Phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh trường cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay

Đặc biệt, phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên tập trung thể hiện ở sự tác động trực tiếp của các nhân tố sư phạm trong phạm vi nhà

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA

PHÁT HUY VAI TRÒ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO TRONG PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC

SINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP HƯNG

YÊN HIỆN NAY

Chuyên ngành: TRIẾT HỌC

Mã số: 60 22 80

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học

PGS, TS NGUYỄN VĂN TÀI

Chương 1 Những vấn đề lý luận về phát huy vai trò giáo

dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên 10

1.1 Tiếp cận vấn đề phát triển nhân cách học sinh

Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên 10

1.2 Thực chất phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong

phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng

Chương 2 Tình hình và giải pháp cơ bản phát huy vai trò

giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

2.1 Tình hình phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát

triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công

2.2 Giải pháp cơ bản phát huy vai trò giáo dục - đào tạo

trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay 63

nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và phát triển nhân

cách Trong đó, mục tiêu của mọi quá trình giáo dục - đào tạo xét đến cùng

chính là hình thành và phát triển nhân cách con người , theo đó, các thế hệ trẻ Việt Nam thực sự kế tục được sự nghiệp cách mạng khi được rèn giũa vừa hồng, vừa chuyên như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng căn dặn

Từ sự nỗ lực của hệ thống giáo dục quốc dân nói chung, hệ thống trường đại học, cao đẳng nói riêng trong thực hiện quan điểm của Đảng và tư tưởng

Hồ Chí Minh về kết hợp giữa “dạy chữ” với “dạy người”, có thể thấy những thành tựu đạt được là hết sức cơ bản Các cơ sở đào tạo trong cả nước đều không chỉ quan tâm đến việc nâng cao chất lượng đào tạo về kiến thức, chuyên môn, mà còn quan tâm đến sự phát triển toàn diện cho học sinh, sinh viên Tuy nhiên, những hạn chế, bất cập trong việc giáo dục phát triển nhân cách cho người học cũng không phải là hiện tượng cá biệt Đó là một trong những lực cản rất lớn đối với sự nghiệp đổi mới để đưa nước ta tiếp cận nền kinh tế tiên tiến trước sự phát triển như bão táp của khoa học công nghệ và sự

mình, thì sự kết hợp giữa dạy nghề với dạy người càng trở nên vô cùng cần

thiết Tuy nhiên, chúng ta chỉ có thể khắc phục triệt để những hạn chế, bất cập

trên khi làm rõ cơ sở khoa học phát huy vai trò của giáo dục đào tạo trong

phát triển nhân cách học sinh của nhà trường, chỉ ra tính tất yếu, đặc điểm

mang tính quy luật và giải pháp hữu hiệu, mang tính hệ thống để hiện thực hoá quá trình đó

Chính vì những lý do trên và với mong muốn góp phần xây dựng nhà trường phát triển vững mạnh, ngày càng vươn cao, vươn xa hơn trong tương lai, để ngày càng khẳng định uy tín, vị thế với các trường trong nước và trong

khu vực, tác giả đã lựa chọn vấn đề khoa học về "Phát huy vai trò giáo dục

-đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ triết học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

5

Sự nghiệp giáo dục - đào tạo luôn được Đảng ta đặc biệt quan tâm, coi là một trong những quốc sách hàng đầu của toàn bộ sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tiếp theo các Đại hội trước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra những định hướng lớn cho sự phát triển giáo dục - đào tạo của đất nước, trong đó dành riêng một mục về “Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, phát triển nguồn nhân lực” [19, tr.94-100]

Trong sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo, vấn đề phát triển nhân cách học sinh luôn là vấn đề khoa học vô cùng quan trọng có ý nghĩa thiết thực nâng cao chất lượng hoạt động giảng dạy, nghiên cứu, học tập ở các nhà trường chuyên nghiệp Vấn đề này đã được các nhà lý luận trong nước nghiên cứu, trong đó có những công trình khoa học bàn đến như:

Chương trình KX.07 "Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá" (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997) đã tập tung bàn

về vấn đề con người và vai trò của con người đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từ đó nhấn mạnh vai trò của giáo dục - đào tạo trong nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

"Phát triển giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ tạo nguồn nhân lực công nghiệp hoá" của Phạm Văn Khánh (Tạp chí Lịch sử Đảng) đề cập đến nội dung, biện pháp cơ bản trong phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ theo hướng tập trung tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá đang được đẩy mạnh hiện nay

“Xây dựng nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Nha Trang hiện nay - thực trạng và giải pháp” của Vũ Thị Kim Oanh (Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội, 2006) đi sâu luận giải những đặc điểm nổi bật của đối tượng sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Nha Trang, thực trạng công tác giáo dục nhân cách học sinh, sinh viên của nhà trường và đề xuât

sĩ quan quân đội, từ đó đề xuât một số giải pháp nhằm kết hợp công tác giáo dục với quá trình đào tạo để xây dựng đội ngũ sĩ quan toàn diện

Những công trình trên của các tác giả đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau về nguồn lực con người, về phát triển nhân cách cùng những đề xuất và giải pháp phát huy nguồn lực và nhân cách con người Tuy nhiên,

chưa có công trình chuyên biệt nào đề cập đến vấn đề phát huy vai trò giáo

dục -đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở các Trường Cao đẳng nói

chung, cũng như ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích: Làm rõ những vấn đề lý luận - thực tiễn của phát huy vai trò

giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quá trình này

Nhiệm vụ:

Làm rõ thực chất vấn đề phát triển nhân cách học sinh và phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Phân tích thực trạng và những yêu cầu mới phát huy vai trò giáo dục -

đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay

7

Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò giáo dục - đào tạo

trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu: tập trung vào khía cạnh phương pháp luận triết học của phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh

ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Về phạm vi nghiên cứu: tập trung khảo sát đối tượng học sinh đào tạo trung cấp, cao đẳng trong giai đoạn từ năm 2001 đến nay

5 Cơ sở lý luận – thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của đề tài luận văn là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng, hệ thống chính sách và pháp luật của Nhà nước về chiến lược phát triển con người, về quốc sách giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ Luân văn còn kế thừa những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học gần đây có liên quan mật thiết đến vấn đề nghiên cứu của đề tài

Cơ sở thực tiễn của đề tài luận văn là thực trạng giáo dục và đào tạo của Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay, đặc biệt là các báo cáo, tài liệu tham khảo của Phòng Tổ chức cán bộ, Phòng Đào tạo, cũng như những công trình tổng kết thực tiễn khác có liên quan Đề tài còn dựa vào kết quả trực tiếp khảo sát, điều tra xã hội học của tác giả về vấn đề nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài luận văn được tập trung tiếp cận từ góc độ triết học, dựa chắc trên

cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Luận văn vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học chung như lịch sử - lôgic, phân tích - tổng hợp, tiếp cận giá trị, loại suy

Có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học về những vấn đề liên quan

Về thực tiễn:

Làm cơ sở khoa học cho hoạt động đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo

ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiện nay

Có thể tham khảo trong quá trình nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện nhân cách học sinh thông qua nhiệm vụ đào tạo và các hoạt động xã hội phong phú, đa dạng của các các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong điều kiện hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm: mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

9

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY VAI TRÒ

GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO TRONG PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP HƯNG YÊN 1.1 Tiếp cận vấn đề phát triển nhân cách học sinh Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

1.1.1 Nhân cách học sinh Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên được thành lập theo Quyết định số 215/QĐ-BGDĐT ngày 14 tháng 1 năm 2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trên cơ sở Trường Quản lý Kinh tế Công nghiệp Quá trình xây dựng và phát triển của nhà trường kể từ khi còn là Trường trung học đến nay đã đào tạo được trên 50.000 cán bộ, công nhân kỹ thuật và cán bộ quản lý

Mục tiêu đào tạo của Trường là: Đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở trình độ cao đẳng và các trình độ thấp hơn, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo khả năng cho người lao động tìm việc làm

10

Nhiệm vụ chủ yếu của Trường là: Đào tạo cán bộ cao đẳng kinh tế kỹ thuật, trung cấp kinh tế kỹ thuật và công nhân kỹ thuật Tổ chức đào tạo các ngành học được giao, đảm bảo chất lượng đào tạo toàn diện (phẩm chất, năng lực và thể chất) Tổ chức liên kết đào tạo với các trường Đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đáp ứng nhu cầu cung cấp nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp và cho xã hội Tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học phục vụ đào tạo, phục vụ sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế xã hội, phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo

Ngành nghề đào tạo của Trường là:

- Đào tạo trung học, trình độ cao đẳng, gồm:

1 Hạch toán kế toán

2 Công nghệ kỹ thuật điện - điện tử

3 Công nghệ may thời trang

- Đào tạo trung học, trình độ trung cấp chuyên nghiệp, gồm:

1 Hạch toán kế toán

2 Công nghệ thông tin

3 Trung cấp điện công nghiệp và dân dụng

11

Cơ cấu tổ chức của trường hiện nay gồm: Hiệu trưởng; các Phó Hiệu trưởng; các phòng chức năng: Phòng Đào tạo, Phòng Hành chính – Tổ chức, Phòng Tài chính - Kế toán, Phòng Công tác học sinh, sinh viên và Phòng Quản trị đời sống; các khoa: Khoa Kinh tế, Khoa Công nghệ thông tin, Khoa khoa học cơ bản, Khoa Điện, Khoa Công nghệ may thời trang và Tổ giáo viên Mác – Lênin; các cơ sở phục vụ đào tạo: Xưởng thực hành, Xưởng trường, Thư viện; các lớp học sinh, sinh viên với lưu lượng khoảng 4.000 đến 5.000

