Ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm ở gái mại dâm

Mối quan hệ lỏng lẻo, thiếu sự yêu thương, chăm sóc giữa các quan hệ trong gia đình huyết thống đã là một trong những nhân tố thúc đẩy gái mại dâm đến hành vi bán dâm.. Kết quả nghiên cứ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ HẢI

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC MỐI QUAN HỀ

XÃ HỘI ĐẾN HÀNH VI BÁN DÂM Ở GÁI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

em, buôn bán phụ nữ và trẻ em ra nước ngoài vì mục đích mại dâm vẫn chưa giảm, hình thành nhiều đường dây hoạt động mại dâm xuyên quốc gia Tính đến nay (2008), theo số liệu của Cục phòng chống tệ nạn xã hội số gái mại dâm ước tính khoảng 30.904 người, trong đó số có hồ sơ quản lý là 15.316 người Con số này trên thực tế còn đang là ẩn số, hiện nay chúng ta mới nhìn thấy "bề nổi của tảng băng chìm" mà thôi

Tệ nạn mại dâm gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với cá nhân, gia đình

và toàn xã hội Tệ nạn này làm xói mòn đạo đức, huỷ hoại truyền thống, gây mất trật tự an toàn xã hội, ảnh hưởng tới phát triển và tăng trưởng kinh tế, phát triển giống nòi và nguồn lực lao động của đất nước trong tương lai Tệ nạn mại dâm còn

là sự tiềm ẩn của nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh xã hội khác cho nhiều người từ hoạt động tình dục không an toàn Mặc dù Đảng và Nhà Nước đã có rất nhiều biện pháp, mô hình hỗ trợ được đưa ra nhằm giúp đỡ những người phụ nữ lầm

lỡ như: dạy nghề, tạo điều kiện việc làm, để họ tái hoà nhập cộng đồng nhưng cho đến nay tệ nạn mại dâm vẫn còn nhiều bức xúc Một trong những nguyên nhân là do

nhiều phụ nữ mại dâm không dám đương đầu với những khó khăn sau khi bỏ nghề, bao gồm cả những khó khăn tâm lý khi phải đối diện với sự kì thị của xã hội Có người sau khi ra khỏi Trung tâm đã không hoặc không dám trở về nhà, quê hương mà lại theo nhóm bạn xấu, theo thói quen cũ, tiếp tục hoạt động mại dâm Hiện tượng tái “hành nghề” này có khi lặp lại đến vài ba lần Từ đây đặt ra câu hỏi liệu có phải chính các quan hệ với gia đình đã đẩy họ, hay các quan hệ với bạn bè xấu đã lôi kéo, hoặc bản thân họ không thể vượt qua được những cám dỗ, khiến một số chị em không thể trở lại với con đường hoàn lương, với cuộc sống bình thường?

1.2 Đã có nhiều những nghiên cứu về tệ nạn mại dâm, nhưng chủ yếu là trong các lĩnh vực xã hội học, đạo đức học, Những nghiên cứu tâm lý học về tệ nạn này thì còn ít, đặc biệt là nghiên cứu sâu về các quan hệ xã hội như quan hệ với gia đình, bạn bè của gái mại dâm cho đến nay hầu như chưa có

ây chính là những lí do khiến chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Ảnh hưởng của các quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm ở gái mại dâm” Đặc điểm của những quan hệ xã hội mà chủ yếu là mối quan hệ với gia đình, bạn bè của gái mại dâm là gì? Sự tham gia của các quan hệ này có ảnh hưởng như thế nào đến hành vi bán dâm của gái mại dâm Quan hệ nào có thể lôi kéo họ đến, quay trở lại hoặc từ bỏ hành vi bán dâm? Liệu có phải chính những quan hệ với cha mẹ hoặc với bạn bè đã lôi kéo các cô gái vào hay còn một quan hệ nào khác khiến họ khó có thể từ bỏ con đường này?

2 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

TÌM HIẢnh hưởng của quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm của gái mại dâm

2.2 Phạm vi nghiên cứu

2.2.1 Nội dung nghiên cứu

Trong đề tài này chúng tôi tiến hành nghiên cứu hai nhóm quan hệ xã hội của gái mại dâm là:

+ Quan hệ với gia đình huyết thống: cha, mẹ, anh, chị,

+ Quan hệ với bạn bè

2.2.2 Địa bàn nghiên cứu

Đây là nhóm đối tượng đặc thù, khó tiếp cận nên chúng tôi chủ yếu điều tra trong một số Trung tâm chữa trị, giáo dục lao động xã hội ở Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh Cụ thể là:

+ 157 gái mại dâm ở trung tâm chữa trị giáo dục lao động xã hội trong đó có

3 gái mại dâm bị nhiễm HIV/AIDS; 2 gái mại dâm có trình độ đại học

+ 1 gái mại dâm hiện đã hoàn lương ở Hà Nội

+ Một gia đình gái mại dâm ở Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Xác định rõ sự ảnh hưởng của quan hệ gia đình và quan hệ bạn bè đến hành

vi bán dâm của gái mại dâm

Đưa ra những kiến nghị về giải pháp giúp gái mại dâm có những quan hệ xã hội tích cực, đương đầu với những khó khăn tâm lý, tránh tái phạm

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.2.1 Nghiên cứu lí luận: xác định những cơ sở lí luận và phương pháp

nghiên cứu có liên quan đến đề tài

3.2.2 Nghiên cứu thực tiễn

 Xác định rõ các quan hệ gia đình, bạn bè của gái mại dâm

 Chỉ ra ảnh hưởng của các quan hệ xã hội này đến hành vi bán dâm

3.2.3 Đưa ra những đề xuất và kiến nghị

4 Giả thuyết khoa học

4.1 Mối quan hệ lỏng lẻo, thiếu sự yêu thương, chăm sóc giữa các quan hệ trong gia đình huyết thống đã là một trong những nhân tố thúc đẩy gái mại dâm đến hành vi bán dâm

4.2 Các quan hệ với bạn bè xấu là một nhân tố quan trọng góp phần tạo lập

và củng cố hành vi bán dâm khiến gái mại dâm khó từ bỏ được con đường mại dâm

5 Các phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu các tài liệu

5.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

5.4 Phương pháp nghiên cứu câu chuyện cuộc đời (life story)

5.5 ương pháp thống kê toán học

6 Những đóng góp mới của Luận văn

Luận văn đã hệ thống hoá một số lý luận về quan hệ, ảnh hưởng của các mối quan hệ, làm rõ các khái niệm mại dâm, hành vi, quan hệ xã hội

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra được những ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm ở gái mại dâm mà chủ yếu là các mối quan hệ với gia đình huyết thống (với cha, mẹ, anh, ) và các mối quan hệ bạn bè Trên cơ sở đó đã đưa ra một số kiến nghị về giải pháp nhằm phòng ngừa và giúp đỡ gái mại dâm tái hòa nhập cộng đồng

7 Cấu trúc của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu.

Chương 2: Tổ chức nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 1

:CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu về quan hệ xã hội

Vấn đề “quan hệ xã hội” đã có nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, cụ thể là:

Karl Marx khi nói về con người đã khẳng định rằng: Trong tính hiện thực của

nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội “Marx đã vạch ra nền tảng mối quan hệ cá nhân, mối quan hệ giữa người với người - đó là quan hệ xã hội ” [16, tr.443] Điều này cho thấy vai trò quan trọng của các quan hệ xã hội đối với nhân cách nói chung và với hành vi của con người nói riêng

+ Phạm Minh Hạc cũng có quan điểm như K.Marx khi nói về con người Theo ông: “trong cuộc sống, bằng hoạt động của bản thân, con người mới chịu tác động của các quan hệ xã hội và nhờ đó con người hội nhập vào các quan hệ đó, góp phần củng cố phát triển các quan hệ đó Toàn bộ tồn tại khách quan xung quanh con người tác động vào con người thông qua các quan hệ xã hội hoặc dưới hình thức của các quan hệ xã hội mà tác động vào con người Chính trong quá trình học tập, lao động, đó con người thiết lập nên các quan hệ xã hội ” [8, tr.19] “Cá nhân - một thành viên xã hội, kẻ mang tổng hoà các quan hệ xã hội, vừa chịu ảnh hưởng của chúng, vừa góp phần tạo ra chúng ” [8, tr.14]

+ Lã Thu Thủy cho rằng: con người không phải là những cá thể biệt lập mà luôn tồn tại trong các quan hệ ràng buộc tương tác với nhau [3, tr.349] Theo tác giả: các quan hệ tương tác xã hội của mỗi cá nhân sẽ đóng vai trò rất quan trọng

trong sự trau dồi và phát triển cái tôi, giúp cá nhân nhìn nhận và điều chỉnh hành

vi [3, tr.340] “ Còn nhỏ thì quan hệ với cha mẹ có ảnh hưởng lớn nhất Khi lớn hơn một chút, quan hệ bạn bè trở thành quan trọng Và khi trở thành người lớn đi làm, có kinh tế độc lập thì cha mẹ không còn có ảnh hưởng nhiều như trước mà lúc này là quan hệ với thủ trưởng hoặc vợ (chồng) có ảnh hưởng lớn Có sự thay đổi vai trò của người tác động đến hành vi của cá nhân theo từng lứa tuổi ” [3, tr.347] Tác giả đã khẳng định “ con người xã hội là con người được nhìn nhận dưới góc độ: hành vi cá nhân và hệ thống xã hội ”

CQuan hệ xã hội có vai trò rất quan trọng đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người, nên nó đã trở thành đối tượng của nhiều nhà nghiên cứu

 + Theo Ryan, Krall và Hodges: thì môi trường xã hội có ảnh hưởng lớn nhất đến hành vi của cá nhân, nhân cách Giữa chúng có mối quan hệ khăng khít và tác động qua lại lẫn nhau theo cả hai chiều hướng tốt và xấu [3, tr.342]

 + Sulivian và W.Jame đưa ra thuật ngữ “những người có ảnh hưởng nhất” hoặc “những người quan trong nhất” dùng để chỉ một người hoặc một nhóm người

mà sự đánh giá của họ có ý nghĩa đặc biệt đối với mỗi cá nhân này Những người này có thể là cha mẹ, bạn bè, thầy cô [3, tr.352]

 + Barry D Smith và Harold J Vetter nói rằng: “ môi trường xã hội hoặc môi trường con người có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi Tương tác giữa người với người vừa là một phần quan trọng của sự học hỏi góp phần phát triển nhân cách vừa là tác nhân làm thay đổi cấu trúc và động lực của nhân cách ” Và

