Tiểu luận: Thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai bảo hiểm xã hội tự nguyện ở Việt Nam

Bài tiểu luận sau đây sẽ cho chúng ta thấy được những điểm thuận lợi cũng như khóa khăn trong việc triển khai bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Việt Nam. Xem thêm các thông tin về Tiểu luận: Thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai bảo hiểm xã hội tự nguyện ở Việt Nam tại đây

Tiểu luận: Quản trị bảo hiểm xã hội

Đề tài:

Thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai bảo

hiểm xã hội tự nguyện ở Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

Chính sách bảo hiểm xã hội đã được Đảng, Nhà nước ta thực hiện từ năm

1960 của thế kỉ XX Kể từ đó đến nay, chính sánh bảo hiểm xã hội đã được pháthuy, đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của những người lao động Bảohiểm xã hội (BHXH) luôn có mặt khi người lao động gặp những rủi ro: ốm đau,bệnh tật, tai nạn, tuổi già và những khó khăn khác trong cuộc sống

Từ khi Bộ luật lao động ra đời, BHXH được thực hiện theo điều lệ BHXH

đã thực sự đi vào đời sống xã hội, kinh tế và chính trị, có tác dụng tích cực trongmối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động Tổ chức BHXH đãkhẳng định được hiệu quả hoạt động và vị thế của mình trong nước, đạt đượcnhững kết quả rất đáng khích lệ Bên cạnh những thành tích đó BHXH ViệtNam vẫn còn có rất nhiều điểm chưa phù hợp đặc biệt là trong giai đoạn pháttriển hiện nay của đất nước đặc biệt là thành tích đó BHXH Việt Nam vẫn còn

có rất nhiều điểm chưa phù hợp đặc biệt là trong giai đoạn phát triển hiện nay.Đặc biệt là các chinh sách về bảo hiểm xã hội tự nguyện Trước thực tế đó, em

đã lựa chọn chuyên đề “Thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai bảo hiểm xãhội tự nguyện ở Việt Nam ” làm đề tài nghiên cứu của mình Chuyên đề này của

em nhằm mục đích chỉ ra những ưu điểm và khuyết điểm của viêc triển khai bảohiểm xã hội tư nguyện để góp phần xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội tốt hơnnữa

Kết cấu của chuyên đề gồm 3 phần như sau:

ChươngI: Cơ sở lý luận chung về bảo hiểm xã hội tư nguyện

Chương II: Thực trạng tình hình tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại ViệtNam

Chương III: Giải pháp cho việc triển khai bảo hiểm xã hội tại Việm Nam nhằmkhắc phuc khó khăn gặp phải

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI

TỰ NGUYỆN

I Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một loại hình bảo hiểm xã hội do nhà nước banhành và quản lý để vận động, khuyến khích người lao động và người sử dụng laođộng tự nguyện tham gia, nhằm đảm bảo bù đắp một phần thu nhập cho chínhbản thân người lao động và gia đình họ bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập do gặpphải những rủi ro xã hội như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già, tử tuất đồng thời đóng góp phần đảm bảo công bằng và an sinh xã hội

II Nội dung cơ bản của BHXH tự nguyện.

1 Đối tượng áp dụng:

Đối tượng áp dụng BHXH theo loại hình BHXH tự nguyện quy định tạiĐiều 2 Nghị định số 190/2007/NĐ-CP và hướng dẫn tại Phần I Thông tư số02/2008/TT-BLĐTBXH là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi đến đủ 60 tuổi đốivới nam và từ đủ 15 tuổi đến đủ 55 tuổi đối với nữ, không thuộc diện áp dụngcủa pháp luật về BHXH bắt buộc, bao gồm:

- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3tháng;

- Cán bộ không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn và tổ dân phố;

- Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ;

- Xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã,liên hiệp hợp tác xã;

- Người lao động tự tạo việc làm bao gồm những người tự tổ chức hoạtđộng lao động để cú thu nhập cho bản thõn;

- Người lao động làm việc cú thời hạn ở nước ngoài mà trước đú chưatham gia BHXH bắt buộc hoặc tham gia BHXH bắt buộc nhưng đó nhận BHXHmột lần;

- Người tham gia khỏc

2 Nguyờn tắc BHXH tự nguyện:

2.1.Nguyờn tắc tự nguyện

-BHXH tự nguyện được xõy dựng trờn cơ sở tự nguyện của người lao độngvới tư cỏch là người tham gia BHXH cũng là người hưởng BHXH