Việc khảo cứu những đặc điểm của học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng

Công nghiệp Hưng Yên là cần thiết để tiếp cận nhân cách đối tượng này

Về lứa tuổi, đó là những thanh niên có tuổi đời từ 18 đến 22, có trình độ

văn hóa tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc trung học bổ túc văn hóa, có tư tưởng đạo đức và có sức khoẻ tốt Đây cũng là lứa tuổi phát triển gần như hoàn chỉnh về thể lực, thể chất và tinh thần của mỗi cá nhân, làm cho khả năng hoạt động trí tuệ của họ vượt trội so với học sinh phổ thông Nhìn chung, học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên hiếu học, năng động, sáng tạo, thông minh có đời sống tâm lý phát triển rất phong phú… Song, do đang trong độ tuổi mới bắt đầu phát triển, mới bước đầu định hình về mặt nhân cách nên không khỏi bộc lộ những nhược điểm như: rất dễ

bị kích động bởi mặt trái của cơ chế thị trường, xu thế chạy theo những lợi ích kinh tế đơn thuần, ít chú ý hoặc ngại rèn luyện, khó phân định và lựa chọn giữa giá trị với phản giá trị Do vậy, nếu không có sự quản lý, giáo dục chặt chẽ của gia đình, nhà trường và xã hội thì rất có thể dẫn đến sự phát triển không tốt về mặt nhân cách của không ít học sinh, sinh viên Công tác giáo dục của Trường cần quan tâm xây dựng nhân cách học sinh, sinh viên theo hướng phát huy những ưu điểm vốn có của tuổi trẻ, củng cố niểm tin, định hướng giá trị đúng đắn, khơi dậy tiềm năng sáng tao giúp cho học sinh, sinh viên có thể tự nhận thức được bản thân mình, tự đánh giá khả năng của mình

về mọi mặt

12

Về xu thế hướng nghiệp, tuy có nhiều ngành học, bậc học khác nhau, cả

sinh viên cao đẳng, học sinh trung học chuyên nghiệp và học sinh trung cấp nghề, nhưng hầu hết học sinh, sinh viên đều xác định được xu hướng nghề nghiệp của mình sau này chính là những cán bộ, nhân viên kinh tế, kỹ thuật nghiệp vụ và công nhân kỹ thuật trong tương lai Đó là thuận lợi cơ bản để mỗi người xác định cần phấn đấu hết mình để có trình độ chuyên môn, tay nghề cao đáp ứng yêu cầu công việc ở các doanh nghiệp, của xã hội trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Mặt khác, đại đa số học sinh, sinh viên đều xác định đúng mục tiêu và phương hướng phấn đấu toàn diện để trở thành những con người có nhân cách tốt Tuy nhiên, học sinh, sinh viên của Trường, cũng như ở các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp khác trong hệ thống giáo dục quốc gia, có trình độ học vấn đầu vào còn thấp Hầu hết đều thuộc đối tượng học sinh thi vào các trường đại học không đủ điểm và chính điều này đã tạo nên tâm lý thiếu yên tâm trong học tập của một

số học sinh, sinh viên, thậm chí có người nhập học chỉ với tính chất “học tạm”, “ học cho bố, mẹ ”… và rất nhiều lý do thiếu lành mạnh khác Điều này

đã gây không ít ảnh hưởng tiêu cực tới việc học tập cũng như quá trình phát triển, hoàn thiện nhân cách học sinh, sinh viên của Trường

Về điều kiện và môi trường học tập, đại bộ phận học sinh, sinh viên xuất

thân từ gia đình lao động Tiềm lực kinh tế gia đình của một số học sinh, sinh viên tuy chưa khá giả, nhưng các gia đình đều đáp ứng những nhu cầu cơ bản, các chi phí cần thiết cho học tập và sinh hoạt, nên ý thức phấn đấu trong học tập cơ bản là tốt Hơn nữa, được học tập tại một nhà trường giàu truyền thống, với hệ thống cơ sở vật chất khá khang trang phục vụ cho hoạt động dạy và học, luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ và tạo điều kiện của Đảng ủy, Ban Giám hiệu, lại có đội ngũ giáo viên cơ bản có trình độ chuyên môn tốt, nhiệt tình, yêu nghề… nên hầu hết học sinh của Trường đều có ý thức ham học tập, rèn luyện, chấp hành tốt nội quy, quy chế của Trường cũng như đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước Hơn nữa, do

13

đứng chân trên những địa bàn có sự phát triển mạnh và năng động về kinh tế -

xã hội, giàu ngành nghề truyền thống là Hưng Yên và Bắc Ninh, nên học sinh của Trường có thuận lợi rất lớn trong hướng nghiệp và có môi trường thực tiễn để nhanh nhạy tiếp thu cái mới Tuy nhiên, trong điều kiện của cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, học sinh, sinh viên của Trường cũng dễ bị tác động bởi những yếu tố tiêu cực, nhất là những tệ nạn xã hội phổ biến đang tác động mạnh đến lứa tuổi thanh niên

Những đặc điểm nói trên đã quy định những đặc trưng cơ bản của nhân

cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Nhân cách nói chung và nhân cách học sinh, sinh viên nói riêng có thể được tiếp cận ở rất nhiều góc độ khoa học như triết học, nhân học, tâm lý học, sinh học, xã hội học Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ triết học, tiếp cận nhân cách cần vạch rõ hai góc độ của nó: một mặt, đó là sản phẩm tác động giữa con người với hoàn cảnh, trong đó “con người tạo ra hoàn cảnh đến mức nào thì hoàn cảnh cũng tạo ra con người đến mức ấy” [42, tr.55] Mặt khác, nhân cách bao giờ cũng là một mẫu hình con người nhất định được xây dựng một cách tự giác, là sản phẩm của quá trình giáo dục và mang dấu ấn của các nền văn hoá khác nhau Xét đến cùng, giáo dục một phương thức cơ bản nhất để hình thành và phát triển nhân cách đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội

Nếu như cá nhân là khái niệm phân biệt sự khác nhau giữa cá thể với giống loài thì nhân cách là khái niệm dùng để chỉ sự khác biệt giữa các cá nhân Cá nhân khác với xã hội bởi sự hiện diện của nó ở từng con người cụ thể, còn mỗi cá nhân lại khác nhau bởi nhân cách của mình Trong tâm lý học,

nhân cách là một vấn đề rất lớn, được tách hẳn thành một môn học - tâm lý

học nhân cách Theo A-G-Côvaliôp, nhân cách là con người với tư cách là kẻ

cung cấp toàn bộ thuộc tính và phẩm chất tâm lý, quy định các hình thức hoạt động và hành vi có ý nghĩa xã hội Nói cách khác, nhân cách chính là một bộ mặt tâm lý của mỗi con người cụ thể Trong xã hội, diện mạo tâm lý riêng của

14

một người nổi bật lên một nhân cách công dân, và xây dựng nhân cách chính

là tạo ra những con người vừa có đạo lý, vừa có nhân lý, vừa có công lý Theo quan điểm giáo dục học, nhân cách được định nghĩa như sau:

"Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị của con người"[51, tr.170] Từ điển tiếng Việt cũng nêu định nghĩa: "Nhân cách là tư cách và phẩm chất của con người"[52] Ngày nay, một số nhà khoa học còn đưa ra quan niệm tương đối tổng hợp và rộng rãi hơn về nhân cách: Nhân cách là toàn bộ những năng lực và phẩm chất xã hội – sinh lý – tâm lý tạo thành một chỉnh thể mà nhờ đó mỗi cá nhân

có thể đóng vai trò chủ thể tự ý thức, tự đánh giá, tự khẳng định và tự điều chỉnh mọi hoạt động của mình

Tiếp cận khái quát các quan niệm trên đây dưới góc độ phương pháp

luận của chủ nghĩa duy vật biện chững và duy vật lịch sử cho thấy: Thứ nhất,

bàn đến nhân cách trước hết phải bàn đến toàn bộ các tố chất của con người

trong tính chỉnh thể của nó, bao gồm các tố chất bên trong gọi là phẩm chất,

và toàn bộ khả năng bộc lộ ra bên ngoài gọi là năng lực Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhiều lần khái quát trong quan niệm của Người về Đức và Tài hoặc Hồng và Chuyên để chỉ hai mặt cơ bản của nhân cách Thứ hai, nói đến nhân cách dứt khoát phản bàn đến mối quan hệ của nó với các tiền đề sản

sinh ra nó, tức là hoàn cảnh nảy sinh nhân cách, cũng như quá trình giáo dục

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát: Ngọc càng mài càng sáng, vàng càng

luyện càng trong Thứ ba, nói đến nhân cách không thể tách khỏi nói đến vai

trò xã hội của nó với tư cách chủ thể các quan hệ xã hội, chủ thể của mọi hoạt

động người, từ hoạt động nhận thức đến hoạt động thực tiễn Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì không thể chỉ bằng những con người chung chung trừu tượng, mà phải có con người xã hội chủ nghĩa

Như vậy, nhân cách gồm tổng hòa những phẩm chất và năng lực con người trong một chỉnh thể, vừa là sản phẩm của hoàn cảnh và quá trình giáo

Việc xác định đặc trưng của mỗi một lớp nhân cách không những căn cứ

vào loại hình hoạt động xã hội mà còn căn cứ vào tính chất, trình độ của hoạt động ấy Nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng

Yên trước hết thuộc lớp nhân cách đối tượng được đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc gia, với chuyên ngành đào tạo thực hành kỹ thuật công nghiệp, trình độ đào tạo ở bậc cao đẳng và trung cấp, nên mang đậm những đặc trưng

phản ánh lĩnh vực và trình độ đào tạo ấy Mặt khác, những đặc trưng này không tách rời các tiêu chí chung của các lớp nhân cách lớn hơn bao chứa nó: nhân cách học sinh, sinh viên, nhân cách thanh niên Việt Nam, nhân cách con người Việt Nam mới trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa Nói khái quát, đó là sự tổng hòa giữa cái phổ biến với cái đặc thù và cái đơn nhất Những đặc trưng cơ bản của nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên được thể hiện rõ ở cả hai mặt phẩm chất và năng lực

Phẩm chất là một mặt không thể thiếu cấu thành giá trị tự thân của từng

nhân cách mang đặc trưng của một lớp nhân cách nhất định, biểu hiện ở những đặc tính quý báu bên trong trong được tích lũy từ cuộc sống Có thể khái quát những phẩm chất cơ bản như phẩm chất chính trị - đạo đức, phẩm

chất trí tuệ, phẩm chất tâm – sinh lý Theo tiêu chí đó, phẩm chất của học

sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên được cụ thể hóa

gồm: Về phẩm chất chính trị, đó là giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự thắng lợi của sự nghiệp đổi mới,

có lý tưởng sống cao đẹp, tinh thần tự cường dân tộc, ý thức đầy đủ về trách

16

nhiệm công dân, ý thức chấp hành kỷ cương pháp luật Về đạo đức, đó là lòng trung thực, lương thiện, tình thương yêu con người và lòng nhân hậu, lối sống trong sạch và lành mạnh Về trí tuệ, đó là có tri thức toàn diện và chuyên sâu, tích cực học tập để trở thành những người lao động lành nghề có kỹ thuật cao

Về bản lĩnh, đó là biết thường xuyên rèn luyện thể lực và trí lực, làm chủ bản thân, biết vượt khó vươn lên, dám đấu tranh chống lại sự bất công, chống lại

những hành vi sai trái Đặc biệt trong nhân cách học sinh, sinh viên thì phẩm

chất trí tuệ và phẩm chất chính trị - đạo đức là những yếu tố nổi trội, bởi đây

là tiền đề tối cần thiết trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường

Năng lực cũng là một mặt cơ bản cấu thành nhân cách Về thực chất đó

là sự thể hiện, bộc lộ ra của các yếu tố tiềm năng bên trong Phẩm chất con người chỉ được bộc lộ ra bằng năng lực ứng xử, hoạt động tương ứng Do vậy, cấu trúc của năng lực tương dung với từng thành phần của cấu trúc phẩm chất Mặt khác, có thể xem xét các góc độ thể hiện gồm: năng lực nhận thức

và năng lực hành động, năng lực tư duy lý luận và năng lực hoạt động thực tiễn, năng lực tái tạo và năng lực sáng tạo, năng lực lãnh đạo - quản lý và

năng lực chuyên môn nghiệp vụ Trong hệ thống năng lực của học sinh, sinh

viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, năng lực nhận thức, tư duy và

năng lực rèn luyện, ứng xử là những yếu tố nổi trội, liên quan trực tiếp đến kết quả học tập và rèn luyện theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo Năng lực ấy được biểu hiện tổng hợp ở các khả năng tiếp thu và tích lũy kiến thức, thông tin, khả năng chọn lọc, xử lý thông tin, vận dụng vào thực tiễn, có khả năng thích nghi với sự phát triển tri thức khoa học kỹ thuật, bản lĩnh vượt qua những khó khăn, thử thách trong học tập tại trường và đảm nhiệm cương vị công tác sau này Việc đánh giá năng lực của học sinh, sinh viên, cần đặc biệt dựa vào kết quả công việc, tính độc lập và khả năng sáng tạo trong lĩnh hội những kiến thức cơ bản, có sự hiểu biết sâu rộng, có hiểu biết cơ bản, vững chắc, có năng lực chuyên môn vững vàng, có óc phân tích, có khả năng tìm tòi, biết vận dụng những kiến thức được học vào công việc thực tế sau khi ra trường

mà là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, tuyệt nhiên không phải vì danh vọng cá nhân mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người Tài được hiểu

là năng lực của con người để giải quyết nhiệm vụ được giao phó, được thể hiện tập trung ở trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật và lý luận Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định rõ: phẩm chất, năng lực của cong người không phải sẵn

có, cũng không phải trên trời rơi xuống, mà do sự đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày để được hình thành phát triển, củng cố Với tinh thần đó, quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên cũng chính là quá trình không ngừng phấn đấu về mọi mặt để trở thành con người toàn diện về cả phẩm chất và năng lực

1.1.2 Phát triển nhân cách học sinh Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Quá trình trưởng thành của mỗi người là quá trình hình thành, phát triển

và định hình của nhân cách thông qua hoạt động thực tiễn hết sức phong phú,

đa dạng, đồng thời thông qua quá trình xử lý những quan hệ xã hội đa chiều trong cuộc sống và đặc biệt là thông qua quá trình giáo dục có mục đích, có

tính tự giác cao Như vậy, giáo dục - đào tạo là một phương thức cơ bản, là

con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất nhằm phát triển nhân cách Nghiên cứu

về quá trình phát triển nhân cách học sinh ở các nhà trường không thể tách rời

ba nhân tố quan trọng trên, cũng có nghĩa là nghiên cứu quan hệ hết sức phong phú, phức tạp và đa dạng nhiều chiều của con người với hoàn cảnh và con người với chính con người

ấy có đầy đủ, hoàn thiện đến đâu thì vẫn chỉ là điều kiện cần, bởi vì nhân cách

được hình thành cùng với sự phát triển của cá nhân cả về mặt thể chất và về những kinh nghiệm xã hội được tích hợp trong quá trình giao tiếp xã hội, chịu

sự quy định của hoàn cảnh xã hội Nếu chỉ có tiền đề sinh học không thôi thì chưa đủ để con người trở thành nhân cách đúng với ý nghĩa: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” [43, tr.11]

Đa số các nhà nghiên cứu cho rằng, khi mới sinh ra con người chỉ là một

cá thể, chưa phải một nhân cách hoàn chỉnh: "Nhân cách cũng không có sẵn bằng cách bộc lộ dần dần những xung động bản năng nguyên thủy mà một lúc nào đó đã bị kiềm chế, chèn ép"[25] Chỉ khi trải qua quá trình sống từ nhỏ đến lúc trưởng thành, con người mới dần dần lĩnh hội được nội dung nhân cách mang tính loài riêng có của con người, được chứa đựng trong các mối quan hệ xã hội có liên quan đến hoạt động sống của họ Chính trong quá trình sống, lao động, học tập, sinh hoạt… mà con người hình thành và phát triển nhân cách theo cách thức lĩnh hội các di sản văn hoá, vật chất, tinh thần do thế hệ trước truyền lại V.I Lênin từng khẳng định rằng, cùng với dòng sữa

mẹ, con người hấp thụ tâm lý, đạo đức của xã hội mà chính nó là thành viên;

và chính nhờ các mối quan hệ xã hội với giới tự nhiên, với di sản vật thể và phi vật thể do các thế hệ tạo ra, với các thành viên khác trong cộng đồng xã

19

hội mà con người gắn bó với nhau; đồng thời thông qua các hoạt động sống

mà nhân cách của con người hình thành và phát triển

Đóng vai trò điều kiện đủ của sự hình thành và phát triển nhân cách chính là hoàn cảnh xã hội Những vòng cộng đồng xã hội rộng hẹp khác

nhau, mà điển hình là gia đình, nhà trường và xã hội, với những truyền thống, những giá trị văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần khác nhau thì có sự tương tác không như nhau đối với sự phát triển nhân cách Những yếu tố về hoàn cảnh sống, phong tục tập quán, hoạt động tập thể có ý nghĩa hết sức to lớn trong sự phát triển của nhân cách, song đó là môi trường rộng, tính tổ chức không chặt chẽ nên chắc chắn hiệu quả tác động không bằng nhà trường Gia đình có tác động trực tiếp hơn so với nhà trường, song lại bị hạn chế về phương diện quảng bá các giá trị xã hội - tiền đề để nhân cách tích lũy kinh nghiệm xã hội rộng rãi Do đó, tác động của nhà trường giữ vai trò đặc biệt

với tư cách cầu nối giữa gia đình với xã hội Hơn nữa, mỗi cá nhân có một

hoàn cảnh và môi trường sống không lặp lại hoàn toàn ở cá nhân khác, và chính điều này tạo nên nét độc đáo của từng nhân cách cũng như từng lớp nhân cách Quá trình phát triển nhân cách, theo đó, diễn ra một cách biện chứng giữa hai bình diện: một là sự tương tác giữa con người với hàon cảnh

xã hội theo những quy luật khách quan, và hai là sự định hướng phát triển nhân cách theo một mô thức nhất định do từng vòng cộng đồng xã hội đặt ra Như vậy, nhân cách không phải là những cái sẵn có trong cá thể, cá nhân rồi lớn lên dần về lượng trong thời gian và không gian Nhân cách được hình thành và phát triển trong hoạt động và giao lưu của con người Chính trong trong quá trình sống, tất yếu mỗi con người phải hoạt động, giao lưu thông qua lao động, học tập, sinh hoạt, giải trí , từ đó dần dần lĩnh hội những kinh nghiệm mà nhân loại đã tích lũy được trong các hoạt động Nhưng kinh nghiệm xã hội ấy được thấm vào vốn sống của cá nhân đến mức nào là tùy theo cường độ, phạm vi tham gia của họ vào các hoạt động trong đời sống xã hội Mặt khác, sự phát triển nhân cách là một quá trình cải biến toàn bộ các tố

20

chất thể chất, tinh thần cả về lượng và chất, có tính đến đặc điểm của mỗi lứa

tuổi Đó chính là quá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi con

người, được biểu hiện qua hai nhóm dấu hiệu cơ bản: dấu hiệu phát triển về mặt tâm – sinh lý và dấu hiệu phát triển về mặt kinh nghiệm xã hội

