Giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2010 – 2015, tầm nhìn 2020

Lịch sử hình thành và phát triển siêu thị ở các nước trên thếgiới đã cho thấy đây là một loại hình thương mại bán lẻ rất có hiệu quả và ngày cànggiữ vai trò quan trọng trong các hình thứ

TÓM LƯỢC

Đất nước ta đang trong thời kỳ CNH - HĐH và từng bước hội nhập với nềnkinh tế thế giới Đến nay, chúng ta đã đạt được những thành tựu ban đầu trong pháttriển kinh tế, xã hội, cải thiện đời sống nhân dân Theo đó, ngành thương mại cũng cónhững phát triển vượt bậc, thị trường bán lẻ Việt Nam đang diễn ra ngày càng sôi độngvới các loại hình bán lẻ hiện đại dần được hình thành và phát triển

Loại hình kinh doanh siêu thị ra đời đã làm thay đổi diện mạo ngành bán lẻ ViệtNam, mang lại cho người tiêu dùng thói quen mua sắm hiện đại góp phần thúc đẩy sựphát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Tỉnh Bắc Ninh là tỉnh cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, là một trong 8 tỉnhthuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Vì vậy, Bắc Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi

để phát triển kinh tế - xã hội Thực tế trong những năm vừa qua, kinh tế của tỉnh luônphát triển không ngừng với mức tăng trưởng cao và bền vững đem lại mức sống caohơn cho người dân Các siêu thị cũng lần lượt hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu muasắm thiết thực hàng ngày của người tiêu dùng

Tuy nhiên, siêu thị vẫn còn là một loại hình kinh doanh mới mẻ đối với ngườidân Việt Nam nói chung và người dân Bắc Ninh nói riêng Thêm vào đó, sự hìnhthành và phát triển hệ thống siêu thị còn mang tính tự phát, thiếu sự thống nhất quản lý

từ phía Nhà nước nên hoạt động kinh doanh siêu thị chưa đạt được hiệu quả cao

Như vậy phải làm thế nào để hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh pháttriển cả về quy mô và chất lượng, mang lại hiệu quả kinh doanh thỏa mãn nhu cầu tiêudùng của người dân là câu hỏi mà đề tài sẽ trả lời Những kiến nghị và giải pháp nêutrong khóa luận hy vọng sẽ phần nào giúp phát triển hệ thống siêu thị Bắc Ninh hiệuquả và bền vững trong thời gian tới

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian viết khóa luận “ Giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2010 – 2015, tầm nhìn 2020”, tôi đã nhận được sự giúp

đỡ rất nhiều từ phía nhà trường và đơn vị thực tập

Thông qua khóa luận, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô trongkhoa Kinh tế - trường Đại học Thương mại đã cung cấp những kiến thức cơ sở cũngnhư các kiến thức chuyên ngành giúp tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong bộ môn Kinh tế thương mại, đặcbiệt là TS.Thân Danh Phúc đã giúp đỡ tôi tận tình trong suốt quá trình hoàn thànhkhóa luận

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới ban giám đốc và các anh chị phòng Quản lýthương mại – Sở Công thương Bắc Ninh đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thựctập tại đơn vị Đặc biệt đã cung cấp các số liệu nghiên cứu giúp tôi hoàn thành khóaluận

Tuy nhiên do kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế nên khóa luận sẽ khôngtránh khỏi những thiếu sót Vì vậy mong các thầy cô, các bạn có ý kiến đóng góp đểbài khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2012

Tác giảNguyễn Thị Ngần

MỤC LỤC TÓM LƯỢC

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 2

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu 3

4 Mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Kết cấu khóa luận 7

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG SIÊU THỊ 8

1.1 Khái niệm siêu thị, hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị 8 1.1.1 Khái niệm siêu thị, phân loại siêu thị 8

1.1.2 Khái niệm hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị 10

1.2 Vị trí, vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại và ngành dịch vụ phân phối 11

1.2.1 Vị trí của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại 11

1.2.2 Vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại 11

1.3 Đặc trưng cơ bản, lợi thế và bất lợi thế của siêu thị so với các loại hình kinh doanh thương mại khác 13

1.3.1 Đặc trưng cơ bản 13

1.3.2 Những lợi thế và bất lợi thế của loại hình kinh doanh siêu thị 14

1.4 Quản lý Nhà Nước đối với hệ thống siêu thị 16

1.4.1 Sự cần thiết của quản lý Nhà Nước đối với sự phát triển hệ thống siêu thị 16 1.4.2 Nội dung của quản lý Nhà Nước với phát triển hệ thống siêu thị 17

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG SIÊU THỊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH GIAI ĐOẠN 2008 – 2011 19

2.1 Tổng quan tình hình và ảnh hưởng của các nhân tố đến hoạt động của hệ thống siêu thị 19

2.1.1 Tổng quan phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh thời gian qua 19

2.1.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh 19 2.2 Thực trạng hệ thống siêu thị và hoạt động kinh doanh tại các siêu thị trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2008 – 2011 23

2.2.1 Thực trạng hệ thống siêu thị Bắc Ninh giai đoạn 2008 – 2011 23

2.2.2 Kết quả hoạt động kinh doanh siêu thị giai đoạn 2008 – 2011 27

2.2.3 Công tác quản lý siêu thị giai đoạn 2008 – 2011 28

2.3 Đánh giá thực trạng và các biện pháp địa phương đã áp dụng để phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn 30

2.3.1 Đánh giá chung về thực trạng hệ thống siêu thị 30

2.3.2 Đánh giá chung các biện pháp chủ yếu địa phương đã áp dụng để phát triển hệ thống siêu thị 31

CHƯƠNG 3: CÁC ĐỀ XUẤT, GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG SIÊU THỊ BẮC NINH GIAI ĐOẠN 2012 – 2015, TẦM NHÌN 2020 33

3.1 Định hướng phát triển hệ thống siêu thị giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020. 33 3.1.1 Dự báo nhu cầu phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020 33

3.1.2 Quan điểm, định hướng phát triển hệ thống siêu thị giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020 33

3.2 Các giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020 35

3.2.1 Giải pháp từ phía cơ quan quản lý tại địa phương 35

3.2.2 Giải pháp từ phía doanh nghiệp 38

3.3 Các kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước 40

3.4 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 41

DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ BIỂU ĐỒ ST

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở Việt Nam hiện nay, quá trình CNH – HĐH đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ.Ngành thương mại bán lẻ theo đó cũng cần phải phát triển để đảm bảo đáp ứng nhucầu tiêu dùng, góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường và chủ động hội nhập kinh tếquốc tế của đất nước Với xu hướng phát triển các loại hình thương mại hiện đại, siêuthị đã ra đời như một hệ quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội Kinhdoanh siêu thị ra đời đã làm thay đổi rất lớn thói quen mua sắm truyền thống củangười tiêu dùng; thay thế các loại hình bán lẻ truyền thống bằng các loại hình bán lẻvăn minh, hiện đại hơn Lịch sử hình thành và phát triển siêu thị ở các nước trên thếgiới đã cho thấy đây là một loại hình thương mại bán lẻ rất có hiệu quả và ngày cànggiữ vai trò quan trọng trong các hình thức phân phối hàng hóa góp phần thúc đẩy quátrình lưu chuyển hàng hóa, kích thích sản xuất và hình thành tập quán văn minhthương mại