“ cư xử của một cá nhân tại một thời điểm nào đó hoặc trong khoảng thời gian dài, là chức năng của môi trường tâm lý (bao gồm những nhân tố nội tại và ngoại tại) chung nơi họ sống Môi trường tâm lý có khả năng ảnh hưởng đến cá nhân” [19, tr.37]

 + Karen Horney(1937) cho rL.Seve coi “nhân cách là hệ thống sinh động

của những quan hệ xã hội giữa các phương thức hành vi” Điều này cho thấy quan

hệ xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến hành vi của con người, qua đó thể hiện nhân cách của mỗi con người [8; tr.48]

 Karen Horney(1937) cho rằng: “ nhân cách phát triển theo nghĩa quan hệ

xã hội và phụ thuộc chủ yếu vào mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái ” [5, tr.481]

 Nhà tâm lý học Mỹ, Gordon Olport đã chứng minh được rằng quan hệ giữa các thành viên trong nhóm có ảnh hưởng đến hành vi, tri giác và quan điểm của các thành viên [9, tr.59]

 B.Ph.Lomov khẳng định “ Hoạt động và giao tiếp của các cá nhân (các nhân cách) diễn ra trong hệ thống mối quan hệ xã hội toàn thể hệ thống mối quan hệ xã hội sẵn có cả là quan hệ nền tảng cũng như thượng tầng kiến trúc, quy đinh sự hình thành cộng đồng này hay cộng đồng khác và hành vi cá nhân - các thành viên trong xã hội, đồng thời tạo ra những nhu cầu, động cơ, hoài bão, định hướng giá trị, tình cảm, năng lực, của họ [16, tr.444] Lomov viết “để hiểu nền móng của các thuộc tính nhân cách khác nhau, cần phải xem xét đời sống cá nhân trong xã hội, sự vận động của nó trong hệ thống quan hệ xã hội Mối quan hệ này thể hiện trước tiên ở chỗ các cộng đồng nào, do những nguyên nhân khách quan ra sao mà trong quá trình sống một cá nhân này hay một cá nhân khác tham dự vào Việc tham gia của cá nhân vào các cộng đồng nhất định tạo nên nội dung, tính chất các hoạt động mà cá nhân cần thực hiện, phạm vi và các cách giao tiếp với người khác, nghĩa là các đặc điểm tồn tại xã hội, lối sống của cá nhân đó Điều đó có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của cá nhân (ví dụ như trong một tập thể tốt) hoặc kìm hãm và làm nhân cách bị què quặt (ví dụ trong các băng đảng) [16, tr.446]

 Theo A.N.Lêônchiep thì: “nhân cách được tạo ra bởi những hoàn cảnh khách quan, nhưng không phải bằng cách nào khác ngoài cách thông qua toàn bộ

hoạt động của cá nhân thực hiện các quan hệ của nó với thế giới” [15, tr.256] Nghĩa là mỗi cá nhân bằng chính các hoạt động của bản thân đã xây dựng cho mình các quan hệ với thế giới, để từ đó hình thành và phát triển nhân cách của mình

 Còn Vưgôtxki cho rằng chính các mối quan hệ xã hội mà các cá nhân tham gia vào đã tạo nên môi trường xã hội riêng phát triển nhân cách người đó Môi trường xã hội riêng này không giống với môi trường xã hội chung nhờ sự khác biệt khi người này tham gia vào các mối quan hệ A,B trong khi người kia lại có các mối quan hệ C,D mặc dù họ học trong cùng một lớp, một nhóm, Tính đặc thù của mối quan hệ ở từng lứa tuổi trong môi trường chung mà nó qui định môi trường riêng Cá nhân tham gia vào mối quan hệ nào bằng hoạt động và giao lưu thì nó qui định môi trường phát triển riêng của từng người [26, tr.325-331]

 Cũng trong những nghiên cứu về mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm, các nhà tâm lý học xã hội đã chỉ ra rằng: “nhóm có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của mỗi cá nhân là thành viên của nhóm, dù rằng đó là thành viên của nhóm đơn giản nhất” [14, tr.93] “ Hành vi của cá nhân khi họ ở một mình có khi rất khác với hành vi của chính họ khi có mặt của những người khác ” [14, tr.97]

 Nhà nghiên cứu Tong Xin đã chứng minh được rằng: giáo dục gia đình mất cân đối và quan hệ gia đình lạnh nhạt có ảnh hưởng rất lớn tới tội phạm nữ Tác giả đã chỉ ra rằng về mặt quan hệ gia đình, trong số nữ phạm nhân dưới 25 tuổi được nghiên cứu có 19,5% gia đình thường cãi lộn; 14,4% số gia đình không hề trưng cầu ý kiến của con cái khi có các quyết định quan trọng trong gia đình; có 21,6% gia đình trong đó quan hệ giữa cha mẹ và con cái không hoàn toàn mật thiết; và 9,6% chủ gia đình rất ít được con cái tín nhiệm Có thể thấy sự yếu đi của các quan hệ mật thiết trong gia đình các nữ phạm nhân, và điều này sẽ trực tiếp ảnh hưởng tới hành vi phạm tội của họ

Đặc biệt, đồng sự, bạn bè, bạn học và láng giềng hay giao du với nữ tội phạm

có ảnh hưởng rất quan trọng tới sự hình thành quan niệm giá trị của họ

Trong nghiên cứu của mình, tác giả cũng cho thấy các nhóm tội phạm kiểu lỏng lẻo, kết hợp tạm thời, lúc hợp lúc tan có xu hướng giảm, mà kết nối bằng các quan hệ thân thích, bạn bè, bạn học, gắn bó mật thiết, tương đối cố định tăng dần lên [21, tr.240-243]

Như vậy, quan hệ xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi Tương tác giữa người với người vừa là một phần quan trọng của sự học hỏi, góp phần phát triển nhân cách (theo nhiều chiều hướng: tích cực, tiêu cực) vừa là tác nhân làm thay đổi cấu trúc của nhân cách Tác động của các quan hệ khác nhau đến cá nhân là không giống nhau Có những quan hệ xã hội có ảnh hưởng rất lớn, lại có những quan hệ ảnh hưởng không nhiều đến cá nhân

1.1.2 Các quan hệ xã hội của gái mại dâm

Các quan hệ xã hội của gái mại dâm không chỉ phức tạp mà còn rất đặc biệt

+ Li Yinhe qua điều tra của mình đã cho thấy: gái mại dâm trở thành nạn nhân của sự ngược đãi nhục thể và ngược đãi giới tính, người có hành vi bạo lực gồm cảnh sát, khách làng chơi, chủ chứa, và cả người lạ Như vậy theo tác giả này thì rõ ràng gái mại dâm là "nạn nhân" trong các mối quan hệ xã hội của chính mình [21, tr.211]

+ Tác giả Tong Xin đã nói về mối quan hệ giữa gái mại dâm và các tổ chức

xã hội đen như sau: xã hội đen coi gái điếm là cái cây hái ra tiền, đồng thời xã hội

đó lại làm cái ô che cho họ, lúc thường thì dắt khách cho họ, khi xảy ra chuyện

"không ngờ" thì xúm đến dùng vũ lực giải quyết vấn đề, có lúc còn tiến hành vòi vĩnh, hạch sách Qua đây cũng cho thấy quan hệ giữa gái mại dâm và xã hội đen

cũng không hề tốt Mà ngược lại, đối với gái mại dâm lại còn phải chịu nhiều thiệt thòi: bị vòi vĩnh, đánh đập, [21, tr.224]

+ Balazs Gabrielle khi nghiên cứu về các quan hệ của gái mại dâm đã cho rằng: Khách hàng là những người “cần những hoạt động tình dục bổ sung và giải trí Và thế là họ tìm đến với gái mại dâm ” [21, tr.97] Như vậy có thể thấy quan

hệ giữa gái mại dâm (người bán dâm) với khách hàng (người mua dâm) chỉ là quan

hệ trao đổi giữa người mua và người bán nhằm thoả mãn nhu cầu của mỗi bên

Mối quan hệ của gái mại dâm với bọn ma cô là khá đặc biệt: “Theo những

hồ sơ được xem xét thì hầu như một nửa trường hợp, người dắt mối là bạn, người tình hay là chồng của gái mại dâm Đặc biệt anh ta tương đương với một người quản lý hay một ông bầu: anh ta dẫn người gái điếm đi và dắt về, coi sóc sự an toàn, đôi lúc là vệ sĩ, mua quần áo cho cô ta, đăng những thông báo và lo đến ngân hàng ” [21, tr.99]

Quan hệ với bạn bè của gái mại dâm cũng rất khác: “Bạn bè, những người bạn đã dạy cho các cô rằng thể xác của họ là một cái vốn Một nửa gái mại dâm trong lần hành nghề đầu tiên đều đi cùng với bạn gái của họ ” [21, tr.101]

+ Theo tài liệu của Cục phòng chống tệ nạn xã hội - Bộ lao động thương binh và xã hội Việt Nam về "Cơ sở kinh tế - xã hội của tệ nạn mại dâm Đông Nam á" đã chỉ ra rằng:

Gái mại dâm và trẻ em mại dâm thường phải chịu mối quan hệ bất bình đẳng Họ khó tự chủ và không có khả năng điều đình, thoả thuận với cha mẹ, những thành viên khác trong gia đình, người chủ, dắt mối, Họ không biết nương tựa vào đâu để bù đắp lại sự bất bình đẳng này

Gái mại dâm còn có những mối quan hệ với các tài xế tắc-xi, xe ôm Những người này là một cầu nối quan trọng giữa gái mại dâm và khách hàng Họ quảng bá các dịch vụ mại dâm thông qua việc phân phát các thông tin cho khách về địa

điểm, luật lệ, giá cả, các loại hình dịch vụ, thậm chí họ còn làm nhiệm vụ đưa đón và là trung gian thoả thuận của hai bên

Những kẻ môi giới mại dâm hay các tú bà: những đối tượng này được trả công hoặc thậm chí đôi khi tự trả công cho mình để làm nhiệm vụ dắt gái mại dâm đến với khách hàng Kẻ môi giới thường dùng điện thoại di động để dẫn "gái" cho khách, thậm chí họ còn phân phát ảnh và một vài thông tin về "gái" cho các tài xế tắc-xi hoặc những kẻ trung gian khác Họ quản lý các mối quan hệ của gái mại dâm với khách, đưa ra giá cả và cách thức chia tiền Còn các tú bà thì quản lý nơi hành nghề và chỉ thị cho các tên môi giới Đôi khi các tú bà lại là đàn ông, nên người ta còn gọi họ là chủ nhà chứa