- Đối tượng này vừa là chủ tư liệu sản xuất vừa là chủ sức lao động

- Quan hệ của họ với BHXH là quan hệ “lỏng” hoặc quan hệ “mềm”, khụngmang tớnh bắt buộc như quan hệ lao động trong Bộ luật Lao động điều chỉnh.Bởi vậy họ tham gia BHXH mang tớnh “tự nguyện”, trờn cơ sở suy nghĩ về

“tớnh lợi ớch” khi tham gia BHXH

2.2.Mọi người đều có quyền tham gia BHxh và có quyền hưởng bhxh khi có các nhu cầu về bảo hiểm

-Quyền được BHXH của người lao động là một trong những biểu hiện cụ thểcủa quyền con người

- BHXH khụng phải là cỏi cú sẵn => phải tạo ra bằng cỏch đúng gúp tài chớnh.(điều kiện cơ bản nhất để NLĐ được hưởng)

-Giữa nguyờn lý BHXH và thực tiễn cú khoảng cỏch; Căn cứ vào đặc điểm vàtỡnh hỡnh KTXH mỗi giai đoạn khỏc nhau để điều chỉnh hoàn thiện chế độBHXH

2.3.Nguyên tắc lấy số đông bù số ít

- BHXH là hỡnh thức chia sẻ rủi ro của số ớt người cho số đụng ngườicựng gỏnh chịu.

- Cỏch làm riờng cú của BHXH là mọi người tham gia BHXH đúnggúp và tồn tớch dần thành một quỹ BHXH độc lập và tập trung dựng đểchi trả trợ; sự đúng gúp đú được thực hiện đều kỳ (thỏng, quý, năm) đểgiảm gỏnh nặng về tài chớnh cho người tham gia BHXH và là sự đúnggúp của số đụng

-Số đụng người tham gia, nhưng chỉ cú những người đủ điều kiện mớiđược hưởng trợ cấp Trong đú cú người mới tham gia, mức đúng ớt hơnnhiều mức trợ cấp => lấy đúng gúp của số đụng bự.

2.4 Nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích, các khả năng và phương pháp đápứng nhu cầu bhxh

- Cõn đối lợi ớch giữa việc đúng phớ BHXH cao hay thấp với mức thunhập dành cho chi tiờu cỏ nhõn:

- Đúng thấp: Lợi ớch trước mắt tăng, trợ cấp hưởng thấp

- Hưởng trợ cấp cao phải đúng cao, giảm chi phớ chi tiờu

- Đúng thấp hưởng trợ cấp cao: Mất cõn đối quỹ

- Trong nghiờn cứu xõy dựng cỏc thiết chế hoặc trong điều hành BHXH

cụ thể cần phải tỡm ra giải phỏp để kết hợp hài hoà lợi ớch lõu dài củangười lao động, cũng như đảm bảo kết hợp hài hoà giữa lợi ớch củangười tham gia BHXH và lợi ớch của Nhà nước

2.6.Nguyên tắc mức h ư ởng tiền l ư ơng h ư u tỷ lệ thuận với mức đóng góp bhxh

- Là hỡnh thức tự nguyện, khụng bao hàm chớnh thức trợ cấp ưu đói nờnBHXH tự nguyện phải được xõy dựng trờn nguyờn tắc mức hưởng tiềnlương hưu phải tỷ lệ thuận với mức đũng gúp BHXH, đồng thời cũng

là nguyên tắc đảm bảo quỹ BHXH an toàn, khuyến khích người laođộng tham gia BHXH tự nguyện.

-Phần đóng góp và hưởng thụ của người tham gia BHXH tự nguyệncần phải được tiền tệ hoá Nguyên tắc này đảm bảo thuận tiện cho việcquản lý quỹ BHXH (Sự thuận tiện của quản lý giữa thu bằng tiền vàbằng hiện vật)

-Tuy nhiên mối quan hệ giữa đóng góp và hưởng thụ cũng cần đượcxem xét trong mối quan hệ với giá cả của các sản phẩm thiết yếu trongcuộc sống, sinh hoạt hàng ngày => đảm bảo cho chính sách BHXH tựnguyện mang tính thực thi cao