Bắc Ninh là một tỉnh cửa ngõ phía bắc của thủ đô Hà Nội với các khu đô thị mớiđược quy hoạch xây dựng và phát triển Những năm gần đây, kinh tế của tỉnh cónhững bước phát triển vượt bậc, đời sống nhân dân được nâng cao, thu nhập và khảnăng thanh toán của người tiêu dùng tăng lên đáng kể Nhu cầu tiêu dùng của ngườidân được nâng cao và chú trọng hơn đến chất lượng hàng hóa Các siêu thị đã dần hìnhthành và phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân địa phương và dukhách từ các nơi đến

Tuy nhiên, kinh doanh siêu thị vẫn còn là một loại hình thương mại mới mẻ đốivới Bắc Ninh Do vậy, sự phát triển siêu thị thời gian qua còn mang tính tự phát, chưamang lại hiệu quả tương xứng với tiềm năng Tốc độ tăng trưởng của các siêu thị cònchậm, sự phát triển còn thiếu tính bền vững Nguồn lực(vốn, con người, công nghệquản lý) để phát triển siêu thị còn hạn chế Thêm vào đó, nguồn hàng cung ứng chosiêu thị chưa được kiểm soát tốt; các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị chưa có kinhnghiệm trong lĩnh vực kinh doanh thương mại; sự liên kết giữa các doanh nghiệp hầunhư chưa có…

Đối với cơ QLNN tại địa phương, mặc dù đã có quy hoạch phát triển hệ thốngsiêu thị hiệu quả và bền vững nhưng gặp phải rất nhiều vấn đề phát sinh trong quátrình thực hiện Thêm vào đó, bộ máy QLNN về thương mại ở cấp huyện còn chưađược kiện toàn, nhiệm vụ QLNN về thương mại chưa được hoàn thành tốt Giữa các

cơ quan QLNN cũng chưa có quy chế phối hợp phân công quản lý, kiểm tra hoạt độngkinh doanh của các siêu thị Do đó cần phải có các giải pháp thiết thực hơn nhằm hoàn

thiện các chính sách quản lý, phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh trong thời giantới.

Yêu cầu đặt ra là cơ quan QLNN tại địa phương phải có các định hướng, giảipháp hợp lý phát triển hệ thống siêu thị Bắc Ninh một cách có hiệu quả và bền vữngtrong những năm tới

Với những lý do trên, tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “ Giải pháp phát triển

hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020.”

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

(1) “Giải pháp phát triển hệ thống chợ, siêu thị tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020”

– tác giả: Nguyễn Xuân Chín – luận văn thạc sỹ - trường Đại học Nông nghiệp I

Đề tài đã nghiên cứu về lý luận, thực trạng hệ thống chợ và siêu thị trên địa bàntỉnh Bắc Ninh Thực trạng mang tính khái quát và tổng hợp được những ưu điểm,nhược điểm của các loại hình thương mại này Các giải pháp đưa ra toàn diện và mangtính thiết thực Tuy nhiên, tác giả chưa nhìn nhận vấn đề ở tầm vĩ mô, các chính sáchquản lý của Nhà nước còn chưa được đưa ra cụ thể để xem xét và đánh giá

(2) “Phát triển hệ thống siêu thị và TTTM trên địa bàn thành phố Hà Nội” –

tác giả: Nguyễn Thị Thu Huyền – luận văn tốt nghiệp – trường Đại học Thương mại

Đề tài đã nghiên cứu sâu về mặt lý luận siêu thị và các lý luận phát triển hệ thốngsiêu thị, TTTM Các dẫn chứng được đưa ra phân tích rõ ràng, thuyết phục Tuy nhiên,giải pháp còn chưa đi sát và giải quyết vấn đề một cách thỏa đáng Đặc biệt là đối vớiloại hình siêu thị có những đặc trưng riêng của nó Các giải pháp từ phía QLNN cònchưa cụ thể

(3) “ Giải pháp về chính sách QLNN đối với kinh doanh tại các siêu thị trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.” – tác giả: Bùi Thị Thùy – luận văn tốt nghiệp – trường Đại

học Thương mại

Đề tài đã phân tích một cách rõ ràng về mặt lý thuyết, cơ sở luận về siêu thị vàcác lý luận liên quan Tuy nhiên phần thực trạng về hoạt động kinh doanh tại các siêuthị còn phân tích chưa rõ, thiếu dẫn chứng minh họa Các giải pháp đưa ra còn chungchung, chưa cụ thể và mang tính thiết thực

(4) “ Chính sách quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh ở các Trung tâm thương mại và siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.” – tác giả: Hà Thị Mây –

luận văn tốt nghiệp – trường Đại học Thương mại

Đề tài đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu thực trạng hoạt động của các trung tâmthương mại, siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Các chính sách QLNN và giải pháp

trong công tác QLNN đối với loại hình kinh doanh thương mại siêu thị cũng đã đượcđưa ra khá đầy đủ và thiết thực Tuy nhiên đề tài còn phân tích chưa cụ thể và sâu sắc

về mặt lý luận QLNN, vai trò QLNN với loại hình siêu thị

(5) “ Giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010.” – tác giả: Nguyễn Thị Nhung – luận văn tốt nghiệp – trường Đại học Thương

mại

Đề tài đã đưa ra những lý luận cơ bản nhất về siêu thị và các khía cạnh liên quan.Đặc biệt đã tổng kết lại lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống siêu thị trên cảnước và địa bàn thành phố Hà Nội Thực trạng hệ thống siêu thị trên địa bàn Hà Nộicũng đã được nghiên cứu rõ ràng với các dẫn chứng cụ thể Tuy nhiên các giải phápđưa ra chưa tập trung nhiều về phía giải pháp Nhà nước

Tóm lại, các công trình nghiên cứu về giải pháp phát triển hệ thống siêu thị ở trêncòn một số hạn chế Những lý luận và giải pháp còn chưa đầy đủ Đặc biệt đối với giaiđoạn hiện nay khi nền kinh tế đã có nhiều thay đổi, việc phát triển các loại hình kinhdoanh hiện đại có rất nhiều vấn đề cần được nghiên cứu và có giải pháp phù hợp trong

tương lai Khóa luận“ Giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020.” sẽ tập trung nghiên cứu thực trạng và

đưa ra các giải pháp hoàn thiện chính sách QLNN tại địa phương nhằm phát triển hệthống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới phù hợp với điều kiện pháttriển kinh tế xã hội của tỉnh Đề tài sẽ mang đến những nội dung mới với thời gian cậpnhật và giải pháp thiết thực nhất

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu

Căn cứ vào tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu, tác giả quyết định thực hiện đề

tài: “ Giải pháp phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn

2012 – 2015, tầm nhìn 2020.” Với đề tài này, các vấn đề đưa ra cần giải quyết và

những câu hỏi cụ thể là:

Về mặt lý luận:

Khóa luận tổng hợp lại những lý thuyết cơ bản liên quan đến siêu thị, hệ thốngsiêu thị, việc phát triển hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thịtrong tương lai

- Cơ sở lý luận về siêu thị, hệ thống siêu thị và QLNN đối với phát triển hệthống siêu thị như thế nào?

- Với những điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội như hiện nay tại sao phải pháttriển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020?

- Các chính sách quản lý chủ yếu của địa phương trong phát triển hệ thống siêu

thị tỉnh cùng với các cơ chế quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh tại cácsiêu thị?

- Các yêu cầu và nguyên tắc phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh?

- Tác động của việc phát triển hệ thống siêu thị đến kinh tế xã hội của tỉnh cũngnhư quá trình CNH – HĐH của đất nước?