"Người mua" hay "khách hàng" không chỉ là dân địa phương thuộc mọi tầng lớp với nhiều nghề nghiệp mà quan trọng hơn còn là những du khách nước ngoài, lực lượng quân đội và các thủy thủ nước ngoài, Qua cò mồi, dắt gái, các tú bà,

họ trở thành "đối tác" của gái mại dâm

Còn có nhiều người khác mà thu nhập của họ phần lớn dựa vào hoạt động mại dâm như: người dọn phòng, những người giặt là trong các cơ sở mát-xa, nhân viên bảo vệ khách sạn, Những người này đôi khi lại có những quan hệ rất mật thiết với gái mại dâm Nhân viên trong các khách sạn, vũ trường, hộp đêm không phải phụ thuộc trực tiếp còn những kẻ cung cấp và duy trì các căn hộ "hành nghề" như người dọn dẹp, bảo vệ, thì trực tiếp phụ thuộc vào những phụ nữ này để kiếm sống

Ngoài ra cũng có các nhân viên y tế hoạt động ngoài giờ thường xuyên thực hiện các việc: khám sức khoẻ, nạo phá thai, cho các gái mại dâm [20]

+ Theo tác giả Lê Thị Hà thì: đối với cộng đồng dân cư gái mại dâm có quan

hệ xa lánh Đối với cộng đồng gái mại dâm với nhau, mặc dù có những nghi kị, hoặc tranh chấp khách, nhưng về cơ bản họ có quan hệ chặt chẽ, đoàn kết, hỗ trợ, giúp nhau trong lúc khó khăn

Trong các mối quan hệ thì quan hệ với bạn bè và những người xung quanh của gái mại dâm giữ ở mức độ bình thường chiếm tỉ lệ cao nhất kể cả trước kia, khi còn đang hành nghề và hiện nay: 81,5% và 69% (đối với bạn bè); 77,5% và 71% (đối với người xung quanh) Tuy nhiên, mức độ quan hệ hiện nay cũng không còn được bình thường so với trước kia Đặc biệt, không có mối quan hệ phục tùng và thân thiết mà ngày càng có sự xa lánh Mức độ xa lánh ngày càng tăng(17,5%) so với trước kia (9%) (Nghiên cứu trên tổng số 200 mẫu)

Quan hệ của gái mại dâm với chủ chứa không tốt đẹp, mà ngược lại phần lớn bọn họ căm ghét chủ chứa Số người căm ghét ngày càng tăng, chiếm tỉ lệ tới 77% (trước kia) và 81,5% (hiện nay) Đối với bọn cò mồi, dắt gái, gái mại dâm vừa căm ghét vừa xa lánh Nguyên nhân chủ yếu vẫn là do sự bóc lột, ăn chặn những đồng tiền nhơ bẩn từ hoạt động mại dâm, mà trong hoạt động này gái mại dâm là những người thiệt thòi nhiều nhất, vừa mất phẩm giá, nhân phẩm vừa bị bệnh và ít có hy vọng tìm được hạnh phúc của mình trong tương lai Tuy nhiên số ít gái mại dâm vẫn có quan hệ thân thiết (3,5%) và phục tùng (2,5%) chủ chứa cả trước và trong khi ở trung tâm [6, tr.126-129]

Như vậy, thông qua những nghiên cứu trên các tác giả đã chỉ ra một số nét đặc trưng về quan hệ xã hội của gái mại dâm Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chưa thật đầy đủ và cũng chưa chỉ ra được các ảnh hưởng của quan hệ xã hội này đến hành vi bán dâm của gái mại dâm Do đó, trong nghiên cứu này chúng tôi đặt tiền

đề nghiên cứu sâu hơn ảnh hưởng của các quan hệ xã hội chủ yếu sau:

+ Quan hệ với gia đình huyết thống: bố, mẹ, anh, chị,

+ Quan hệ với bạn bè

1.1.3 Ảnh hưởng của các quan hệ xã hội tới hành vi bán dâm của gái mại dâm

Các quan hệ xã hội có tác động rất lớn đến hành vi bán dâm của gái mại

dâm

1.1.3.1 Ảnh hưởng của giáo dục gia đình

Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng, giáo dục và là chỗ dựa vững chắc cho mỗi người Thế nhưng không phải ai cũng may mắn được sống trong một gia đình đầm

ấm, hạnh phúc và đầy đủ

Theo số liệu điều tra của tác giả V.M.Kôrơmosikôv cho thấy, trong các gia đình của người chưa thành niên phạm tội thì gia đình có cuộc cãi cọ, va chạm chiếm tỷ lệ 39% và 1/4 trong số đó là các trường hợp cãi nhau đi đến đánh nhau Các nhà tâm lý học Margot Prior (2000), Rutter Giller (1983) và Sarnecki (1985) cho rằng sự không quản lý chặt chẽ con cái của cha mẹ là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên Một nghiên cứu ở Anh đối với gần 400 em trai sống cùng với gia đình lớn cho thấy việc phạm tội của trẻ có mối quan hệ mật thiết với sự quản lý lỏng lẻo của cha mẹ khi trẻ ở lứa tuổi 10 Nghiên cứu tình trạng phạm tội của người chưa thành niên, các nhà tâm lý học cho rằng, phương pháp giáo dục không đúng của cha mẹ đối với con cái

có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Các tác giả Rumani cho rằng sự bất đồng ý kiến giữa cha mẹ về phương pháp giáo dục của mỗi người có tác dụng thúc đẩy sự phát sinh hành vi chống đối xã hội của trẻ Theo các tác giả Balan, việc áp dụng các biện pháp sai lầm thường dẫn đến sự xuất hiện

ở đứa trẻ những tình cảm bực dọc, tâm trạng căng thẳng dần dần chuyển sang trạng thái thô bạo và chống lại uy quyền của cha mẹ Từ đó, giữa trẻ và cha mẹ thường nảy sinh những xung đột gay gắt, tình cảm của cha mẹ với các con ngày càng trở

nên lạnh nhạt, kết quả là các em bỏ nhà đi lang thang và thậm chí bước vào con đường phạm tội [17,tr.17-19]

Tong Xin đã chỉ ra trong nghiên cứu của mình rằng có tới 22,5% số tội phạm thanh thiếu niên gái có thành viên gia đình hoặc người thân thuộc gần gũi từng phạm tội Qua một điều tra nữ tù nhân ở Thiên Tân (1991) tác giả đã cho thấy, giáo dục gia đình mất cân đối và quan hệ gia đình lạnh nhạt có ảnh hưởng rất lớn tới tội phạm nữ Những điều này là vô cùng quan trọng vì nó tạo ra một môi trường không lành mạnh cho việc học tập những hành vi tội phạm [21, tr.240-241]

Balazs Gabrielle trong bài viết của mình về thị trường mại dâm đã nói rằng:

"ngay trước cuộc sống mại dâm, họ đã có rất nhiều kinh nghiệm về sự cưỡng hiếp thể xác và sự ngược đãi với những người bà con thô bạo Nhiều người phụ nữ là gái điếm vì họ đã mất đi lòng kính trọng đối với đàn ông, như tôi đối với bố tôi" [21, tr.96]

Theo Belsey thì "cho dù bị đẩy vào hay tự nguyện tham gia mại dâm, nhiều

em cảm thấy chúng đã hoàn thành nghĩa vụ trả công chăm sóc, nuôi nấng và bảo

vệ của bố mẹ Thậm chí các em bị bán làm gái mại dâm còn cảm thấy vinh dự khi trở về nhà vì chúng đã mang tiền, đồ đạc và cả sự đảm bảo giành cho gia đình" Rõ ràng các em đã phải khoác lên vai mình một gánh nặng quá lớn về việc trả ơn bố

mẹ, và lo cho gia đình [20, tr.18]

Tác giả Phạm Minh Hạc đã đưa ra các kết quả khi nghiên cứu về quan hệ với gia đình của trẻ em phạm pháp rằng: “khoảng 20 - 30% các em này thuộc gia đình bất hạnh (có bố mẹ li dị, con chồng ở với dì ghẻ hoặc là người thân trong gia đình phạm pháp phải đi cải tạo) Nhưng vốn hoàn cảnh ấy không phải là nguyên nhân trực tiếp sinh ra những sản phẩm đau thương mà thường là từ hoàn cảnh đó dẫn đến chỗ không quan tâm tới việc giáo dục con cái Hơn nữa, luôn luôn có những kiểu phản ứng kiểu “giận cá chém thớt”, và một cách vô ý thức, ngày càng dùng

nhiều phương pháp giáo dục sai lầm, thô bạo Trong số các em được hỏi miệng có tới 3/4 em đã từng phải chịu đựng cảnh xiềng xích tại nhà, roi vọt, thậm chí cả tra tấn điện Thái độ thờ ơ, không quan tâm, vùi dập, chà đạp, đã phá hủy tất cả những tình cảm tích cực mà nhiều khi người ta tưởng như là vốn có và phải có trong gia đình Thay vào đó là một thứ gì đó mà ta tạm gọi là tình cảm tiêu cực (chống đối), hay ít nhất cũng là một loại thái độ “trung tính” - thờ ơ Những cảnh tượng ấy, những mối quan hệ ấy làm cho trẻ xa gia đình, tách khỏi mối quan hệ được thiết lập tự nhiên trong “vi môi trường” ấy Tình hình ấy đẩy trẻ vào một “vi môi trường” khác “Vi môi trường” thứ hai này thường là “vi môi trường” xấu Thế

là con đường dẫn tới hành vi phạm pháp đã mở ra.” [7, tr.304]

Qua nNghiên cứu của Lê Thị Hà cho thấy mối liên hệ giữa các thành viên trong gia đình ảnh hưởng đến hành vi bán dâm của gái mại dâm: có tới 62% gái mại dâm sống trong bầu không khí gia đình không có sự hoà thuận, mà có xung đột

âm ỉ, thậm chí xung đột mạnh Đây là những gia đình luôn có những mâu thuẫn, tranh cãi giữa cha và mẹ, giữa cha mẹ và các con Hầu hết, các gia đình của gái mại dâm đều có vấn đề Những gia đình đó hoặc có người liên quan tới mại dâm (22,5%), người nghiện ma tuý (21,5%), có tiền án tiền sự (17,5%) hoặc dính líu đến các tệ nạn xã hội khác Đặc biệt trong gia đình có bố, mẹ hoặc anh em đã, đang làm cò mồi, dắt gái, chủ chứa hoặc bán dâm thì khó có thể tạo ra môi trường cho cá nhân phát triển lành mạnh và có hành vi phù hợp với chuẩn mực xã hội Thậm chí đôi khi gia đình còn trở thành gánh nặng quá lớn Nhiều gái mại dâm phải nuôi dưỡng bố mẹ già, anh chị em, con cái và ngay cả người chồng nghiện ngập, rượu chè, cờ bạc [6, tr.140]