3 Quyền và trách nhiệm của người tham gia BHXH tự nguyện:

3.1 Người tham gia BHXH tự nguyện có các quyền:

-Được cấp sổ BHXH; nhận lương hưu hoặc trợ cấp BHXH tự nguyện đầy đủ,kịp thời, thuận tiện theo quy định

- Hưởng BHYT khi đang hưởng lương hưu

- Yêu cầu tổ chức BHXH cung cấp thông tin về việc đóng, quyền được hưởngchế độ, thủ tục thực hiện BHXH

- Khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền khi quyền lợihợp pháp của mình bị vi phạm hoặc tổ chức, cá nhân thực hiện BHXH tự nguyện

có hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

- Ủy quyền cho người khác nhận lương hưu và trợ cấp BHXH tự nguyện

3.2 Người tham gia BHXH tự nguyện có trách nhiệm:

- Đóng BHXH tự nguyện theo phương thức và mức đóng theo quy định

- Thực hiện quy định về việc lập hồ sơ BHXH tự nguyện

- Bảo quản sổ BHXH theo đúng quy định

4 Phương thức đóng và mức đóng BHXH tự nguyện:

4.1 Phương thức đóng: Người tham gia BHXH tự nguyện được đăng ký với tổ

chức BHXH theo một trong 3 phương thức là:

- Đóng hàng tháng (đóng trong thời hạn của 15 ngày đầu)

- Đóng hàng quý (đóng trong thời hạn của 45 ngày đầu )

- Đóng 6 tháng một lần ( đóng trong thời hạn của 3 tháng đầu)

4.2 Mức đóng BHXH tự nguyện hàng tháng (cho mỗi tháng):

Mức đóng hàng tháng = Tỷ lệ phần trăm đóng BHXH tự nguyện x Mức thu nhậptháng người tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn

Trong đó:

-) Mức thu nhập tháng người tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn thấpnhất bằng mức lương tối thiểu chung, cao nhất bằng 20 tháng lương tối thiểuchung

+ Lmin: mức lương tối thiểu chung;

+ m = 0, 1, 2, … n

-) Tỷ lệ phần trăm đóng BHXH tự nguyện: Từ tháng 01/2008 đến tháng12/2009 bằng 16%; từ tháng 01/2010 đến tháng 12/2011 bằng 18%; từ tháng01/2012 đến tháng 12/2013 bằng 20% và từ tháng 01/2014 trở đi bằng 22%

4.3 Đăng ký lại phương thức đóng BHXH tự nguyện:

- Người tham gia BHXH tự nguyện được đăng ký lại phương thức đóng hoặcmức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH với tổ chức BHXH

- Thời hạn đăng ký: sau 6 tháng kể từ lần đăng ký trước

4.4 Tạm dừng đóng BHXH tự nguyện:

- Người tham gia BHXH tự nguyện được coi là tạm dừng đóng khi khôngtiếp tục đóng BHXH và không có yêu cầu nhận BHXH một lần,

- Trường hợp nếu tiếp tục đóng BHXH tự nguyện thì phải đăng ký lạiphương thức đóng và mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH với tổ chứcBHXH ít nhất là sau 3 tháng kể từ tháng người tham gia BHXH tự nguyện dừngđóng.

5 Các chế độ BHXH tự nguyện:

5.1 Chế độ hưu trí:

5.1.1 Điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng:

Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu hàng tháng thuộcmột trong các trường hợp sau:

a) Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên (kể

cả thời gian đã đóng BHXH bắt buộc được bảo lưu, nếu có)

b) Trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó đã có tổngthời gian đóng BHXH bắt buộc đang được bảo lưu đủ 20 năm trở lên, trong đó

có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có

đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên thì được hưởnglương hưu khi nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi, nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổic) Nếu trước đó thuộc đối tượng quy định tại Nghị định số 152/2006/NĐ-

CP ngày 22/12/2006 hoặc nam từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi, nữ từ đủ 45 tuổi đến

đủ 50 tuổi nếu trước đó thuộc đối tượng quy định tại Nghị định số

68/2007/NĐ-CP ngày 19/4/2007

d) Trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó đã có tổngthời gian đóng BHXH bắt buộc đang được bảo lưu đủ 20 năm trở lên, bị suygiảm khả năng lao động từ 61% trở lên, được hưởng lương hưu với mức thấphơn khi nam đủ 50 tuổi trở lên, nữ đủ 45 tuổi trở lên hoặc có đủ 15 năm trở lênlàm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm (không kể tuổiđời)

e) Trường hợp nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi nhưng thời gian đóng BHXHcòn thiếu không quá 5 năm mới đủ 20 năm, kể cả những người đã có từ đủ 15năm đóng BHXH bắt buộc trở lên mà chưa nhận BHXH một lần có nhu cầutham gia BHXH tự nguyện thì được đóng tiếp cho đến khi đủ 20 năm để hưởnglương hưu.

