Vấn đề giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay.PDF

Lý do chọn đề tài Khi xác định những nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục và đào tạo ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 Tầm quan trọng, nội dung và yêu cầu của việc giáo dục

1.1 Tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho

1.2 Nội dung và yêu cầu của việc giáo dục đạo đức mới cho

thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay 21

Chương 2 Thực trạng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh niên

sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay và

2.1 Thực trạng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh

niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay

33

2.2 Một số vấn đề đặt ra trong việc giáo dục đạo đức mới

cho thanh niên sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay

48

Chương 3 Phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng

cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh

3.1 Phương hướng nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới

cho thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao giáo dục đạo

đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay 60

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Khi xác định những nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục và đào tạo ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa VIII) đã nhấn mạnh việc “xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật; có sức khỏe, là người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên như lời căn dặn của Bác Hồ”

Văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định:

“đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục, đào tạo toàn diện, phát triển nguồn lực con người Việt Nam, các trường đại học, cao đẳng nói chung và các trường đại học cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng có nhiệm vụ hết sức to lớn

Văn kiện Đại hội Đại biểu lần thứ XIII Đảng bộ thành phố Hà Nội gắn với xây dựng nền giáo dục tiên tiến, xây dựng một xã hội học tập; coi trọng giáo dục chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ (coi trọng kỹ năng thực hành, trình độ

ngoại ngữ tin học) giáo dục ý thức tôn trọng, thực hiện pháp luật; bồi đắp tình cảm cộng đồng và ứng xử văn hóa

Hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội có 43 trường đại học và cao đẳng với hơn 17 vạn sinh viên hệ chính quy tập trung và hàng vạn sinh viên các hệ khác (không kể các trường thuộc khối quân đội và công an) Để thực hiện nhiệm

vụ đào tạo những trí thức tương lai của đất nước, đào tạo những con người "vừa hồng, vừa chuyên” đòi hỏi phải không ngừng việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng, bởi đây là trọng điểm của mọi hoạt động diễn ra trong các trường đại học và cao đẳng

Bên cạnh một số thành quả đã đạt được, công tác giáo dục đạo đức nhất là giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng Hà Nội Những năm gần đây, lượng sinh viên tăng lên một cách đáng kể các ký túc

xá nhà trường chỉ đáp ứng khoảng gần 30% nhu cầu sinh viên, hơn 70% sinh viên phải sống ngoại trú Công tác quản lý sinh viên và nhất là công tác giáo dục đạo đức mới cho sinh viên vượt khỏi phạm vi và khả năng kiểm soát của nhà trường, đòi hỏi cấp thiết có sự phối hợp của nhiều cấp, nhiều ngành trên quy mô toàn Thành phố và liên bộ Mặt khác, các thế lực thù địch với chế độ chủ nghĩa xã hội đang ra sức lợi dụng những mặt trái của cơ chế thị trường và tình hình chính trị -

xã hội thế giới phức tạp lôi kéo sinh viên

Gần đây để tăng cường và nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên các cấp các ngành, các trường và nhất là Bộ giáo dục và Đào tạo đã tập trung quan tâm chỉ đạo Ở một số trường, công việc giáo dục đạo đức cho sinh viên đã được đề cập thành chuyên đề, song mới tập trung vào lĩnh vực cụ thể mang tính chất “điểm nóng” như: tình bạn, tình yêu, tình thầy trò Việc nghiên cứu và tìm ra những giải pháp ứng dụng một cách khoa học - thực tiễn đối với công tác giáo dục đạo đức mới cho sinh viên nhất là thanh niên sinh viên ở Hà Nội (trái tim của cả nước, nơi hợp lưu của các vùng văn hóa) chưa được tiến hành

một cách bài bản đồng bộ Xuất phát từ thực tiễn bức xúc nêu trên, tôi chọn đề tài:

“Vấn đề giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay” làm luận văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề đạo đức nói chung và vấn đề giáo dục đạo đức mới nói riêng đã có nhiều cá nhân và tập thể tác giả quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau, với những cách tiếp cận khác nhau như: Vũ Khiêu: "Mấy vấn đề đạo đức cách mạng", Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1978; Nguyễn Ngọc Long: "Quán triệt mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và đạo đức trong đổi mới tư duy", Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 1-2/1987; Trần Thành: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức", NxB Chính trị quốc gia, 1996; Nguyễn Tĩnh Gia: "Sự tác động hai mặt của

cơ chế thị trường đối với đạo đức của người cán bộ quản lý", Tạp chí Nghiên cứu

lý luận, số 2/1997; Nguyễn Chí Mỳ: "Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; Nguyễn Thế Thắng: "Tìm hiểu

tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh", Nxb Lao động, Hà Nội 2002; Nguyễn Trọng Chuẩn - Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ biên): “Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003; Nguyễn Thế Kiệt (chủ biên), “Đạo đức người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay- thực trạng và giải pháp”, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Trần Văn Phòng: "Tiêu chuẩn đạo đức của người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay", Tạp chí Lý luận chính trị, số 5-2003

Bên cạnh đó còn một số tạp chí viết về bồi dưỡng và giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên sinh viên, như: "Lối sống sinh viên đặc điểm và phương hướng giáo dục", của Mạc Văn Trang, tạp chí Phát triển giáo dục, số 5, 6 năm 1997; "Sinh viên với việc định hướng giá trị đạo đức" của Trần Sĩ Phán, tạp chí Đại học và giáo dục chuyên nghiệp, số 3 năm 1996; "Bồi dưỡng phẩm chất cách

mạng cho thanh niên" của Bùi Quang Huy, tạp chí Thanh niên, số 11 năm 2004;

"Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên" của Đỗ Văn Thắng, tạp chí Thanh niên, số 13, năm 2004; "Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên - Nhiệm vụ thường xuyên và cấp bách" của Trương Thị Hợp, tạp chí Thanh niên,

số 8 năm 2004

Các luận văn, luận án tiến sĩ có liên quan đến vấn đề này như: Nguyễn Văn Lý: "Kế thừa và đổi mới những giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay", Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2000; "Giáo dục đạo đức với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay của Trần Sĩ Phán, luận án tiến sĩ; “Giáo dục đạo đức cho thanh niên Lâm Đồng trong điều kiện kinh tế thị trường” của Vũ Văn Nhật, luận văn thạc sĩ, “Vấn

đề đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay” (Qua thực tế ở

Hà Nội) của Nguyễn Thị Hương, luận văn thạc sĩ Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên ngân hàng hiện nay của Nguyễn Thị Chung, luận văn thạc sĩ

Tuy nhiên, vấn đề đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay ở Việt Nam là vấn đề mới đang biến động phức tạp, vì thế cần phải tiếp tục đi sâu phân tích khoa học để có những giải pháp đúng đắn trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Cho nên việc đi sâu nghiên cứu giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay là vấn đề cần thiết và cấp bách Do đó tôi chọn đề tài này làm luận văn tốt nghiệp

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:

+ Làm rõ tầm quan trọng, nội dung và yêu cầu giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

+ Phân tích thực trạng giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay và nguyên nhân của thực trạng đó

+ Đưa ra phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đạo đức của thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên trên địa bàn Hà Nội

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận:

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng ta về thanh niên sinh viên về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên, đồng thời kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học khác có liên quan

- Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện được nhiệm vụ đặt ra, luận văn sử dụng các phương pháp : duy vật biện chứng và duy vật lịch sử đồng thời sử dụng các phương pháp khác như: lịch sử - lôgic, phân tích và tổng hợp, điều tra, thống kê xã hội học

6 Đóng góp mới của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

- Luận văn góp phần chỉ rõ thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho thanh niên sinh viên khi nghiên cứu môn Triết học, Đạo đức học

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành 3 chương 6 tiết

Chương 1: Tầm quan trọng và yêu cầu của việc giáo dục đạo đức mới cho

thanh niên sinh viên ở Việt Nam hiện nay

Chương 2: Thực trạng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh

viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay và một số vấn đề đặt ra

Chương 3: Một số phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao

hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Hà Nội hiện nay

1.1.1 Đạo đức và đạo đức mới

Ở phương Đông cổ đại, các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc

cổ đại xuất hiện sớm, lần đầu tiên xuất hiện trong "kim văn" đời nhà Chu; người Trung Quốc cổ đại đã quan niệm về đạo đức chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà mỗi người phải tuân theo

Ở phương Tây cổ đại, danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng la tinh là Mos- lề thói (morolia - nghĩa là có liên quan với lề thói, đạo nghĩa), còn luân lý được xem

như đồng nghĩa với "đạo đức" có gốc tiếng Hy Lạp là ethicos - lề thói, tập tục

Khi nói đến đạo đức là nói đến lề thói, tập tục và tập tục biểu hiện mối quan hệ giữa người - người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày Sau này người ta thường phân biệt rõ hai khái niệm moral là đạo đức, ethicos là đạo đức học

Quan điểm duy tâm, tôn giáo coi đạo đức là những nguyên tắc, chuẩn mực được rút ra từ trong đầu óc, thiếu cơ sở thực tiễn lịch sử, chẳng hạn như: thượng