Căn cứ vào các vấn đề trên để đi sâu nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoànthiện cơ chế, chính sách QLNN nhằm phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh thờigian tới

Về mặt thực tiễn:

Khóa luận đánh giá chung các cơ chế, chính sách quản lý của tỉnh về phát triển

hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh thời gian qua và tác động của các cơ chế, chính sách

đó đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các siêu thị

- Các chính sách QLNN và địa phương đối với việc phát triển hệ thống siêu thị

và hoạt động kinh doanh của các siêu thị trên địa bàn tỉnh?

- Hoạt động kinh doanh của các siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thời gianqua có những thành công và hạn chế nào?

- Các nhân tố tác động đến việc phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnhtrong tương lai?

- Dự báo về xu hướng phát triển các siêu thị tỉnh Bắc Ninh những năm tới?

- Giải pháp từ phía các doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh siêu thị giaiđoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020?

4 Mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu trong khóa luận được tiếp cận dưới góc độ vĩ mô Theo đó,bài khóa luận sẽ tiếp cận từ góc độ QLNN trong vấn đề phát triển hệ thống siêu thị

Đối tượng nghiên cứu:

- Đề tài tập trung nghiên cứu những cơ chế, chính sách của địa phương nhằmphát triển hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Nghiên cứu các chính sách của tỉnh trong mối quan hệ với chính sách, luậtpháp do Nhà nước quy định.

Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài tập trung hướng tới những mục tiêu cơ bản sau:

- Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn của hệ thống siêu thị trên địabàn tỉnh Bắc Ninh, mục tiêu nghiên cứu của đề tài là nhằm đưa ra một số giải pháphoàn thiện cơ chế, chính sách QLNN nhằm phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàntỉnh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020

- Tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh tại các siêu thị để nâng cao hiệuquả kinh doanh, chấn chỉnh bất hợp lý, giải quyết hài hòa lợi ích Nhà nước, địaphương và lợi ích của doanh nghiệp Từ đó có các định hướng phù hợp nâng cao hiệuquả hoạt động của hệ thống siêu thị góp phần làm cho hoạt động bán lẻ tỉnh Bắc Ninhngày càng phát triển văn minh, hiện đại

- Các mục tiêu cụ thể cần đạt được là: hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ chế,chính sách phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh; đánh giá tiềm năng, những khókhăn thuận lợi để phát triển hệ thống siêu thị; đề xuất các giải pháp phù hợp đến năm

2015, tầm nhìn 2020

Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Nghiên cứu về tình hình quy hoạch, đầu tư phát triển và cơ chế,chính sách của địa phương liên quan đến phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh.Nghiên cứu về hoạt động quản lý, thanh tra, kiểm soát của cơ quan quản lý địa phươngđối với hoạt động kinh doanh của các siêu thị Từ đó đưa ra một số giải pháp hoànthiện chính sách QLNN đối với phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh

- Về không gian: không gian nghiên cứu là toàn bộ hệ thống siêu thị đang hoạtđộng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và sự phát triển gắn kết với kinh tế - xã hội, các bảnsắc văn hóa, truyền thống lịch sử, hành lang phát triển kinh tế…

- Về mặt thời gian: số liệu trong đề tài nghiên cứu được khảo sát tổng hợp giaiđoạn 2008 – 2011 và định hướng đến năm 2015, tầm nhìn 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập dữ liệu

- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp

Dữ liệu sơ cấp là các dữ liệu do cá nhân tự thu thập phù hợp với vấn đề nghiêncứu Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp được sử dụng chủ yếu trong bài khóa luận làphương pháp quan sát và phỏng vấn cá nhân trực tiếp

Phương pháp quan sát là phương pháp ghi lại các hành xử cá nhân, các điều trakhảo sát thực tế để có được các thông tin cần thiết cho khóa luận Phương pháp giúp

có cái nhìn tổng quát về các chính sách, cơ chế hiện hành của tỉnh đối với vấn đềnghiên cứu.

Phương pháp phỏng vấn trực tiếp là phương pháp phỏng vấn những cá nhân cóliên quan đến vấn đề nghiên cứu như quản lý siêu thị, khách hàng đến mua sắm tại siêuthị nhằm thu thập các thông tin cần thiết

- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Dữ liệu thứ cấp là những dữ liệu do người khác thu thập, sử dụng cho các mụcđích khác nhau Dữ liệu thứ cấp có thể là dữ liệu chưa xử lý hoặc dữ liệu đã xử lý.Phương pháp giúp thu thập các thông tin cần thiết cho vấn đề nghiên cứu Các dữ liệuđược sử dụng trong khóa luận dựa trên các nguồn thứ cấp đã được phân tích, diễn giảichi tiết giúp người đọc có thể hiểu được Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp thôngqua các nguồn như:

Nguồn bên trong:

 Quy hoạch phát triển thương mại tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020, tầm nhìn2030

 Quy hoạch phát triển hệ thống TTTM, siêu thị tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020

 Báo cáo thực hiện nhiệm vụ kế hoạch từ năm 2008 đến năm 2011 của ngànhcông thương tỉnh Bắc Ninh

Nguồn bên ngoài: Các dữ liệu thứ cấp được thu thập trong sách báo, giáo trìnhcác môn học của trường Đại học Thương mại và các trường kinh tế khác, các bàinghiên cứu, internet…

Phương pháp phân tích dữ liệu

- Phương pháp phân tích thống kê: là phương pháp phân tích các số liệu thống

kê từ nhiều nguồn để rút ra những nhận xét, đánh giá phục vụ cho quá trình phân tích

dễ dàng Cụ thể là hệ thống hóa các dữ liệu minh họa cho nội dung chủ yếu của đề tàinhằm làm rõ thực trạng hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2008 – 2011

- Phương pháp đồ thị thống kê: là phương pháp trình bày và phân tích các thôngtin thống kê bằng biểu đồ, đồ thị Phương pháp này kết hợp sử dụng con số và các hình

vẽ minh họa để trình bày nhanh chóng, rõ ràng hơn các thông tin thống kê một cáchkhái quát và sinh động

- Phương pháp so sánh: phương pháp phân tích các số liệu và so sánh để đưa racác kết luận cần thiết Theo đó, trong các điều kiện khác nhau việc đưa ra các chỉ tiêu

so sánh sẽ đánh giá được những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện các cơchế, chính sách phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh Từ đó nhận đinh nhữngthành công đạt được, những tồn tại, hạn chế và thấy được xu hướng phát triển của cácsiêu thị trong thời gian tới Cụ thể số liệu được đưa ra so sánh từ năm 2008 – 2011

- Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để tổng hợp, phân tíchcác số liệu chênh lệch từ phương pháp so sánh để rút ra được nguyên nhân của sự tănggiảm và đưa ra các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hệ thống siêu thị trên địa bàntỉnh Bắc Ninh.

6 Kết cấu khóa luận

Ngoài tóm lược, lời cảm ơn, mục lục, danh mục bảng biểu, danh mục các từ viếttắt, khóa luận bao gồm:

- Lời mở đầu

- Chương 1: Những lý luận cơ bản về phát triển hệ thống siêu thị.

