Sự thích ứng tâm lý đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thửc trắc nghiệm của học sinh phổ thông tt.PDF

Mô tả chân dung điển hình về sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 98... Đặc biệt cha có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về sự thíc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

o0o

ĐỖ THỊ LỆ MỸ

SỰ THÍCH ỨNG TÂM LÝ ĐỐI VỚI VIỆC THI,

KIỂM TRA BẰNG HÌNH THỨC TRẮC NGHIỆM

CỦA HỌC SINH PHỔ THÔNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC

Mã ngành: 60 31 80

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Lê Thị Minh Loan

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

o0o

ĐỖ THỊ LỆ MỸ

SỰ THÍCH ỨNG TÂM LÝ ĐỐI VỚI VIỆC THI, KIỂM TRA BẰNG HÌNH THỨC TRẮC NGHIỆM CỦA HỌC

SINH PHỔ THÔNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC

Mã ngành: 60 31 80

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Lê Thị Minh Loan

Hà Nội - 2011

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 1

2 Đối tượng nghiên cứu ……… 3

3 Mục đích nghiên cứu ……… 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu ……… 4

5 Khách thể và phạm vi nghiên cứu……… 4

6 Giả thuyết nghiên cứu……… 5

7 Hệ phương pháp nghiên cứu……… 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ THÍCH ỨNG VÀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ 1.1 Vài nét sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề thích ứng và thích ứng tâm lý……… 7

1.1.1 Trên thế giới……… 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam……… 12

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài……… 15

1.2.1 Khái niệm thích ứng ……… 15

1.2.2 Khái niệm thi, kiểm tra……… 32

1.2.3 Khái niệm phương pháp trắc nghiệm khách quan….……… 34

1.2.3 Khái niệm thích ứng tâm lý đối việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 38

1.2.4 Vai trò của sự thích ứng tâm lý đối việc thi, kiểm tra bằng hình TNKQ 39 1.3 Những đặc điểm tâm lý của học sinh THPT đối việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ ……… 40

1.4 Các biểu hiện sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 42

Chương 2:

TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu……… 47

2.1.1 Vài nét về địa bàn……… 47

2.1.2 Khách thể nghiên cứu……… 48

2.2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu……… 50

2.2.1 Giai đoạn nghiên cứu lý luận……… 50

2.2.2 Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn……… 50

2.3 Các phương pháp nghiên cứu……… 52

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu……… 52

2.3.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi ……… 52

2.3.3 Phương pháp phỏng vấn sâu ……… 54

2.3.4 Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình ……… 54

2.3.5 Phương pháp chuyên gia ……… 55

2.3.6 Phương pháp quan sát ……… 55

2.3.7 Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê……… 56

2.4 Cách thức đánh giá sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 56

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Thực trạng sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ………

59 3.1.1 Mặt nhận thức……… 59

3.1.1.1 Nhận thức của học sinh THPT về tầm quan trọng của sự thích ứng tâm lý đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 58

3.1.1.2 Nhận thức của học sinh THPT về phương pháp TNKQ……… 60

3.1.1.2 Nhận thức của học sinh THPT về các yêu cầu của phương pháp TNKQ trong quá trình học tập……… 67

3.1.2 Mặt thái độ……… 73 3.1.2.1 Thái độ của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức

TNKQ và những yêu cầu của TNKQ trong quá trình học tập……… 74 3.2.2 Đánh giá của học sinh THPT về mức độ phù hợp đối với một số môn

thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 80 3.1.3 Mặt hành vi……… 83 3.1.3.1 Sự thích ứng về mặt hành vi của học sinh THPT đối với việc thực hiện

các yêu cầu của TNKQ trong quá trình học tập……… 83 3.1.3.2 Những khó khăn của học sinh trong quá trình học tập khi thi, kiểm tra

bằng hình thức TNKQ và các hành vi khắc phục ……… 89 3.1.4 Các bảng tổng hợp……… 91 3.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT

đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 94 3.2.1 Nguyên nhân chủ quan……… 96 3.2.2 Nguyên nhân khách quan……… 97 3.3 Mô tả chân dung điển hình về sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT

đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ……… 98

MỞ ĐẦU

Chặng đường đổi mới mà Đảng, Nhà nước ta đã và đang thực hiện hơn

20 năm trôi qua( kể từ Đại hội Đảng lần thứ VI - 12/1986) đạt nhiều thành tựu trên tất cả các phương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, giáo dục