đế, ý niệm tuyệt đối; tự ý thức hoặc một bản tính trừu tượng nào đó rồi đem áp đặt vào đời sống của con người Khác với quan điểm duy tâm tôn giáo, quan điểm mác xít cho rằng: đạo đức là sản phẩm của điều kiện kinh tế - xã hội, trong đó nhân tố quy định đạo đức là các quan hệ kinh tế mà lợi ích là cái chi phối trực tiếp, là cơ sở khách quan của đạo đức

Đạo đức là một trong những hình thái của ý thức xã hội, nó luôn khẳng định hay phủ định một lợi ích trong một thời điểm lịch sử cụ thể của nó Do đó đạo đức là một hệ giá trị Lợi ích là cơ sở khách quan của giá trị Trong xã hội có

giai cấp đối kháng do lợi ích căn bản của các giai cấp khác nhau dẫn đến các quan niệm về giá trị đạo đức cũng khác nhau, thậm chí đối lập nhau Vậy nội hàm khái niệm đạo đức không chỉ xác định ở đặc trưng là một trong những hình thái ý thức

xã hội, là phương thức cơ bản để điều chỉnh hành vi của con người mà đạo đức còn là một hệ giá trị

Với cách tiếp cận trên và kế thừa các thành tựu đã đạt được trong các công

trình nghiên cứu về đạo đức, chúng tôi thống nhất với quan niệm cho rằng: "Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan

hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội" [39, tr.7]

Là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức xuất hiện tương đối sớm trong lịch

sử tư tưởng nhân loại Đạo đức xuất hiện đáp ứng đòi hỏi khách quan của cuộc sống xã hội, mà trước hết là chế độ kinh tế xã hội Mỗi khi nền kinh tế có sự thay đổi, đòi hỏi đời sống đạo đức cũng thay đổi theo Khi phê phán các quan điểm giáo điều về một nền đạo đức vĩnh cửu, đặt lên trên mọi lịch sử và trên mọi sự khác biệt về dân tộc, một thứ đạo đức bất chấp thời gian và mọi sự biến thiên của thực tế, trong “chống Đuyrinh”, Ănghen đã chỉ ra rằng: Chung quy lại thì mọi học thuyết đạo đức đã có từ trước tới nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ

Thật vậy, khi lực lượng sản xuất phát triển đến mức độ nhất định, sản phẩm

xã hội đã có sự dư thừa, phân công lao động phát triển, chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất đã xuất hiện, do đó xã hội bắt đầu có sự phân chia giai cấp Sự xuất hiện giai cấp này dẫn tới sự phá vỡ ý thức đạo đức thống nhất vốn có của xã hội công

xã nguyên thuỷ để hình thành một nền đạo đức mới, mở đầu cho lịch sử của đạo đức mang tính giai cấp Ăng ghen coi đây là một bước "thụt lùi" tương đối của đạo đức Nguyên tắc công bằng và bình đẳng bị vi phạm, tình trạng bạo lực, trộm

cắp, tính tham lam và sự gian trá trong xã hội ngày một tăng, giai cấp chủ nô thống trị tìm đủ mọi cách, sử dụng mọi phương tiện, trong đó có đạo đức để đàn

áp giai cấp bị trị

Là giai cấp thống trị trong xã hội phong kiến, giai cấp địa chủ phong kiến trói buộc con người vào những luật lệ hà khắc, xơ cứng của những phụ thuộc đẳng cấp nghiêm ngặt, tạo nên sự đối kháng về mặt đạo đức Thói đạo đức giả, hiếu danh, đầu óc gia trưởng đã làm cho một số người mất nhân phẩm, chạy theo địa vị, chức tước để mưu cầu cuộc sống an nhàn cho bản thân và gia đình mình Một giai cấp mới hình thành và phát triển dần lên trong lòng tầng lớp thị dân thời phong kiến, đó là giai cấp tư sản Ban đầu xuất hiện, giai cấp tư sản từng đóng vai trò cách mạng, tiến bộ trong lịch sử Nhưng sau khi làm cách mạng tư sản thành công, giai cấp tư sản lại phản bội lại chính nhân dân lao động, những người đã từng theo họ làm cách mạng tư sản Khi mà quan hệ hàng hoá, tiền tệ thâm nhập vào mọi mặt của đời sống xã hội; khi mà giai cấp tư sản đề cao vị kỷ, vị lợi, khi

mà chủ nghĩa cá nhân trở thành nguyên tắc đạo đức đặc trưng cho hệ tư tưởng và luân lý tư sản thì khẩu hiệu "tự do - bình đẳng - bác ái" chỉ còn là danh nghĩa,

họ đề cao lẽ sống: mỗi người vì mình, chúa vì tất cả, và lợi nhuận là cái đáng quý nhất trên đời Giờ đây, "lòng tham đê tiện" trở thành "linh hồn của thời đại văn minh" và mục tiêu của thời đại này - như Ăng nghen nói là - "giàu có, giàu có nữa

và luôn luôn giàu có thêm, không phải là sự giàu có của xã hội, mà là sự giàu có của cá nhân riêng rẽ nhỏ nhen" Nhận xét đó của Ăng nghen đương thời đã đúng

và ngày nay vẫn đúng

Đối lập với đạo đức của giai cấp tư sản là đạo đức của giai cấp vô sản, đạo đức đó - như Lênin khẳng định: là những gì góp phần phá huỷ xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao động chung quanh giai cấp

vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộng sản

Đạo đức mới là đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân, là đạo đức

cộng sản Xã hội loài người vận động và phát triển như một quá trình lịch sử tự nhiên, từ thấp đến cao Các hình thái kinh tế - xã hội thay thế nhau trên cơ sở của các tất yếu kinh tế Phản ánh cái lôgíc kinh tế - xã hội đó, đạo đức cũng có lôgíc tương ứng, đạo đức xã hội cũng vận động phát triển, đỉnh cao là đạo đức cộng sản chủ nghĩa Và, mỗi bước thắng lợi của sự nghiệp xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa là mỗi bước khẳng định địa vị thống trị của giai cấp công nhân về kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hoá, trong đó có đạo đức của nó Đạo đức cộng sản dần dần khẳng định địa vị thống trị của mình trong đời sống đạo đức xã hội và

là vũ khí tinh thần của giai cấp công nhân trong quá trình xây dựng xã hội mới

Cụ thể là, các lý tưởng và nguyên tắc đạo đức cộng sản là cơ sở để các đảng mácxit và chính quyền nhà nước vô sản hoạch định chiến lược, sách lược, chính sách kinh tế, chính trị và văn hoá - tư tưởng Ở đây, đạo đức và chính trị đều có chung một mục đích là khẳng định lợi ích của giai cấp công nhân Kết quả là đạo đức cộng sản, theo một ý nghĩa nhất định, nó vừa mang tính chính trị, vừa mang tính pháp quyền

Đạo đức cộng sản đã nhân đạo hoá một cách phổ biến mọi quan hệ xã hội nhờ tính phổ biến của các giá trị nhân đạo của mình Dù trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, hay trong thời kỳ xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa hành vi của giai cấp vô sản đều nhằm mục đích cao cả là giải phóng mình

và giải phóng cả loài người Bởi vì với giai cấp vô sản, muốn giải phóng mình phải giải phóng cả nhân loại; muốn một người được tự do thì mọi người phải được tự do Ở đây, nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, sự thống nhất về chính trị, tinh thần và đạo đức trong các giai cấp và tầng lớp xã hội là cơ sở quy định tính phổ biến của các giá trị nhân đạo trong xã hội Mặt khác, nội dung nhân đạo của đạo đức cộng sản còn là tư tưởng về con đường và phương thức của sự khẳng định sự tồn tại, hạnh phúc và phát triển tự do của con người

Như vậy, đạo đức mới có những nguyên tắc cơ bản sau:

Thứ nhất, chủ nghĩa tập thể là cơ sở của đạo đức mới

Chủ nghĩa tập thể là sự thống nhất tự giác của các cá nhân vì lý tưởng cao quý của con người Nó được biểu hiện bằng sự thống nhất của tình đồng chí, tinh thần trách nhiệm, thái độ tôn trọng và chăm sóc lẫn nhau nhằm đảm bảo cho các

cá nhân phát triển cao nhất phục vụ cho lợi ích xã hội

Chủ nghĩa tập thể giúp cho sự thống nhất trí tuệ, tài năng của các thành viên xã hội, tạo nên sức mạnh to lớn hoàn thành nhiệm vụ, phục vụ những lý tưởng cao cả của con người Vì thế nó là một nguyên tắc cơ bản của đạo đức mới

Chủ nghĩa tập thể đối lập với chủ nghĩa cá nhân, song nguyên tắc đạo đức chủ nghĩa tập thể đòi hỏi tập thể cần quan tâm nhu cầu của cá nhân về mọi mặt Cần chú ý rằng, nếu quá chú ý lợi ích cá nhân, con người dễ rơi vào chủ nghĩa cá nhân, ngược lại chống chủ nghĩa cá nhân không thận trọng sẽ chà đạp lên lợi ích chính đáng của con người; cả hai khuynh hướng trên đây dẫn tới kết quả là cản trở

sự nghiệp giải phóng cá nhân

Thứ hai, lao động tự giác sáng tạo là cội nguồn của đạo đức mới

Thái độ với lao động là chuẩn mực quan trọng để đo phẩm giá con người Con người chỉ được kính trọng khi có thái độ lao động đúng đắn Đó là thái độ lao động tự giác, có kỷ luật, lao động cần cù, sáng tạo, có năng suất chất lượng, hiệu quả cao, chăm lo thực hành tiết kiệm, chống tham ô lãng phí coi trọng cả lao động trí óc và lao động chân tay; yêu lao động, quý trọng lao động của mình và của cả người khác, lao động cho mình và cho xã hội - đương nhiên quyền làm chủ ở đây

là con người

Đạo đức của con người trước hết thẩm định bằng động cơ thái độ và cả hiệu quả lao động Theo Lênin, chủ nghĩa xã hội bắt đầu từ chỗ nào mà những công nhân bình thường biết quan tâm với một tinh thần hy sinh và không quản nhọc đến việc nâng cao năng xuất lao động Đó là một trong những vấn đề quan trọng nhất, căn bản nhất cho thắng lợi của chế độ mới

Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế

Lòng yêu nước là một trong những tình cảm tự nhiên và sâu sắc nhất của con người Từ xa xưa những yếu tố yêu nước mới chỉ gắn liền với tình yêu quê hương xứ sở, yêu dân tộc và yêu ngôn ngữ của dân tộc mình Ngày nay, quan niệm yêu nước của đạo đức mới là yêu chủ nghĩa xã hội, Tổ quốc - dân tộc - nhân dân là một tổng thể Yêu nước là yêu tổ quốc xã hội chủ nghĩa, yêu nhân dân Đó

là, lòng tự hào dân tộc, lòng tự hào về sức sáng tạo trong lao động sản xuất, lòng

tự hào về những gương anh hùng bất khuất xả thân vì nền độc lập nước nhà, lòng biết ơn đối với quê hương đất nước, lòng kính yêu nhân dân thành ý thức trách nhiệm trước vận mệnh của Tổ quốc, trước hạnh phúc của nhân dân, sẵn sàng cống hiến cuộc đời mình vì nền độc lập dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Yêu nước trên lập trường của giai cấp công nhân, yêu nước gắn với tinh thần quốc tế Sự thống nhất giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế hình thành một nguyên tắc cơ bản của đạo đức mới

Thứ tư, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản

Chủ nghĩa nhân đạo là tổng hợp những quan niệm, quan điểm biểu hiện tư tưởng thừa nhận và đề cao quyền sống và phẩm giá của con người, đấu tranh tích cực cho sự tồn tại và phát triển của con người

Ở chế độ cộng sản nguyên thuỷ đã hình thành tư tưởng nhân đạo sơ khai, tự phát thể hiện tình yêu thương giữa con người với con người, những thành viên trong thị tộc và bộ lạc Tình yêu thương ấy còn được thể hiện ước mơ và hành động trong việc cứu vớt, giải thoát con người khỏi những bất hạnh Tư tưởng này trở thành sợi dây bền chặt, liên kết con người trong cuộc đấu tranh vì những lợi ích chung

Chủ nghĩa nhân đạo chỉ thực sự được định hình về mặt tư tưởng khi có phong trào Phục hưng ở một số nước Tây Âu thế kỷ XV - XVI Những nhà tư tưởng của chủ nghĩa nhân đạo thời kỳ này đòi quyền tự do của cá nhân phản đối

chủ nghĩa khổ hạnh, tôn giáo, đề cao cuộc sống chân thực của con người Những

tư tưởng nhân đạo chủ nghĩa thời Phục hưng được các nhà Khai sáng thế kỷ XVIII và sau đó là những tư tưởng nhân đạo chủ nghĩa thế kỷ XIX tiếp thu Đó là những tư tưởng tiến bộ phù hợp với yêu cầu của quần chúng đông đảo, vì thế nó trở thành ngọn cờ tư tưởng của cách mạng tư sản Các khuynh hướng nhân đạo chủ nghĩa tuy khác nhau, đều chống phong kiến, chống giáo hội, nhưng nhược điểm chung là:

- Trừu tượng, kêu gọi tình thương chung chung

- Không thể thực hiện được trong thực tế

Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản chủ nghĩa đối lập với chủ nghĩa nhân đạo tư sản và cũng khác về bản chất so với tư tưỏng nhân đạo Kitô giáo, Phật giáo Nó

kế thừa và phát triển trên quan điểm biện chứng, những tinh hoa lý tưởng trong lịch sử nhân loại Đây là chủ nghĩa nhân đạo có tính hiện thực và trực tiếp nhằm hành động giải phóng con người chứ không phải chỉ là những cảm nhận thương sót về thân phận con người

Chủ nghĩa nhân đạo xã hội chủ nghĩa là một nguyên tắc đạo đức thể hiện tình yêu thương sâu sắc của con người đối với con người trước hết là đối với người lao động Đó chính là tình yêu thương kính trọng đối với những phẩm giá con người, làm cho những lý tưởng cao đẹp nhất của họ về tự do, hạnh phúc trở thành hiện thực cuộc sống

Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản có nội dung toàn diện, triệt để và sâu sắc, nó thủ tiêu tất cả mọi áp bức bóc lột trong xã hội, mọi người đều được tự do, thực hiện đầy đủ quyền làm người Đây là chủ nghĩa nhân đạo tự do và đầy đủ nhất đối với nhân loại, chủ nghĩa nhân đạo hoàn bị Vì thế nó là một nguyên tắc cơ bản của đạo đức mới

1.1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Việt Nam hiện nay

1.1.2.1 Đặc điểm thanh niên sinh viên ở Việt Nam

Là một tầng lớp xã hội, thanh niên sinh viên trước hết mang những đặc điểm chung của con người, mà theo Mác thì: bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội Do mục tiêu của luận văn nên chúng tôi không đi sâu phân tích đặc điểm chung này mà tập trung vào những đặc điểm riêng của thanh niên sinh viên hiện nay

Là một bộ phận của thanh niên cho nên họ cũng có những đặc điểm của thanh niên như trẻ, khá nhạy cảm với cái mới

Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc (2003) "thanh niên là những người trong độ tuổi từ 15 - 24" Về mặt số lượng "trên thế giới hiện có khoảng hơn 1 tỷ thanh niên Khoảng 85% số người này sống ở các nước đang phát triển và tới năm

2020, tỷ lệ này sẽ đạt 89%" Theo số liệu của Vụ dân số - Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, hiện Việt Nam có 15,5 triệu thanh niên trong độ tuổi 15 - 24, chiếm 19,4% dân số Liên Hiệp Quốc (2003) trong Thông điệp của mình nhân ngày Quốc tế thanh niên 12 - 08 - 2003 thì cho biết, Việt Nam hiện có 16 triệu thanh niên trong tổng dân số 80 triệu người Riêng bộ phận thanh niên sinh viên, thống kê từ một cuộc điều tra cho biết, số sinh viên tốt nghiệp năm 1999 từ 51 trường đại học và cao đẳng tại Việt Nam có cơ cấu độ tuổi như sau: 23 tuổi chiếm 38%, 22 tuổi chiếm 32%, trên 23 tuổi chiếm 25% và dưới 22 tuổi chiếm 5% Theo

đó tỷ lệ từ 23 tuổi trở xuống trong tổng số thanh niên sinh viên là 75%

Tiếp cận và nghiên cứu thanh niên sinh viên theo quan điểm biện chứng và toàn diện, ta thấy ở họ có những đặc điểm phát triển đạo đức riêng, gắn liền với đặc trưng tâm lý lứa tuổi; các phẩm chất tốt và xấu, tích cực và hạn chế , đan xen nhau, cùng tồn tại song hành với nhau

Trước hết, ở họ có thái độ nhạy cảm và dễ tiếp thu cái mới, thông qua các

hoạt động hướng ngoại và giao lưu rộng rãi Điều đó rất phù hợp với điều kiện đổi

mới, giao lưu mở cửa của đất nước ta hôm nay

Trong sự nghiệp đổi mới của đất nước, thanh niên sinh viên là lớp người chờ đón và ủng hộ nhiệt thành nhất Sự trì trệ, lạc hậu lâu dài mà nền kinh tế bao cấp để lại đã làm cho nhiều thanh niên sinh viên mất niềm tin, mất hy vọng vào tương lai của đất nước và của chính mình Công cuộc đổi mới với những thay đổi tốt đẹp bước đầu đã thổi vào bầu nhiệt huyết của họ một sinh lực mới

Thứ hai, thanh niên sinh viên có hoài bão, ước mơ và niềm tin hướng tới

tương lai Tương lai và mục tiêu cuộc sống là động lực thôi thúc suốt cuộc đời và mọi hành động của tuổi trẻ Nếu như tuổi già thường hướng về quá khứ thì tuổi trẻ lại luôn hướng về tương lai, thế hệ già thích hướng nội thì thanh niên trong đó có thanh niên sinh viên lại thích hướng ngoại; thế hệ già thích hướng về truyền thống thì thế hệ thanh niên zinh viên lại thích hướng vào hiện tại và xã hội hiện đại Đây là một trong những nguyên nhân làm cho các thế hệ có sự xung đột với nhau

Thứ ba, thanh niên sinh viên là lớp người có ý chí và bản lĩnh trong cuộc

sống và trong công việc của mình, có tinh thần hăng say, sáng tạo và linh hoạt trong công việc, không chịu khuất phục trước khó khăn Những phẩm chất này hoàn toàn phù hợp với xã hội công nghiệp hiện đại hôm nay Chính vì vậy, thanh niên sinh viên luôn là lớp người xung kích trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước - nơi mà họ có thể phát huy hết khả năng và tính tích cực của cá nhân mình