Việc xác định điều kiện về thời gian đóng BHXH để tính hưởng chế độ hưutrí thì một năm phải tính đủ 12 tháng

5.1.2 Mức lương hưu hàng tháng:

a) Tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng: Tỷ lệ hưởng lương hưu hàng thángđược tính bằng 45% tương ứng với 15 năm đóng BHXH, sau đó cứ thêm mỗinăm đóng BHXH thì tính thêm 2% đối với nam, 3% đối với nữ; mức tối đa bằng75%

Khi tính lương hưu hàng tháng, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, BHXH mộtlần và tiền tuất một lần, nếu thời gian đóng BHXH có tháng lẻ dưới 3 tháng thìkhông tính; từ đủ 3 tháng đến đủ 6 tháng tính là nửa năm; từ trên 6 tháng đến 12tháng tính là một năm

Trường hợp người hưởng lương hưu quy định tại trường hợp d thuộc cáctrường hợp có điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng, tỷ lệ lương hưu được tínhnhư nêu trên nhưng cứ mỗi năm (đủ 12 tháng) nghỉ hưu trước tuổi theo quy định

bị giảm đi 1% mức lương hưu (mốc tuổi nghỉ hưu làm căn cứ để tính giảm tỷ lệlương hưu của từng đối tượng cụ thể theo Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày22/12/2006 và Nghị định số 68/2007/NĐ-CP ngày 19/4/2007)

b) Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH; mức bình quân tiền lương,tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH làm căn cứ tính lương hưu hàng tháng,trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, BHXH một lần và trợ cấp tuất một lần được tínhnhư sau:

- Đối với trường hợp có toàn bộ thời gian tham gia BHXH hội tự nguyện thì

mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH tính như sau:

Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH (Mbqtn) = Tổng các mức thu nhậptháng đóng BHXH/Tổng số tháng đóng BHXH

Mức thu nhập tháng đóng BHXH từng giai đoạn để làm căn cứ tính mứcbình quân thu nhập tháng đóng BHXH được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá sinhhoạt của từng thời kỳ theo quy định của Chính phủ

- Đối với trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó có thời

gian đóng BHXH bắt buộc (đang được bảo lưu) thì mức bình quân tiền lương,tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH hội tính như sau:

Mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH(Mbqtl,tn) = [(Mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc

x Tổng số tháng đóng BHXH bắt buộc) + Tổng số tháng đóng BHXH bắt buộc]/(Tổng các mức thu nhập tháng đóng BHXH tự nguyện + Tổng số tháng đóngBHXH tự nguyện)

Trong đó:

Mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc được tínhtheo quy định tại Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 hoặc Nghịđịnh số 68/2007/NĐ-CP ngày 19/4/2007 của Chính phủ và các văn bản hướngdẫn thực hiện chế độ BHXH bắt buộc hiện hành

Mức tiền lương, tiền công đối với đối tượng thực hiện chế độ tiền lương dongười sử dụng lao động quyết định và thu nhập tháng đóng BHXH tự nguyệntừng giai đoạn để làm căn cứ tính mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXHđược điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá sinh hoạt của từng thời kỳ theo quy địnhcủa Chính phủ

c) Mức lương hưu hàng tháng: Mức lương hưu hàng tháng được tính bằng

đóng BHXH hoặc mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóngBHXH.