Chính những điều này là một trong những lí do làm cho nhiều phụ nữ bị xô đẩy vào con đường mại dâm

Tuy nhiên không phải gái mại dâm nào cũng xuất thân trong những gia đình không bình thường (như thiếu hụt cha, mẹ, gia đình có người phạm pháp, ) Mà ngay cả khi được sống trong một gia đình có đầy đủ cả cha lẫn mẹ, có điều kiện kinh

tế đảm bảo cho đời sống gia đình, nhưng họ vẫn trở thành gái mại dâm.Trong trường hợp này thì một trong những lí do là từ cách giáo dục của gia đình Grolnick và Ryan (1989) đã chỉ ra rằng “sự quan tâm của cha mẹ đối với các con có liên quan đến năng lực đánh giá và kết quả học tập của trẻ Cha mẹ quan tâm đến con sẽ giúp cho chúng đồng nhất và tiếp thu các giá trị xã hội một cách thuận lợi” [11] “Có những bậc cha mẹ vì quá thương yêu con, luôn chăm sóc cho con từng li từng tí, lúc nào cũng xem như các con còn bé bỏng và cần được che chở, bảo vệ Trong hoàn cảnh đó nhiều em thấy khó chịu vì có cảm giác bị bó buộc, mất tự do, đôi khi còn thấy hổ thẹn với bạn bè Vì thế có những em đã lừa dối bố mẹ, gia đình để đi tìm sự

tự do, thoải mái và muốn thử sức mình Những lúc đó các em rất dễ có những hành

vi ngang tàng phá phách gây ra những hậu quả khó lường Sống trong hoàn cảnh được gia đình quan tâm chăm sóc quá đầy đủ, nhiều em hình thành thói quen dựa dẫm vào bạn bè, gia đình, thiếu độc lập tự chủ, yếu đuối, thiếu tự tin vào bản thân, lúng túng trong việc giải quyết vấn đề Đôi khi bố mẹ cần nghiêm khắc hơn, kiên quyết hơn Có khi con cái chỉ muốn thử bố mẹ bằng cách kết giao với một ai đó mà chúng biết sẽ bị phản đối, sẽ khiến bố mẹ tức giận Nhiều khi bố mẹ đã phản ứng bằng cách lờ đi, cố che giấu đi sự giận giữ đang cuồn cuộn chảy Nhưng nhiều người

đã tỏ ra nóng giận quá mức quát tháo, chửi bới, mắng mỏ bằng những lời lẽ xúc phạm thậm tệ Và tất nhiên con cái sẽ phản ứng lại có thể là gay gắt, thậm chí là quyết liệt” [11] “Với đứa trẻ chỉ có một mình thì việc làm quen với tình bạn và những thú vui của tình bạn phụ thuộc phần nào vào cung cách quan hệ của nó với bố

mẹ trước đó Nếu cả hai biết nhân nhượng lẫn nhau, nó sẽ có cung cách quan hệ ấy với những đứa trẻ khác Nhưng nếu bố mẹ coi nó như ông trời con, luôn phục tùng mọi ý kiến của con, thì con sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận với những quan hệ đơn

giản, vô tư hào hiệp thường có giữa hai đứa trẻ với nhau” [11] “Lại có những cha

mẹ thờ ơ, không quan tâm đến các con, họ để mặc con mình giao lưu, kết bạn với ai

mà chúng muốn Nếu bạn bè tốt thì không có nhiều điều để bàn luận, nhưng nếu là chúng bạn xấu thì sẽ có nhiều chuyện tồi tệ xảy ra” [11]

1.1.3.2 Ảnh hưởng của quan hệ bạn bè:

Không ai sinh ra đã là gái mại dâm, và sau cái nôi gia đình thì nhóm bạn bè

chính là một môi trường thuận lợi để học các hành vi xấu

Trong những công trình nghiên cứu của mình các tác giả A.B.Sakharov; T.M.Milzo; Phạm Minh Hạc (1981); D.E.Papalia, S.W.Olds (1996); Schickedanz J.A; Schickedanz D.I; Forsth G.A (1998); Mara Brendgen, Frank Vitaro, William.M.Bukowski (2000); Dennis V.Ary, Tery E.Duncan, Susan C.Duncan, Hyman Hops (1999) đã khẳng định rằng: các hành vi phạm pháp của người chưa thành niên hầu hết được thực hiện trong nhóm và nhóm bạn tiêu cực là môi trường trực tiếp của những hành vi phạm pháp” [11]

Các tác giả Dishion T.S, Andrew D.W, Crowby.L (1995); Jesso R, Jesso

S (1997; Margot Prior (2000) đã đưa ra một mô hình của hành vi có vấn đề ở trẻ

vị thành niên Họ khẳng định rằng: “ bạn bè xấu là một trong bốn nhân tố trực tiếp dẫn đến hành vi chống đối của trẻ ” Tuy nhiên việc không được bạn bè chấp nhận hoặc không có bạn cũng có ảnh hưởng xấu đến trẻ Theo Barclay (1996) và Ullman (1957) thì những học sinh không được bạn chấp nhận ở tuổi thiếu niên sẽ gặp khó khăn trong học tập, hay trốn tiết và có nguy cơ bỏ học Những học sinh bị bạn bè tẩy chay sẽ có nguy cơ lưu ban từ 2 đến 7 lần những học sinh được các bạn chấp nhận, là những người hung hãn hơn và có những vấn

đề đạo đức (Ollendick, Borden, Coren 1992) Những học sinh có khó khăn trong quan hệ với bạn có nhiều khả năng bỏ học hơn các học sinh khác (Parker và Asher 1987, Ollendick và đồng nghiệp 1992) Cairns và đồng nghiệp (1989) đã

tìm thấy mối tương quan giữa khó khăn trong quan hệ bạn bè với tính hung hăng, khó khăn trong học tập và có sự bỏ học sau này [11]

Các tác giả Bungari sau khi nghiên cứu các nhóm chống đối xã hội của

người chưa thành niên đã đưa ra nhận xét: thứ nhất, trong rất ít các trường hợp các

nhóm tiêu cực hình thành để nhằm mục đích phạm tội và lúc đầu chúng thường tồn

tại như các nhóm chơi bời lêu lổng Thứ hai, hệ thống các quy định của nhóm đã

trở thành nguyên nhân phát sinh tội phạm, còn bản thân các nhóm đó chỉ trở thành các nhóm phạm tội trong những điều kiện nhất định Các tác giả L.P.Nhicôlaieva, G.M.Pôpôva cho rằng, những người chưa thành niên thường bị lôi cuốn vào các nhóm tiêu cực là do hậu quả của hoàn cảnh gia đình không bình thường, một phần đáng kể là do học hành không tốt ở trường, do đặc điểm của lứa tuổi này là hay bắt chước Các nhóm tiêu cực thường được hình thành theo nơi cư trú, các thành viên của nhóm này có nghề nghiệp rất khác nhau như: học sinh của các trường, những người đang làm việc ở các nơi khác nhau Theo các tác giả thì thành phần “hỗn hợp” như vậy của các nhóm những người chưa thành niên vi phạm pháp luật chiếm

tỷ lệ 58% các trường hợp nghiên cứu Ngoài ra, các thành viên của nhóm tiêu cực thường gắn bó với nhau trên cơ sở chúng cùng sử dụng thời gian rỗi giống nhau và cũng không bị kiểm tra việc tiêu khiển thời gian đó Khi đã trở thành thành viên của nhóm tiêu cực, do có những đặc điểm tâm lý cá nhân hợp nhau, do hoàn cảnh gia đình giống nhau, đã làm cho các em càng xích lại gần nhau và gắn bó với nhau hơn Giao tiếp với các thành viên trong nhóm tiêu cực, các em nhận được sự cảm thông, chia sẻ, nhờ đó làm vơi đi nỗi lo lắng, buồn phiền do xung đột trong quan hệ với gia đình và với nhà trường, đồng thời gây được lòng tin cậy của các

em [17, tr.19-21]

“A.B.Sakharop (Liên Xô) đã lưu ý tới vai trò của nhóm quy chiếu, nhóm không chính thức của bạn bè đã phạm pháp đối với quá trình suy thoái nhân cách

trẻ em T.M.Maind (Mỹ) cũng cho rằng hành vi tội lỗi, phạm pháp, phá chuẩn mực, luật lệ chung là hiện tượng nhóm” [7, tr.303]

Balazs Gabrielle nói về ảnh hưởng của bạn bè đến hành vi mại dâm: "Những người bạn đem lại cho họ cảm giác phụ thuộc vào một nhóm hay một môi trường

mà ở đó mọi người cũng như mình" [21, tr.102] (Nghiên cứu trên tổng số 200 mẫu)

Tong Xin thì viết: "Nhiều gái mại dâm lúc đầu cũng tiếp xúc với văn hoá mại dâm rồi sau đó bắt đầu bán dâm: qua những người đồng hương hoặc bạn bè đã tham gia hoạt động mại dâm, họ nắm bắt được đủ thứ "hay ho" của hoạt động này

Họ không ngừng gia tăng hoạt động và kiểm nghiệm sự phản ánh của người khác với hoạt động của mình Rồi khi khắc phục được cảm giác hổ thẹn, họ sẽ có được cảm thụ mới " [21, tr.242]

Những tài liệu của Cục phòng chống tệ nạn xã hội - Bộ Lao động Thương binh và Xã hội còn khẳng định: gái mại dâm thường có xu hướng sát nhập thành nhóm dựa trên cơ sở cùng quê hoặc cùng xuất xứ Những nhóm như thế này có ảnh hưởng lớn đến hành vi và là chỗ dựa quan trọng cho gái mại dâm Trong thời điểm gặp khó khăn, những nhóm này sẽ hỗ trợ lẫn nhau, hoặc xa hơn, hỗ trợ nhau lúc

ốm đau, thai nghén hay bị khủng hoảng về gia đình, để giúp nhau "hành nghề" tốt hơn [20]