- Chương 2: Thực trạng hệ thống siêu thị trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn

2008 – 2011

- Chương 3: Các đề xuất, giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển hệ thống siêu

thị Bắc Ninh giai đoạn 2012 – 2015, tầm nhìn 2020

CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG SIÊU THỊ 1.1 Khái niệm siêu thị, hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị

1.1.1 Khái niệm siêu thị, phân loại siêu thị

Khái niệm siêu thị

“ Siêu thị” là từ được dịch ra từ các thuật ngữ nước ngoài – “supermarket”(tiếngAnh) hay “supermarché” (Tiếng Pháp), trong đó “super” nghĩa là “siêu” và “market”nghĩa là “chợ” Siêu thị ra đời lần đầu tiên vào năm 1930 tại Mỹ Hiện nay, có rấtnhiều cách định nghĩa khác nhau về siêu thị:

“Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ tương đối lớn, có mức chi phí thấp, tỷ suất lợinhuận không cao và khối lượng hàng hóa bán ra lớn, đảm bảo thỏa mãn đầy đủ nhucầu của người tiêu dùng về thực phẩm, bột giặt, các chất tẩy rửa và những mặt hàngchăm sóc nhà cửa” (Philip Cotler, 1961)

“Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ bày bán nhiều mặt hàng đáp ứng nhu cầu tiêudùng hàng ngày của người tiêu dùng như thực phẩm, thức uống, dụng cụ gia đình vàcác loại vật dụng cần thiết khác”.(Nguyễn Thị Nhiễu, 2006)

“Siêu thị là cửa hàng bán buôn tạp phẩm, bán thực phẩm, đồ uống và các loạihàng hóa khác, thường đặt tại thành phố, dọc đường cao tốc hoặc trong khu buôn bán

có diện tích khoảng từ 4.000 đến 25.000 bộ vuông”.(Nguyễn Thị Nhiễu, 2006)

Theo Quy chế Siêu thị, TTTM của Bộ Thương mại Việt Nam(nay là Bộ Công

thương Việt Nam) ban hành ngày 24 tháng 9 năm 2004: “ Siêu thị là loại hình cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh; có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, đảm bảo chất lượng; đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng”.

Phân loại siêu thị

 Phân loại theo quy mô

Đại siêu thị(Hypermarket): là những cửa hàng bán lẻ có quy mô rất lớn, kinh

doanh tổng hợp với diện tích vài chục nghìn mét vuông thường thuộc sở hữu của mộttập đoàn thương mại Danh mục hàng hóa bán tại đây có thể lên tới 50.000 sản phẩm.Các siêu thị này thường được đặt ở ngoại vi các thành phố lớn

Siêu thị(Supermarket): thường có quy mô và diện tích mặt bằng vừa phải, hàng

hóa dùng để phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày Số lượng hàng hóa thường từ vài

trăm đến 20.000 sản phẩm Các siêu thị này thường được đặt ở các khu dân cư cóđường giao thông thuận tiện.

Siêu thị nhỏ(Minnisupermarket): Căn cứ vào diện tích mặt bằng hoặc số lượng

chủng loại hàng hóa để xác định quy mô cho siêu thị Những siêu thị này chỉ chuyênbán một loại hàng hóa như đồ chơi trẻ em, dụng cụ thể thao, quần áo…

 Theo quy định của Bộ Công thương Việt Nam, siêu thị được phân làm 3 hạng.Ngoài các tiêu chuẩn về kiến trúc hiện đại, kho hàng, kỹ thuật bảo quản, khu vệ sinh,khu giải trí, các siêu thị phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản sau:

Siêu thị hạng I:

Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp:

- Có diện tích kinh doanh từ 5.000m2 trở lên

- Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 20.000 tên hàng trở lên

Đối với các siêu thị chuyên doanh:

- Có diện tích từ 1000m2 trở lên

- Có từ 2000 tên hàng trở lên

Siêu thị hạng II:

Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp:

- Có diện tích kinh doanh từ 2000m2 trở lên

- Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 10.000 tên hàng trở lên

Đối với siêu thị chuyên doanh:

- Có diện tích từ 500m2 trở lên

- Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 1000 tên hàng trở lên

Siêu thị hạng III:

Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp

- Có diện tích kinh doanh từ 500m2 trở lên

- Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 4000 tên hàng trở lên

Đối với siêu thị chuyên doanh

- Có diện tích 250m2 trở lên

- Có danh mục hàng hóa từ 500 tên hàng trở lên

 Phân loại theo chiến lược và chính sách kinh doanh

Siêu thị chuyên doanh: là siêu thị chỉ chuyên bán một số chủng loại hàng hóa

nhất định Hàng hóa bày bán trong siêu thị chuyên doanh mang tính hẹp nhưng sâu, cókhả năng thỏa mãn cao nhu cầu của người tiêu dùng Ví dụ như siêu thị sách, siêu thịđiện máy, siêu thị đồ chơi…

Siêu thị tiện dụng: loại siêu thị chú trọng đến sự tiện dụng của khách hàng

trong khi mua sắm Siêu thị thường bày bán những loại mặt hàng phục vụ nhu cầu tiêu

dùng thông thường, giá rẻ, có yêu cầu chọn lựa không cao, dễ bán Hàng hóa thường

đa dạng và chủ yếu là những mặt hàng tiêu dùng thiết yếu Các siêu thị này thườngđược bố trí gần khu dân cư, thuận tiện cho việc đáp ứng nhu cầu cấp thiết của kháchhàng và chỉ cần diện tích nhỏ

1.1.2 Khái niệm hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị

Khái niệm hệ thống siêu thị

Hệ thống siêu thị dùng để chỉ mạng lưới cửa hàng bán lẻ hợp nhất áp dụng

phương pháp bán hàng tự phục vụ các hàng hóa tiêu dùng phổ biến của người dân Hệ

thống siêu thị được cấu thành bởi các siêu thị liên kết với nhau và có những tương tácnhất định với nhau Theo đó, hệ thống siêu thị là một hệ thống mở có những đặc trưngriêng biệt Hiện nay, các hệ thống siêu thị được biết đến như là các chuỗi siêu thị

Hệ thống siêu thị một chủ do một cá nhân hay một doanh nghiệp đầu tư Hệthống siêu thị nhượng quyền lại bao gồm các siêu thị hay nhóm siêu thị thuộc sở hữucủa các chủ khác nhau, hoạt động theo quy chế nhượng quyền(chủ yếu là thương hiệucủa một tập đoàn siêu thị nào đó)

Sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị

Phát triển hệ thống siêu thị là sự cần thiết khách quan do yêu cầu của hội nhậpkinh tế quốc tế, yêu cầu của quá trình CNH - HĐH đất nước và nhu cầu phát triển kinh

tế - xã hội

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình gắn kết nền kinh tế của một nước vào nềnkinh tế thế giới thông qua các nỗ lực tự do hóa thương mại và mở cửa thị trường trêncác cấp độ đơn phương, song phương hoặc đa phương Việt Nam đang chủ động hộinhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và khu vực trên nhiều lĩnh vực khác nhau.Trong đó lĩnh vực phân phối hàng hóa là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất.Theo đó, năm 2007 Việt Nam đã thực hiện mở cửa hệ thống phân phối trong nước Áplực mở cửa thị trường đã đặt ra yêu cầu phải phát triển hệ thống siêu thị trong nước đủmạnh để cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài Trước thách thức của quá trìnhhội nhập, Việt Nam cần phải chuẩn bị tốt các điều kiện cần thiết phát triển hệ thốngsiêu thị đáp ứng cạnh tranh ngày càng gay gắt

Quá trình CNH – HĐH đất nước đang diễn ra mạnh mẽ và đạt được những thànhtựu ban đầu Hàng hóa trong nước sản xuất đã phong phú về chủng loại và chất lượngkhông ngừng được cải thiện, giá cả ngày càng có tính cạnh tranh Sản xuất bắt đầuxuất hiện tình trạng cung vượt quá cầu Do vậy các doanh nghiệp sản xuất và thươngmại cần phải ứng dụng các phương thức mới để tăng cường tiêu thụ hàng hóa Siêu thị

là một phương thức văn minh hiện đại có thể đáp ứng tốt nhất các yêu cầu này Đặcbiệt, siêu thị là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng mang lại lợi ích cho cả người tiêu

dùng và nhà sản xuất Do vậy siêu thị mang lại hiệu quả tiết kiệm chi phí cho xã hội vàkích thích tiêu dùng.

Như vậy, để đáp ứng yêu cầu của hội nhập và quá trình CNH – HĐH đất nướcchúng ta cần phải đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị nhằm phát triển hệ thống phânphối nói chung và hệ thống siêu thị nói riêng bắt nhịp với sự phát triển hệ thống phânphối bán lẻ trên thế giới Việc phát triển hệ thống siêu thị là thực sự cần thiết đối vớiphát triển kinh tế - xã hội hiện nay

1.2 Vị trí, vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại và ngành dịch

vụ phân phối

1.2.1 Vị trí của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại

Sự phát triển của nền kinh tế đã dẫn đến sự thay đổi của các loại hình phân phốibán lẻ đồng thời làm thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng Siêu thị ngàycàng có một vị trí quan trọng trong hệ thống phân phối bán lẻ hiện đại nói riêng vàngành dịch vụ phân phối nói chung Trong hệ thống các cửa hàng bán lẻ hiện đại, siêuthị được xếp cao hơn so với các cửa hàng tự chọn nhỏ, cửa hàng tiện dụng và thấp hơn

so với đại siêu thị, TTTM xét về quy mô và phương thức kinh doanh Siêu thị là loạihình ra đời đầu tiên đặt nền tảng cho các loại hình kinh doanh hiện đại sau này nhưcửa hàng tiện lợi, TTTM… Siêu thị có vị trí trung gian cuối cùng trong kênh phânphối hàng hóa có chức năng trực tiếp phục vụ nhu cầu người tiêu dùng Hệ thống siêuthị chiếm một vị trí quan trọng trong ngành phân phối bán lẻ của thế giới hiện nay

1.2.2 Vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại

Trên thế giới, sự ra đời của siêu thị đã làm nên một cuộc cách mạng trong lĩnhvực thương mại bán lẻ Ở các nước đang phát triển như Việt Nam siêu thị ra đời trongquá trình CNH – HĐH nền kinh tế đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh vực lưuthông hàng hóa

- Siêu thị ra đời là sự chuyển giao giữa thương mại bán lẻ truyền thống vàthương mại bán lẻ hiện đại Sự ra đời của siêu thị chính là tiền đề cho sự ra đời củahàng loạt loại hình thương mại hiện đại khác với những nét đặc trưng riêng biệt theo

xu hướng mua bán văn minh, hiện đại Như vậy, siêu thị có ý nghĩa quan trọng đối với

hệ thống dịch vụ phân phối nói chung và mạng lưới thương mại hiện đại nói riêng

- Siêu thị nằm trong hệ thống phân phối bán lẻ, là cầu nối quan trọng giữa sảnxuất và tiêu dùng Hệ thống siêu thị giúp giải quyết tốt sự khác biệt giữa sản xuất quy

mô lớn và tiêu dùng đa dạng, khối lượng nhỏ bằng cách mua hàng hóa của nhiều nhàsản xuất khác nhau và bán lại cho người tiêu dùng tại một địa điểm Siêu thị cũng giúpgiải quyết sự khác biệt và không trùng khớp về không gian, thời gian giữa sản xuất và

tiêu dùng.

- Siêu thị hoạt động trong mạng lưới lưu thông phân phối bán lẻ giữ vai trò quantrọng trong quá trình tái sản xuất mở rộng xã hội thông qua vai trò đảm nhận khâu tiêuthụ hàng hóa Theo đó, siêu thị cung cấp cho người tiêu dùng đúng chủng loại hànghóa mà họ cần, đúng thời gian và ở mức giá chấp nhận được Qua quá trình phân phốihàng hóa các siêu thị nắm bắt được nhu cầu thực tế của thị trường cả về sản phẩm, thờigian và không gian

- Siêu thị có thể dẫn dắt người sản xuất định hướng vào nhu cầu thị trường, thúcđẩy phương thức kinh doanh theo nhu cầu của nền kinh tế thị trường Siêu thị giúpgiảm thiểu các tầng trung gian trong hệ thống phân phối, hình thành nên một hệ thốngliên kết dọc vững chắc; giúp giảm thiểu thời gian và chi phí giao dịch, hạ giá thànhđem lại hiệu quả kinh doanh

- Siêu thị đóng vai trò chia sẻ rủi ro với các nhà sản xuất Trước đây, các nhàsản xuất thường tự phân phối hàng hóa và gánh chịu rủi ro đối với hàng hóa của mìnhthì hiện nay, một số siêu thị đã tự kinh doanh rủi ro Họ sẽ mua hàng hóa của cácdoanh nghiệp rồi tự chịu trách nhiệm về bảo hành, vận chuyển hàng hóa cho kháchhàng nhằm thu được lợi nhuận cao hơn

- Siêu thị làm tăng khả năng lựa chọn của người tiêu dùng trong việc thỏa mãncác nhu cầu mua sắm đồng thời giúp tiết kiệm thời gian cho người mua trong thời đạicông nghiệp hóa Người tiêu dùng có thể dễ dàng mua hàng hóa một cách nhanhchóng, thoải mái với chất lượng đảm bảo và không phải mặc cả khi mua Thêm vào

đó, không gian siêu thị sạch sẽ với cách trưng bày sản phẩm đẹp mắt là điểm khác biệttạo cảm giác vui vẻ cho khách hàng đến mua sắm

- Siêu thị có vai trò cung cấp thông tin thị trường Trong quá trình bán hàng trựctiếp cho khách hàng, siêu thị hiểu rõ nhất nhu cầu của khách hàng, những thay đổi thịhiếu khách hàng để cung cấp thông tin phản hồi cho các nhà sản xuất để nhà sản xuấttạo ra các sản phẩm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng

Tóm lại, siêu thị có một vị trí và vai trò quan trọng trong hệ thống phân phốihàng hóa Với việc thực hiện các vai trò của mình, siêu thị ngày càng trở thành mộtmắt xích chính trong quá trình tái sản xuất mở rộng xã hội, đảm bảo cho quá trình nàydiễn ra thông suốt và đem lại hiệu quả kinh tế xã hội chung Vì vậy, phát triển hệthống siêu thị là tất yếu để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội hiện nay

1.3 Đặc trưng cơ bản, lợi thế và bất lợi thế của siêu thị so với các loại hình kinh doanh thương mại khác

1.3.1 Đặc trưng cơ bản

Siêu thị là một loại hình kinh doanh thương mại hiện đại có những đặc trưng cơbản khác biệt so với các hình thức kinh doanh bán lẻ khác

Đặc điểm về hình thức tổ chức kinh doanh

- Siêu thị đóng vai trò cửa hàng bán lẻ: siêu thị thực hiện chức năng bán lẻ - bánhàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng chứ không phải đểbán lại Đây là một kênh phân phối ở mức phát triển cao, được quy hoạch và tổ chứckinh doanh dưới hình thức những cửa hàng quy mô, có trang thiết bị và cơ sở vật chấthiện đại