Tuy nhiên, do đặc điểm lứa tuổi, thanh niên sinh viên cũng còn một số hạn chế về mặt tác phong, lối sống, phẩm chất đạo đức:

- Vì nhạy cảm và thích tiếp thu cái mới nên lứa tuổi thanh niên sinh viên thường thiếu cân nhắc, chọn lọc với những trào lưu được gọi là mang tính hiện đại

từ bên ngoài vào Qua sách báo, qua phim ảnh, qua giao lưu, nhất là trong điều kiện công nghệ thông tin phát triển như vũ bão hiện nay, có những luồng thông tin không phù hợp, nếu không nói là độc hại đối với tâm hồn của lớp trẻ đang tràn

vào Lối sống phương Tây qua đó cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển đạo đức của thanh niên sinh viên ta

- Tính dễ bị kích thích, thiếu tự chủ; tính bồng bột, nhẹ dạ, chủ quan vì còn thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống Đặc điểm này khiến cho tuổi thanh niên sinh viên dễ bị kẻ xấu lợi dụng, lôi kéo vào các hoạt động thiếu lành mạnh ảnh hưởng xấu đến bản thân, gia đình và xã hội Sở dĩ thanh niên sinh viên có những nhược điểm này vì họ vẫn đang ở độ tuổi phát triển, đang định hình về nhân cách, cho nên việc định hướng rèn luyện cho thanh niên sinh viên biết khắc phục những mặt hạn chế, yếu kém, phát huy những mặt mạnh trong học tập, trong rèn luyện đạo đức nhân cách là cần thiết

1.1.2.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên ở Việt Nam hiện nay

Như Bác Hồ đã dạy, vì sự nghiệp mười năm thì phải trồng cây, vì sự nghiệp trăm năm thì phải trồng người Chiến lược phát triển con người toàn diện cho sự nghiệp xây dựng Tổ quốc, thế hệ trẻ cần phải được chú ý đầu tiên vì họ là “người chủ tương lai của nước nhà” trong đó đội ngũ thanh niên sinh viên có vai trò đặc biệt Ở đây, công tác giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên có ý nghĩa quan trọng Khẳng định điều đó là do:

Một là, Do yêu cầu của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Trong điều kiện đổi mới hiện nay, vai trò to lớn của thanh niên mà nhất là thanh niên sinh viên đối với sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi họ phải có trình độ trí tuệ nhất định, được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ, có năng lực trong việc sáng tạo, tiếp thu và sử dụng những thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại; đồng thời phải có những phẩm chất đạo đức cần thiết

Sự quan tâm đến lợi ích của người khác chính là bản chất của đạo đức

Như vậy, nó làm cho tài năng trí tuệ của con người trở nên hữu ích cho sự nghiệp chung Hiện nay, dưới tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường và mở rộng giao lưu, hội nhập, nếu người thanh niên sinh viên thiếu sự trưởng thành về mặt phẩm chất đạo đức, ý thức pháp luật, trình độ giác ngộ của bản thân về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với xã hội, thì họ chưa thể trở thành một con người phát triển toàn diện theo đúng nghĩa của nó Thực tế cho thấy rằng, sự linh hoạt, năng động, sáng tạo của mỗi cá nhân nếu không được dựa trên nền tảng những phẩm chất đạo đức của họ thì mức độ cống hiến của họ cho xã hội sẽ rất hạn chế, thậm chí còn dẫn đến những lệch lạc, sai lầm trong định hướng giá trị; sự xa rời các giá trị truyền thống, lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân Điều đó nói lên rằng, kinh tế thị trường càng phát triển, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá càng được đẩy mạnh thì việc giáo dục và rèn luyện đạo đức cho thế hệ trẻ càng trở nên cần thiết Có ý thức đạo đức, có phẩm chất đạo đức, con người mới sống có nề nếp, có kỷ cương, trật tự, có thái độ và khả năng ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ với tự nhiên, với xã hội và với chính bản thân mình

Hai là, giáo dục đạo đức góp phần xây dựng sự hài hoà giữa đời sống vật

chất và đời sống tinh thần của tầng lớp thanh niên sinh viên

Coi trọng đạo đức và giáo dục đạo đức là truyền thống tốt đẹp của dân tộc

ta Tuy nhiên, trong xã hội hiện nay, đang nổi lên nhiều vấn đề nhức nhối trong lĩnh vực này

Sự phát triển kinh tế thị trường ở nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa

có sự quản lý của nhà nước là nhằm phát triển nền kinh tế vì hạnh phúc của con người Nhưng nó cũng có thể dẫn đến nguy cơ phát triển một thế hệ con người mới phiến diện: đời sống vật chất được coi trọng hơn đời sống tinh thần, lợi ích cá nhân được đặt lên trên tất cả Những thành tựu khoa học - kỹ thuật và công nghệ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá cũng tạo ra các phương tiện lao động và tiện nghi sinh hoạt ngày càng hiện đại và tiện lợi và thanh niên lớp

người tiếp nhận và sử dụng đặc biệt nhanh chóng các phương tiện và tiện nghi này Điều đó làm cho các mối quan hệ của họ với xã hội bị thu hẹp lại, cuộc sống tinh thần trở nên đơn điệu hơn, nghèo nàn hơn Với những chức năng đặc trưng như chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng điều chỉnh, đạo đức có tác dụng góp phần khắc phục tình trạng trên, tạo lập sự hài hoà, cân đối giữa đời sống vất chất và đời sống tinh thần của giới trẻ Giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên cũng có tác dụng làm thức tỉnh ở họ những xúc cảm và tình cảm đạo đức: sự cảm thông, quan tâm đến lợi ích của người khác, của cộng đồng xã hội, sự phẫn nộ và đấu tranh với cái ác Tình cảm yêu thương con người, tình yêu quê hương đất nước đều là những tình cảm đạo đức làm cho quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên hài hoà và sâu sắc hơn Những tình cảm đạo đức đúng đắn được hình thành và củng cố qua giáo dục và rèn luyện sẽ là nguồn sức mạnh tinh thần, định hướng cho giới trẻ vươn tới mục tiêu chân, thiện,

Theo quan điểm của chúng ta, trong hệ thống các giá trị tinh thần của dân tộc ta, giá trị đạo đức là giá trị cốt lõi Trong thực tiễn lao động, đấu tranh và xây dựng Tổ quốc, đạo đức cũng là giá trị nhân văn cao nhất mà con người có được, bởi vì nó nâng cao con người, nâng cao phẩm giá con người, kích thích phát triển

cái "chất" người trong con người và sự phát triển và hoàn thiện của đạo đức là một mặt của sự hình thành, phát triển, hoàn thiện của nhân cách

Vai trò của đạo đức hướng con người đến các giá trị nhân văn còn biểu hiện

ở chỗ, đạo đức tạo ra một môi trường xã hội lành mạnh - môi trường văn hoá cho

sự phát triển con người Môi trường đó được bắt đầu từ trong gia đình, kết hợp trong nhà trường và mở rộng ra toàn xã hội Ở trong gia đình, người con được giáo dục lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, lòng thương yêu và quý trọng con người; ở trường người học sinh học được tình cảm quý trọng và kính yêu thầy cô giáo, lòng biết ơn đối với Tổ quốc, với nhân dân ; ở ngoài xã hội, trong môi trường làm việc và học tập của mình, người thanh niên sinh viên được rèn luyện những phẩm chất như chữ "tín" trong kinh doanh, "y đức" trong nghề thầy thuốc, liêm khiết, công minh trong công tác quản lý, biết bảo vệ và gìn giữ môi trường thiên nhiên xung quanh mình

Như vậy, đối với lứa tuổi thanh niên sinh viên, đạo đức và giáo dục đạo đức

có vai trò vô cùng to lớn, tạo nên sự phát triển toàn diện, vừa "hồng" vừa

"chuyên" cho cả một thế hệ, định hướng cho họ trở thành những con người ngày càng có ích cho xã hội và góp phần to lớn cho thành công của sự nghiệp cách mạng của đất nước

Bốn là, Giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên nhằm góp phần phát

triển toàn diện nguồn nhân lực cho đất nước

Để tiếp tục đổi mới, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá chung của đất nước thì vấn đề then chốt và cấp bách hiện nay là phải nhanh chóng phát triển nguồn lực con người như cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã nói trong

"chiến lược con người là chiến lược số 1" Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII cũng đã nhấn mạnh: nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá Để phát triển nguồn lực đó thì công tác giáo dục đào tạo nói

chung và giáo dục đào tạo cho thanh niên nói riêng giữ vai trò đặc biệt quan trọng mang tính quyết định

Sự nghiệp giáo dục đào tạo bên cạnh việc xây dựng những lớp người “có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi" thì còn phải xây dựng những lớp người

có “đạo đức trong sáng, có tác phong công nghiệp" Đó là những lớp người vừa

"hồng" vừa “chuyên" như lời dặn của Bác Hồ

Nói tới nguồn nhân lực là nói tới yếu tố con người Đó là những chủ thể của hoạt động trên tất cả các lĩnh vực, có đầy đủ những năng lực phẩm chất, tạo nên nhân cách của họ Sức mạnh của nguồn lực con người trong mỗi doanh nghiệp, trong nhà trường, lực lượng vũ trang được thể hiện thông qua sức mạnh của mỗi

cá nhân Nó có mối quan hệ chặt chẽ với các nguồn lực khác và cũng chính nó tạo

ra những nguồn lực khác Do đó, nguồn lực con người vừa là động lực vừa là mục tiêu của mọi hoạt động