Quan niệm về phát triển nhân cách còn phải vạch rõ phương thức và

khuynh hướng cơ bản của tiến trình phát triển Tiến trình phát triển nhân cách

con người nói chung có thể được phân định thành các giai đoạn chủ yếu sau: Giai doạn vị thành niên phát triển mạnh về thể chất và từng bước tiếp nhận những kinh nghiệm xã hội Giai đoạn thanh niên bắt đầu định hình và hoàn thiện tâm – sinh lý, phát triển những yếu tố thể chất theo hướng chuyên hóa nghề nghiệp xã hội, đồng thời tiếp thụ và phân tích các kinh nghiệm xã hội Giai đoạn trung niên ít có bước nhảy vọt về tâm – sinh lý, mà có sự định hình lớn về mặt xã hội, có thể tự khái quát hóa kinh nghiệm xã hội Giai đoạn người cao tuổi bắt đầu có sự thoái hóa về mặt thể chất, song giàu kinh nghiệm

xã hội và biết tổng kết kinh nghiệm sống, tất nhiên dễ bảo thủ và trì trệ

Từ cách tiếp cận trên, có thể lý giải quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên ở cả ba bình diện cơ bản: nội dung phát triển, phương thức phát triển và tiến trình phát triển

Trong nội dung phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao

đẳng Công nghiệp Hưng Yên, sự phát triển tâm - sinh lý trong thời gian học

tại trường tuy không bộc lộ những bước nhảy vọt lớn, song cần thấy rõ sự định hình về thể chất cùng các phẩm chất tâm lý cá nhân Đặc biệt, cần nhấn mạnh sự phát triển các yếu tố mới về mặt thể chất đáp ứng yêu cầu hoạt động của chuyên môn ký thuật theo chuyên ngành đào tạo Mặt khác, đây cũng là lớp nhân cách đang phát triển rất mạnh những phẩm chất tâm lý xã hội như: ứng xử - giao tiếp trong tập thể, thích nghi và phản biện với tâm trạng và dư luận tập thể, khẳng định vị thế cá nhân trong tập thể, chịu trách nhiệm cá nhân

và đòi hỏi quyền của cá nhân Theo đó, phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên cũng chính là quá trình tạo

21

nền tảng tâm - sinh lý cho sự khẳng định bước chuyển hẳn của họ từ lứa tuổi

vị thành niên sang lứa tuổi thanh niên

Sự phát triển kinh nghiệm xã hội trong nhân cách học sinh, sinh viên

Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên mang nội dung rất rộng lớn, bao hàm những bước nhảy vọt mạnh mẽ và liên tục, với biên độ rộng và tốc độ cao, trong đó nổi trội nhất ở những mặt cơ bản dưới đây:

Về mặt chính trị – xã hội, đó là ngày càng thấm nhuần hệ tư tưởng cách

mạng của Đảng, tự giác phấn đấu trong tổ chức chính trị – xã hội của thanh niên là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; không ngừng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống trên cơ sở những chuẩn mực giá trị đã và đang hình thành; ngày càng khẳng định và phát huy đầy đủ hơn vị thế xã hội của một công dân, ý thức đầy đủ hơn quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình Mỗi học sinh, sinh viên học tập tại trường ngày càng xác định rõ hơn mục tiêu học tập tại trường là để chuẩn bị hành trang cho các bước lập nghiệp sau này Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, trước những biến động của tình hình kinh tế, chính trị và xã hội, những tác động của cơ chế thị trường đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến tư tưởng, đạo đức và lối sống của không ít sinh viên Vì vậy, quá trình phát triển kinh nghiệm xã hội trong nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên còn bao hàm quá trình xây dựng, củng cố niềm tin, định hình về mặt chính trị – xã hội gắn với đấu tranh phê phán các phản giá trị để mỗi người sau khi ra trường có đủ phẩm chất và năng lực, vững vàng trong cuộc sống, hoà nhập được vào mọi quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, đạo đức, giao tiếp cộng đồng…

Về mặt tư duy lý luận, quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên

Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên trước hết là quá trình không ngừng nâng cao tri thức khoa học và năng lực nhân thức để hình thành thế giới quan

và phương pháp luận khoa học Trên cơ sở đó, mỗi học sinh, sinh viên không ngừng tự đổi mới cách nhìn, tầm nhìn, cách tư duy, cách nhận thức cho phù hợp, tăng khả năng lý giải, phân tích sự vận động phát triển của đời sống hiện

là quan niệm của bản thân, vị trí của bản thân trong thế giới, cũng là thái độ của con người với chính mình, với thực tại khách quan Phương pháp luận là một hệ thống các quan điểm có tính chất nguyên tắc được chủ thể lấy làm tiền

đề xuất phát cho việc lựa chọn các phương pháp tác động vho phù hợp vào đối tượng Sự định hình thế giới quan khoa học và phương pháp luận biện chứng đối với học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên không chỉ là một trong những kiến thức cơ bản cần được đào tạo, mà còn thực

sự là kim chỉ nam cho hành động, biến chuyển từ tri thức thành phương pháp, biết sử dụng tri thức một cách tổng hợp và có hệ thống, dùng phương pháp đó

để phân tích hiện tượng làm cho nhận thức đạt trình độ sâu sắc hơn

Về mặt bằng học vấn và chuyên môn nghề nghiệp, sự phát triển nhân

cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên thể hiệp tập trung ở cả quá trình không ngừng tích luỹ hệ thống kiến thức khoa học cơ bản và khoa học chuyên ngành, cũng như hệ thống kỹ năng kỹ xảo nghề nghiệp ngày càng thuần thục Bản thân nội dung chương trình đào tạo ở bậc cao đẳng và trung học tại Trường đã chứa đựng nội dung trang bị hệ thống kiến thức cơ bản, kiến thức chuyên ngành cũng như trang bị cơ bản về hệ thống kỹ năng, kỹ xảo thực hành chuyên môn Mức độ thấm sâu của hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo ấy vào người học là tiêu chí cơ bản hàng đầu đánh dấu sự phát triển nhân cách học sinh, sinh viên về mặt bằng học vấn và

23

chuyên môn nghề nghiệp Tinh thần hăng say học tập và tích cực rèn luyện là tiền đề cực kỳ cần thiết để học sinh, sinh viên không ngừng nâng cao trình độ trí tuệ và tay nghề chuyên môn, tích luỹ năng lực thật sự nhằm chuẩn bị cho công việc, đồng thời có khả năng tìm tòi, phát huy sáng kiến, cải tiến công tác đưa đến năng suất, hiệu quả cao trong công việc chuyên môn sẽ đảm nhiệm sau này

Phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng

Công nghiệp Hưng Yên thể hiện ở cả hai bình diện lớn: tích luỹ dần về lượng

và nhảy vọt về chất qua các giai đoạn nhất định Dưới góc độ khác, phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên thể hiện qua các mối tương tác từ quá trình giáo dục – đào tạo của trường cũng như từ các nhân tố của môi trường sư phạm và môi trường xã hội Có thể nói, sự phát triển nhân cách ở học sinh, sinh viên nhà trường là quá trình biện chứng của sự nảy sinh và giải quyết các vấn đề trong toàn bộ các hoạt động sống, học tập và giao tiếp, là quá trình tự thân vận động một cách tích cực của học sinh đáp ứng nhu cầu hiểu biết của cá nhân và đáp ứng các yêu cầu của nhà trường cũng như của xã hội

Trước hết, phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường

Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên là sự cụ thể hoá các quy luật chung của quá

trình phát triển nhân cách Đó là quy luật về sự phụ thuộc của quá trình phát

triển nhân cách vào các phương diện đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội…; quy luật về sự phụ thuộc của quá trình phát triển nhân cách vào mặt bằng dân trí và trình độ phát triển giáo dục của quốc gia; đặc biệt là những quy luật nội tại của sự hình thành và phát triển nhân cách, trực tiếp và

tập trung nhất ở quy luật nhập thân văn hoá Có thể nói nhân cách con người

không bao giờ chỉ hình thành một lần là hoàn chỉnh, mà quá trình hình thành,

phát triển diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời mỗi con người Các nhà nghiên

cứu thường căn cứ theo các giai đoạn phát triển của đời người để phân chia các giai đoạn phát triển nhân cách và tìm ra các phương thức phát triển phù

24

hợp với từng độ tuổi Như Khổng Tử từng khái quát: tam thập nhi lập (ở độ tuổi ba mươi thì lập thân), tứ thập nhi bất hoặc (ở độ tuổi bốn mươi thì có độ khẳng định lớn đối với mỗi quyết định của bản thân), ngũ thập nhi tri thiên mệnh (ở độ tuổi năm mươi có khả năng lớn trong tổng kết kinh nghiệm sống), lục thập nhi nhĩ thuận (ở độ tuổi sáu mươi thường dồn tâm lực để bảo ban con cháu)… Theo đó, có thể coi phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên của Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên tương ứng với độ tuổi

chuẩn bị lập thân, với cách thức từng bước định hình là chủ yếu

Đặc biệt, phương thức phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường

Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên tập trung thể hiện ở sự tác động trực tiếp

của các nhân tố sư phạm trong phạm vi nhà trường như: giáo dục - đào tạo;

sinh hoạt cộng đồng; hoạt động và rèn luyện của học sinh, sinh viên; giao tiếp

sư phạm và giao tiếp thông thường , trong đó giáo dục - đào tạo giữ vai trò chủ đạo Việc nhà trường luôn quan tâm đến công tác giáo dục tổng hợp luôn tạo động lực quan trọng không chỉ góp phần nâng cao trình độ nhận thức của học sinh, sinh viên, phát triển năng lực tưy duy và năng lực thực tiễn, mà còn trực tiếp thúc đẩy quá trình phát triển toàn diện nhân cách học sinh, sinh viên

một cách đúng hướng Đó là hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh, sinh viên, là quá trình đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học theo

hướng phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người học, là quá trình

mở rộng các hình thức tự quản của học sinh, sinh viên…

Tiến trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên.Trường Cao đẳng

Công nghiệp Hưng Yên thể hiện ở những tiêu chí được đánh giá qua các giai đoạn học tập tại trường Về thực chất, quá trình phát triển đó được phân định

rõ theo các năm học của học sinh, sinh viên

Năm thứ nhất ứng với thời kỳ bước đầu hình thành nhân cách học sinh trung học, sinh viên cao đẳng của mỗi người Do thay đổi môi trường sống,

học tập sinh hoạt, nhiều học sinh, sinh viên phải sống xa gia đình, phải tự nỗ lực phấn đấu, rèn luyện nên khá nhiều thuộc tính nhân cách ở họ có thay đổi

25

lớn Trong năm thứ nhất, học sinh, sinh viên được tiếp cận với những môn học cơ sở nhằm trang bị nền tảng lý luận và phương pháp luận để tạo tiền đề học tốt các môn học chuyên ngành trong các năm tiếp sau Tất nhiên, so với bậc học phổ thông thì các môn học này bao gồm hệ thống tri thức với những khái niệm trừu tượng, khái quát, có nội dung phong phú, sâu sắc hơn nhiều lần, do đó đòi hỏi học sinh, sinh viên phải thay đổi hẳn cách học Đồng thời,

sự phong phú về nội dung từng môn học làm cho khối lượng tri thức mà học sinh, sinh viên có thể lĩnh hội được tăng lên nhiều lần, mở ra rất rộng về tầm hiểu biết Bên cạnh đó, để thích nghi với môi trường mới nhằm dồn tâm sức học tập, rèn luyện và từng bước hoàn thiện phẩm chất đạo đức của mình, ngoài sự giúp đỡ của gia đinh, thầy cô và bạn bè, từng học sinh, sinh viên luôn phải có sự tự nỗ lực cao độ, tự mình học hỏi cách sống, tự tìm cách hòa nhập, rèn giũa lối sống thể, học cách cư xử lành mạnh, văn minh và có tính trí tuệ, tính văn hoá cao, tích cực tham gia các hoạt động do lớp, trường phát động…

Năm thứ hai ứng với thời kỳ định hình nhân cách học sinh, sinh viên của

mỗi người Học sinh, sinh viên bắt đầu vào học các môn chuyên ngành và ở một mức độ nhất định đã có sự ổn định tương đối về mặt phát triển trí tuệ, cả

về nội dung tri thức khoa học và cả về phương pháp tư duy Đây cũng là thời

kỳ học sinh, sinh viên khẳng định rõ hơn xu hướng nghề nghiệp, bắt đầu tích luỹ những kinh nghiệm cần thiết cho việc từng bước làm quen và trau dồi tay nghề chuyên môn kỹ thuật của mình Các kinh nghiệm xã hội khác cũng đã có bước tích luỹ lớn, bởi sau một năm tự phấn đấu, trèn luyện trong môi trường tập thể, học sinh, sinh viên tỏ ra trưởng thành hơn Quá trình học tập, rèn luyện, giao tiếp trong nhà trường còn được mở thông với môi trường xã hội qua các hoạt động bổ ích giúp học sinh, sinh viên từng bước tích luỹ vốn sống, khẳng định vị thế công dân trong xã hội, tự tin hơn, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm về quá trình hoàn thiện nhân cách của mình

26

Năm thứ ba ứng với thời kỳ từng bước chuyển hoá từ nhân cách học sinh, sinh viên thành nhân cách theo mô hình mục tiêu đào tạo – nguồn nhân lực trong hệ thống kinh tế - xã hội của mỗi người Cùng với việc hoàn thành

việc tiếp thụ khối lượng tri thức khoa học chuyên ngành và hệ thống kỹ năng,

kỹ xảo chuyên môn thì đạo đức nghề và tình cảm nghề nghiệp của họ ngày càng được phát triển Với kết quả tích luỹ từ các năm học trước cùng sự nhảy vọt về chất lượng học tập và rèn luyện ở năm học cuối khoá, mỗi học sinh, sinh viên không chỉ có được trình độ chuyên môn và tay nghề cao hơn, vững vàng hơn mà còn có bước phát triển mới về năng lực tư duy Đặc biệt, do đứng trước khả năng phải độc lập chịu trách nhiệm về tương lai phát triển của mình trong hệ thống kinh tế – xã hội quốc dân, đồng thời chuẩn bị bước vào điều kiện sống, điều kiện hoạt động xã hội mới, mỗi học sinh, sinh viên đều cần chuẩn bị hành trang theo vị thế xã hội cao hơn so với nhân cách đang có của mình Chỉ khi ý thức được sự thay đổi này thì mỗi học sinh, sinh viên mới thực sự tích cực tự chuyển hoá cho phù hợp với yêu cầu sắp tới, làm cho nhân cách của mình không chỉ được phát triển phong phú hơn so với các năm học

trước, mà còn tiếp cận dần đến nhân cách chủ nhân ông đích thực của đất

nước

Như vậy, sự phát triển nhân cách học sinh, sinh viên trong thời gian học tại trường là giai đoạn rất quan trọng của toàn bộ quá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người Có thể coi đây như một dấu gạch nối quan trọng, trong đó bao hàm sự chuyển hoá từ nhân cách lứa tuổi vị thành niên sang nhân cách lứa tuổi thanh niên; từ mặt bằng dân trí phổ thông sang mặt bằng trí tuệ chuyên biệt gồm hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp theo chuyên môn được đào tạo; từ trách nhiệm của một thành viên trong gia đình là chủ yếu thành trách nhiệm công dân hoàn chỉnh với đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lý độc lập Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu về nhân cách thì quá trình phát triển nhân cách trước tuổi ba mươi vẫn chưa phải thời kỳ ổn định nhất, mang tính độc lập cao nhất Do vậy, trong giai đoạn này, để giúp

27

học sinh, sinh viên phát triển nhân cách tốt thì giáo dục - đào tạo có vai trò vô cùng quan trọng và cần thiết

Từ các phương diện trên cho thấy, phát triển nhân cách học sinh, sinh

viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên là quá trình cải biến toàn diện

về chất cả tâm - sinh lý và kinh nghiệm xã hội thông qua hoạt động sống, học tập, rèn luyện giao tiếp mà trực tiếp và chủ yếu bằng phương thức giáo dục – đào tạo trong phạm vi nhà trường, đồng thời là quá trình tự thân vận động tích cực của học sinh, sinh viên, liên tục phát triển và được định hình qua từng năm học, nhằm đáp ứng mô hình mục tiêu đào tạo của nhà trường

1.2 Thực chất phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

1.2.1 Vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Giáo dục và đào tạo là những hiện tượng đặc biệt chỉ có trong xã hội loài người, ở đâu có con người thì ở đó có giáo dục Khi nào loài người còn tồn tại

thì khi đó còn giáo dục và đào tạo Giáo dục – đào tạo theo nghĩa chung nhất

là sự định hướng của thế hệ trước cho sự phát triển của thế hệ sau bằng sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người một cách có mục đích, kế hoạch nhằm hình thành và phát triển nhân cách nhanh hơn Ý thức được tầm quan trọng đó của giáo dục và đào tạo, Đảng ta đã có nhiều nghị quyết về vấn đề này Tại Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương khoá VIII, Đảng đã khẳng định: “Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”[17, tr.107] Tiếp đó, Đảng còn có một nghị quyết riêng (Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII) chuyên bàn về giáo dục – đào tạo

Đào tạo là quá trình dạy dỗ, rèn luyện để các cá nhân trở thành những

người có năng lực, phẩm chất và khả năng theo những tiêu chuẩn nhất định để

họ có thể làm tròn những công việc, những nghề nghiệp nhất định Giáo dục

28

là quá trình hoạt động phối hợp thống nhất giữa chủ thể (nhà giáo dục) và đối tượng (người được giáo dục) nhằm hình thành phát triển nhân cách theo

những yêu cầu của xã hội Khi khoa học và công nghệ phát triển thì giáo dục

và đào tạo càng có vai trò quyết định đối với sự phát triển con người và sự

tăng trưởng kinh tế - xã hội Vì xét cho đến cùng công nghệ mới được sáng tạo hay cải tiến và có thể được chuyển giao khi có nhân tài, có nguồn nhân lực được đào tạo tốt Do vậy, đầu tư cho giáo dục - đào tạo nhằm nâng cao trí tuệ, tri thức, kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực là sự lựa chọn đúng đắn và cần thiết, có tính tất yếu đối với sự phát triển của con người trong giai đoạn hiện nay Đây là quá trình tác động tự giác có mục đích, có nội dung, phương pháp được lựa chọn, tổ chức khoa học giúp cho mọi cá nhân chiếm lĩnh được kinh nghiệm, những giá trị xã hội của nhân loại bằng con đường ngắn nhất

Đối với cách mạng nước ta, mục tiêu của giáo dục - đào tạo là nhằm tạo

ra những công dân tốt, những cán bộ tốt, những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta Tuy nhiên, muốn đạt được những mục tiêu đó thì nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạo phải toàn diện