Phạm Minh Hạc khi nghiên cứu về trẻ em phạm pháp đã viết rằng: “giao tiếp nhóm (có quan hệ trong một nhóm bạn bè) có thể là một trong những nguyên nhân

cơ bản và rất trực tiếp đưa trẻ tới hành vi phạm pháp Với những trẻ này, giao tiếp nhóm không hướng vào hoạt động học tập, mà hướng trẻ vào hoạt động chủ yếu nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất” [7, tr.303] Trong đó “nhu cầu vật chất giữ vai trò chủ đạo trong việc kiến lập và vận hành các quan hệ nhóm và thúc đẩy hành động thuộc về một loại hoạt động sơ đẳng, kiểu như một sự thỏa mãn thuần túy của

cơ thể” [7, tr.307] “Động cơ của hoạt động giao tiếp nhóm ở trẻ phạm pháp là kiến

tạo, vận hành, chiếm lĩnh các quan hệ nhóm nhằm làm ngược lại các quy định của

xã hội, phá hủy các thể chế xã hội, chống lại các chuẩn mực đạo đức, tức là phá bỏ những gì tốt đẹp đã được hình thành và tiếp thụ những điều tiêu cực” [7, tr.306]

“Quan hệ với bạn bè xấu là một khâu quyết định khá trực tiếp đưa trẻ tới chỗ phá

vỡ những nét tính cách tốt đẹp được truyền thụ trước đó, cũng như theo con đường hình thành, phát triển những hành vi phản xã hội, vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật Các thống kê cho thấy, về mặt các mối quan hệ giữa trẻ phạm pháp với gia đình, nhà trường và bạn bè, thì quan hệ bạn bè là gắn bó hơn cả Đây là các quan hệ thiện cảm, gần gũi, ủng hộ, quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, gọi là quan hệ (+) Trong số các em đã được điều tra, có đến 83% có quan hệ (+) với bạn bè, 40% có quan hệ (+) với những người ruột thịt trong gia đình Quan hệ bạn bè ở đây bao gồm những em ở gần nhau, thân nhau một cách “tự nhiên” Rồi đến thời kỳ bắt đầu

có điều trắc trở trong cuộc sống và trong học tập, bạn của các em này thường là những em không tốt, chơi bời lêu lổng, thích làm những việc không hay (như bỏ học, ăn cắp, ) Các mối quan hệ này dần dần thay thế cho các mối quan hệ tốt trước đó đã được thiết lập trong gia đình Kết quả cho thấy có 40% các em có quan

hệ (-) với những người ruột thịt (bố, mẹ, anh, chị, ) Đời sống tình cảm của các

em có những thay đổi ghê gớm trong thời kì suy thoái nhân cách, thời kì chuyển từ guồng tích cực sang guồng tiêu cực Trong số các em này có không ít em có thái

độ lãnh đạm (quan hệ “0”) với bạn mình, với giáo viên và cả với người ruột thịt.” [7, tr.305]

Tác giả Lê Thị Hoa trong luận án của mình đã đưa ra nhận định: nhóm bạn không chính thức tiêu cực có ảnh hưởng trực tiếp đối với hành vi vi phạm pháp luật của các em Tuy nhiên, nhiều hình thức ảnh hưởng không mang tính chủ định (ảnh hưởng được thực hiện bởi hiệu ứng “ủng hộ xã hội” và hiệu ứng „ỉ lại xã hội”, ảnh hưởng do sự đua đòi, bắt chước lẫn nhau) chiếm tỷ lệ lớn hơn Chuẩn mực của nhóm chỉ có những quy định về cách thức thực hiện hành vi vi phạm pháp luật và

ràng buộc các em với nhóm Các em càng có quan hệ lâu, càng gắn bó với nhóm thì mức độ ảnh hưởng của nhóm càng lớn, việc tách các em ra khỏi nhóm càng khó khăn, phức tạp [17, tr.23]

Trong nghiên cứu của Lê Thị Hà đã đưa ra kết luận rằng: đối với gái mại dâm, áp lực của nhóm thường là một nguyên nhân dẫn họ bước vào con đường lầm lạc và chính nhóm bạn xấu cũng làm cho họ tái hoạt động mại dâm Gái mại dâm thường vẫn giữ quan hệ mật thiết với bạn bè có chung sở thích (82,39%) hoặc bạn

bè từ thời niên thiếu Mặc dù đôi lúc trong nhóm bạn bè của gái mại dâm có sự nghi kỵ, tranh chấp khách của nhau, nhưng nhìn chung họ có quan hệ chặt chẽ, cởi

mở, chân thành, đoàn kết, hỗ trợ nhau lúc gặp khó khăn, thông cảm, chia sẻ với nhau những niềm vui, nỗi buồn Do đó bạn bè luôn chiếm vị trí quan trọng trong cuộc sống của gái mại dâm Mối quan hệ với bạn bè đã chi phối gái mại dâm rất nhiều Một số gái mại dâm dường như coi bạn bè là chỗ dựa mặt tình cảm Sự gần gũi với bạn bè về mặt tâm lý được thể hiện trong sự hiểu biết lẫn nhau, bù đắp những thiếu hụt về tình cảm cho nhau [6]

Nhưng cũng chính vì vậy mà môi trường bạn bè đã tạo cho gái mại dâm dễ

bị ảnh hưởng tiêu cực của nhóm bạn xấu Sự học đòi, bắt chước những thói hư tật xấu của bạn bè ngày càng làm cho gái mại dâm lấn sâu hơn vào con đường lầm lạc

1.1.3.3 Ảnh hưởng của các quan hệ xã hội khác

Các quan hệ của gái mại dâm với bọn chủ chứa, ma cô, cò mồi, dắt gái, tài

xế tắc-xi, lái xe ôm, cũng có ảnh hưởng rất nhiều đến hành vi mại dâm của gái mại dâm Chính những kẻ này đã tiếp tay cho hoạt động của gái mại dâm bằng cách giúp cho gái mại dâm tìm, đến được với khách hàng Mặc dù trong các quan

hệ này thì chỉ có bọn chủ chứa, cò mồi, là hoàn toàn được hưởng lợi trên thân xác người khác, còn những cô gái mại dâm đôi khi lại còn chịu những oan ức, thiệt thòi thậm chí là bị bóc lột, hành hạ tàn nhẫn Nhưng nói chung đây là một mối quan hệ mà đôi bên cùng cùng có lợi

Cũng chính bởi vì được hưởng một nguồn lợi lớn mà không phải mất gì nhiều, nên những kẻ trung gian này thường phải sử dụng rất nhiều thủ đoạn để dụ

dỗ những cô gái trẻ, ngây thơ đi vào con đường mại dâm và lôi kéo họ quay trở lại khi họ có ý định từ bỏ

Qua những nghiên cứu của các tác giả chúng ta có thể nhận thấy các quan hệ

xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến hành vi bán dâm của gái mại dâm Trong đó, các quan hệ với nhóm gia đình và nhóm bạn bè là có tác động nhiều nhất Đây là cơ sở

để chúng tôi nghiên cứu về đặc điểm của hai nhóm quan hệ xã hội này và những chiều hướng tác động của chúng

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Quan hệ xã hội

1.2.1.1 Khái niệm quan hệ xã hội

+ Trong từ điển xã hội học của G.Endruweit và G.Trommdorff (2001) thì quan hệ xã hội được hiểu là tương tác và cấu trúc ảnh hưởng tồn tại giữa người với người và giữa người với nhóm

+ V.G.Krưxcô (2001) cho rằng theo nghĩa rộng quan hệ là thuộc tính của bất

kì một liên hệ nào của con người với thế giới bên ngoài và với những người khác Thông qua quan hệ, hệ thống nhu cầu, động cơ, hứng thú của con người được xác định Tóm lại có thể nói quan hệ xã hội là mối liên hệ xã hội hóa bản chất tâm lý bên trong và bên ngoài của con người, là mối liên hệ của con người với tác động bên ngoài và với ý thức

+ Trong từ điển tâm lý của Corsini R.J (1999): thì quan hệ người - người được xem là các tương tác giữa hai hoặc nhiều người, đặc biệt là các mối quan hệ

có ý nghĩa về mặt xã hội và cảm xúc

+ Theo thuật ngữ Mác xít thì quan hệ xã hội là quan hệ giữa người với người trong xã hội, được xác lập trong quá trình cùng nhau hoạt động vật chất và tinh thần [24]

Lomov cho rằng: mối quan hệ xã hội quy định quyền lợi và nghĩa vụ mỗi người trong số họ, cho phép phát huy các thuộc tính của họ hay ngược lại, tạo ra những nhân cách phiến diện, khiếm khuyết, què quặt [16, tr.444]

+ Theo Trần Thu Hương thì: quan hệ xã hội là quan hệ giữa người với người trong xã hội được xác định bởi quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ và bổn phận của các cá nhân trong quá trình cùng nhau hoạt động vật chất và tinh thần [13]

Từ những nghiên cứu trên, chúng tôi đồng ý với quan điểm cho rằng: quan

hệ xã hội là quan hệ giữa người với người trong xã hội được xác định bởi quyền lợi, nghĩa vụ của các cá nhân trong quá trình hoạt động và giao lưu Đó là các hình thức tác động khác nhau của con người thông qua phương tiện chính là giao tiếp, đồng thời ảnh hưởng đến các cách ứng xử của cá nhân

1.2.1.2 Cấu trúc phát triển của những mối quan hệ

ấu trúc phát triển ngày nay tin rằng trong khi lớn lên cá nhân hấp thụ những khuôn mẫu quan hệ với những người khác Có hai biến đổi chính trong quan điểm này: một nhấn mạnh đến sự liên tục và ổn định, và một đề cao sự ngắt quãng và thay đổi của những mối quan hệ xuyên suốt cuộc đời

Quan điểm liên tục nhấn mạnh rằng mối quan hệ cha mẹ - con cái lúc ban đầu có vai trò xây dựng nền tảng cơ bản cho mối liên kết giữa họ trong suốt cuộc đời Từ mối quan hệ đó ảnh hưởng tới sự phát triển của tất cả những mối quan hệ phát sinh sau này Mối quan hệ gần gũi với cha mẹ cũng rất quan trọng với sự phát triển của trẻ vị thành niên, bởi vì nó làm hình mẫu hay tấm gương ảnh hưởng lâu dài đến sự thiết lập những mối quan hệ mới Những mối quan hệ gia đình hồi bé đã ủng hộ, nâng đỡ trẻ đi vào thế giới những mối quan hệ bạn bè mở rộng và phức tạp hơn [27]