Người tham gia BHXH mà trước đó có tổng thời gian đóng BHXH bắt buộc

đủ 20 năm trở lên, nếu mức lương hưu hàng tháng sau khi tính mà thấp hơn mứclương tối thiểu chung thì được điều chỉnh bằng mức lương tối thiểu chung

5.1.3 Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu:

Người đủ điều kiện hưởng lương hưu nêu tại điểm 5.1.1 khoản 5.1 trên, nếuđóng BHXH trên 30 năm đối với nam, trên 25 năm đối với nữ, thì khi nghỉ hưu,ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần Mức trợ cấp một lần được tínhtheo số năm đóng BHXH kể từ năm thứ 31 trở đi đối với nam và năm thứ 26 trở

đi đối với nữ, cứ mỗi năm đóng BHXH được tính bằng 0,5 tháng mức bình quânthu nhập tháng hoặc mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóngBHXH nêu tại tiết b điểm 5.1.2 khoản 5.1 trên (nếu có tháng lẻ thì làm tròn theoquy định)

5.1.4 Thời điểm hưởng lương hưu:

Người tham gia BHXH tự nguyện khi đủ điều kiện hưởng lương hưu thìthời điểm hưởng lương hưu được tính kể từ tháng liền kề sau tháng tổ chứcBHXH nhận đủ hồ sơ hợp lệ theo quy định từ người tham gia bảo BHXH tựnguyện

5.1.5 Người tham gia BHXH tự nguyện đang hưởng lương hưu hàng tháng

được hưởng BHYT do quỹ BHXH tự nguyện bảo đảm

5.1.6 Tạm dừng hưởng lương hưu hàng tháng:

a) Người tham gia BHXH tự nguyện đang hưởng lương hưu hàng tháng bịtạm dừng hưởng lương hưu khi chấp hành hình phạt tù nhưng không được hưởng

án treo, hoặc khi xuất cảnh trái phép, hoặc khi bị Toà án tuyên bố là mất tích

Thời điểm tạm dừng hưởng lương hưu hàng tháng được tính từ tháng liền

không được hưởng án treo hoặc xuất cảnh trái phép hoặc bị toà án tuyên bố làmất tích.

b) Lương hưu hàng tháng được tiếp tục thực hiện kể từ tháng liền kề khingười bị phạt tù đã chấp hành xong hình phạt tù hoặc khi người được Toà ántuyên bố là mất tích trở về hoặc người xuất cảnh trở về định cư hợp pháp.Trường hợp nếu Toà án có kết luận bị oan thì được truy hoàn tiền lương hưutrong thời gian bị tạm dừng

5.1.7 BHXH một lần đối với người không đủ điều kiện hưởng lương hưu:

a) Điều kiện hưởng:

Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng BHXH một lần khi thuộcmột trong các trường hợp sau đây:

- Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có dưới 15 năm đóng BHXH

- Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóngBHXH mà không tiếp tục đóng BHXH

- Ra nước ngoài để định cư

- Chưa đủ 20 năm đóng BHXH mà không tiếp tục đóng BHXH và có yêucầu nhận BHXH một lần (Trường hợp người vừa có thời gian tham gia BHXHbắt buộc vừa có thời gian tham gia BHXH tự nguyện thì có thêm điều kiện sau

12 tháng kể từ khi dừng đóng BHXH bắt buộc)

b) Mức hưởng BHXH một lần:

- Mức hưởng BHXH một lần được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứmỗi năm (đủ 12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng hoặcmức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH nêu tại tiết bđiểm 5.1.2 khoản 5.1 trên (nếu có tháng lẻ thì làm tròn theo quy định)

- Người tham gia BHXH tự nguyện có thời gian đóng BHXH chưa đủ mộtnăm thì mức hưởng BHXH bằng số tiền đã đóng; mức tối đa bằng 1,5 tháng mức

- Người đang hưởng lương hưu.

b Mức trợ cấp mai táng: Mức trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương tốithiểu chung tại tháng đối tượng nêu trên chết hoặc Tòa án có quyết định tuyên bố

là đã chết

5.2.2 Trợ cấp tuất một lần:

a Đối tượng: Các đối tượng sau đây khi chết thì thân nhân được hưởng trợcấp tuất một lần:

- Người đang đóng BHXH tự nguyện;

- Người đang bảo lưu thời gian đóng BHXH tự nguyện;

- Người đang hưởng lương hưu

b Mức trợ cấp tuất một lần:

* Mức trợ cấp tuất một lần đối với thân nhân người đang đóng, người

đang bảo lưu thời gian đóng BHXH tự nguyện:

- Trường hợp có toàn bộ thời gian đóng BHXH tự nguyện và thời gian đãđóng từ đủ 1 năm trở lên: Mức trợ cấp tuất một lần được tính theo số năm đãđóng BHXH, cứ mỗi năm (đủ 12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu