa néu U-èn là rat ed y ngbla, va chi khi nào khac phue boàc ban che dUde nhùng nguyén nhàn dd mdi giùp cho qud trình ti?
do hda tài chinh va boi nhap vé ngàn hàng Theo cbùng Idi
nhùng nguyén nhàn dò là:
74
Trang 102.1 Dàu àn cùa té tap trung quan héu va bao càp cdn phan ành nàng trong chi dao vd diéu bdnb
Do duy tri qua lau ed che' quàn ly tap trung da gàn vào liém thùc cùa nbiéu ngUdi, do vay khi chuyén sang vàn bànb theo ed che* thi trUdng khdng de gì ed thè xda bd toàn dién
va triet de dUdc Tinb tap trung pbàn dnh rò net nhat trong viec xdc dinh bòi sd, xày dUng dinh blnh md blnh td chùc va vàn bànb, trong chi dao va diéu bànb chinh sàch tién té Ò cd'p ngan bang trung Udng va chinb phù, dà'u à'n tap trung thè hien d cho nhàn manh ngàn bang trung Udng là ed quan cùa chinh phù de rdi tù dd can thiép sàu vào cdng viec cu thè cùa càc td chùc tin dung
2.2 Hiéu luàt phàp va chà'p bànb luàt phàp chUa day dù ThUdng tap trung d nhùng bièu bién nhU khdng chd'p bànb dùng dàn ty le di? trù bài bude, hach todn kbdng kip thdi, chinh xàc va day dù, blnh thànb bai he tbdng sd sàch cho vay boac bào lànb thdat ly cac diéu kien tin dung, vUdt qua tài san thè'chà'p Ngoài ra, trlnh do nàng lUc quàn ly va diéu bànb, tàc nghiép con non yéu
2.3 Trong càc ebù thè cùa nén kinh té' boat dpng kbdng ddng bp
Hoat dpng ngàn bang di nhién là'y nén kinh té' làm ddi tUdng cho boat dpng, xuà't phàt tù nén kinh té' va trd lai phue
vu cho nén kinb te' Chinh vi le dd, boat ddng ngàn bang
75
Trang 11mudn ed hiéu qua thi ngoài bàn than si? vUdn lén cùa tùng ngdn hàng con pbài ed sU vUdn lèn vé mpi mal cùa càc chù thè kinh té ma nd dUa vào
Viec khdng rò ràng trong hach todn, su dung vdn vay sai muc dich, ké't qua kinh doanh yé'u kém, thua lo trién
mién, càn dMc coi là nhùng trd ngai ebù yéu trong boat
Viec khdng rò ràng trong ludi phdp cdn ed thè dUa ra bang loai vi du: Luàt cdc td chùc tin dung dd dUa ra nhùng ai khdng thè là thànb vién Hpi ddng quàn tri nhUng lai kbdng
quy dinh rò ai dUde là thànb vién cùa Hpi ddng quàn tri
Cdcb quy dinh ndy sé rd't khd thifc bién vi khdng pbài ai khdng dUde là thànb vién Hpi ddng quàn Un ibi sd con lai àt phài dUdc là thànb vién Hpi ddng quàn tri (xem u-ang 142 Ngàn hdng tbUdng mai, NXB TP.HCM, 1993)
76
Trang 12UL MQT SO BÀI HQC VE TlJ DO HÓA TÀI CHINH
VÀ HQI NHAP QUÓC TE VE NGÀN HÀNG
Trd lén dd de cap dé'n nhùng thuan Idi va khd khan cùa Viét Nam trong viec ti? do hda tài chinb va boi nhap qudc té'
vé ngàn hàng, nhùng nguyén nhàn cùa nhùng khd khan dd
De ed thè tié'n bànb ti? do hda tài chinb va boi nbàp qud'e té
vé ngàn hàng càn dUa ra mot so' bài hpc:
3.1 Nhùng bài hpc vé ti? do hda tài chinb:
Tu do hda tài chinh là mot yé'u td' ed bàn cùa viec bòi nhap qudc té' ndi ebung
3.1.1 Tham già trUe tié'p vào ibi trUdng vd'n qud'e té' Nhu ta dd bié't, tù trUdc 1989, cùng vdi viec tàng so' lUdng cdc cdng ty ed pbàn d cdc nUdc dang phdt trièn, dac biét là càc nude d Chàu My Latinb dà va dang tbu bùt vd'n tù thi trUdng vd'n qudc té' ngày càng tàng
2
Ó nude ta, cùng vdi qua trlnh boi nbàp vào nén kinb té' thè'gidi, vai trd va uy tin cùa Viét Nam ngày càng tàng, bièu hien tbdng qua he so' tin nhiém dà dUde Standard va Moody's dành già, càn tbié't phài chuàn bi tham già vào thi trUdng vd'n qud'e té', coi dd nhU là yé'u td' quan trpng trong tU
do hda tài chinh
Bang viec phdt bànb cbùng khdan ra nUdc ngoài, tbUe chat là dUa thi trUdng cbùng khdan cùa mlnb hda nhap vào
77
Trang 13thj trUdng tài chinh qudc té rdng Idn bdi vi nbifng cbùng khdan dUdc phàt bànb khdng nhùng chi ed Idi cho càc cdng
ty phàt bànb ma con ed Idi cho nhùng nhà dàu tU qudc té Làm dUdc nhU vay tbUc chat là pbàn chia Idi nhuan giùa cdc nude vd dd tao ra cdc cdng cu lai chinb mdi vào thi irUdng vdn va diéu bòa chuàn mUc kè toàn va tbdng tin trong nUdc Tuy nhién cdc nude dang phdt trièn ndi ebung vd nude
ta ndi riéng khdng de ddng gì tao dUdc diéu kien vùng chàc
de phdt bànb cbùng khdan cùa mlnb ra nUde ngodi Han che' này xuà't phdt tù mùc dò tin nhiém vdi tu cdcb Id ngUdi mdi vào Ibi trUdng Chinb vi vay, càn thiét pbài dUa vào càc td chùc tài chinb ed uy tin, thi du International Finance
Corporation - IFC Vdi chùc nàng va vai trd cùa nd, IFC
trong nbiéu nam qua dà trd nén mot djnb che' tài chinh quan trpng va ed y ngbla bang viéc giùp dò tài chinh cho càc còng
ty d cdc nude tbdng qua quy dàu tU va cbùng khdan IFC ed
càc chùc nàng sau day:
- Ddng vai U-d là ngUdi kbuyén nghi ddi vdi cdc còng ty cdc nude dang phdt uién, chi dàn bp tié'p cdn vdi Idi thè mang tinb dai ban trong viéc phdt bànb cbùng khdan ra nUdc ngodi
- Ddng vai trd nhU là nhà mdi gidi giùa td chùc này vdi
mot sd ngàn bang dàu tu qudc t é ed tiéng làm, làm
mòi gidi cho cdc cdng ty d U-ong nUdc don dUdc vdi ibi IrUdng vdn qudc té
78