- Siêu thị áp dụng phương thức bán hàng tự phục vụ: Đây là phương thức bánhàng do siêu thị sáng tạo ra, được ứng dụng trong nhiều loại cửa hàng bán lẻ khác và

là phương thức kinh doanh chủ yếu của xã hội văn minh Theo đó, khách hàng sẽ xemxét và chọn mua hàng, bỏ vào giỏ hoặc xe đẩy đem đi và thanh toán tại quầy tính tiềnđặt gần lối ra vào Người bán vắng bóng trong quá trình mua hàng Tất cả các siêu thịđều áp dụng phương thức tự phục vụ

- Siêu thị cung cấp cho khách hàng các dịch vụ đi kèm bán hàng tối thiểu như:

có nơi gửi đồ cho khách trước khi vào siêu thị, có xe đẩy hoặc giỏ xách chuyên dùng

để chọn và mua hàng, dịch vụ giao hàng miễn phí với số lượng lớn…

Đặc điểm về hàng hóa kinh doanh trong siêu thị

- Hàng hóa kinh doanh trong siêu thị có quy mô đa dạng và phong phú Ngoàimặt hàng thực phẩm, hàng tiêu dùng còn có nhiều loại mặt hàng khác như nông phẩm,hàng điện máy- điện tử Chủng loại hàng hóa của siêu thị có thể lên tới hàng nghìn,thậm chí hàng chục nghìn loại hàng Đặc trưng của các loại hàng hóa này là hàng hóa

có thương hiệu, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng Đặcbiệt tất cả các hàng hóa trong siêu thị đều được bao gói lại, làm trọn bộ và gắn mãvạch, mã số

- Hàng hóa trong siêu thị được trưng bày một cách nghệ thuật nhằm thu hútkhách hàng Do người bán không có mặt tại các quầy hàng nên hàng hóa phải có khảnăng “tự quảng cáo”, lôi cuốn người mua Siêu thị làm được điều này thông qua cácnguyên tắc sắp xếp, trưng bày hàng hóa được nâng lên như những thủ thuật Ví dụ nhưhàng hóa có tỷ suất lợi nhuận cao được ưu tiên xếp ở những vị trí dễ thấy nhất, nhữnghàng hóa có liên quan được xếp gần nhau…

Đặc điểm về giá cả

- Các nhà bán lẻ đưa ra loại hình kinh doanh siêu thị nhằm giảm thiểu chi phíkinh doanh với phương châm bán hàng không thu lãi cao mà thu lợi nhuận theo quy

mô Do vậy, mục tiêu của siêu thị là đưa ra mức giá thấp, cạnh tranh hơn so với cáccửa hàng bán lẻ theo phương thức truyền thống

- Đối với Việt Nam, siêu thị là một loại hình kinh doanh khá mới mẻ nên tronggiai đoạn hiện nay, tập khách hàng chủ yếu của siêu thị là những người có thu nhậpcao và ổn định Các siêu thị thường có chi phí đầu tư ban đầu rất lớn dẫn đến chi phíkinh doanh ban đầu cao Điều này lý giải tại sao hàng hóa trong siêu thị nước ta lại cógiá cao hơn giá thị trường Mức giá này chênh lệch rất ít và ngày càng có xu hướnggiảm dần

Đặc điểm về diện tích và mặt bằng kinh doanh

- Hầu hết các siêu thị là những cơ sở kinh doanh có diện tích mặt bằng lớn vàđược đặt ở các vị trí đông dân cư, giao thông thuận tiện Điều này thuận tiện cho việc

đi lại mua sắm của khách hàng Do việc mua sắm với lượng hàng hóa khá lớn nênkhách hàng thường sử dụng phương tiện cá nhân Vì vậy, siêu thị phải có bãi đỗ xeriêng phục vụ nhu cầu gửi xe của khách hàng

- Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ bán hàng trong siêu thị như cơ sở vật chất,nhà kho, cửa hàng thiết bị vật dụng cần thiết…tương đối hiện đại nhằm đảm bảo tiệnnghi phục vụ tốt nhất cho khách hàng Đây là yếu tố quan trọng tạo lợi thế cạnh tranhrất lớn cho các siêu thị

Đặc điểm về thanh toán

Các siêu thị đều áp dụng hệ thống thu, tính, kiểm tra và thanh toán tiền hàngtập trung, tự động qua các quầy thanh toán với máy quét, máy tính tiền nối mạng, băngchuyền hàng và gói hàng Đây là một bộ phận tích hợp rất quan trọng để tự động hóaquá trình bán hàng với các bộ phận quản trị chức năng khác thuộc hệ thống thông tinquản trị Đây là một phương thức thanh toán hiện đại Theo đó, hàng hóa có gắn mãvạch, mã số được đem ra quầy tính tiền ở cửa ra vào, dùng máy quét để đọc giá, tínhtiền bằng máy và tự động in hóa đơn Đặc điểm này được đánh giá là cuộc đại “cáchmạng” trong lĩnh vực thương mại bán lẻ

Tóm lại, kinh doanh siêu thị có những đặc trưng cơ bản riêng không nhầm lẫnvới bất kỳ loại hình thương mại nào khác Những đặc trưng riêng biệt này là thể hiệncủa một loại hình phân phối hiện đại, văn minh sẽ ngày càng phát triển trong tương lai

1.3.2 Những lợi thế và bất lợi thế của loại hình kinh doanh siêu thị

Lợi thế của siêu thị

- Siêu thị có quy mô lớn với phương thức kinh doanh văn minh, hiện đại, hàng

hóa và dịch vụ phong phú đem lại nhiều lợi ích cho khách hàng và nhà sản xuất Dosiêu thị có quy mô lớn được tổ chức theo phương thức tự phục vụ nên có khả nănggiảm chi phí bán hàng, tiết kiệm chi phí phân phối, bảo quản Hàng hóa trong siêu thịđược niêm yết giá cả rõ ràng giúp thuận tiện và tiết kiệm thời gian cho người mua.Ngoài ra, mối quan hệ nhà sản xuất, doanh nghiệp phân phối được siết chặt tạo sựđồng bộ trong nghiên cứu thị trường và xây dựng, tiếp thị sản phẩm.

- Hình thức kinh doanh của siêu thị có tính chuyên môn hóa cao giúp tăng khảnăng cạnh tranh về giá và hiệu lực QLNN đối với khâu lưu thông phân phối Hoạtđộng của siêu thị là tổ chức nguồn hàng để hạn chế ít nhất các khâu trung gian Theo

đó, siêu thị sẽ trực tiếp mua hàng hóa của nhà sản xuất và bán cho người tiêu dùngcuối cùng Điều này làm giảm chi phí bán hàng để siêu thị có mức giá bán cạnh tranh.Siêu thị cũng giúp tăng cường hiệu quả QLNN trong việc điều tiết và bình ổn thịtrường trong nước

- Siêu thị góp phần tạo ra và củng cố các kênh phân phối dọc đảm bảo phục vụnhiều đối tượng khách hàng và góp phần hình thành, phát triển hệ thống phân phốihiện đại ở Việt Nam Siêu thị đã tạo ra phong cách mua bán văn minh hiện đại: sòngphẳng, rõ ràng, tin cậy lẫn nhau Hệ thống phân phối truyền thống không thể tạo ramối liên kết chặt chẽ giữa nhà sản xuất – nhà phân phối – khách hàng Siêu thị làmđược điều này thông qua việc xác định rõ nhà cung cấp với hàng hóa chất lượng tốt, ổnđịnh lâu dài, giao hàng đúng hạn… Mối quan hệ giữa siêu thị với nhà cung cấp vàkhách hàng là mối quan hệ bình đẳng, rõ ràng và trách nhiệm