Quan điểm ngắt quãng nhấn mạnh đến sự thay đổi và lớn lên trong những mối quan hệ kéo dài Mỗi loại mối quan hệ đều có cấu trúc khác nhau Cứ mỗi loại mối quan hệ mới là cá nhân lại tiếp cận với những mẫu quan hệ mới Quan hệ của

cha mẹ với các con thường theo kiểu cha mẹ đơn phương thể hiện quyền lực lên các con Còn mối quan hệ với bạn bè dựa trên cơ sở bình đẳng giữa những đối tác

Mỗi loại mối quan hệ mới mà trẻ gặp sẽ đòi hỏi cấu trúc quan hệ với người khác khác nhau và thậm chí phức tạp hơn Mặt khác mỗi giai đoạn phát triển mới lại có những đóng góp riêng biệt vào cấu trúc của mối quan hệ, chứ sự phát triển suốt cuộc đời không chỉ được quyết định bởi giai đoạn tối quan trọng và nhạy cảm

là thời sơ sinh mà còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác

1.2.1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ

vị thành niên liên quan đến mối quan hệ với cha mẹ là nỗi mong chờ của hai phía

về nhau Trẻ bắt đầu chất vấn hoặc tìm căn nguyên cho những đòi hỏi của cha mẹ Ngược lại, cha mẹ lại cảm nhận hành vi này như là sự chống đối và phản kháng Đối phó với sự không tuân thủ, cha mẹ thường gia tăng áp lực buộc các con phải nghe lời vô điều kiện Sự nhận thức của cha mẹ về giá trị, niềm tin, vai trò làm cha mẹ, cũng ảnh hưởng đến quan hệ của họ với các con [27]

b Cảm xúc:

Những nghiên cứu về ảnh hưởng của cảm xúc đến các mối quan hệ nói chung và các mối quan hệ trong gia đình nói riêng gồm sự phát triển của việc điều chỉnh cảm xúc, sự phát triển của việc phát sinh và hiểu cảm xúc và vai trò của cảm xúc trong việc thực hiện trọng trách làm cha mẹ [27] Qua mối quan hệ với cha mẹ, các con học cách diễn đạt cảm xúc của mình theo cách phù hợp với xã hội Nếu mối quan hệ với cha mẹ mang lại cho các con những cảm xúc tiêu cực thì chúng sẽ dần xa dời các mối quan hệ này ra tìm kiếm các mối quan hệ khác mang lại những cảm xúc tích cực cho chúng Trong số đó phải kể đến các mối quan hệ với bạn bè

c Văn hóa xã hội và lịch sử

Các mối quan hệ xã hội được diễn ra trong một xã hội với đầy đủ ảnh hưởng của nền văn hoá xã hội và lịch sử

Các mối quan hệ xã hội như gia đình, bạn bè, có thể thay đổi do sự biến động mang tầm quốc gia như chiến tranh, thiên tai, Trong thời kỳ có chiến tranh thì người ta phải đặt tình yêu Tổ Quốc lên trên hết tất cả các mối quan hệ khác Nhiều người phải hi sinh các mối quan hệ với những người thân như cha, mẹ, anh,

em, bạn bè, để bảo vệ lợi ích Quốc Gia

Giữa các nền văn hoá khác nhau thì các mối quan hệ xã hội cũng có sự khác nhau Ở một số dân tộc bố, con có thể cùng lấy chung một vợ, hoặc thay vì người đàn ông nắm vai trò là trụ cột gia đình thì người phụ nữ lại là chủ

1.2.2 Gái mại dâm

Trước khi đưa ra khái niệm gái mại dâm chúng tôi xin trình bày khái niệm mại dâm

1.2.2.1 Khái niệm mại dâm

+ Thuật ngữ Mại dâm có nguồn gốc Latinh là Prostituere Theo tiếng Anh

"Prostitution" có nghĩa ban đầu là bày ra để bán, dùng để chỉ việc bán thân một cách tùy tiện

Mãi dâm, theo gốc từ Hán - Việt, có nghĩa là mua dâm; còn mại dâm có nghĩa là bán dâm Trước đây người ta hay dùng thuật ngữ mãi dâm nhưng sau này lại sử dụng thuật ngữ mại dâm

+ Các nhà khoa học y tế ở Anh cho rằng: Mại dâm của phụ nữ có thể được xác định là thói quen giao tiếp với những người đàn ông khác nhau nhằm thoả mãn tình dục của họ để được trả tiền hoặc được những cái khác

+ Ở Liên Xô (cũ), các nhà luật pháp đã coi mại dâm là việc tiến hành quan

hệ tình dục một cách có hệ thống để được trả tiền, là nguồn thu nhập cơ bản, hay nguồn thu nhập thêm quan trọng cho một lối sống đã lựa chọn, hoặc là sự thoả mãn

có tính chất nghề nghiệp những nhu cầu tình dục

+ F.Kelly cho rằng mại dâm là sự cung ứng tình dục bởi một người cho một người khác như giao hợp hay thủ dâm có thu tiền hay trả bằng một phần thưởng khác

+ Ở Việt Nam, cũng có nhiều khái niệm khác nhau về mại dâm

Các nhà khoa học ở Tổng cục cảnh sát nhân dân: cho rằng mại dâm là những hành vi thực hiện các quan hệ tình dục

có tính chất mua bán trên cơ sở một giá trị vật chất nhất

định ngoài phạm vi hôn nhân

Theo Khuất Thu Hồng: mại dâm là việc trao đổi sự thoả mãn tình dục lấy tiền hoặc bất cứ một giá trị vật chất khác Mại dâm là một công việc kinh doanh nhằm cung cấp sự thoả mãn tình dục cho cá nhân ngoài phạm vi vợ chồng và bạn

bè

Lê Thị Quý: cho rằng mại dâm là hoạt động tình dục không sòng phẳng mà sau đó, một bên phải trả cho bên kia bằng tiền, hoặc một giá trị vật chất nào đó (giá trị vật chất này có thể là quà tặng, là xe cộ, nhà cửa, vàng bạc)

Đỗ Năng Khánh: quan niệm mại dâm là những hành vi trao đổi quan hệ tình dục có tính chất mua, bán trên cơ sở một giá trị vật chất nhất định ngoài phạm vi hôn nhân

Chúng tôi đồng ý với định nghĩa của Lê Thị Hà: mại dâm là hành vi trao đổi tình dục có tính chất mua bán ngoài phạm vi hôn nhân, trong đó người bán dâm lấy

cơ thể của mình và các hình thức làm tình làm phương tiện để thực hiện mục đích kiếm tiền hoặc các giá trị vật chất khác, nhằm thoả mãn tình dục cho khách hàng

1.2.2.2 Khái niệm gái mại dâm

Có nhiều cách hiểu khác nhau về gái mại dâm

+ Trong xã hội cũ, người ta thường gọi gái mại dâm là kỹ nữ, sau này là gái điếm, gái lầm lạc, gái bán dâm, gái bán hoa, gái làm tiền

+ Theo một định nghĩa ở Australia, gái mại dâm là người cung cấp dịch vụ tình dục cho người khác qua những hành động tình dục bất kỳ, thủ dâm hoặc giao cấu - âm đạo, môi hoặc hậu môn để được trả bằng tiền hoặc những hình thức ban thưởng khác

+ Theo Lê Thị Hà: gái mại dâm là người thoả mãn tình dục cho bất kỳ người

nào có nhu cầu (không kể tuổi tác và địa vị xã hội) để được trả công bằng tiền hoặc các giá trị khác

+ Như vậy theo chúng tôi: gái mại dâm là những phụ nữ trực tiếp quan hệ

tình dục với bất kì người nào nhằm thoả mãn nhu cầu của khách hàng để được trả công bằng vật chất hoặc tinh thần

1.2.3 Hành vi bán dâm

Theo chúng tôi hành vi bán dâm là một hành vi xã hội lệch chuẩn Trước khi đưa ra khái niệm hành vi bán dâm chúng tôi xin đưa ra các khái niệm có liên quan như hành vi xã hội, hành vi xã hội lệch chuẩn, hành vi mại dâm

+ Theo tâm lý học Mác xít thì: hành vi của con người luôn có mục đích Hành vi là tất cả những cách thức, hành động, đảm bảo cho con người tồn tại và phát triển [22, tr.204]

+ Chúng tôi cho rằng: Hành vi xã hội là những hành vi được hình thành trong xã hội, chịu sự ảnh hưởng của người khác và của các yếu tố văn hoá xã hội,

và những hành vi nhóm [3, tr.246]

+ Theo chúng tôi thì những hành vi xã hội của một cá nhân đi chệch với các quy tắc, chuẩn mực của nhóm, xã hội mà trong đó cá nhân là một thành viên được gọi là các hành vi lệch chuẩn Trong đó chuẩn mực xã hội gồm: luật pháp, chuẩn mực đạo đức, phong tục và truyền thống, chuẩn mực thẩm mĩ, chuẩn mực chính trị

+ Chúng tôi đồng ý với định nghĩa của Lê Thị Hà về hành vi mại dâm Hành

vi này bao gồm các dấu hiệu sau:

- Có sự thoả thuận giữa hai bên nam và nữ về việc đáp ứng và thoả mãn nhu cầu tình dục thông qua giao hợp hoặc thông qua dịch vụ làm tình khác (không đề cập đến mại dâm đồng giới)

- Việc trao đổi, thoả mãn nhu cầu tình dục được thực hiện trên cơ sở người bán dâm được trả hoặc được hứa trả một giá trị vật chất nhất định như tiền, trang sức,

- Hành vi trao đổi tình dục đó xảy ra ngoài phạm vi hôn nhân và tình yêu Theo chúng tôi hành vi bán dâm bao gồm các dấu hiệu sau:

+- Xảy ra ngoài hôn nhân

+- Đáp ứng và thoả mãn nhu cầu tình dục thông qua giao hợp hoặc dịch vụ làm tình khác cho bất kì người nào để nhận lại các giá trị vật chất (hoặc tinh thần)

1.2.4 Ảnh hưởng

1.2.4.1 Khái niệm ảnh hưởng

Theo tác giả Lê Đức Phúc đã đưa ra khái niệm về ảnh hưởng như sau:

"Thông thường, khái niệm này có thể được hiểu theo hai nghĩa:

+ Tác động được để lại, ghi lại ở vật và người nào đó

+ Có ảnh hưởng, gây ảnh hưởng qua sự tác động nhất định."