…Những thành tựu đó chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước là đúng đắn, sáng suốt và kịp thời Thời gian qua cùng với quá trình Việt Nam gia nhập các tổ chức quốc tế như : APEC, WTO, … hoà cùng bạn bè thế giới, Việt Nam đang từng bước thực hiện điều mà Bác Hồ kính yêu của chúng ta

hằng mong muốn: dân tộc ta “ sánh ngang cùng cường quốc năm

châu”.nguyên mới đòi hỏi chúng ta phải đào tạo ra những con người năng

động, hiểu biết và nắm vững khoa học kỹ thuật – công nghệ Mặt khác đòi hỏi chúng ta phải tăng cường hội nhập nhưng phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn

hóa dân tộc và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại Chúng ta “ hòa

nhập” mà không “ hoà tan” Để quá trình hội nhập đạt nhiều thành công thì

ngành giáo dục cần được quan tâm Điều này đã được Đảng và Nhà nước ta xác

định: “ Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, “ Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho

sự phát triển” Chỉ có xây dựng và phát triển một nền giáo dục hiện đại mới có

thể đào tạo những con người Việt Nam hiện đại và năng động

Trong những năm gần đây, cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ,

sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, sự hình thành và phát triển của nền kinh tế tri thức, giáo dục thế giới nói chung và giáo dục nước ta nói riêng luôn đòi hỏi đổi mới và cải cách không ngừng để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho xã hội Một trong những trọng tâm của làn sóng cải cách giáo dục

là hình thành phẩm chất, năng lực của thế hệ trẻ và người lao động và ý thức, trách nhiệm tích cực, chủ động, năng lực sáng tạo, tính thích ứng nhanh, phát huy cá tính lẫn bản sắc của người học Ở nước ta, cải cách giáo dục là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhà nước và các ban nghành Bởi lẽ: chất lượng giáo dục thực tế chưa đáp ứng được nhu cầu, còn nhiều mất cân đối trong giáo dục, xuất hiện xu hướng không lành mạnh trong giáo dục, cơ sở vật chất phục vụ cho giáo dục còn nghèo nàn và lạc hậu so với nhu cầu đào tạo Ngay tại hội nghị lần thứ 6 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX, ông Nguyễn

Khoa Điềm đã nhấn mạnh: “… Chất lượng giáo dục vẫn là vấn đề day dứt nhất” Quả thực muốn nâng cao chất lượng và hiệu quả trong giáo dục thì một trong những việc cần làm là phải coi trọng khâu kiểm tra, đánh giá KQHT vì kiểm tra, đánh giá KQHT có vai trò quan trọng như nội dung Thực tế, trong những năm gần đây giáo dục Việt Nam không ngừng đổi mới từng bước, từng khâu hướng tới sự đồng bộ, hiệu quả

Một trong những mục tiêu quan trọng của cải cách giáo dục phổ thông là đổi mới chương trình và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động và sáng tạo của học sinh Để thực hiện mục tiêu này, trong thời gian qua ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực xây dựng lại chương trình theo hướng cập nhật và giảm tải, áp dụng phương pháp giáo dục chủ động với phương châm lấy người học làm trung tâm và biên soạn sách giáo khoa tài liệu giảng dạy để đảm bảo chuyển tải được nội dung và thực hiện được những phương pháp mới Tinh thần này được quán triệt đến toàn thể giáo viên, đem lại những thành công bước đầu trong việc xây dựng một đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm sử dụng phương pháp mới một cách thành thạo Tại một số trường có điều kiện giảng dạy và học tập tốt, ngày càng có nhiều học sinh chứng tỏ năng lực, khả năng tự học, làm việc độc lập và tư duy sáng tạo ở mức khá cao Điều này cho thấy công cuộc cải cách giáo dục hiện nay là thực sự cần thiết và đang phát triển đúng hướng.Tuy nhiên, bên cạnh một số thành tựu đã nêu có thể thấy hiệu quả cải cách giáo dục trong thời gian qua còn khá hạn chế Phương pháp giáo dục chủ động đã được đưa vào áp dụng nhưng đa số giáo viên hiện nay vẫn chỉ sử

dụng phương pháp “ Thầy đọc trò ghi” Kết quả thực tế của việc giáo dục giảm

tải chương trình hình như không đáng kể và hai điểm nóng nổi bật của giáo dục Việt Nam trong nhiều năm qua là sức ép thi cử và bệnh thành tích trầm trọng với tác động tiêu cực đến toàn bộ hệ thống cho đến nay vẫn chưa hề có dấu hiệu giảm sút Một điều đáng lưu ý là trong khi mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục đã và đang được thay đổi trong quá trình cải cách thì khâu kiểm tra, đánh giá KQHT lại hầu như không hề thay đổi Những hình thức kiểm tra, đánh giá KQHT truyền thống vẫn áp dụng trong nền giáo dục Việt Nam( hình thức tự luận) Mặc dù việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ đã được áp dụng