- Siêu thị thường có hàng hóa phong phú bày bán trong một không gian sạchđẹp được thiết kế đáp ứng thẩm mỹ của người tiêu dùng Điều này hơn hẳn một số chợtruyền thống không đảm bảo vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm

- Siêu thị không chỉ có giá cả canh tranh mà còn có các chương trình khuyếnmại với quy mô lớn và được tổ chức chuyên nghiệp Đây là lợi thế hơn hẳn so với loạihình chợ truyền thống

Bất lợi của siêu thị: Phương thức bán hàng tự phục vụ là nét đặc trưng cơ bản

của hoạt động kinh doanh siêu thị Tuy nhiên đặc trưng này cũng tạo ra một số bất lợicho siêu thị so với các loại hình kinh doanh thương mại khác

- Phương thức bán hàng tự phục vụ sẽ không có sự xuất hiện của người bántrong suốt quá trình chọn lựa và mua hàng của khách hàng Điều này tạo tâm lý thoảimái, tự do hoàn toàn cho khách hàng nhưng khách hàng sẽ không có được lời khuyênnào trong quá trình chọn hàng Ngoài ra có những mặt hàng đặc biệt cần sự tư vấntrực tiếp của người bán thì siêu thị tỏ ra bất lợi hơn các loại hình thương mại khác

- Thời gian mở cửa của các siêu thị là cố định gây khó khăn cho việc mua sắm

của khách hàng khi họ cần thời gian linh hoạt hơn Trong khi các cửa hàng và chợtruyền thống có thời gian hoạt động linh hoạt hơn.

- Siêu thị thường có tập hợp hàng hóa rộng nhưng không sâu so với các cửahàng chuyên doanh chỉ bán một vài loại hàng hóa nhất định Trong trường hợp này,cửa hàng chuyên doanh sẽ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng

- Siêu thị là thể hiện của nhịp sống công nghiệp và hiện đại nhiều khi tạo sựnhàm chán cho khách hàng trong khi các loại hình chợ truyền thống mang những nétvăn hóa đặc trưng tạo nên sự độc đáo thu hút sự khám phá thích thú của khách hàng.Như vậy, loại hình kinh doanh siêu thị có những lợi thế và bất lợi thế so với cácloại hình kinh doanh khác Vì vậy tùy từng điều kiện và hoàn cảnh khác nhau chúng tacần phải kết hợp hài hòa các loại hình phân phối bán lẻ nhằm đem lại hiệu quả caonhất cho nền kinh tế và thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng

1.4 Quản lý Nhà Nước đối với hệ thống siêu thị

1.4.1 Sự cần thiết của quản lý Nhà Nước đối với sự phát triển hệ thống siêu thị

Ngày nay, hội nhập kinh tế quốc tế là tất yếu khách quan do nhu cầu phát triểncủa toàn cầu hóa; sự phát triển của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin và sự liênkết, phụ thuộc lẫn nhau của các quốc gia nhằm giải quyết các vấn đề lớn của kinh tếthế giới

Đối với Việt Nam, việc hội nhập kinh tế quốc tế cũng là một tất yếu khách quanthông qua việc mở cửa thị trường Cụ thể trong lĩnh vực phân phối bán lẻ hàng hóa,Việt Nam đang dần mở cửa tiếp nhận các nhà phân phối nước ngoài Điều này tạo áplực lớn cho các doanh nghiệp trong nước Riêng đối với loại hình kinh doanh siêu thị,yêu cầu đặt ra là phải phát triển hệ thống siêu thị trong nước đủ mạnh để cạnh tranhvới các siêu thị nước ngoài Tuy nhiên hiện nay sự phát triển của mạng lưới siêu thịnước ta còn diễn ra tự phát chưa đem lại hiệu quả cao Vì vậy, công tác QLNN đối vớisiêu thị là một điều tất yếu nhằm định hướng cho hệ thống siêu thị phát triển góp phầnvào sự nghiệp CNH – HĐH đất nước

QLNN về siêu thị là một bộ phận của QLNN về thương mại nhằm tạo lập môitrường kinh doanh và hỗ trợ sự phát triển của hệ thống siêu thị văn minh, hiện đại ởViệt Nam Đặc biệt trong điều kiện kinh tế hội nhập như ngày nay, các doanh nghiệpphân phối Việt Nam thường rất khó cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài Nhànước sẽ có các chính sách phù hợp khuyến khích và hỗ trợ các nhà phân phối trongnước làm tiền đề phát triển hệ thống thương mại bán lẻ hiện đại

Siêu thị ra đời là một tất yếu theo quy luật cung cầu, một đòi hỏi thực tiễn kháchquan đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng Nhà nước sẽ định hướng ưu

tiên phát triển hệ thống siêu thị trong tương lai thỏa mãn những nhu cầu tất yếu củangười tiêu dùng và nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, hội nhập kinh tế quốc tế.

Siêu thị không chỉ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng mà còn góp phần thúcđẩy sản xuất hiệu quả mang lại lợi ích cho các nhà sản xuất Do phương thức tổ chứckinh doanh mang tính tập trung và tích hợp cao, siêu thị là nơi lý tưởng để các nhà sảnxuất triển khai các hoạt động marketing, quảng cáo, khuyến mại, các hoạt động nghiêncứu thị trường, khảo sát khách hàng…

Tóm lại, các tác động sâu rộng của hệ thống siêu thị tới phát triển sản xuất, pháttriển kinh tế và tiêu dùng xã hội là lý do quan trọng dẫn đến sự cần thiết của QLNNđối với phát triển hệ thống siêu thị hiện nay

2.4.2 Nội dung của quản lý Nhà Nước với phát triển hệ thống siêu thị

Một số nội dung chủ yếu của QLNN đối với sự phát triển hệ thống siêu thị vàhoạt động kinh doanh tại các siêu thị:

- Nhà nước xây dựng, thực thi hệ thống luật pháp, quy định hoàn chỉnh, tạo lậpmôi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của các siêu thị Hệ thống luật phải đảmbảo tạo thuận lợi cho sự hình thành, phát triển của các siêu thị và đảm bảo hoạt độngkinh doanh siêu thị, chống các hành vi độc quyền, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm,bảo vệ môi trường sinh thái…Các luật liên quan đến quá trình phát triển hệ thống siêuthị như luật thương mại, luật đầu tư, luật doanh nghiệp…

- Nhà nước ban hành khung pháp lý, các chính sách về đầu tư và kinh doanhsiêu thị Theo đó, Nhà nước sẽ có các quy định đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vựckinh doanh siêu thị Các quy định này định hướng việc đầu tư xây dựng và phát triển

hệ thống siêu thị đồng bộ trên cả nước đồng thời góp phần nâng cao năng lực cạnhtranh của các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị trong nước

- Nhà nước quản lý hệ thống thương nhân và các giao dịch mua bán trao đổihàng hóa, dịch vụ tại các siêu thị như: đưa ra các điều kiện, thủ tục đăng ký kinhdoanh của các thương nhân để điều chỉnh hành vi của họ trong quá trình kinh doanh tạicác siêu thị; đảm bảo quyền bình đẳng cho mọi thương nhân thuộc mọi thành phầnkinh tế tham gia kinh doanh siêu thị

- Nhà nước xây dựng và chỉ đạo tổ chức thực hiện các chính sách và cơ chếkhuyến khích phát triển hệ thống siêu thị Việt Nam phù hợp với cơ chế, chính sáchphát triển thương mại, phát triển kinh tế xã hội như cơ chế siêu thị, trung tâm thươngmại ban hành tháng 9/2004…Nhà nước xây dựng quy hoạch, chiến lược, kế hoạchphát triển mạng lưới phân phối hàng hóa, mạng lưới siêu thị trên quy mô quốc gia phùhợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mại, phát triển kinh tế - xã hội

- Nhà nước thực hiện phân công, phân cấp quản lý việc phát triển hệ thống siêu

thị và kinh doanh siêu thị ở các địa phương Nhà nước phân cấp cho các cơ quan quản

lý tại các tỉnh trực tiếp thực hiện chức năng quản lý và chịu trách nhiệm trong quátrình thực thi luật pháp, quy định của Nhà nước Trong lĩnh vực kinh doanh siêu thị, sởCông thương ở các tỉnh sẽ có trách nhiệm kết hợp với các sở, ban, ngành khác thựchiện quản lý siêu thị tại địa phương mình thông qua việc cụ thể hóa các chính sách,quy định của Nhà nước

- Nhà nước thực hiện các hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực thicác chính sách pháp luật của Nhà nước đối với kinh doanh siêu thị, xử lý các vi phạmnhư hàng lậu, hàng giả, gian lận thương mại…Ngoài ra Nhà nước còn thực hiện kiểmtra, kiểm soát các vi phạm trong hoạt động đầu tư siêu thị và hoạt động kinh doanh tạicác siêu thị

- Nhà nước hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng của siêu thị như hạ tầng thông tin,điện nước, mặt bằng kinh doanh, các dịch vụ công ích khác; hỗ trợ và khuyến khíchhình thành, phát triển các thương nhân kinh doanh siêu thị, các nhà phân phối hànghóa lớn; đào tạo nguồn nhân lực siêu thị và hỗ trợ bỗi dưỡng nghiệp vụ về quản trịkinh doanh siêu thị cho các thương nhân Việt Nam

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HỆ THỐNG SIÊU THỊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH

GIAI ĐOẠN 2008 – 2011 2.1 Tổng quan tình hình và ảnh hưởng của các nhân tố đến hoạt động của hệ thống siêu thị

2.1.1 Tổng quan phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh thời gian qua

Bắc Ninh là tỉnh cửa ngõ phía bắc của thủ đô Hà Nội, trung tâm xứ Kinh Bắc cổxưa, nơi có truyền thống văn hóa lâu đời, có điều kiện thuận lợi về khí hậu, điều kiện

tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế - xã hội Thêm vào đó, lựclượng lao động của tỉnh rất dồi dào đáp ứng nhu cầu làm việc trong và ngoài tỉnh Vớinhững thuận lợi trên, những năm gần đây, kinh tế của tỉnh Bắc Ninh luôn có nhữngbước phát triển đáng kể Tổng sản phẩm GDP của tỉnh tăng qua các năm Năm 2010đạt 9.697,3 tỷ đồng; năm 2011 đạt 11.272,2 tỷ đồng Tốc độ tăng trưởng bình quângiai đoạn 2006 – 2010 là 15,26% So với tốc đọ tăng trưởng GDP của cả nước giaiđoạn 2001 – 2010 thì Bắc Ninh có tốc độ tăng trưởng gấp đôi(7,26%)

Có được kết quả GDP trên là có sự đóng góp rất lớn của ngành thương mại.Đóng góp của ngành thương mại vào phát triển kinh tế xã hội của tỉnh tăng nhanh thểhiện qua tổng mức bán lẻ hàng hóa bình quân đầu người Năm 2010 là 14,3 triệu đồng/người Năm 2011 là 16,5 triệu đồng/người Năm 2010 tổng mức bán lẻ hàng hóa vàdịch vụ đạt 16.977,4 tỷ đồng tăng 4,1 lần so với năm 2005(4.116 tỷ đồng) Năm 2011tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ lên tới 21.700 tỷ đồng

Tổng dân số của tỉnh năm 2011 là 1.038,2 người tương ứng tổng quỹ mua dân cư

là 6.788,1 tỷ đồng Thu nhập của người dân tăng cao cũng đồng nghĩa với việc nhu cầumua sắm, tiêu dùng cũng tăng lên Hoạt động thương mại được mở rộng theo nhiềuhình thức đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của dân cư Ngoài các loại hình thương mạitruyền thống như chợ tạm, chợ cóc, góc phố… còn xuất hiện thêm các loại hìnhthương mại hiện đại như: siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại khởi đầucho một nền thương mại văn minh, hiện đại

2.1.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thống siêu thị tỉnh Bắc Ninh

- Quyết định số 3098/QĐ – BCT ngày 24/6/2011 của Bộ trưởng bộ CôngThương phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại Việt Nam giai đoạn 2011– 2020 và định hướng đến 2030.

- Thông tư số 17/2010/TT – BCT ngày 5/5/2010 của bộ trưởng Bộ Công thươngquy định về nội dung, trình tự, thẩm định, phê duyệt phát triển ngành thương mại

- Quy chế siêu thị, TTTM được ban hành theo quyết định số 1371/2004/QĐ –BTM ngày 24/9/2004 của bộ trưởng bộ Thương mại(nay là bộ Công thương)

- Nghị định số 59/2006/NĐ – CP quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinhdoanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện

Các chính sách của địa phương cũng có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển hệthống siêu thị Thông qua các quy hoạch phát triển kinh tế, quy hoạch phát triểnthương mại, các chính sách đất đai, chính sách thu hút đầu tư…các cơ quan QLNN tạiđịa phương đã tạo ra những ảnh hưởng trên tầm vĩ mô đến sự phát triển của các siêuthị trên địa bàn tỉnh Đối với Bắc Ninh, các quy hoạch và chính sách của tỉnh cũnghướng tới mục tiêu định hướng, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho việc hình thành

và phát triển hệ thống siêu thị Một số văn bản pháp luật, quyết định của tỉnh được banhành như:

- Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011 –

2015, định hướng đến năm 2020

- Quy hoạch phát triển ngành thương mại tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020, tầmnhìn đến năm 2030 ban hành ngày 18/10/2011

- Quy hoạch phát triển hệ thống TTTM, siêu thị tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020

- Kết luận số 27 – KL/TU ngày 4/1/2011 của Tỉnh ủy Bắc Ninh về việc tiếp tụcthực hiện Nghị quyết số 06 – NQ/TU của ban chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XVII vềphát triển thương mại, du lịch và xuất khẩu tỉnh Bắc Ninh đến năm 2015

Nhân tố kinh tế

Kinh tế có tác động mạnh mẽ đến hoạt động bán lẻ tại các siêu thị Sự phát triểncủa nền kinh tế dẫn đến sự đa dạng, phong phú của các loại hàng hóa cũng như cácloại hình phân phối thương mại Ngoài các loại hình thương mại truyền thống như chợ,cửa hàng bán lẻ còn xuất hiện rất nhiều loại hình thương mại khác Do đó nhu cầuhàng hóa của người tiêu dùng đối với mỗi loại hình cũng khác nhau Theo nhận định,nhu cầu mua sắm của người dân qua loại hình chợ truyền thống vẫn là lớn nhất Đây làmột khó khăn trở ngại trong việc thu hút khách hàng của các siêu thị

Có thể nhận thấy, tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bắc Ninh những năm gầnđây luôn tăng cao và bền vững Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triểncác siêu thị trong tương lai Ngoài ra, tăng trưởng kinh tế ổn định cũng là điều kiện