Trong xã hội học và tâm lý học, M.Weber hay K.Lewin đều xem xét vấn đề này trong mối quan hệ với "sức mạnh", "quyền lực" Nhiều tác giả khác trong giới tâm lý học còn cho rằng "ảnh hưởng" là từ đồng nghĩa với sức mạnh, quyền lực, uy tín, vị thế,

Các quan hệ về ảnh hưởng do đó cũng có thể được trình bày qua những hình thức như:

+ Họa đồ

+ Ma trận

+ Những hình ảnh topo (topologisch; Theo Lewin)

R.M.Emerson còn nêu thêm cách diễn đạt đại số học." [18]

Nguyễn Khắc Viện thì cho rằng ảnh hưởng: “bao gồm tất cả những gì tạo ra một sự thay đổi hành vi do những sức ép chi phối trong một hoàn cảnh nhất định” [25]

Ảnh hưởng còn được định nghĩa là: “quá trình và kết quả tác động của một cá nhân đến người khác, làm thay đổi những hành vi, suy nghĩ, quan niệm, cách đánh giá, của người đó trên cơ sở của sự tác động tương hỗ [4, tr.11]

Như vậy có thể thấy rằng "ảnh hưởng" là do hai hay nhiều người tương tác với nhau và có thể nhận thấy được, tìm hiểu được Vì nó được ghi lại, để lại qua sự biến đổi nhất định như trong hành vi, nhận thức, thái độ Ảnh hưởng mang tính tích cực hay tiêu cực phụ thuộc vào nhận thức, khả năng, tình cảm của người chịu ảnh hưởng và người gây ra ảnh hưởng Ảnh hưởng mang tính tích cực (tốt) sẽ thúc đẩy

cá nhân, nhóm xã hội phát triển Ảnh hưởng mang tính tiêu cực (xấu) nếu như nó đem lại những thay đổi tiêu cực của cá nhân, nhóm xã hội dẫn đến kìm hãm, thậm chí là suy thoái sự phát triển của cá nhân hay nhóm xã hội Những ảnh hưởng là có hay không, là lớn hay nhỏ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa như: sức

mạnh, quyền lực, uy tín, vị thế, Điều này cho thấy nếu vị thế của gái mại dâm trong nhóm mại dâm càng lớn thì lại càng có ảnh hưởng nhiều đến hành vi của họ Nếu gái mại dâm giữ vai trò là thủ lĩnh, có nhiều những quyền lực nhất định thì lại càng khó để họ từ bỏ con đường này Thậm chí "tuỳ theo vai của mình mà họ có thể ảnh hưởng đến một số cá nhân trong nhóm." [3, tr.143]

1.2.4.2 Phân loại ảnh hưởng

Ảnh hưởng được phân chia thành hai loại: ảnh hưởng có định hướng và ảnh hưởng không có định hướng Cơ chế của ảnh hưởng có định hướng là thuyết phục

và ám thị Trong trường hợp này, chủ thể đặt cho mình nhiệm vụ cố gắng đạt được kết quả nhất định từ khách thể ảnh hưởng Khác với ảnh hưởng có định hướng, ảnh hưởng không có định hưởng không có nhiệm vụ tương tự như cho dù hiệu quả tác động có biểu hiện thường xuyên trong hoạt động của các cơ chế lây lan và bắt chước [4, tr.11]

Ảnh hưởng còn có thể phân thành: ảnh hưởng trực tiếp và ảnh hưởng gián tiếp Ảnh hưởng trực tiếp khi chủ thể công khai đặt ra những yêu sách và yêu cầu của mình cho khách thể ảnh hưởng Ảnh hưởng gián tiếp không hướng trực tiếp vào khách thể ảnh hưởng, mà vào môi trường xung quanh ta.” [4, tr.11]

1.2.5 Tham gia

1.2.5.1 Khái niệm tham gia

Con người sống trong xã hội luôn có sự tham gia vào hoạt động, tổ chức nào

đó Đối với gái mại dâm là tham gia vào hoạt động mại dâm Chúng tôi xin đưa ra khái niệm tham gia nhằm làm sáng rõ hành vi bán dâm, cũng như sự tham gia của gia đình, bạn bè có ảnh hưởng như thế nào đến sự tham gia vào hoạt động mại dâm

ở gái mại dâm

Theo từ điển tiếng Việt: tham gia là góp phần hoạt động của mình vào một hoạt động, một tổ chức chung nào đó

Tác giả Trần Thị Minh Đức cho rằng: Khái niệm tham gia chỉ rõ bản chất xã hội, nói lên tính tích cực xã hội của con người, rằng con người là một thực tại với người khác Sự tham gia nói lên khả năng hoà nhập xã hội, lòng mong muốn được người khác đánh giá và thừa nhận các giá trị gắn với sự cần thiết phải hợp tác, thiết lập các mối quan hệ xã hội để tồn tại Tức là tham gia nó đi cùng với nghĩa hợp tác cùng nhau, với cơ chế là một sự phụ thuộc lẫn nhau trong đó sự có mặt của người khác là sự cần thiết để mỗi cá nhân thực hiện mục đích của mình (trích giáo trình giảng dạy)

Như vậy, tham gia phản ánh sự tự nhận thức về bản thân, người khác và xã hội Để từ đó, con người đưa ra các hoạt động cùng với người khác, tổ chức nhằm thực hiện một mục đích chung nào đó Thông qua sự tham gia có thể cho thấy đặc điểm các quan hệ xã hội của một cá nhân, nhóm xã hội, từ đó chỉ ra ảnh hưởng của các mối quan hệ đó đến hành vi, nhân cách của một cá nhân, nhóm xã hội Đối với gái mại dâm, tham gia vào hoạt động mại dâm chịu sự tác động của các quan hệ xã hội mà chủ yếu là các quan hệ huyết thống (quan hệ cha - mẹ, anh/chị em) và các quan hệ bạn bè

1.2.5.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia

Tham gia xuất hiện theo 3 cơ chế:

Khi một mình cá nhân không thể tự giải quyết được, không tự hành động được thì tham gia sẽ xuất hiện Trong trường hợp này bản chất của tham gia là tìm kiếm sự liên hệ (với xung quanh, với người khác) mang tính trợ giúp

Khi cá nhân rơi vào hoàn cảnh, sự kiện mà họ không hiểu nhưng họ lại có nhu cầu hiểu biết điều đó, làm sáng tỏ điều đó Lúc này tham gia xuất hiện nhằm tìm kiếm những lí giải cho các sự kiện

Tham gia xuất hiện khi các cá nhân ở vào hoàn cảnh lo âu, sợ hãi, lo hãi Trong một hoàn cảnh lo âu những người nào sợ hãi nhất luôn luôn có xu hướng tìm kiếm sự can dự Mong muốn giải toả các lo âu đã dẫn đến xuất hiện tham gia

1.3 Bàn về ảnh hưởng của xã hội đến hành vi bán dâm ở gái mại dâm

Nhà Tâm lý học tội phạm A.I.Đ ôngôva cho rằng ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức tiêu cực đến hành vi phạm pháp của trẻ được thể hiện qua nhiều điểm: thứ nhất, các nhóm bạn tiêu cực là cơ sở hình thành quan điểm và định hướng dẫn đến hành vi phạm pháp Thứ hai, nếu người chưa thành niên đi theo một hệ thống giá trị và quan điểm khác thì họ vẫn có thể thực hiện hành vi phạm pháp do phải tuân theo quyết định của nhóm Sự tuân thủ của quyết định đó ban đầu có thể chỉ là sự phục tùng một cách hình thức, bên ngoài, nhưng dần dần sẽ tiến tới làm thay đổi định hướng bên trong Thứ ba, việc tham gia vào các nhóm bạn tiêu cực có tác dụng làm tăng động cơ thực hiện tội phạm và làm cho các cá nhân cảm thấy tinh thần trách nhiệm của mình đối với hành vi giảm đi Thứ tư, các nhóm như vậy thường khuyếch trương một cách công khai các hành vi phạm tội và các hành vi vi phạm đạo đức cực kì nghiêm trọng trước các thành viên của mình Cuối cùng ông nói đến vai trò của nhóm bạn tiêu cực trong việc loại trừ nỗi sợ hãi của các thành viên trước sự trừng phạt của pháp luật [11]

Một đứa trẻ thường lựa chọn kết bạn với những người có giá trị và hứng thú hợp với nó và với tinh thần tập thể các em lôi kéo nhau cùng tham gia vào những hành vi mạo hiểm mà không một ai trong số chúng có thể thực hiện một mình Phần lớn hành vi lầm lỡ của trẻ do bạn bè lôi léo là một trải nghiệm ngắn ngủi chứ không phải là một tội lỗi lâu dài Ảnh hưởng của bạn bè chủ yếu thông qua việc bắt chước, a dua, rủ rê và lôi kéo [11]

Schutz: ông này đã đưa học thuyết "định hướng về những quan hệ liên nhân cách cơ bản" giải thích hành vi liên nhân cách thông qua định hướng của cá nhân

đến những người khác Theo ông mỗi cá nhân đều tự mình định hướng đến người khác theo các cách thức riêng và những định hướng này là những yếu tố quyết định đầu tiên của hành vi liên nhân cách Theo tác giả này thì mô hình tương tác của các

cá nhân có thể giải thích thông qua ba nhu cầu liên nhân cách: hợp tác, quyền lực, yêu thương Các nhu cầu này phát triển ở giai đoạn tuổi thơ thông qua sự tương tác với người lớn (chủ yếu là cha mẹ) Khi trưởng thành, nhu cầu hợp tác phụ thuộc vào mức độ phối hợp trong nhóm gia đình; nhu cầu quyền lực phụ thuộc vào sự hướng dẫn có tính áp lực trong quan hệ giữa cha mẹ và đứa trẻ; nhu cầu yêu thương thể hiện qua mức độ tán thành hoặc phản đối về mặt cảm xúc Ông cho rằng hành vi liên nhân cách của cá nhân trong thời điểm hiện tại sẽ giống hành vi liên nhân cách mà anh ta thể hiện trước đó Điều này thường xảy ra đối với cha mẹ

và theo các cách: nguyên tắc kiên định (ở vị trí người trưởng thành, trong quan hệ liên nhân cách cá nhân có ứng xử giống như khi người đó ở vị trí quan hệ cha mẹ - đứa trẻ); nguyên tắc đồng nhất (hành vi của đứa trẻ khi trưởng thành có thể giống hành vi của cha mẹ nó đối với nó khi nó còn bé) Ông còn khẳng định: sự hình thành và phát triển của hai hoặc nhiều người trong quan hệ liên nhân cách luôn theo sự nối tiếp giống nhau

Học thuyết của Schutz có thể nói đã "mở rộng nhận thức về con người" Ông

đã chỉ ra được ba khía cạnh khác nhau của hành vi liên nhân cách: sự tồn tại của ba nhu cầu, mối quan hệ của chúng đối với sự phát triển nhóm, tầm quan trọng của các kiểu hành vi đối với sự thích ứng của nhóm [3, tr.104-110]