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Trong việc giáo dục và học tập phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa,

kỹ thuật, lao động sản xuất”[45, tr.90] Mục đích của việc học tập, theo Người, là để sửa chữa tư tưởng, tu dưỡng đạo đức, nhân cách để tin tưởng, để thực hành Do đó phải học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau Như vậy, học với mục đích trước mắt là để có kiến thức, chuyên môn tốt, có tay nghề giỏi, làm việc có hiệu quả, có năng suất cao; học với mục tiêu lâu dài là để làm người Trong chiến lược trồng người, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ có tri thức văn hóa, khoa học kỹ thuật giỏi, có đạo đức cách mạng làm cho họ là những người kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta Người coi đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa chiến lược để đảm bảo thắng lợi của

29

cách mạng nước ta Trong mọi hoàn cảnh, dù khó khăn đến mấy cũng phải tạo điều kiện tốt nhất cho thanh niên được học tập, giúp cho thanh niên có kiến thức, phát triển toàn diện nhân cách Nói tới vai trò của giáo dục - đào tạo

trong phát triển nhân cách, trong Nhật ký trong tù, Người đã viết: Hiền dữ phải đâu là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên

Giáo dục - đào tạo giữ vai trò chủ đạo đối với quá trình hình thành và

phát triển nhân cách, bởi vì nó được thực hiện theo định hướng thống nhất, vì

mục đích xây dựng nên mẫu hình nhân cách lý tưởng mà xã hội đang yêu cầu

Trong ba lực lượng giáo dục là gia đình, nhà trường và xã hội, giáo dục gia

đình được tiến hành sớm nhất, từ khi con người cất tiếng khóc chào đời, tạo

nên những phẩm chất nhân cách đầu tiên rất quan trọng, làm nền tảng cho

giáo dục nhà trường Giáo dục nhà trường có vai trò, vị trí vô cùng quan

trọng thông qua chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạo để trực tiếp giúp học sinh, sinh viên hình thành phẩm chất và năng lực, đấu tranh

ngăn ngừa những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường bên ngoài Giáo dục xã

hội thông qua các đoàn thể nhân dân, các tổ chức nhà nước với thể chế chính

trị, pháp luật, văn hóa, đạo đức… góp phần thúc đẩy quá trình phát triển nhân cách toàn diện theo yêu cầu của xã hội

Ở nước ta hiện nay, giáo dục - đào tạo có vai trò rất lớn trong việc phát triển nhân cách con người và thúc đẩy sự phát triển của xã hội, có vị trí quan trọng trong chiến lược xây dựng con người, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Bảng giá trị nhân cách mà sự nghiệp giáo dục - đào tạo xây dựng là bảng giá trị nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp giáo dục – đào tạo có nhiệm vụ liên tục tạo nên các thế hệ công dân mới với đầy đủ tài năng, phẩm chất và bản lĩnh Những yếu tố đó của con người không phải xuất hiện ngẫu nhiên, tự phát mà phải phải trải qua quá trình đào tạo bài bản, công phu, có hệ thống Vì vậy, đầu tư cho giáo dục – đào tạo là đầu tư cơ bản để phát triển nhân cách con người, phát triển kinh tế - xã hội

30

Đối với Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, giáo dục - đào tạo là

một trong những hoạt động cơ bản của nhà trường, vừa là điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện, vừa là yếu tố cơ bản trong thực hiện mục tiêu đào tạo cũng như trong nội dung giáo dục của nhà trường Cả công tác giáo dục tổng hợp và công tác đào tạo đều được tổ chức chặt chẽ với nhiều nội dung, hình thức phong phú, đa dạng: giáo dục tại trường gắn kết với giáo dục

ở gia đình và giáo dục của toàn xã hội; đào tạo nội khóa kết hợp với sinh hoạt

sư phạm ngoại khóa; giảng dạy lý thuyết đi đôi với tăng cường tổ chức thực hành và thực tập; trang bị tri thức gắn với chuẩn bị chuyên môn nghiệp vụ và rèn luyện chính trị - đạo đức – văn hoá… Sự tác động của giáo dục - đào tạo đén quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên thể hiện ở nhiều khía cạnh

Thứ nhất, giáo dục - đào tạo của Trường thông qua các môn học góp

phần trang bị hệ thống kiến thức toàn diện và phương pháp tư duy, không ngừng nâng cao trình độ nhận thức cho học sinh, sinh viên từ trình độ nhận

thức thông thường lên trình độ tiếp cận nhận thức khoa học Bằng việc truyền

thụ những khái niệm khoa học cơ bản, có tính hệ thống và logic, công tác giáo dục – đào tạo của Trường góp phần làm cho quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh, sinh viên được chuyển hoá từ tự phát sang tự giác Phương pháp dạy của giáo viên và phương pháp học của học sinh, sinh viên đều có sự chuyển hoá vượt xa so với bậc học trung học phổ thông Do vậy, học sinh, sinh viên của Trường không thể tiếp thụ kiến thức theo kiểu áp đặt một chiều, mà bước đầu đi sâu vào bản chất khoa học của nội dung môn học, đồng thời bước đầu hình thành được phương pháp tư duy khoa học

Thứ hai, giáo dục - đào tạo của Trường tập trung phát triển năng lực chuyên môn của học sinh, sinh viên Đây là sự gặp gỡ giữa nhu cầu phát triển

nhân cách con người theo hướng học để làm việc với mục tiêu yêu cầu đào

tạo đặc trưng của Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên Do vậy, công

tác giáo dục - đào tạo của Trường không chỉ nhằm trang bị kiến thức nền và

31

hệ thống kiến thức chuyên ngành, mà còn tập trung trang bị tay nghề chuyên môn như một tố chất bắt buộc của học sinh, sinh viên để khi ra trường vững vàng về hệ thống kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, có tiềm năng tiếp tục phát triển kiến thức chuyên môn, nâng cao tay nghề và ứng dụng tốt những kiến thức đã được học vào công việc, đáp ứng tốt nhu cầu cho xã hội

Thứ ba, giáo dục - đào tạo của Trường góp phần xây dựng hệ tư tưởng cách mạng cho học sinh, sinh viên Thông qua quá trình giáo dục – đào tạo tại

trường, học sinh, sinh viên hình thành thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, nhận thức ngày càng tốt hơn chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, có khả năng đánh giá đúng các hiện tượng chính trị - xã hội, vững vàng về tư tưởng – lý luận và biết đấu tranh phê phán các luận điệu chính trị phản động Cùng với việc giúp học sinh, sinh viên hình thành, phát triển những giá trị văn hoá cách mạng, các giá trị truyền thống tốt đẹp của quê hương, ý thức tự lực tự cường và lòng

tự tôn dân tộc với tư cách các thuộc tính phẩm chất tốt đẹp của mình, công tác giáo dục – đào tạo của Trường còn góp phần hình thành ở học sinh, sinh viên tinh thần dũng cảm đấu tranh góp phần bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp ấy

Thứ tư, giáo dục - đào tạo của Trường góp phần xây dựng những giá trị đạo đức, bồi dưỡng lối sống đẹp, phát huy tình cảm, ý thức trách nhiệm của

học sinh, sinh viên khi ngồi học trên nghế nhà trường cũng như khi là người cán bộ, công nhân viên tương lai Thông qua quá trình giáo dục – đào tạo, nhà trường không chỉ dừng lại ở việc trang bị cho học sinh, sinh viên về mặt bằng học vấn, mà còn góp phần hình thành những quan điểm, quy tắc, chuẩn mực đạo đức cơ bản Nhờ đó học sinh, sinh viên biết tự đánh giá ý thức và hành vi của mình trong các mối quan hệ xã hội, lựa chọn cho mình những hành vi ứng

xử phù hợp, đồng thời biết phân biệt cái đúng, cái sai, lên án và đấu tranh chống lại thói hư, tật xấu, Những nội dung giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức trong nhân cách học sinh, sinh viên, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa

32

thầy và trò, giáo dục những thói quen ứng xử văn hóa trong tập thể học sinh, sinh viên đều được đưa vào các hình thức dạy học, các phong trào thi đua, các cuộc vận động của trường Điều đó góp phần gắn liền giáo dục đạo đức với giáo dục chính trị - tư tưởng và nâng cao hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo… nhằm hình thành, phát triển nhân cách toàn diện của học sinh, sinh viên, nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

Thứ năm, giáo dục - đào tạo của Trường tạo tiền đề tiên quyết để tiếp tục định hướng phát triển nhân cách học sinh, sinh viên sau khi ra trường Trong

môi trường giáo dục - đào tạo của Trường, mỗi học sinh, sinh viên không chỉ từng bước hình thành, phát triển những phẩm chất tốt đẹp, cải biến những nét tính cách, hành vi, phẩm chất lệch lạc, không phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường, mà còn có tiền đề để tiếp tục tự vạch ra chiều hướng, mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách phù hợp với hệ thống chuẩn mực

xã hội cũng như yêu cầu của chuyên môn nghề nghiệp sau này

1.2.2 Nội dung và tính quy luật phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

Từ vai trò cực kỳ quan trọng của giáo dục – đào tạo đối với quá trình hình thành, phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, có thể thấy việc phát huy mạnh mẽ vai trò ấy là cực kỳ cần thiết Tuy nhiên, trước hết cần làm rõ nội hàm của khái niệm “phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công

nghiệp Hưng Yên” bằng việc xác định những nội dung cơ bản của nó

Phát huy vai trò giáo dục – đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh,

sinh viên thể hiện ra với tư cách một quá trình nỗ lực phấn đấu có tổ chức của

các chủ thể trong việc hướng toàn bộ hoạt động giáo dục – đào tạo cùng các hoạt động khác của nhà trường vào quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Các chủ thể của quá trình phát huy đó bao gồm: các cấp lãnh đạo,

quản lý nhà trường như Đảng uỷ và Ban Giám hiệu, lãnh đạo các phòng,

33

khoa, ban; các tổ chức đảng và tổ chức đoàn thể như chi bộ, công đoàn, đoàn thanh niên, hội phụ nữ…; đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý; cùng đội ngũ học sinh, sinh viên Tuỳ theo cương vị, chức trách và nhiệm vụ cụ thể khác nhau mà mỗi chủ thể có vị trí, vai trò khác nhau, nhưng được hợp thành nỗ lực tổng hợp của nhà trường trong việc hướng toàn bộ các nội dung của công tác giáo dục - đào tạo cũng như nội dung của các hoạt động xã hội diễn ra tại Trường vào quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên

Nội dung phát huy vai trò giáo dục – đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh, sinh viên trước hết thể hiện ở việc làm cho công tác đào tạo, giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh, sinh viên thể hiện đúng chức năng

xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học, hình thành và phát triển tư tưởng chính trị, pháp luật, đạo đức… đúng đắn Kết quả quá trình

giảng dạy và học tập phải đạt tới làm cho học sinh, sinh viên có hiểu biết chung về thể giới, về quy luật phát triển của tự nhiên, xã hội, con người; hiểu

rõ và đúng về các vấn đề quốc tế cấp thiết (hòa bình, môi trường, dân số, tệ nạn xã hội ) mà loài người hiện nay đang hợp tác giải quyết Trên cơ sở đó, phải làm cho mỗi người tự xác định đúng đắn lý tưởng phấn đấu và các giá trị

xã hội cơ bản như lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, phát triển toàn diện và hài hòa nhân cách, nắm vững và kiên định đường lối đổi mới đất nước, xác định rõ quyền và nghĩa vụ công dân trong xây dựng bảo vệ Tổ quốc… Công tác giáo dục – đào tạo của nhà trường cần tập trung giáo dục học sinh, sinh viên thái độ tôn trọng và tự giác chấp hành đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, kỷ cương pháp luật cũng như các nội quy, quy định của tập thể, của nhà trường và các tổ chức khác, thực hiện tốt quyền công dân, dám đấu tranh chống mọi hiện tượng tiêu cực trong xã hội

Toàn bộ công tác giáo dục – đào tạo cũng như mọi hoạt động khác do

nhà trường tổ chức cần hướng vào việc giáo dục cho học sinh, sinh viên

những giá trị đạo đức cơ bản của con người mới xã hội chủ nghĩa Kết quả và

hiệu quả giáo dục – đào tạo cũng như mọi hoạt động của nhà trường cần được

34

thẩm định bằng phẩm chất đạo đức và năng lực ứng xử đạo đức của học sinh, sinh viên Đó là biết nhận ra và trân trọng các giá trị đích thực của xã hội, cộng đồng, gia đình và con người, lao động và thiên nhiên; biết vận dụng các nguyên tắc và các phạm trù cơ bản của đạo đức trong việc phân tích, xử lý các tình huống đạo đức, đánh giá các hành động đạo đức của bản thân và những người xung quanh; biết rèn luyện để hoàn thiện nhân cách của bản thân; biết sống và làm việc trong quan hệ đoàn kết, hợp tác, tôn trọng lẫn nhau, giúp nhau cùng phát triển; biết thể hiện những hành vi ứng xử có văn hóa Quá trình giáo dục – đào tạo tại trường còn phải tạo tiền đề cần thiết để học sinh, sinh viên tiếp tục rèn luyện và tu dưỡng đạo đức trong quá trình công tác sau khi ra trường, giữ gìn và tôn tạo những phẩm chất quý báu đã được giáo dục, rèn giũa như đức tính trung thực, cần kiệm liêm chính, dũng cảm, khiêm tốn, ham học, ham làm, sống có lý tưởng, hoài bão cao đẹp, có mục đích, có kế hoạch và có ý chí, nghị lực quyết tâm vươn lên, có thói quen nói đi đôi với làm, ứng xử văn minh, lịch sự, có văn hóa…

Giáo dục – đào tạo tại trường cũng phải tập trung làm cho mỗi học sinh,

sinh viên biết tự nâng cao nhận thức và làm theo các chuẩn mực văn hoá

Qua quá trình được đào tạo, mỗi học sinh, sinh viên hiểu được các kỹ năng,

kỹ xảo vận động và phát triển các tố chất thể lực; biết rèn luyện thân thể theo tiêu chuẩn quy định, có khả năng tự điều chỉnh bản thân cho phù hợp để tham gia có hiệu quả các hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt ở lớp, trường, địa phương Quá trình giáo dục của nhà trường giúp học sinh, sinh viên hiểu đúng

và lựa chọn chính xác những chuẩn mực cái đẹp trong đời sống và lao động, trong thiên nhiên và con người, trong văn học và nghệ thuật; có khả năng học tập theo quy luật của cái đẹp, thể hiện được chuẩn mực của lối sống văn minh, nói lời hay, cử chỉ đẹp Cùng với việc giáo dục xây dựng cho học sinh có năng lực tham gia một vài loại hình văn học nghệ thuật như: làm thơ, vẽ, đóng kịch, hát, múa , cần xây dựng cho họ ý thức bảo vệ môi trường, các công trình văn hoá công cộng; có thái độ không khoan nhượng trước mọi biểu hiện

35

thiếu văn hóa và phản thẩm mỹ ở mọi nơi, mọi lúc, dám đấu tranh chống mọi hoạt động tiêu cực trong cuộc sống của con người và xã hội

Phát huy vai trò của giáo dục – đào tạo trong việc hình thành, phát triển

nhân cách học sinh, sinh viên thể hiện trực tiếp nhất trong giáo dục về học

vấn và chuyên môn Đây là nhiệm vụ trung tâm của quá trình giáo dục – đào

tạo tại trường, song cần được đặc biệt quan tâm hướng vào hình thành các yếu

tố cơ bản về phương pháp nhận thức khoa học, phương pháp học của từng môn học, về kinh nghiệm hoạt động tìm tòi, sáng tạo trong hoạt động nhận thức… Đó cũng chính là quá trình hình thành kỹ năng tư duy lôgíc và diễn đạt lôgíc; phát triển kỹ năng ghi nhớ, tái hiện, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát và vận dụng tổng hợp kiến thức để giải quyết các vấn đề; khuyến khích học sinh, sinh viên tự học, tự hoàn thiện từng bước vốn hiểu biết của mình

Điều đó cũng có nghĩa là, toàn bộ các hoạt động ngoài quy trình đào tạo cũng cần hướng vào trang bị nhận thức toàn diện cho học sinh, sinh viên, làm cho mỗi người tập làm quen với phương châm không chỉ học tập từ sách vở, mà

còn phải học tập từ cuộc sống

Đặc biệt, việc giáo dục hướng nghiệp được tiến hành thường xuyên và

chặt chẽ thì mới bảo đảm phát huy được vai trò của giáo dục – đào tạo trong

việc hình thành, phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Đó là làm cho học sinh, sinh viên không chỉ có hiểu biết cơ bản về kỹ năng nghề nghiệp mà còn

có định hướng nghề nghiệp đúng đắn Thông qua quá trình giáo dục – đào tạo, cần làm cho học sinh, sinh viên có hiểu biết về quản lý kinh tế và hoạch toán kinh tế, phát triển tư duy kinh tế; hiểu về vệ sinh lao động nghề nghiệp, về các quy tắc bảo hộ an toàn lao động Đồng thời, cần làm cho họ biết cách thực hiện quy trình công nghệ của một nghề phổ thông; biết cách tổ chức lao động

kỹ thuật, trước hết là lao động học tập hợp lý ngay tại trường và biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào cuộc sống Đào tạo hướng nghiệp còn phải góp phần rèn giũa học sinh, sinh viên về đức tính yêu lao động, quý trọng người lao động và sản phẩm lao động; lao động theo tác phong công nghiệp; có tinh

36

thần vươn lên, phấn đấu trong học tập, lao động, phát huy sáng kiến, cải tiến

kỹ thuật; có ý thức tổ chức kỷ luật, có trách nhiệm trong công việc

Như vậy, phát huy vai trò giáo dục – đào tạo trong phát triển nhân cách

học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên là tổng thể những tác động sư phạm tự giác, tích cực của các chủ thể, nhằm làm cho quá trình giáo dục – đào tạo cùng mọi hoạt động của nhà trường được hướng vào mục đích hình thành, phát triển nhân cách của học sinh, sinh viên theo mục tiêu, mô hình giáo dục - đào tạo

Quá trình phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên không phải diễn ra một

cách chủ quan, duy ý chí, mà tuân theo tính quy luật khách quan của nó

Điều đó thể hiện rõ ở các vấn đề có tính quy luật dưới đây

Phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh

ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên là quá trình phụ thuộc vào mô hình mục tiêu, chương trình, nội dung, phương thức giáo dục - đào tạo

Mô hình mục tiêu đào tạo của Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên

là tạo ra nguồn nhân lực có đủ phẩm chất và năng lực mà xã hội mong đợi Trước hết, đó là mô hình về trình độ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ nghề nghiệp mà người tốt nghiệp cao đẳng, trung học chuyên nghiệp phải đạt được để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ hoạt động nghề nghiệp của mình sau khi ra trường Đồng thời, mô hình mục tiêu đào tạo của Trường còn bao gồm những yêu cầu cơ bản về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, chuyên môn, tay nghề và sức khỏe đối với người tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp Do vậy, bản thân mô hình mục tiêu đào tạo của Trường

đã hàm chứa giá trị nền tảng trong nhân cách học sinh, sinh viên, đồng thời cũng chính là bảng chuẩn giá trị nhân cách mà toàn bộ sự nỗ lực của công tác giáo dục – đào tạo cũng như mọi hoạt động của nhà trường phải hướng đến