ở một số mụn học, trong những kỡ thi như: thi giữa kỡ, thi cuối kỡ và cả thi tốt nghiờp, thi tuyển sinh Đại học – Cao đẳng Cụ thể trong năm học 2005-2006,

Bộ giỏo dục quyết định tổ chức thi TNKQ mụn ngoại ngữ cho kỳ thi tốt nghiệp THPT Trong kỳ thi tuyển sinh đại học năm 2007-2008, cỏc mụn: ngoại ngữ, vật lý, hoỏ học, đó đưa cõu hỏi trắc nghiệm vào trong đề thi Song việc ỏp dụng kiểm tra, đỏnh giỏ KQHT bằng hỡnh thức TNKQ chưa phổ biến

Cựng với việc thực hiện chương trỡnh chống tiờu cực trong thi cử, bệnh thành tớch trong giỏo dục, thỡ việc kiểm tra, đỏnh giỏ nghiờm tỳc KQHT của học sinh càng được chỳ ý hơn hết Hỡnh thứcTNKQ không phải là mới lạ mà đã

đợc nghiên cứu và thảo luận hơn 100 năm qua trên thế giới và đến năm 1960 cũng đã đợc sử dụng và nghiên cứu ở Việt Nam Song ở Việt Nam thỡ việc ỏp dụng thi, kiểm tra bằng hỡnh thức TNKQ cũn là vấn đề núng bỏng đó và đang được nhiều nhà nghiờn cứu giỏo dục quan tõm

Đó cú nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu về sự thớch ứng( sự thớch ứng học tập, sự thớch ứng nghề nghiệp…) và về phương phỏp TNKQ Song, những nghiên cứu về sự thích ứng tâm lý của học sinh PTTH còn hạn chế Đặc biệt cha

có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hỡnh thức TNKQ Vì vậy, chúng tôi mạnh

dạn tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Sự thích ứng tâm lý đối với việc thi, kiểm tra

bằng hỡnh thức TNKQ của học sinh phổ thụng ”

2 Đối tượng nghiờn cứu

3 Mục đớch nghiờn cứu

4 Nhiệm vụ nghiờn cứu

5 Khỏch thể và phạm vi nghiờn cứu

5.1 Khỏch thể nghiờn cứu:

5.2 Phạm vi nghiờn cứu:

6 Giả thuyết nghiờn cứu

Phần lớn học sinh THPT ở ngoại thành Hà Nội có mức độ thích ứng tâm

lý thấp đối với việc thi, kiểm tra bằng hỡnh thức TNKQ Cú nhiều nguyờn nhõn dẫn đến thực trạng này trong đú nguyờn nhõn chủ quan từ phớa người học là cơ

bản; cỏc nguyờn nhõn khỏch quan cũng làm ảnh hưởng khụng nhỏ đến quỏ trỡnh thớch ứng tõm lý đú

7 Hệ phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương phỏp nghiờn cứu tài liệu

7.2 Phương phỏp điều tra bằng bảng hỏi

7.3 Phương phỏp phỏng vấn sõu

7.4 Phương phỏp nghiờn cứu trường hợp điển hỡnh

7.5 Phương phỏp tham vấn ý kiến chuyờn gia

7.6 Phương phỏp quan sỏt

7.7 Phương phỏp phõn xử lý số liệu bằng toỏn thống kờ

Chương 1: CƠ SỞ Lí LUẬN CỦA VẤN ĐỀ THÍCH ỨNG VÀ THÍCH ỨNG TÂM Lí 1.1 Sơ lược về lịch sử nghiờn cứu vấn đề thớch ứng và thớch ứng tõm lý

1.1.1 Một vài nghiờn cứu tiờu biểu trờn thế giới

1.1.2 Các cụng trỡnh nghiên cứu ở Việt Nam

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm thích ứng

1.2.2 Khỏi niệm thi, kiểm tra

1.2.3 Khỏi niệm phơng pháp trắc nghiệm khỏch quan

1.2.4 Khỏi niệm thớch ứng tõm lý đối với việc thi, kiểm tra bằng hỡnh thức TNKQ

Sự thớch ứng tõm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng

hỡnh thức TNKQ là quỏ trỡnh hoạt động tớch cực, chủ động, sỏng tạo của học

sinh trong quỏ trỡnh học tập nhằm hỡnh thành và phỏt triển tư duy cũng như cỏc

kỹ năng cần thiết để đỏp ứng những yờu cầu của hỡnh thức thi, kiểm tra mới Đú chớnh là sự phản ứng nhanh, chớnh xỏc, logic và hiệu quả đối với những tỡnh huống cụ thể trong học tập Sự thớch ứng này được thể hiện thống nhất ở cả 3 phương diện của đời sống tõm lý là: nhận thức, thỏi độ và hành vi

1.3 Những đặc điểm tõm của học sinh THPT trong việc thi, kiểm tra bằng hỡnh thức TNKQ

1.4 Các biểu hiện sự thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ

Chương 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Vài nét về địa bàn khách thể nghiên cứu

2.1.1 Địa bàn nghiên cứu

2.1.2 Khách thể nghiên cứu

2.2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2.1 Giai đoạn nghiên cứu lý luận

2.2.2 Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn

2.3 Các phương pháp nghiên cứu

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 THỰC TRẠNG SỰ THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA HỌC SINH THPT ĐỐI VỚI VIỆC THI, KIỂM TRA BẰNG HÌNH THỨC TNKQ

3.1.1 Mặt nhận thức

3.1.1.1 Nhận thức của học sinh THPT về tầm quan trọng của sự thích ứng

tâm lý đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ

3.1.1.2 Nhận thức của học sinh THPT về phương pháp TNKQ

quá trình học tập

3.1 2 Mặt thái độ

3.1.2.1.Thái độ của học sinh THPT đối với các yêu cầu của việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ trong quá trình học tập

3.1.2.2 Đánh giá của học sinh THPT về mức độ phù hợp đối với một số môn

học thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ

3.1.3 Mặt hành vi

3.1.3.1 Sự thích ứng tâm lý về mặt hành vi của học sinh THPT đối với việc thực hiện các yêu cầu của TNKQ trong quá trình học tập

3.1.3.2 Những khó khăn của học sinh trong quá trình học tập khi thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ và các hành vi khắc phục

3.1.4 Các bảng tổng hợp

3.2 MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA HỌC SINH THPT ĐỐI VỚI VIỆC THI, KIỂM TRA BẰNG HÌNH THỨC TNKQ

3.5.1 Nguyên nhân chủ quan

3.5.2 Nguyên nhân khách quan

3.3 MÔ TẢ CHÂN DUNG ĐIỂN HÌNH VỀ SỰ THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA THPT ĐỐI VỚI VIỆC THI, KIỂM TRA BẰNG HÌNH THỨC TNKQ

3.3.1 Chân dung thứ nhất: N.T.H.T lớp 12A1- THPT Tân Lập

3.3.2 Chân dung thứ hai: P.D.B lớp 12C- TTGDTX Huyện Phúc Thọ-

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 KẾT LUẬN

Qua quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về vấn đề thích ứng tâm lý của học sinh THPT đối với việc thi, kiểm tra bằng hình thức TNKQ chúng tôi rút ra một số kết luận như sau:

1.1 Nhìn chung, học sinh THPT đã thích ứng được với việc thi, kiểm tra

bằng hình thức TNKQ Những điều này trái với giả thuyết nghiên cứu ban đầu chúng tôi đưa ra Tuy nhiên, mức độ thích ứng tâm lý của học sinh cao – thấp, nông – sâu ở các yêu cầu cụ thể của hình thức này trong quá trình học tập là khác nhau ở những hoạt động khác nhau Học sinh nữ thích ứng tốt hơn học sinh nam; học sinh các trường CL và NCL thích ứng tốt hơn học sinh các TTGDTX; học sinh có học lực giỏi - khá thích ứng tốt hơn học sinh có học lực trung bình… Điều này chứng minh sự cố gắng, nỗ lực của học sinh trong học tập để chủ động trước sự thay đổi hình thức thi, kiểm tra Bên cạnh việc thực hiện được các yêu cầu của hình thức TNKQ trong kiểm tra, đánh giá KQHT