Tuy nhiên, mỗi cá nhân luôn có quá trình xã hội hoá mà trong đó sự tích cực, chủ động học hỏi của họ là không giống nhau Họ không chỉ đi xây dựng các quan hệ bên ngoài xã hội mà còn có các quan hệ chủ quan ngay trong chính bản thân họ như nhu cầu, động cơ, định hướng giá trị, Không phải lúc nào gái mại dâm cũng học hỏi những hành vi xấu từ cha mẹ, người lớn, hay từ một quan hệ nào

đó, không phải lúc nào những ảnh hưởng từ nhóm mại dâm cũng tác động tiêu cực đến hành vi mại dâm mà đôi khi nguyên nhân lại nằm ngay trong chính bản thân

họ Khi các quan hệ với xã hội mâu thuẫn với các quan hệ trong chính bản thân họ thì họ sẽ lựa chọn cách giải quyết theo nhu cầu của mình Còn khi hai quan hệ này hoà hợp với nhau thì nó sẽ tạo ra động cơ thúc đẩy hành vi mạnh hơn

Tiểu kết chương 1

Thông qua tổng quan vấn đề nghiên cứu về gái mại dâm cho thấy, cho đến nay hầu như chưa có các công trình tâm lý học ở trong và ngoài nước nghiên cứu chuyên sâu về những ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm ở gái mại dâm Vì vậy, vấn đề đặt ra nghiên cứu là rất cần thiết

Trên bình diện tâm lý học, chúng tôi tìm hiểu các khái niệm cơ bản và có liên quan như về mại dâm, gái mại dâm, hành vi bán dâm, ảnh hưởng, quan hệ xã hội, tham gia, và một số nghiên cứu về ảnh hưởng của các quan hệ xã hội tới hành vi bán dâm ở gái mại dâm Việc nghiên cứu chỉ ra rằng mọi người sống trong

xã hội đều chịu ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội mà người đó tham gia vào,

và gái mại dâm cũng vậy Tuy nhiên, sự ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội này tới các cá nhân khác nhau là không như nhau Vì vậy chúng tôi muốn tìm hiểu các mối quan hệ xã hội của nhóm đối tượng đặc biệt này, chỉ ra các ảnh hưởng và mức

độ tác động thực tế Các quan hệ xã hội có ảnh hưởng lớn đến hành vi bán dâm của gái mại dâm chủ yếu vẫn là quan hệ huyết thống (cha - mẹ và con, anh chị em và bản thân gái mại dâm) và quan hệ bạn bè biểu hiện rõ nét là trong các quan hệ có

xu hướng tiêu cực Từ đó đề xuất các giải pháp hỗ trợ, giúp đỡ để họ không tái hành nghề và có thể hoà nhập trở lại với cộng đồng

2.1.2 Chọn mẫu nghiên cứu

+ Tổng số gái mại dâm được điều tra, phỏng vấn là 158 người Trong đó:

Điều tra theo bảng hỏi (Anket) là 150 đối tượng với 70 người ở Trung tâm chữa trị giáo dục lao động xã hội tại Hà Nội và 80 người ở Trung tâm chữa trị giáo dục lao động xã hội tại TP.Hồ Chí Minh

Phỏng vấn sâu 8 trường hợp: 3 gái mại dâm đang nhiễm HIV/AIDS; 2 gái mại dâm có trình độ đại học, 2 gái mại dâm bình thường ở Trung tâm chữa trị giáo dục lao động xã hội tại Hà Nội và 1 gái mại dâm hiện đã hoàn lương

+ Gia đình huyết thống (cha, mẹ), bạn bè của 1 gái mại dâm

2.1.3 Thời gian nghiên cứu

+ Từ 1/4 -15/4: Hoàn thiện đề cương chi tiết của luận văn

+ Từ 16/4 -30/4: Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước có liên quan

đến đề tài để xây dựng khung lý thuyết

+ Từ 1/5 -30/5: Xây dựng bộ công cụ nghiên cứu

Từ 1/5 -30/5: Xây dựng bảng hỏi Anket

Từ 1/6 -15/6: Xây dựng bảng hỏi phỏng vấn sâu

+ Từ 15/6 -30/10: Tiến hành thu thập số liệu thực tế

+ Từ 1/11 -31/12/2008:

Từ 1/11 -30/11/2008: Tổng hợp và xử lý số liệu thu được

Từ 1/12/2008 -31/12/2008: Viết luận văn

+ Từ 1/01/2009 -30/01/2009: Hoàn thiện luận văn

Từ 1/01/2009 -15/01/2009: Hoàn thành bản dự thảo luận văn

Từ 16/01/2009 -30/01/2009: Chỉnh sửa và hoàn thiện luận văn

+ Từ 31/01/2008: Chuẩn bị bảo vệ luận văn

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Sử dụng phương pháp này đọc các văn bản, tài liệu, báo cáo, các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước về gái mại dâm, nhằm nghiên cứu:

+ Môi trường sống, hoàn cảnh, điều kiện gia đình của gái mại dâm để thấy được những ảnh hưởng của các mối quan hệ trong gia đình đến hành vi mại dâm

+ Các mối quan hệ của gái mại dâm với những người khác (chủ chứa, ma cô,

cò mồi, ) và ảnh hưởng của nó đến hành vi mại dâm

+ Những thay đổi, chuyển biến về nhận thức, hành vi và các quan hệ xã hội trong quá trình sinh hoạt tại trung tâm

Từ đó, chúng tôi phân tích, tổng hợp, khái quát hoá những

và xây dựng hệ thống cơ sở lí luận cho đề tài

+ K2.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Xây dựng bảng hỏi gồm những câu hỏi đóng và mở được sắp xếp một cách hợp lí nhằm thu thập các thông tin tổng quan về các quan hệ xã hội (quan hệ với gia đình, bạn bè, chủ chứa, ma cô, ) của gái mại dâm Qua đó định hình thứ bậc ảnh hưởng của các quan hệ xã hội đến hành vi bán dâm Kết quả thu được từ phương pháp điều tra này sẽ được dùng làm cơ sở cho nghiên cứu sâu ở phương pháp phỏng vấn sâu

Cách thức tiến hành: phát phiếu hỏi cho 150 khách thể là gái mại dâm đang sinh hoạt tại các trung tâm chữa trị giáo dục tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh

Để họ tự làm độc lập trong khoảng thời gian từ 30 đến 45 phút

2.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Sử dụng phương pháp này để trao đổi, trò chuyện với:

* 1 gái mại dâm không còn tham gia hoạt động mại dâm để tìm hiểu:

+ Các quan hệ của họ với gia đình và bạn bè trong thời điểm hiện tại

+ Những khó khăn trong việc xây dựng lại các quan hệ này

+ Ảnh hưởng của các quan hệ với gia đình và bạn bè đến quyết định từ bỏ con đường mại dâm

* 7 gái mại dâm trong trung tâm để tìm hiểu: quan hệ hiện tại của họ với với

gia đình, bạn bè và các gái mại dâm khác đang tham hoạt động này Trong đó có

03 gái mại dâm có HIV, 02 gái mại dâm có trình độ đại học để so sánh với 02 gái mại dâm bình thường khác nhằm chỉ rõ các ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội như gia đình, bạn bè tới hành vi bán dâm của gái mại dâm

* Gia đình huyết thống (cha, mẹ), bạn bè của 1 gái mại dâm nhằm tìm hiểu

rõ hơn các mối quan hệ của đối tượng này

Cách thức tiến hành: trao đổi, trò chuyện trực tiếp theo các nội dung đã được xây dựng từ trước dựa trên mục đích nghiên cứu

2.2.4 Phương pháp nghiên cứu câu chuyện cuộc đời (life story)

Mục đích: chúng tôi dùng phương pháp này để tập trung phân tích ảnh hưởng của các mối quan hệ với gia đình và bạn bè ở gái mại dâm thông qua tìm hiểu môi trường sống và đặc điểm của các quan hệ xã hội ở gái mại dâm Do đó, chúng tôi đặt gái mại dâm trong các mối quan hệ xã hội và hoạt động xã hội để xem xét, rút ra đặc điểm cũng như ảnh hưởng của các quan hệ với gia đình và bạn

bè tới hành vi bán dâm của gái mại dâm Việc phân tích câu chuyện cuộc có thể lý giải được tại sao gái mại dâm lại chọn con đường này chứ không phải con đường khác Chúng tôi phân tích một số trường hợp theo các góc độ sau:

Phân tích chiều thời gian: Đó là sự tập trung vào yếu tố thời gian trong câu chuyện Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến khoảng thời gian mà gái mại dâm nói đến nhiều nhất và với nội dung nào đó như sự nhìn nhận về bản thân, các quan hệ, suy nghĩ về những gì đã xảy ra

Phân tích chiều không gian: chúng tôi quan tâm tới các hoạt động cụ thể trong các điều kiện, hoàn cảnh đặc biệt và điển hình (ví dụ như các biến cố, thời điểm bước ngoặt, ) của gái mại dâm trong các quan hệ xã hội khác nhau với: gia đình huyết thống và với nhóm bạn bè Trong từng không gian gái mại dâm thường có suy nghĩ, thái độ, hành động riêng thích hợp với hoàn cảnh

Phân tích chiều xã hội: quan tâm đến cuộc sống xã hội và các quan hệ xã hội của mỗi cá nhân Xác định các quan hệ chính và các quan hệ có liên quan trong cuộc đời của mỗi người Các nhân vật xuất hiện trong câu chuyện: tuổi, nghề nghiệp, đặc điểm tính cách, thái độ của người kể với các nhân vật, Khuynh hướng cá nhân nghiêng về mối quan hệ nào, các quan hệ mâu thuẫn và đồng nhất,

sự phân biệt về tính cách xã hội giữa các nhân vật Có thể dựng lên lược đồ về các mối quan hệ, hệ thống các tính cách xã hội của mỗi người mà hạt nhân của mối quan hệ xã hội chính là bản thân người kể

Phân tích bản thân: chú ý đến đặc điểm nhân cách của người kể thể hiện trong câu chuyện Họ có đối mặt với chính mình trong những khuyết điểm, sự ân hận, nỗi day dứt, niềm tự hào, cách nhìn nhận cuộc sống, xu hướng đạo đức của họ

Tại mỗi chiều phân tích đều được tổng hợp các dữ liệu, khái quát các đặc điểm bản thân, các nhân vật cùng đặc điểm mối quan hệ đặt trong mối tương quan