37

Trong từng giai đoạn phát triển, mô hình mục tiêu đào tạo của Trường được phân định thành hệ thống mục tiêu đào tạo theo chiều ngang, tức là theo các ngành hay chuyên ngành đào tạo Ứng với mục tiêu đào tạo xác định của

từng ngành là một phân hệ về chương trình, nội dung thích hợp nhằm đạt mô

hình mục tiêu chung Nội dung đào tạo được thể hiện trong chương trình đào tạo là những yếu tố tri thức khoa học và thực tiễn, kinh nghiệm mà loài người

đã tích lũy, nay được lựa chọn phù hợp để người học tiếp thu và hình thành những thuộc tính nhân cách theo mục tiêu đào tạo đề ra Nói cách khác, chương trình, nội dung đào tạo chính là sự cụ thể hóa mô hình mục tiêu đào tạo Trong việc xây dựng chương trình, nội dung cần chú ý đến việc lựa chọn

và sắp xếp, cấu trúc nội dung sao cho đảm bảo được các yêu cầu cả khoa học, thực tiễn và sư phạm Ở từng ngành, mục tiêu đào tạo cần phải được chi tiết hóa theo chiều dọc thành mục tiêu dạy học theo tầng bậc, từ môn học đến từng môn học, chương mục cụ thể hơn, phù hợp hơn Điều này rất phức tạp,

vì vậy mô hình mục tiêu, nội dung, chương trình đào tạo phải được các chuyên gia và các giáo viên xây dựng theo một quy trình chặt chẽ, khoa học

để đảm bảo sự phù hợp với nhu cầu thực tế Mục tiêu và nội dung, chương trình đào tạo đối với một ngành đào tạo là vấn đề cốt lõi trong mô hình đào tạo của ngành, được xây dựng và thực hiện trên cơ sở của mô hình nhân cách

và mô hình hoạt động của từng giai đoạn, từng bậc học tại Trường

Nhìn duới góc độ một trong những động lực cơ bản của quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên, việc xây dựng mô hình mục tiêu đào tạo

và nội dung, chương trình đào tạo phải xuất phát từ mô hình hoạt động của nguồn nhân lực cần đào tạo, nhất là hoạt động lao động nghề nghiệp mà người học phải thực hiện Mô hình hoạt động ấy trước hết phải xác định rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ công việc của người lao động ở từng vị trí sẽ đảm nhiệm sau này Việc xác định đó có tầm quan trọng đặc biệt nhằm phát huy vai trò giáo dục – đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh, sinh viên ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên Bởi lẽ, nội dung, chương trình là khâu

38

quan trong nhất của hoạt động dạy và học, song đó là biểu hiện sự lượng hóa tri thức cần được giáo dục, xác định giói hạn, trình độ của đối tượng được đào tạo Cho nên, việc xác định đúng mắt khâu này cho phép gắn chặt hơn nữa công tác giáo dục - đào tạo của nhà trường với việc tự học tập, rèn lụyên chuyên môn nghiệp vụ của học sinh, sinh viên Đồng thời, điều đó cũng cho phép phát huy mạnh mẽ vai trò vai trò giáo dục – đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh, sinh viên ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên Chương trình và cách thực hiện chương trình đào tạo của nhà trường thể

hiện ở hệ thống giáo trình các bộ môn Giáo trình không chỉ là tài liệu giảng

dạy mang tính pháp lệnh của giáo viên, mà còn trở thành tài liệu định hướng

và hỗ trợ cho quá trình tự học, tự phát hiện, tự lĩnh hội tri thức mới và thực hành theo năng lực của học sinh, sinh viên Việc tiến hành đổi mới nội dung

chương trình đào tạo gắn với đổi mới hệ thống giáo trình các bộ môn không

chỉ nhằm hướng tới việc thực hiện yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo, mà còn góp phần đổi mới quá trình hình thành, phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Nếu xác định nội dung đào tạo dàn trải, quá tải thì chất lượng học tập của học sinh, sinh viên không được cải thiện, việc học tập trở nên nặng nề, căng thẳng, ảnh hưởng đến sức khỏe Ngược lại, việc thiết kế nội dung quá giản lược, nghèo nàn thì không những không đảm bảo được các nguyên tắc giáo dục – đào tạo, mà còn làm triệt tiêu niềm hướng thú, say mê của học sinh, sinh viên đối với việc học tập Tất cả các động thái ấy rõ ràng ảnh hưởng trực tiếp theo chiều hướng tiêu cực đến quá trình hình thành, phát triển nhân cách của học sinh, sinh viên và để lại hậu quả lâu dài

Khi đã xác định đúng đắn nội dung chương trình đào tạo thì vấn đề xác

định và thực hiện một phương thức đào tạo phù hợp trở thành khâu có tính

quyết định chất lượng đào tạo Đó cũng là mắt khâu hết sức cơ bản để phát huy được vai trò của giáo dục – đào tạo trong hình thành, phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Khi triển khai thực hiện chương trình, các giáo viên được chủ động lựa chọn các phương pháp thích hợp với từng đối tượng sinh viên để

39

tổ chức, hưỡng dẫn sinh viên tự học, tự phát hiện và chiếm lĩnh tri thức mới Trên thực tế, các bài giảng được thiết kế và thi công một cách có tâm huyết, các hình thức dạy học tiên tiến và hợp lý, các phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên, các phương tiện dạy học chất lượng cao và phù hợp… không những làm cho học sinh, sinh viên nâng cao chất lượng tiếp thụ kiến thức, mà còn từng bước hình thành, phát triển năng lực tư duy, đồng thời tạo thêm hứng thú học tập Đó chính là những nội dung hết sức cơ bản của quá trình phát triển nhân cách học sinh, sinh viên, đồng thời biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

Từ sự phân tích trên cho thấy, để phát huy mạnh mẽ vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, nhất thiết cần xác định đúng đắn và thực hiện nghiêm túc mô hình mục tiêu, chương trình, nội dung, phương thức giáo dục - đào tạo Cùng với việc hiện đại hóa nội dung đào tạo, đổi mới phương thức đào tạo, cần điều chỉnh hợp lý tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành theo đặc thù của từng ngành và yêu cầu của thực tiễn; tích hợp được kiến thức văn hóa phổ thông với lý thuyết chuyên môn và thực hành; có sự điều chỉnh phù hợp, tập trung vào các kiến thức, kỹ năng cơ bản và thiết thực, tích hợp được nhiều mặt giáo dục

Rõ ràng, để xác định và hiện thực hoá mô hình nhân cách học sinh, sinh viên đúng với yêu cầu tạo nguồn nhân lực cho xã hội, thì trước hết phải xác định và thực hiện nghiêm túc mô hình mục tiêu, chương trình, nội dung, phương thức giáo dục - đào tạo Nói cách khác, mô hình mục tiêu, chương trình, nội dung, phương thức giáo dục - đào tạo là xuất phát điểm quan trọng

để hướng quá trình giáo dục – đào tạo vào phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Đây là vấn đề có tính quy luật của mọi nền giáo dục ở mọi thời đại Nếu xác định không đúng điểm xuất phát này thì mọi sự nỗ lực trong quá trình đào tạo sẽ không được phát huy đầy đủ trong phát triển nhân cách học sinh, thậm chí còn dẫn đến hiện tượng lệch chuẩn nhân cách

40

Phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh

ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên là quá trình được hiện thực hoá thông qua vai trò của các chủ thể giáo dục - đào tạo

Để phát triển nhân cách học sinh, sinh viên của Trường một cách đúng

định hướng chính trị, thì sự lãnh đạo và quan tâm sâu sắc của Đảng ủy, Ban

giám hiệu nhà trường và tổ chức đảng các cấp là nhân tố quyết định trước

hết Đối với công tác giáo dục - đào tạo, sự lãnh đạo của Đảng ủy, Ban giám

hiệu nhà trường không thể chỉ tập trung cho kết quả dạy và học, mà phải quan tâm đến quá trình phát triển nhân cách toàn diện của học sinh, sinh viên theo đúng đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng Hơn nữa, nhân tố lãnh đạo,

quản lý được coi là chủ thể của mọi chủ thể, là đầu não điều hành, tổ chức và

quản lý toàn bộ quá trình đào tạo cũng như mọi hoạt động khác của nhà trường, đồng thời là nhân tố đầu não đề ra chủ trương hướng quá trình giáo dục - đào tạo vào phát triển nhân cách học sinh, sinh viên Mọi chủ thể giáo dục khác cũng như mọi biến đổi của các yếu tố sư phạm trong nhà trường đều thông qua chủ thể lãnh đạo, quản lý của nhà trường để thực hiện các nhiệm vụ giáo dục – đào tạo Do vậy, việc phát huy vai trò giáo dục - đào tạo trong phát triển nhân cách học sinh ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên trước hết phụ thuộc vào những quyết sách lớn và sự chỉ đạo đúng đắn, kịp thời của Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường và các tổ chức đảng

Trong nhà trường thì hoạt động dạy và học là hai hoạt động cơ bản, vì thế vấn đề làm thế nào để học sinh, sinh viên học tập tốt, rèn luyện tốt, phát triển nhân cách toàn diện… là vấn đề vô cùng quan trọng Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường và tổ chức đảng các cấp phải trên cơ sở xác định rõ tầm quan trọng đó thì mới tạo được mọi điều kiện tốt nhất để lãnh đạo, chỉ đạo đội ngũ cán bộ, giáo viên phát huy cao độ vai trò giáo dục – đào tạo hướng vào phát triển nhân cách học sinh, sinh viên, đồng thời khuyến khích học sinh, sinh viên tự học tập, tự rèn luyện Chính trong quá trình đó, phẩm chất trí tuệ, năng lực tư duy của học sinh, sinh viên ngày càng phát triển, kiến thức chuyên môn