Năm là, Giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên trong các trường đại

học góp phần tích cực vào việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống, khắc phục những quan điểm đạo đức lạc hậu, chống lại những thói hư tật xấu

Những giá trị đạo đức đã được kết tinh hàng ngàn năm trong lịch sử dân tộc như lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, ý thức tự lực, tự cường, lòng nhân ái, khoan dung Khi những giá trị đạo đức ấy biến thành tình cảm, động lực, nó sẽ giúp cho mọi người vượt qua mọi khó khăn gian khổ, vươn lên trong cuộc sống Thực tế hiện nay cho ta thấy rằng đã không ít người nhất là tầng lớp thanh niên sinh viên lãng quên những giá trị đạo đức truyền thống mà thích hướng ngoại Họ cho rằng những cái đó là phù phiếm cần gì phải nhắc đến nhất là cần gì phải giáo dục Đó là những tư tưởng sai lầm có thể nói rằng nó ảnh hưởng không nhỏ đến đạo đức của Việt Nam hiện nay

Sáu là, Giáo dục đạo đức còn có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và

phát huy bản lĩnh chính trị cho thanh niên sinh viên

Trong quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn khẳng định: đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một sự lựa chọn đúng đắn, hợp quy luật Tư tưởng đó tiếp tục được khẳng định ở Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX:

"Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh" Do

đó giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc xác định lập trường chính trị tư tưởng, nâng cao phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị cho mỗi thanh niên sinh viên Việc đẩy mạnh giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên Việt Nam không chỉ xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của chính bản thân họ mà còn xuất phát từ chính yêu cầu của công cuộc đổi mới của đất nước Có thể nói công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực có vai trò quyết định tới sự phát triển của đất nước Dó

đó, sự nghiệp “trồng người" luôn được Đảng ta quan tâm chú ý, được xác định như một "chiến lược", một “quốc sách" hàng đầu trong sự nghiệp phát triển đất nước

1.2 Nội dung và yêu cầu của giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên

ở Việt Nam hiện nay

1.2.1 Nội dung của giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên ở Việt Nam hiện nay

Thứ nhất, Giáo dục lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc

Lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, từ lâu đã trở thành truyền thống quý báu của dân tộc ta, nó nổi lên như là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ xưa tới nay, đó là tình cảm và tư tưởng lớn nhất của nhân dân, của dân tộc Việt Nam, là cái bản chất của người Việt Nam đã được cha ông ta dày công vun xới suốt hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, và được nâng lên thành chủ nghĩa: chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Chủ nghĩa yêu nước là tinh thần đối với đất nước, là lòng trung thành đối với Tổ quốc, với nhân dân, có khát vọng tối đa đem lại lợi ích cho nhân dân, cho dân tộc mình

Chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam tỉ lệ thuận với nội dung đạo đức Trong lòng người dân yêu nước Việt Nam cũng chứa đựng trong đó yếu tố đạo đức Yêu nước trở thành một trong những tiêu chí của người có đạo đức, dù cho động cơ yêu nước của mỗi người, mỗi thời đại có nội dung và sắc thái khác nhau

Chất keo kết dính người Việt Nam với nhau đó là lòng dũng cảm, trí thông minh, ý chí bất khuất, kiên cường chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta đã được thể hiện nhiều trong lịch sử, trở thành biểu tượng tinh thần, thành niềm tự hào dân tộc, thành động lực vô cùng to lớn thúc đẩy sự nghiệp cách mạng đi lên Đó cũng

là một trong những biểu hiện của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Để cho thanh niên sinh viên nhận thức được chủ nghĩa yêu nước là bậc thang cao nhất trong giá trị đạo đức Việt Nam chỉ bằng cách giáo dục lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc Không thể có một nhân cách phát triển toàn diện

mà ở đó, chủ nghĩa yêu nước với tư cách là bậc thang cao nhất trong giá trị đạo đức Việt Nam, một trong những tiêu chí quan trọng nhất trong nhân cách con người Việt Nam lại vắng bóng hay mờ nhạt

Điều quan trọng hơn là chúng ta phải giúp cho thanh niên sinh viên biết chuyển giá trị đạo đức ấy từ yêu cầu bên ngoài thành nhu cầu tất yếu bên trong đối với một nhân cách thanh niên sinh viên, là phải giúp cho họ tiếp thu và cải biến giá trị, phẩm chất đạo đức ấy, tạo thành những nét, những thuộc tính, những phẩm chất, những giá trị nhân cách bền vững trong họ, giúp họ "biến" tri thức đạo đức "thành" thực tiễn đạo đức

Lẽ dĩ nhiên những thành quả cách mạng của các thế hệ đi trước để lại, thanh niên sinh viên là lớp người mới lớn lên, đang trưởng thành, đang phát triển,

họ thừa hưởng một cách "tự nhiên", khiến cho nhiều người không quan tâm đến nguyên nhân của những thành quả đó Quá khứ hào hùng của dân tộc cần phải làm cho đông đảo thanh niên sinh viên ý thức một cách đầy đủ từ trong chiều sâu của tâm hồn Hiện tại với bao bộn bề, tương lai với bao thời cơ và thách thức đang đặt ra trước mắt họ, đòi hỏi họ phải vượt qua

Tiếp bước truyền thống lịch sử, nhiệm vụ của thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay phải tiếp nối sự nghiệp của lớp người đi trước, đẩy mạnh công cuộc đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước mở ra chương sử mới cho non sông Việt Nam vinh quang sánh vai cùng các dân tộc khác trên thế giới

Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ vẻ vang đó, mỗi một thanh niên sinh viên phải biết biến chủ nghĩa yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, cùng với lòng kính trọng đối với nhân dân, với Tổ quốc thành tình cảm đạo đức, thành niềm tin, thành sức mạnh, vốn là những giá trị, những phẩm chất không thể thiếu được trong con người yêu nước Việt Nam, trong nhân cách sinh viên Việt Nam, ra sức học tập, rèn luyện phấn đấu để xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, đem lại hạnh phúc thực sự cho con người

Trước tình hình thế giới hiện nay, kẻ thù đang tìm mọi âm mưu và thủ đoạn chống phá chủ nghĩa xã hội và công cuộc đổi mới của nhân dân ta Với trình độ nhận thức và giác ngộ chính trị còn hạn chế, lập trường giai cấp chưa thực sự vững vàng, lại thiếu thực tế, do vậy, giáo dục chủ nghĩa yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc cho thanh niên sinh viên có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc hình thành đạo đức cho sinh viên, khơi dậy lòng nhiệt huyết cách mạng, ý chí

tự lực tự cường, biết kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của cha anh, không cam chịu đói nghèo, lạc hậu, có hoài bão lớn lao và tinh thần vượt khó đang tiềm ẩn trong mỗi một thanh niên sinh viên

Thứ hai, Giáo dục cho thanh niên sinh viên biết sống có lý tưởng, ước mơ

và hoài bão lớn lao

Trong đặc điểm thanh niên sinh viên chúng ta đã khẳng định, đây là một lớp người trẻ năng động vì vậy giáo dục cho thanh niên sinh viên biết sống có lý tưởng, ước mơ và hoài bão lớn lao trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Sống có lý tưởng, ước mơ hoài bão lớn lao, con người sẽ nhân gấp đôi cuộc sống

có ý nghĩa của mình lên Sống thiếu lý tưởng, không mục đích, con người sẽ không có nghị lực để vươn lên trong cuộc sống, do đó, giá trị cuộc sống của họ cũng giảm đi nhiều lần Nếu như không có lý tưởng và niềm tin, không có ước mơ

và hoài bão lớn lao, thì không thể có đức hy sinh và lòng dũng cảm; sự cao thượng và lòng vị tha; dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận khó khăn nguy hiểm;

có tinh thần học tập và liên tục vươn lên Điều đó nghĩa là không thể hình thành, phát triển những phẩm chất đạo đức, cho thanh niên sinh viên, mà sự phát triển giá trị nhân cách ở con người là một trong những nội dung cơ bản và là mục tiêu trực tiếp của giáo dục đạo đức

Lý tưởng không phải là ảo tưởng, không phải là điều xa vời mà phải bắt nguồn từ cuộc sống Lý tưởng của thanh niên sinh viên ngày nay phải là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp, vì tương lai của bản thân và tiền đồ của đất nước Phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh Đây là một lý tưởng vừa cao cả, vừa khoa học Chúng ta coi việc giáo dục lý tưởng đó là một trong những nhiệm vụ, mục tiêu cơ bản của giáo dục đạo đức; là cơ sở, nền tảng

để phát triển con người, phát triển nhân cách Tuy nhiên, việc giáo dục lý tưởng cao đẹp cho thanh niên sinh viên chỉ có ý nghĩa thiết thực khi biết biến lý tưởng thành hiện thực, biết cụ thể hoá lý tưởng sống của mình trong lao động, học tập, sinh hoạt Nếu không thì lý tưởng, ước mơ cũng chỉ là mơ ước, mãi mãi nó không trở thành hiện thực được

Có thể nói, động lực thúc đẩy thanh niên sinh viên trong hiện nay trong quá trình học tập xây dựng niềm tin khoa học vào ngày mai chính là sống có lý tưởng,

ước mơ, hoài bão lớn lao

Thực tế, trong nhiều năm qua, việc giáo dục đạo đức nói chung, giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên sinh viên nói riêng, có xu hướng "chính trị hoá", xem nhẹ việc khai thác động lực tình cảm, nặng về thuyết giáo một cách chung chung xa rời thực tế với những lời cổ vũ động viên đơn thuần Đây là một trong những nguyên nhân làm cho công tác giáo dục đạo đức, giáo dục lý tưởng cách mạng của chúng ta kém hiệu quả Một bộ phận thanh niên sinh viên suy thoái đạo đức, phai nhạt lý tưởng

Thứ ba, Giáo dục tình bạn và tình yêu cho thanh niên sinh viên

Tình bạn chân chính và tình yêu chung thuỷ, trong sáng trở thành điểm tựa

và là sức mạnh tinh thần giúp cho tuổi trẻ vươn lên trong cuộc sống, thoả mãn nhu cầu hết sức tự nhiên của con người Đối với thanh niên sinh viên, giáo dục đạo đức mới trong tình bạn là giúp họ xây dựng một tình bạn chân chính, thuỷ chung trên cơ sở của sự hợp tác, bình đẳng, hoàn toàn tự nguyện và tin cậy lẫn nhau Hồ Chủ tịch có nói: Muốn làm bạn, phải hiểu nhau Nếu không hiểu nhau, không thành bạn Đó là tình bạn chiến đấu giữa những người tha thiết với lý tưởng, nguyện cùng nhau phấn đấu cho lý tưởng đó trọn đời, đó là lý tưởng vì độc lập, tự

do của Tổ quốc, vì Chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân Lòng trung thành với lý tưởng ấy, là một trong những cơ sở chủ yếu của lòng trung thành trong tình bạn Ở độ tuổi thanh niên sinh viên, tình bạn chủ yếu được xây dựng trong môi trường học tập và sinh hoạt ở nhà trường trên cơ sở có cùng một mục đích, lý tưởng học tập vì hạnh phúc của bản thân và sự phồn vinh của đất nước Cùng với sự thống nhất về lý tưởng, quan niệm sống, tình bạn của thanh niên sinh viên còn được xây dựng trên cơ sở của sự tâm đầu ý hợp của một số mặt hoạt động hay khía cạnh tâm lý nào đó Một tình bạn chân chính thực sự, chẳng những hiểu được những ưu điểm, mặt mạnh, tích cực mà còn hiểu và thông cảm được những khuyết điểm của nhau để giúp nhau tiến bộ

Đã là tình bạn chân chính thì phải có sự quan tâm, giúp đỡ nhau một cách

vô tư, hoàn toàn tự nguyện trong quá trình học tập ở nhà trường cũng như ngoài

xã hội Tích cực tham gia các phong trào hoạt động do nhà trường và các tổ chức đoàn thể đề ra, như phong trào "Học tập, rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp" Câu lạc bộ học tập; tổ, nhóm, đôi bạn học tập, các cuộc thi Chính qua những hình thức hoạt động này, làm nảy sinh, củng cố những phẩm chất, đã thắt chặt hơn nữa tình cảm giữa con người với nhau, làm cho con người sống vị tha, bao dung hơn

Giáo dục đạo đức mới trong tình bạn cho thanh niên sinh viên cần nêu những tấm gương sáng về tình bạn thuỷ chung Hồ Chí Minh từng nói: một trăm bài diễn văn tuyên truyền cũng không bằng tấm gương sống Chính đó đã bồi dưỡng tình cảm đạo đức cao đẹp cho họ, giúp họ có một niềm tin yêu đối với con người Trong giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên, cần chú ý chống lại hiện tượng giả dối, cơ hội, lợi dụng, vun vén cho sở thích và lợi ích đơn phương Sự giả dối sẽ phá vỡ chất keo kết dính giữa hai người, xói mòn niềm tin vốn có ở trong nhau do đó tình bạn sẽ bị phá vỡ

Mác và Ăngghen là những tấm gương sáng về tình bạn chân chính, thuỷ chung Để ca ngợi tình bạn cao quý và cảm động ấy, Lênin viết: Những quan hệ

cá nhân giữa hai người đó vượt xa mọi chuyện cổ tích cảm động nhất về tình bạn của người xưa

Đi cùng với tình bạn là tình yêu, một tình cảm quan trọng ở tuổi trẻ Tình bạn, tình yêu có thể đưa con người đạt tới đỉnh cao của niềm vinh quang, của những ước mơ cháy bỏng nhưng đồng thời nó cũng có thể đưa con người xuống điểm tận cùng của sự thất bại Do đó, giáo dục cho thanh niên sinh viên có được một quan niệm đúng đắn về tình yêu, để tình yêu ấy nâng cánh cho họ bay lên trong cuộc sống là một vấn đề hết sức thiết thực và quan trọng

Như người ta thường nói, tình yêu là món quà hào phóng nhất mà thiên nhiên trao tặng cho con người Đó là thứ tình cảm cao cấp chỉ riêng con người

mới có Ở đâu, nơi nào không có tình yêu thì ở đó, nơi ấy cuộc sống sẽ tẻ nhạt và

xã hội, làm chuyển đổi bậc thang giá trị nhân cách

Kinh tế thị trường, bên cạnh ưu điểm, nó cũng bộ lộ mặt trái của nó Hiện tượng “thị trường hoá”, “thương mại hoá” không chỉ ở mặt kinh tế mà cả mặt tình cảm, đạo đức nữa Trong giới thanh niên sinh viên, không ít người đã chịu tác động xấu của văn hoá ngoại lai, lối sống phương Tây, chạy theo đồng tiền Một

bộ phận sinh viên những năm gần đây trong tình bạn, tình yêu ở bộc lộ nhiều điều đáng lo ngại, xuất hiện nhiều thuật ngữ nói về tình yêu hoàn toàn xa lạ với văn hoá đạo đức truyền thống Việt Nam, như: tình yêu thời buổi đấu thầu, tình yêu cơ chế thị trường, tình yêu thời mở cửa, tình yêu riđô v.v và v.v làm nảy sinh quan hệ nam nữ thiếu lành mạnh mang nặng tính chất vụ lợi và theo lối sống buông thả "sống thử" trước hôn nhân

Đứng trước thực trạng đó, việc giáo dục đạo đức mới trong tình bạn, tình yêu cho thanh niên sinh viên là không thể xem nhẹ, nó đòi hỏi sự phối hợp của nhiều tổ chức, nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau để cùng thực hiện nhiệm vụ chung là: tạo ra những nhân cách sinh viên phát triển một cách toàn diện, phục vụ

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Thứ tư, Giáo dục đạo đức mới trong học tập

Đối với tuổi trẻ, học tập không chỉ là đòi hỏi, là yêu cầu của xã hội đối với

họ, đó còn là nghĩa vụ đạo đức, là nhu cầu tự thân của lớp trẻ nhằm hướng vào bản thân mình để thay đổi chính bản thân mình, giáo dục đạo đức mới trong học

tập cho thanh niên sinh viên là hướng hoạt động học của họ theo đúng mục tiêu giáo dục - đào tạo của nhà trường, đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước Xét trên bình diện cấu trúc nhân cách, giáo dục đạo đức mới trong học tập là một trong những con đường ngắn nhất để phát triển yếu tố tài năng trong mỗi một nhân cách thanh niên sinh viên

Hình thức hoạt động cơ bản của thanh niên sinh viên là hoạt động học, mọi hoạt động khác đều phải xoay quanh cái trục đó Hoạt động học bao gồm các thành tố: nhiệm vụ học tập, các hành động học tập, động cơ, mục đích, nhu cầu học tập Hơn lúc nào hết, nhà trường cũng như toàn bộ xã hội phải chú trọng giáo dục động cơ, mục đích học tập cho thanh niên sinh viên, đòi hỏi họ giải đáp những vấn đề do lịch sử đặt ra: Nên học cái gì, học để làm gì, học cho ai và học như thế nào?

Thực tế cho thấy, con đường dẫn đến khoa học không bao giờ là bằng phẳng, thênh thang cả mà nó gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy khó khăn Muốn chiếm lĩnh được thành trì khoa học đó, đòi hỏi phải có lòng kiên nhẫn, với quyết tâm cao, để vượt qua mọi khó khăn trở ngại trên con đường đi tới Vì vậy, giáo dục đạo đức mới trong học tập cho thanh niên sinh viên là phải giáo dục lòng kiên nhẫn, ham mê và tính trung thực khoa học

Thế giới ngày nay đang ở trong những chuyển động gia tốc và đột biến, đòi hỏi mỗi một con người, mỗi một quốc gia, dân tộc phải tự vươn lên, nếu họ không muốn lùi lại phía sau Đặc biệt trong nền văn minh trí tuệ của hôm nay và ngày mai, khi nhân loại coi trí thức là vốn liếng quý báu của các dân tộc, trí tuệ là nguồn tài nguyên của các quốc gia, khi mà cuộc chạy đua để giải quyết vấn đề "ai thắng ai" trên bình diện chất xám ngày càng trở nên quyết liệt, thì nhiệm vụ học tập để không ngừng nâng cao kiến thức trình độ tay nghề đối với mỗi một thanh niên sinh viên, hình thành yếu tố tài năng trong nhân cách họ hết sức lớn lao Hơn lúc nào hết, chúng ta phải làm cho thanh niên sinh viên thấm nhuần một cách

sâu sắc tư tưởng học tập của Lênin: phải học tập, phải học tập nữa, phải học tập mãi Có như vậy thanh niên sinh viên mới có khả năng làm tròn trách nhiệm và nghĩa vụ công dân của mình đối với Tổ quốc, mới xứng đáng là "người chủ tương lai của nước nhà"

Thứ năm: Giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho thanh niên sinh viên

Đây là một nội dung hết sức cơ bản, là bản chất của đạo đức mác xít, một trong những nhân tố, giá trị nền tảng của nhân cách con người

Về thực chất, giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho thanh niên sinh viên là giúp cho họ nhận thức được và tình thương yêu giữa con người với con người, là đấu tranh cho tự do và hạnh phúc của nhân loại, trước hết là tự do và hạnh phúc cho những người lao động, là giải phóng con người ra khỏi mọi sự "tha hoá"

Giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho thanh niên sinh viên không chỉ giáo dục thái độ tốt, biết yêu thương con người lao động, lương thiện và chân chính, mà còn giáo dục cho họ biết đấu tranh không khoan nhượng với mọi áp bức, bất công, với mọi tội ác và hành vi vô nhân đạo, với tất cả những gì xâm phạm đến lợi ích chính đáng của người lao động chân chính

Hiện nay, trong xã hội chúng ta, bên cạnh sự phát triển chiếm ưu thế của chủ nghĩa nhân đạo, còn tồn tại rất nhiều những hiện tượng, hành vi phi đạo đức,

vô nhân đạo: đối xử tàn nhẫn với con người (đánh đập, ức hiếp, giết người một cách dã man, tàn bạo); làm giàu bất chính (làm hàng giả, gian lận thương mại, tham nhũng ) Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo, đó là sự suy thoái đạo lý trong quan hệ thầy trò, bè bạn Trong học sinh, sinh viên đã xảy ra hiện tượng trò đánh thầy, học sinh giết cô giáo, sinh viên giết giảng viên tất cả những hành vi đó không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm huỷ hoại nhân cách con người Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng bản sắc văn hoá Việt Nam (lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tính đạo lý) vốn được vun đắp nên trong lịch sử hàng ngàn năm đấu

tranh dựng nước và giữ nước Do đó, giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho thanh niên sinh viên trước hết là giáo dục tình yêu thương con người với cha mẹ, anh em, bạn bè, thầy cô, tình thương yêu giữa con người với con người trong xã hội giúp cho thanh niên sinh viên nhận thức một cách sâu sắc những nội dung

và yêu cầu của chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Nội dung và yêu cầu của nó phải trở thành tình cảm, niềm tin, lẽ sống thường trực trong thanh niên sinh viên, giúp họ

có cơ sở khoa học để phân tích những hiện tượng tiêu cực trong xã hội và tin tưởng một cách khoa học vào sự tất thắng của cái chân, cái thiện, cái mỹ trong hiện tại và tương lai

Ngoài những phẩm chất đạo đức đã được trình bày ở trên, còn một số phẩm chất đạo đức khác cần được ưu tiên giáo dục cho thanh niên sinh viên như: ý thức trách nhiệm công dân, có bản lĩnh nhân cách vững vàng, một lối sống văn minh, một tinh thần cộng đồng, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và trong cuộc sống Kinh nghiệm cho thấy, một lối sống đẹp, mang tính nhân bản và nhân văn sâu sắc, tính khoa học và thẩm mỹ cao, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc, sẽ góp phần to lớn trong việc khắc phục lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, chà đạp lên phẩm giá con người

1.2.2 Yêu cầu của việc giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên ở Việt Nam hiện nay

Theo nghĩa rộng giáo dục được hiểu là quá trình biến đổi và chuyển giao tri thức, là sự đạt được những giá trị và các mô hình hành vi theo mục đích yêu cầu định sẵn Còn theo nghĩa hẹp của nó, giáo dục là một quá trình hình thành nhân cách con người dưới ảnh hưởng của hoạt động có mục đích của nhà giáo dục trong hệ thống các cơ quan giáo dục và dạy học

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: giáo dục, đó là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu

đặt ra

Dưới góc độ triết học, chúng tôi cũng thống nhất cho rằng, giáo dục là một quá trình hai mặt, một mặt là sự tác động từ bên ngoài vào đối tượng giáo dục ; mặt khác, thông qua sự tác động này mà làm cho đối tượng tự biến đổi bản thân mình, tự hoàn thiện, tự nâng mình lên qua giáo dục [47; tr.38]

Về bản chất giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giao lưu cho đối tượng giáo dục, nhằm giúp họ nhận thức đúng, tạo lập tình cảm và thái độ đúng, hình thành những thói quen hành vi văn minh trong cuộc sống, phù hợp với chuẩn mực xã hội Giáo dục đạo đức là quá trình tác động đến đối tượng giáo dục

để hình thành trong họ ý thức, tình cảm, niềm tin, ý tưởng đạo đức và được thể hiện ở hành vi đạo đức

Như vậy, giáo dục đạo đức góp phần làm chuyển quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nâng cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho mỗi người từ trình độ nhận thức thông thường lên trình độ nhận thức khoa học

Giáo dục đạo đức một mặt nhằm nâng cao giá trị đạo đức, tạo ra giá trị đạo đức mới, mặt khác góp phần khắc phục những quan điểm đạo đức lạc hậu, chống lại các hiện tượng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã hội, tạo ra cơ chế phòng ngừa các phản giá trị đạo đức Giáo dục đạo đức làm nảy nở những xúc cảm từ trái tim mỗi con người, hình thành tình cảm và niềm tin đạo đức làm cho con người có nhu cầu khát vọng ngày càng trở nên tốt đẹp và hoàn thiện

Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII nêu ra mục tiêu và nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc; công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; phát huy tiềm năng của

dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực cá nhân, làm chủ tri thức và khoa học hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, có sức khoẻ, là những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” như lời căn dặn của Bác Hồ

Để thực hiện được mục tiêu và nhiệm vụ trên, yêu cầu đặt ra cho việc giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên hiện nay là:

Một là, giáo dục đạo đức mới cho thanh niên sinh viên bao gồm nhiều hình

thức như giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, văn hoá, lao động Những hình thức này chúng luôn gắn bó với nhau bổ sung lẫn nhau trong quá trình giáo dục và chúng phải là tổng hợp quá trình giáo dục

Hai là, giáo dục đạo đức mới phải là quá trình thống nhất giữa lý luận và

thực tiễn, quá trình hình thành thế giới cao đẹp và hoạt động thực tiễn phong phú Trong chủ nghĩa xã hội, tính tự giác của quá trình hình thành đạo đức mới không chỉ thể hiện ở công tác giáo dục, mà nó còn thể hiện trong toàn bộ hoạt động xây dựng xã hội mới, xây dựng nền kinh tế mới Không thể xây dựng được nền kinh tế mới cũng như xã hội mới nếu chủ nghĩa xã hội không trở thành một phong trào hiện thực dựa trên sự quan tâm thiết thực của người lao động Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa" Đây là quá trình hình thành và phát triển các phẩm chất đạo đức cá nhân; quá trình đó, một mặt, con người thể hiện niềm tin đạo đức, những hiểu biết

về giá trị, chuẩn mực đạo đức; mặt khác nhờ kết quả hoạt động, họ xác nhận một cách thực tiễn những giá trị đạo đức của chúng

Ba là, giáo dục đạo đức mới là quá trình kết hợp giữa giáo dục và tự giáo

dục Quá trình tự giáo dục là sự tiếp tục giáo dục ở chủ thể, là mặt bên trong nội tâm của quá trình giáo dục đạo đức do xã hội tực hiện đối với mỗi cá nhân Sự tự giáo dục biểu hiện tính tích cực của ý thức, khi bản thân ý thức trở thành nguyên

nhân tác động Ở đây con người chẳng những trăn trở ở mặt lý thuyết mà cả trong thực tiễn Đó cũng là quá trình con người thức tỉnh tự phán xử và làm cho lương tâm trong sạch Những tri thức về đạo đức trở thành đối tượng của những rung cảm sâu lắng, trở thành nội dung cơ bản của sự vận động nội tâm của đối tượng giáo dục Chính điều đó đòi hỏi quá trình giáo dục phải kết hợp chặt chẽ với quá trình tự giáo dục

Tóm lại, giáo dục đạo đức là quá trình giáo dục tổng hợp các nguyên tắc

cũng như các hình thức tác động lên đối tượng bị giáo dục nhằm mục đích cho đối tượng giáo dục đạt đạo đức cần thiết, chuẩn mực của con người mới xã hội chủ nghĩa Những con người này phải vững về chính trị, tốt về đạo đức, lối sống, và giỏi về chuyên môn Đẹp tài, đẹp đức như Bác Hồ từng mong muốn

2.1.1 Đặc điểm thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội

Nằm ở vị trí trung tâm đồng bằng sông Hồng, trong phạm vi từ 20053' đến

21023' vĩ độ bắc và từ 105044' đến 106002' kinh độ đông, Hà Nội tiếp giáp với 5 tỉnh, phía Bắc tiếp giáp với tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Vĩnh Phúc, phía đông tiếp giáp với tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên, phía Tây và phía Nam tiếp giáp với tỉnh Hà Tây Hà Nội ngày nay là một đô thị lớn gồm 9 quận và 5 huyện với 125 phường,

99 xã và 5 thị trấn; diện tích tự nhiên hơn 920 km2 và dân số trên 3 triệu người So với cả nước diện tích tự nhiên của Hà Nội bằng 0,28% và dân số bằng 3,74%

Với vị trí đầu mối của các hệ thống giao thông quan trọng, đó là các yếu tố gắn bó chặt chẽ Hà Nội với các trung tâm trong cả nước và tạo điều kiện để Hà Nội tiếp nhận kịp thời các thông tin, thành tựu khoa học công nghệ và kỹ thuật của thế giới, tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế, khu vực và hoà nhập vào quá trình phát triển năng động của vùng chảo Đông Á - Thái Bình Dương

Hà Nội có địa chính trị quan trọng, có ưu thế đặc biệt so với các địa phương khác trong cả nước Pháp lệnh Thủ đô (ngày 11/01/2001) của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ rõ: “Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hoá khoa học, giáo dục và giao dịch quốc tế của cả nước, là nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng và nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện ngoại giao, các tổ chức quốc tế và là nơi diễn ra các hoạt động đối nội và đối ngoại quan trọng nhất của đất nước

Thủ đô Hà Nội là nơi tập trung trí lực của đông đảo các nhà khoa học, các cán bộ có trình độ chuyên môn cao và nhiều kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực Hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội có tới 43 trường đại học và cao đẳng với hơn 17 vạn sinh viên hệ chính quy tập trung và hàng vạn sinh viên các hệ khác (không kể các trường thuộc khối quân đội và công an), 37 trường trung học chuyên nghiệp, 21 trường công nhân kỹ thuật và trên 100 viện nghiên cứu cơ bản, khoa học ứng dụng và nghiên cứu chuyên ngành

Là trung tâm kinh tế lớn của nhà nước, nằm trong vùng phát triển kinh tế trọng điểm Bắc bộ, Hà Nội là trung tâm có sức hút và sức lan toả rộng lớn, tác động trực tiếp đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội cả vùng đồng bằng sông Hồng cũng như cả nước Hiện nay trên địa bàn thành phố có tới 800 doanh nghiệp nhà nước, hơn 12.000 doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác đang hoạt động và 484 dự án có vốn đầu tư nước ngoài đang được triển khai Tổng sản phẩm quốc nội chiếm 9,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cả nước, tốc độ tăng GDP hàng năm xấp xỉ 11,1%, GDP bình quân đầu người là 15,9 triệu đồng, đứng thứ hai và gấp hai lần GDP bình quân cả nước

Cùng với phát triển kinh tế, về văn hoá xã hội Hà Nội có những thành tựu đáng kể Quy mô chất lượng giáo dục tiếp tục được giữ vững và mở rộng ở một số bậc học, ngành học Hà Nội đồng thời là trung tâm văn hoá lớn của cả nước, là nơi hội tụ những luồng văn minh, trí thức của cả dân tộc Trong lòng người Việt Nam, Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến, đã hình thành nên di sản văn hoá Việt Nam nói chung và di sản văn hoá Thăng Long - Hà Nội nói riêng

Do các trường đại học đóng ở Hà Nội nên thành phố Hà Nội có lực lượng thanh niên sinh viên khá đông đảo với 383.207 sinh viên thuộc 47 trường đại học (không kể các trường thuộc khối quân đội và công an) Trong công cuộc đổi mới thanh niên Hà Nội tiếp tục phát huy truyền thống thủ đô ngàn năm văn hiến, hăng

hái học tập, lao động xung kích đảm nhận những việc khó, lĩnh vực mới góp phần xứng đáng vào xây dựng và phát triển thủ đô

Điểm nổi bật của thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội là

đa dạng về thành phần, phong phú về nghề nghiệp tương lai, trình độ khoa học cao; là lớp người năng động sáng tạo, nhạy bén thích ứng nhanh với cơ chế mới;

có khát vọng vươn lên thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu; có ý chí tự lực, tự cường, chủ động trong học tập, tự trau dồi kiến thức chuyên môn nâng cao trình độ học vấn để lập thân, lập nghiệp Với truyền thống thủ đô ngàn năm văn hiến, thanh niên sinh viên thủ đô thông minh sáng tạo, lao động cần cù và thanh lịch, luôn luôn là lực lượng xung kích bảo vệ thủ đô cũng như đất nước Thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội luôn tin tưởng vào công cuộc đổi mới của đất nước, tích cực chủ động tham gia vào công cuộc đổi mới đất nước, tham gia vào các phong trào tình nguyện như: xoá đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự an toàn giao thông, hiến máu nhân đạo Thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội có lòng tự trọng và ý thức dân tộc, ý thức công dân, cầu tiến bộ, giàu mơ ước và hoài bão, nhạy cảm về tình hình chính trị, có nhu cầu cao về học tập, lao động việc làm và sinh hoạt văn hoá, tinh thần, vui chơi, giải trí Có thể khẳng định rằng, hiện nay đang hình thành một lớp thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội ưu tú, vững vàng về chính trị, kế thừa bản sắc văn hoá dân tộc, tiêu biểu cho thế hệ trẻ trong thời kỳ mới

Tuy nhiên, trước biến động của tình hình chính trị thế giới, âm mưu diễn biến hoà bình của các thế lực thù địch, sự tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường Bên cạnh những ưu điểm, những thuận lợi, thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức trên

bước đường trưởng thành

2.1.2 Một số kết quả đạt được trong công tác giáo dục đạo đức mới cho

thanh niên sinh viên trong các trường đại học ở Hà Nội hiện nay

Sự nghiệp giáo dục “trồng người” trong thanh niên sinh viên là nhiệm vụ thường xuyên nhưng vô cùng quan trọng Ngày nay, sự lạc hậu về giáo dục sẽ phải trả giá đắt trong cuộc chạy đua trong thế kỷ XXI mà thực chất là chạy đua về trí tuệ và phát triển giáo dục trong cách mạng khoa học và công nghệ Hàng loạt các vấn đề đặt ra đối với thanh niên sinh viên, làm sao để thanh niên sinh viên Việt Nam đủ sức đáp ứng yêu cầu hết sức nặng nề nhưng vẻ vang mà đất nước đặt lên vai họ? Làm thế nào để họ có thể tự định hướng đúng trong đời sống kinh tế thị trường hiện nay và đứng trước âm mưu “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch Từ đây, có thể suy ra tầm quan trọng của giáo dục, rèn luyện thanh niên sinh viên về các mặt chính trị, tư tưởng, đạo đức và phát triển năng lực tư duy lý luận Kết quả thành tựu của hai mươi năm đổi mới đã chứng minh cho quan điểm đúng đắn của Đảng “giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu” Đảng đã nhận thức rõ tầm quan trọng của giáo dục - đào tạo Nhà nước đã có đầu tư thích đáng cho giáo dục, cùng với sự nỗ lực vươn lên của ngành giáo dục, của các trường, của học sinh, sinh viên và của toàn xã hội

Về mặt ngân sách, giáo dục đào tạo đã được chú ý và đầu tư đáng kể Hàng năm các chỉ số ngày càng tăng lên

Bảng 1: Đầu tư cho giáo dục trong trong tổng chi ngân sách nhà nước

2002 15,60

Nguồn:Báo cáo của Vụ Kế hoạch tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2005

Ở các trường đại học và cao đẳng trong nước nói chung và ở Hà Nội nói riêng, Đảng uỷ, Ban giám hiệu nhà trường coi công tác giáo dục đạo đức, chính trị

tư tưởng, lối sống cho sinh viên là nhiệm vụ hàng đầu Nội dung sách giáo khoa các môn lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh sau nhiều lần chỉnh lý cải tiến nhìn chung phù hợp với đối tượng, bảo đảm tính khoa học cao, tạo sự thống nhất giữ lý luận và thực tiễn, giảm bớt sự khó khăn trong học tập của thanh niên sinh viên Bên cạnh việc trang bị lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các trường đại học thường tổ chức nhiều buổi toạ đàm về thời sự trong nước cũng như quốc tế, tình hình kinh tế chính trị của đất nước và Nghị quyết của Đảng, tổ chức “Tuần sinh hoạt công dân - học sinh, sinh viên” đầu khoá và cuối khoá Mục đích của các đợt sinh hoạt này là làm cho sinh viên hiểu, quán triệt, đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, cũng như giúp cho sinh viên nắm bắt được tình hình kinh tế chính trị xã hội của đất nước và các địa phương Trong đó, nhấn mạnh việc giáo dục rèn luyện đạo đức, lối sống cách mạng cho sinh viên

Chẳng hạn, trường Đại học Lao động - Xã hội, tuần sinh hoạt công dân, học sinh sinh viên được tổ chức làm hai đợt: đợt 1 từ ngày 12 đến ngày 25 tháng 9, đợt hai từ ngày 03 đến ngày 08 tháng 10 năm 2005 cho toàn thể sinh viên đầu khoá và cuối khoá của nhà trường (Công văn số 626/KH - ĐHLĐXH)

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I cũng tổ chức tuần sinh hoạt công dân học sinh sinh viên năm học 2005-2006 từ ngày 12 đến ngày 16 tháng 9 năm 2005

Trong tuần sinh hoạt công dân đầu khoá này, các nội dung được học tập như sau: