Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của Đạo đức đối với Đảng cộng sản Cầm quyền và vận dụng trong giai đoạn hiện nay

NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN VÀ VẬN DỤNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Hồ Chí Minh ho

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

……

NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN VÀ VẬN DỤNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Hồ Chí Minh ho ̣c

Hà Nội-2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………

NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN VÀ VẬN DỤNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Tôi xin cam đoan rằng: Luận văn Hồ Chí Minh học “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền và vận dụng trong giai đoạn hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những số liệu, tài liệu trích dẫn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Qua luận văn này, tác giả xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Lại Quốc Khánh – người đã giúp đỡ tác giả tận tình trong suốt thời gian làm luận văn

Mặc dù đã cố gắng trong việc nghiên cứu và tìm hiểu thực tế, song bản thân còn nhiều hạn chế do vậy rất mong nhận được những đóng góp

của các thầy cô để luận văn hoàn thiện hơn

Tác giả

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 10

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN 10

1.1 Một số vấn đề lý luận chung về “đạo đức”, “đảng cầm quyền”, “vai trò của đạo đức đối với đảng cầm quyền” 10

1.1.1.Về đạo đức 10

1.1.2 Về Đảng cầm quyền 12

1.1.3 Về vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền 16

1.2 Những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền 19

1.2.1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về “đạo đức”, “đảng cầm quyền” 19

1.2.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền 29

1.2.3 Thực tiễn Hồ Chí Minh xây dựng đạo đức của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền 48

1.3 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền 55

1.3.1 Giá trị lý luận 55

1.3.2 Giá trị thực tiễn 57

CHƯƠNG 2 63

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 63

2.1 Thực trạng đạo đức và công tác xây dựng đạo đức của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay, nguyên nhân, bối cảnh mới và những vấn đề đặt

ra 63

2.1.1 Thực trạng đạo đức của cán bộ, đảng viên 63

2.1.2 Thực trạng công tác xây dựng đạo đức của Đảng Cộng sản Việt Nam.75 2.1.3 Những nguyên nhân chủ yếu, bối cảnh mới và những vấn đề đặt ra 80

2.2 Quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh 91

2.2.1 Quan điểm 91

2.2.2 Một số giải pháp chủ yếu 95

KẾT LUẬN 109

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện Trải qua hơn 80 năm phấn đấu, xây dựng và trưởng thành, vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, với bản lĩnh của một đảng cách mạng chân chính, dày dạn kinh nghiệm, luôn gắn bó máu thịt với nhân dân, Đảng đã lãnh đạo, tổ chức và phát huy sức mạnh to lớn của toàn dân, toàn quân, giành được nhiều thắng lợi vô cùng to lớn Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng công tác xây dựng Đảng đặc biệt là khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền Trong xây dựng Đảng cầm quyền, Hồ Chí Minh lại đặc biệt chú trọng xây dựng Đảng về đạo đức Trong Di chúc để lại cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân, Người đã viết: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”[37, tr.611-612] Tư tưởng và những bài học kinh nghiệm quý báu về xây dựng Đảng Cộng sản nói chung, về xây dựng đạo đức của Đảng Cộng sản cầm quyền là một di sản tin thần vô cùng quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà Đảng Cộng sản Việt Nam phải luôn trân trọng, gìn giữ

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước đến nay Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban

bí thư các khóa đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết về xây dựng, chỉnh đốn Đảng Trên cơ sở đó, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã đạt được nhiều kết quả tích cực; năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng không ngừng được nâng cao; phương thức lãnh đạo của Đảng từng bước được đổi mới; vai trò lãnh đạo của Đảng được giữ vững, niềm tin của nhân dân với

Đảng được củng cố; đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp đã có bước trưởng thành và tiến bộ về nhiều mặt Đa số cán bộ, đảng viên có ý thức rèn luyện, nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, có ý thức phục vụ nhân dân, được nhân dân tin tưởng Thành tựu 25 năm đổi mới là thành quả của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó có sự đóng góp to lớn của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xây dựng Đảng vẫn còn không ít hạn chế, yếu kém, thậm chí có những yếu kém, khuyết điểm kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ chậm được khắc phục, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng; những khuyết điểm, yếu kém này nếu chậm được sửa chữa, khắc phục sẽ là thách thức đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và sự tồn vong của chế độ, trong đó một trong những vấn đề cấp bách đang đặt ra trong Đảng hiện nay là một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỉ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện,

vô nguyên tắc Trong tình hình thực tế như vậy, việc trở lại nghiên cứu, học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền vừa có ý nghĩa lý luận, vừa mang tính thực tiễn cao Chính vì vậy

tôi đã chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng cộng sản cầm quyền và vận dụng trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài

luận văn thạc sỹ của chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

Trong thời gian gần đây, những công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề luận văn được phân bố theo hai nhóm sau:

* Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, về Đảng cộng sản Việt Nam và công tác xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam

Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong(chủ biên)(2005), Hồ Chí Minh về

xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, Nhà xuất bản lý luận chính trị, Hà

Nội Sách đề cập đến nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng, về xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, về việc vận dụng các tư tưởng đó vào công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng ở nước ta…Ngoài ra, phần phụ lục gồm những bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh về Xây dựng Đảng

Phạm Ngọc Anh, Nguyễn Thị Kim Dung, Nguyễn Tiến Hoàng, Trần

thị Nhuần tuyển chọn(2011),Tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về

xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”, Nhà xuất

bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách là sự tập hợp theo chủ đề nội dung các bài nghiên cứu tiêu biểu, đã được xã hội hóa, liên quan đến tất cả các mặt công tác xây dựng Đảng theo quan điểm Hồ Chí Minh; lựa chọn một số tấm gương điển hình trong quá trình làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Nguyễn Quốc Bảo(2001), Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng,

Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội Sách gồm ba phần: 1 Sự phát triển của Học thuyết Mác- Lênin về Đảng và xây dựng Đảng;2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng;3 Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong công cuộc đổi mới

Sách Đảng ta là Đạo đức, là văn minh do Trương Ngọc Nam, Hoàng

Anh tuyển chọn, biên soạn(2011), Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội Tác phẩm chọn lọc một số bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng ta là đạo đức là văn minh và một số bài viết của các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu…phân tích nội dung xây dựng Đảng là đạo đức, là văn

minh trong tư tưởng Hồ Chí Minh;việc vận dụng tư tưởng của Người trong công tác xây dựng Đảng hiện nay

Bùi Đình Phong, Phạm Ngọc Anh (2005), Một số vấn đề trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà xuất bản Lao Động, Hà Nội

Các tác giả đã trình bày những quan niệm, tư tưởng của Hồ Chí Minh về; sự

ra đời và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; bản chất giai cấp công nhân của Đảng; Đảng Cộng sản cầm quyền; nhu cầu tất yếu xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh…Qua đó các tác giả đề cập đến việc giáo dục, rèn luyện cán bộ Đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh và một số vấn đề vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng

* Những công trình nghiên cứu về xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam

Nguyễn Phú Trọng(2012), Xây dựng chỉnh đốn Đảng một số vấn đề lý

luận và thực tiễn, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Sách trình bày một

số vấn đề chung về Đảng và công tác xây dựng Đảng Tìm hiểu công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng; về tổ chức, cán bộ; rèn luyện đạo đức

Nguyễn Phú Trọng, Tô Huy Rứa, Trần Khắc Việt (chủ biên)(2004),

Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong thời kỳ mới,

Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội Trình bày những vấn đề chung về Đảng cầm quyền Tình hình đổi mới, chỉnh đốn Đảng trong những năm qua,

từ đó đề ra một số phương hướng và giải pháp lớn nâng cao năng lực lãnh đạo

và sức chiến đấu của Đảng trong tình hình mới

Tô Huy Rứa, Trần Khắc Việt (Đồng chủ biên)(2003), Làm người Cộng

sản trong giai đoạn hiện nay, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội Sách

đề cập đến vấn đề tư cách và tiêu chuẩn của người Cộng sản Việt Nam hiện nay, phương hướng và biện pháp chủ yếu nâng cao chất lượng Đảng viên trong thời kì mới

Mạch Quang Thắng(2007), Đảng Cộng sản Việt Nam- Những vấn đề

cơ bản về xây dựng Đảng, Nhà xuất bản Lao Động Gồm những chuyên khảo

trên nhiều phương diện như: Phương pháp luận nghiên cứu lịch sử Đảng CSVN; vai trò của Đảng trong hệ thống chính trị; trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; về xây dựng chỉnh đốn Đảng; về tăng cường công tác đối ngoại của Đảng

Ở những công trình trên có tác giả tiếp cận tổng thể, có tác giả tiếp cận

ở một hoặc một vài vấn đề, song đã cung cấp và luận giải nhiều luận điểm cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cộng sản Việt Nam và Công tác xây dựng Đảng cộng sản Việt Nam Nhưng nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức đối với Đảng cầm quyền thì chưa được làm rõ trong các công trình này

Như vậy cho đến nay chưa có công trình khoa học chính trị chính thức nào trực tiếp tìm hiểu, nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền nhằm tìm ra giải pháp, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa và luận giải các quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền

- Đánh giá thực trạng đạo đức và công tác xây dựng Đảng cộng sản Việt Nam về đạo đức hiện nay

- Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền và thực trạng, giải pháp xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay về phương diện đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền được nghiên cứu dựa trên các tư liệu có liên quan đã được công bố chính thức ở Việt Nam

- Thực trạng đạo đức và công tác xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam

về phương diện đạo đức được khảo sát trong thời kỳ đổi mới đất nước Trong

đó tập trung nghiên cứu vào giai đoạn 2011- 2013 (từ khi thực hiện Nghị quyết Trung ương IV của Đảng về một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận:

Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức, về Đảng cầm quyền và xây dựng Đảng, về vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền

Mác-Ngoài ra, luận văn còn vận dụng các lý thuyết của Chính trị học về Đảng cầm quyền và xây dựng Đảng, kế thừa thành quả nghiên cứu có giá trị liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp luận nghiên cứu của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng để thực hiện luận văn là tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội như phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, hệ thống - cấu trúc, so sánh, v.v., và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của Chính trị học, Hồ Chí Minh học Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phương pháp điều tra xã hội học trong thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn:

- Luận văn đã góp phần hệ thống hóa và luận giải tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền

- Luận văn cũng đã góp phần đánh giá thực trạng, tìm ra nguyên nhân

và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay, đặc biệt là về phương diện đạo đức, theo tư tưởng Hồ Chí Minh

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ đề có liên quan

7 Kết cấu của luận văn:

Kết cấu luận văn gồm: Phần mở đầu; nội dung; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo Phần nội dung của luận văn gồm 2 chương, 6 tiết

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC

ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN

1.1 Một số vấn đề lý luận chung về “đạo đức”, “đảng cầm quyền”, “vai trò của đạo đức đối với đảng cầm quyền”

1.1.1.Về đạo đức

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử đạo đức là một hình thái

ý thức xã hội đặc thù chỉ có ở con người và xã hội loài người Từ điển triết học của Rôdentan định nghĩa: “đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội, một chế định xã hội thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội không trừ lĩnh vực nào”[57, tr.156]

Là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức phản ánh tồn tại xã hội- tức phản ánh những điều kiện vật chất hiện thực mà trong đó con người sống và hoạt động Nó là tính thứ hai so với tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội quyết định Vì vậy, khi tồn tại xã hội thay đổi thì đạo đức xã hội cũng thay đổi theo, tồn tại xã hội khác nhau thì có các kiểu đạo đức xã hội khác nhau như đạo đức cộng sản nguyên thủy, đạo đức chiếm hữu nô lệ, đạo đức phong kiến, đạo đức

tư bản chủ nghĩa và đạo đức cộng sản chủ nghĩa

Khi xã hội có sự phân chia thành giai cấp thì đạo đức bao giờ cũng mang bản chất giai cấp sâu sắc Bởi mỗi giai cấp có lợi ích, địa vị khác nhau

do tồn tại xã hội, quan trọng nhất là quan hệ kinh tế của mỗi giai cấp quy định Cho nên mỗi giai cấp có quan niệm, chuẩn mực riêng về đạo đức

Trong xã hội có giai cấp, đạo đức mang bản chất giai cấp đồng thời

mang tính nhân loại Tính nhân loại của đạo đức được biểu hiện ở hình thức

thấp là các quy tắc thông thường, giản đơn trong cuộc sống của con người như lòng trắc ẩn, tình nhân ái giữa người với người, lòng vị tha, độ lượng…

hình thức cao của tính nhân loại là những giá trị đạo đức tiến bộ nhất ở từng thời đại lịch sử và các giá trị đạo đức của các giai cấp tiến bộ cách mạng đại diện cho đạo đức nhân loại ở thời đại lịch sử đó

Đạo đức có nhiều chức năng như: giáo dục, nhận thức, điều chỉnh hành

vi, giao tiếp, đánh giá, thông tin, dự báo…

Chức năng điều chỉnh hành vi là chức năng cơ bản nhất của đạo đức, là một trong những phương thức không thể thiếu để điều chỉnh hoạt động của con người nhằm đáp ứng những yêu cầu và lợi ích chung của xã hội Không

có chức năng này thì đạo đức sẽ trở nên trìu tượng, vô nghĩa và không đạt tới giá trị

Chức năng điều chỉnh hành vi của đạo đức được thực hiện từ hai phía: xã hội và chủ thể đạo đức

Điều chỉnh từ phía xã hội: Đó là bằng các chuẩn mực đạo đức, quy tắc đạo đức có tính khuyến khích hoặc ngăn cấm đối với hành vi của các cá nhân Xã hội khuyến khích hành vi của các cá nhân làm điều thiện, điều tốt vì lợi ích chung của con người, đồng thời ngăn cấm các hành vi làm điều ác, điều xấu, làm tổn hại đến lợi ích người khác Sự điều chỉnh hành vi đạo đức từ phía xã hội được thực hiện thông qua cơ chế dư luận xã hội Cho nên điều chỉnh hành vi đạo đức khác với điều chỉnh hành vi của pháp luật bằng cơ chế quyền lực

Điều chỉnh hành vi đạo đức từ phía chủ thể được thực hiện thông qua

sự nhận thức về những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực, giá trị đạo đức xã hội, chủ thể tự giác điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân mình cho phù hợp với yêu cầu đạo đức của xã hội Sự điều chỉnh hành vi của đạo đức từ phía chủ thể được thực hiện bằng cơ chế tự nguyện, tự giác của mỗi người Nó khác với pháp luật mang tính cưỡng chế bắt buộc

Chức năng giáo dục của đạo đức nhằm góp phần hình thành, phát triển nhân cách con người đáp ứng yêu cầu ổn định và phát triển của xã hội Đặc biệt, giáo dục đạo đức cách mạng có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành, phát triển nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Bởi lẽ, giáo dục đạo đức

là con đường cơ bản nhằm hình thành cho con người hệ thống những quan điểm, nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội Qua đó tạo cơ sở cho con người biết đánh giá các hiện tượng đạo đức xã hội cũng như đánh giá thái

độ hành vi đạo đức của bản thân mình theo chuẩn mực xã hội

Hiệu quả của giáo dục đạo đức phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội gắn với tiến bộ đạo đức và nhân đạo hóa các quan hệ xã hội; cách tổ chức giáo dục, phương pháp, hình thức giáo dục và đặc biệt là mức độ tự giác của đối tượng giáo dục đạo đức

1.1.2 Về Đảng cầm quyền

Đảng là một tổ chức chính trị của những người tự nguyện cùng chung một chí hướng đấu tranh cho lợi ích của một giai cấp hoặc tầng lớp nhất định Các thuật ngữ “Đảng cầm quyền”, “Đảng chấp chính”, “Đảng nắm chính quyền” đã được dùng từ lâu ở nhiều nước, để chỉ rõ vai trò, vị thế, trách nhiệm của một Đảng khi đã có chính quyền; phân biệt Đảng nắm chính quyền với những Đảng không nắm chính quyền, chưa giành được chính quyền hoặc

ở vị thế đối lập Trong xã hội có nhiều giai cấp và tầng lớp, có thể có một Đảng hoặc nhiều Đảng, trong đó có Đảng cầm quyền, có Đảng không cầm quyền Tùy theo điều kiện và tương quan lực lượng cụ thể ở mỗi nước mỗi lúc

mà có thể do một Đảng hoặc một số Đảng liên minh với nhau cầm quyền Đảng cầm quyền có nghĩa là đảng lãnh đạo chính quyền, tổ chức chính quyền, làm cho mọi hoạt động của chính quyền thể hiện và thực hiện tư tưởng, đường lối của đảng đó, phù hợp với lập trường và phục vụ cho lợi ích của giai cấp, tầng lớp mà đảng đó đại diện

Lý luận về Đảng Cộng sản cầm quyền là một nội dung quan trọng trong học thuyết chính trị Mác-Lênin

Phát hiện ra vai trò và sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản cũng là phát kiến vĩ đại có ý nghĩa lịch sử toàn thế giới của học thuyết Mác

Đến thế kỉ XIX, trên cơ sở phát triển của tình hình: “chủ nghĩa cộng sản đã được tất cả các thế lực ở châu Âu nhìn nhận là một thế lực”, và “đã đến lúc những người cộng sản phải công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của mình”[9, tr.595] C.Mác và Ăngghen đã viết bản “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” Có thể nói tác phẩm này là kết tinh những quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác về Đảng Cộng sản

Kế tục một cách xuất sắc tư tưởng và sự nghiệp vĩ đại của C.Mác và Ăngghen, V.I.Lênin đã xây dựng học thuyết về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân Trong tác phẩm “Làm gì?”, “Những vấn đề cấp bách trong phong trào chúng ta” và một số tác phẩm tiếp theo, V.I.Lênin thông qua việc đấu tranh chống chủ nghĩa kinh tế, chủ nghĩa cơ hội, bè phái…đã trình bày những nguyên lý xây dựng một Đảng cách mạng chân chính với tư cách là người lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân, người tổ chức và lãnh tụ của cuộc đấu tranh cách mạng chống chế độ chuyên chế và chống chủ nghĩa tư bản

Lênin đã giải đáp một cách sáng tỏ những vấn đề mà thực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân lúc đó đòi hỏi Đó là vấn đề quan hệ giữa các yếu tố tự giác và tự phát trong phong trào công nhân, vấn đề Đảng với tính cách là lãnh tụ chính trị của giai cấp vô sản, vấn đề vai trò của Đảng dân chủ- xã hội Nga trong cuộc cách mạng dân chủ tư sản đã chín muồi, vấn đề các hình thức tổ chức, về cách thức và phương pháp thành lập Đảng cách mạng chiến đấu của giai cấp vô sản

Trong nhiều tác phẩm của mình, V.I Lênin đã chỉ rõ nhiệm vụ cách mạng của một Đảng mác xít- đội tiên phong của giai cấp vô sản, là tổ chức

cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản và lãnh đạo cuộc đấu tranh đó đạt được mục đích cuối cùng là giành chính quyền và tổ chức, xây dựng xã hội mới cao hơn xã hội tư bản: xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Ông viết

“chủ nghĩa Mác giáo dục Đảng Công nhân, là giáo dục đội tiên phong của giai cấp vô sản, đội tiên phong này đủ sức nắm chính quyền, và dắt dẫn toàn dân tiến lên chủ nghĩa xã hội, đủ sức lãnh đạo và tổ chức một chế độ mới, đủ sức làm thầy, làm người dẫn đường, làm lãnh tụ của tất cả những người lao động

và những người bị bóc lột để giúp họ tổ chức đời sống xã hội của họ, mà không cần đến giai cấp tư sản và chống lại giai cấp tư sản”[38, tr.33] Sau khi

có chính quyền giai cấp công nhân và Đảng tiền phong của nó có nhiệm vụ lãnh đạo toàn thể nhân dân cải tạo và xây dựng xã hội mới bằng những hình thức và phương pháp phù hợp với đặc điểm từng nước Từ chỗ lãnh đạo đấu tranh giành chính quyền, Đảng trở thành đảng cầm quyền Đó là một bước ngoặt vĩ đại, một sự chuyển biến mới về chất lượng và phạm vi rộng lớn trong hoạt động của Đảng Đó là một trận chiến đấu mới cực kì gay go, phức tạp và khó khăn hơn nhiều cuộc đấu tranh của “ngày hôm qua” Đảng có trách nhiệm định ra đường lối đối nội và đối ngoại của Nhà nước, định ra những chính sách và phương pháp chủ yếu để thúc đẩy xã hội phát triển về mọi mặt: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Đảng phải phân phối lực lượng của Đảng, bố trí một mạng lưới đảng viên và cán bộ vào mọi lĩnh vực hoạt động Nhà nước và xã hội; sử dụng sức mạnh của tổ chức Đảng, của đội ngũ cán bộ, đảng viên đó

để động viên, lãnh đạo quần chúng thực hiện có hiệu quả mọi đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Ngay từ trước Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, V.I Lênin đã nói rằng, Đảng Bônsêvích Nga bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng đứng ra nắm toàn

bộ chính quyền Sau Cách mạng Tháng Mười Nga, Đảng Bônsêvích Nga và tiếp sau đó là Đảng cộng sản Liên Xô trở thành Đảng cầm quyền và đã có

những đóng góp hết sức to lớn cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân Liên

Xô và nhân dân thế giới Ngày 27-3-1922, trong Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Bônsêvích Nga, V.I Lênin lần đầu tiên đưa ra khái niệm “Đảng Cộng sản cầm quyền” và nhận định ở nước Nga chỉ có “một đảng cầm quyền” Từ đó về sau, trong rất nhiều tài liệu, văn kiện của Đảng Cộng sản Liên Xô đều dùng thuật ngữ “Đảng cầm quyền”

Trong thời kì Đảng cầm quyền, việc xây dựng Nhà nước trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong công tác lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị Nhà nước đó là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nhà nước đó phải đủ mạnh để quản lý toàn bộ đất nước, mà muốn quản lý tốt, theo V.I Lênin, thì ngoài cái tài biết thuyết phục, biết chiến thắng trong cuộc nội chiến còn cần phải biết tổ chức trong lĩnh vực thực tiễn Đó là nhiệm vụ khó khăn nhất vì vấn đề là phải tổ chức theo phương thức mới những cơ sở sâu xa nhất, những

cơ sở kinh tế văn hóa…,của đời sống của hàng mấy chục triệu con người Đảng lãnh đạo chính trị trong thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội cần phải khắc phục bệnh “ấu trĩ tả khuynh”, “chủ quan duy ý chí” phải nắm vững quy luật, phải tìm tòi nghiên cứu, phải đối xử với những vấn đề: đường lối, chính sách,

tư tưởng, văn hóa, con người…với thái độ khoa học V.I Lênin đã chỉ ra rất sớm rằng: “riêng đối với những người lãnh đạo, nhiệm vụ của họ là phải học tập, ngày càng nhiều hơn, tất cả các vấn đề lý luận; phải tự giải thoát, ngày càng nhiều hơn, khỏi ảnh hưởng của những câu cổ truyền của thế giới quan cũ

và không bao giờ được quên rằng chủ nghĩa xã hội, từ khi đã trở thành một khoa học, đòi hỏi phải được coi là một khoa học, nghĩa là phải được nghiên cứu”[39, tr.34]

Vai trò của các tổ chức quần chúng, đặc biệt là Công đoàn và Đoàn Thanh niên được Lênin coi là lực lượng nòng cốt, “là trường học của chủ nghĩa cộng sản”, là “bể chứa của chính quyền Xô Viết”, là sức mạnh mà trên

mảnh đất mới được giải phóng, họ là lực lượng quyết định xây dựng thành công xã hội cộng sản

Đảng phải lãnh đạo các tổ chức quần chúng một cách tỉ mỉ, chu đáo và công phu, hướng họ vào việc học tập, rèn luyện, đáp ứng những nhiệm vụ chính trị; xây dựng và quản lý đất nước, làm cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi hoàn toàn và triệt để trên đất nước Nga và góp phần vào sự thắng lợi của cách mạng thế giới

1.1.3 Về vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền

C.Mác và Ăngghen là những người đề ra những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học Các ông đã nêu lên sự tất yếu của vấn đề chính đảng vô sản trở thành Đảng cầm quyền là một tất yếu, nhưng các ông chưa có thực tiễn để chỉ ra những quan điểm cụ thể về đảng cầm quyền và những nguy

cơ suy thoái của đảng cầm quyền Cuộc cách mạng Pháp những năm 1848-

1851 và 72 ngày của Công xã Pari 1871 cũng chưa đủ điều kiện để các ông tổng kết, nhưng từ thực tiễn xã hội các ông đang sống, C.Mác và Ăngghen đã khái quát những biểu hiện suy thoái biến chất của con người do tác động của đồng tiền và chủ nghĩa cá nhân, vị kỉ

Làm trong sạch Đảng, củng cố Đảng vững mạnh là công việc thường xuyên của Đảng và nó càng trở nên cấp thiết trong thời kì Đảng trở thành Đảng cầm quyền Ngay từ những năm đầu cách mạng xã hội chủ nghĩa V.I Lênin đã tiên lượng rằng, Đảng còn phải đấu tranh lâu dài với “Những xu hướng khác của tư tưởng cách mạng, những xu hướng đang có cơ làm cho phong trào đi chệch con đường đúng đắn”[39, tr.31]

Việc củng cố Đảng phải xuất phát từ yêu cầu của nhiệm vụ chính trị trong thời kì mới và từ sự đánh giá thực trạng Đảng Đồng thời với việc đề ra chính sách kinh tế mới, V.I Lênin đã nêu ra vấn đề thanh Đảng và ông đã coi việc dựa và nhiệm vụ mới và sự phê bình của quần chúng để củng cố nội bộ

Đảng từ cấp lãnh đạo từ cấp lãnh đạo tối cao đến tận cơ sở mà “không vì nể

cá nhân” thì đó là một thành quả thật sự to lớn của cách mạng Ông chỉ ra rằng: “…vì chúng ta đang chuyển sang chính sách kinh tế mới, vì những điều kiện đòi hỏi chúng ta, trước nhất phải nâng cao năng suất lao động, phải tăng cường kỉ luật lao động Để thực hiện việc cải thiện đó phải gạt bỏ ra khỏi Đảng những phần tử xa rời quần chúng (cố nhiên không cần nói đến những phần tử làm ô danh Đảng trước quần chúng)…gạt bỏ những kẻ “chui vào Đảng”, bọn “làm quan”, bọn đã bị “quan liêu hóa” Ông còn nhấn mạnh cần phải chống bọn cơ hội chủ nghĩa, bọn người “thích ứng” với “trào lưu thịnh hành trong công nhân, họ thay màu đổi sắc để ẩn nấp được dễ dàng hơn, như con thỏ rừng về mùa đông thay lông thành màu trắng”[40, tr.153]

Chống tệ quan liêu, tham nhũng, bệnh lười biếng và thói kiêu ngạo cộng sản là điều Lênin quán triệt nhằm phòng ngừa nguy cơ suy thoái của các Đảng cộng sản cầm quyền Lênin chỉ rõ rằng: “Chúng ta không sợ phải nói rằng, tính chất công tác của chúng ta đã thay đổi Kẻ thù tệ hại nhất của chúng ta là anh chàng quan liêu…Anh ta không học được cách đấu tranh chống bệnh giấy tờ, anh ta không biết cách chống bệnh ấy, anh ta lại bao che cho nó Chúng ta phải gạt bỏ kẻ thù đó, và nhờ có tất cả các công nhân và nông dân giác ngộ, chúng ta

sẽ nhất định làm được điều đó Toàn thể quần chúng công nhân và nhân dân ngoài Đảng, muôn người như một sẽ đi theo đội tiên phong của Đảng Cộng sản

để chống lại kẻ thù đó, chống hiện tượng hỗn loạn ấy”[44, tr.18]

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, một số đảng viên được giao chức, giao quyền đã nảy sinh tâm lý thỏa mãn, tự phụ và hệ quả của nó là sinh bệnh lười biếng, thiếu trách nhiệm, giáo điều trong thực thi nhiệm vụ được giao Nhận xét về những biểu hiện tiêu cực này, V.I Lênin cho rằng: “Người cộng sản nào cậy mình nắm được những kết luận sẵn có mà muốn khoe khoang về chủ nghĩa cộng sản, mà lại không muốn làm công tác hết sức nghiêm chỉnh, hết sức khó khăn, không hề lý giải những việc mà anh ta cần xem xét với tinh

thần phê phán, một người cộng sản như vậy thì thật đáng buồn Một thái độ hời hợt như thế thật quả là có hại Nếu tôi không thấy rằng tôi hiểu biết thì sẽ tìm mọi cách để hiểu biết nhiều hơn nữa, nhưng nếu ta không cần phải biết điều gì vững chắc cả thì người đó không xứng người cộng sản chút nào…”[42,tr.261-262]

Lãnh đạo công cuộc xây dựng, tổ chức và quản lý xã hội mới là những nhiệm vụ hoàn toàn mới khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền Nhiệm vụ ấy

vô cùng khó khăn, phức tạp đòi hỏi cán bộ, đảng viên của đảng phải có đủ bản lĩnh chính trị, có tri thức khoa học và thực tiễn Bản lĩnh chính trị, tri thức khoa học ấy không phải tự nhiên mà có được mà phải rèn luyện, học tập, V.I Lênin nói rõ rằng: “chúng ta không nên yên chí mà cho rằng, trong các tờ rớt nhà nước và trong những công ty hợp doanh đều có những người cộng sản rất tốt phụ trách; điều đó không có nghĩa lý gì vì những người cộng sản ấy chưa biết làm ăn sâu, và về mặt nào đó, họ còn tồi hơn một người bán hàng tầm thường của nhà tư bản, là những kẻ đã được rèn luyện qua các nhà máy lớn và các tiệm buôn bán lớn Đó là điều chúng ta không nhận thức được;đó là bệnh kiêu ngạo của những người cộng sản…”[44, tr.98]

Cảnh báo về nguy cơ của tệ quan liêu, thói cửa quyền ở một số cán bộ

có chức có quyền, Lênin nhấn mạnh “chính cái tâm lý ngự tại trong chúng ta

đó làm chúng ta thất bại đấy”[44, tr.117] Đối với những cán bộ tham nhũng

ăn hối lộ, thái độ của Lênin rất rõ ràng, dứt khoát: “không xử bắn lũ ăn đút,

mà xử một cách pha trò, mềm mỏng nhẹ nhàng là một điều xấu hổ cho những người cộng sản, cho những người cách mạng Cần phải nêu những kẻ đã ăn hối lộ ra để dư luận quở trách và cấn phải đuổi họ ra khỏi Đảng”[41, tr.346] Phải thường xuyên tiến hành cuộc đấu tranh tư tưởng để loại bỏ chủ nghĩa quan liêu ra khỏi đầu óc cán bộ, đảng viên, loại bỏ những phần tử quan liêu tham nhũng ra khỏi hàng ngũ Đảng Lênin đã yêu cầu cán bộ đảng viên “phải học những chuyên gia và bác học tư sản nhiều hơn nữa và phải bớt chơi cái trò thủ đoạn hành chính”; phải “đối xử với các chuyên gia khoa học và kĩ thuật một cách hết sức thận trọng và khéo léo”, “phải nhớ rằng một kỹ sư sẽ thông qua những tài liệu khoa học của họ mà thừa nhận chủ nghĩa cộng sản

chứ không phải như một cán bộ tuyên truyền bí mật hay một nhà viết văn”[43, tr.434- 435] Lênin cho rằng “đối với chúng ta, một chuyên gia khoa học và kỹ thuật dù là chuyên gia tư sản , nhưng thạo công việc của mình, thì cũng mười lần quý hơn những người cộng sản huyênh hoang, ngày hay đêm, bất cứ lúc nào cũng chỉ sẵn sàng viết các “đề cương”, đề ra các khẩu hiệu, đưa

ra các điều kiện hoàn toàn trừu tượng”[43, tr.435] Quan điểm của Lênin với các cán bộ, đảng viên loại này là: “Người đảng viên cộng sản nào không tỏ ra được khả năng của mình, biết kết hợp và khiêm tốn hướng dẫn công tác của các chuyên gia, đồng thời đi sâu vào thực chất của vấn đề một cách chi tiết thì người Đảng viên cộng sản đó thường thường có hại Chúng ta có nhiều đảng viên cộng sản như vậy, và tôi có thể đổi hàng tá người đó lấy một chuyên gia thành thạo và nghiêm túc nghiên cứu nghiệp vụ của mình”[43, tr.435] Không ngừng nâng cao năng lực và hiệu quả lãnh đạo của Đảng cộng sản cầm quyền

là vấn đề có ý nghĩa quyết định

Những quan điểm Mácxit trên là những vấn đề quan trọng về vấn đề đạo đức, về Đảng cầm quyền và vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền Nhà nước tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội, vẫn đang soi sáng con đường phát triển, củng cố và xây dựng Đảng của mọi chính Đảng Mácxit chân chính Nhờ nắm vững học thuyết đó, đồng thời xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh lịch

sử cụ thể của nước ta, từ trước đến nay Đảng ta mà người đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã xây dựng phát huy được vai trò của đạo đức đối với Đảng cầm quyền

1.2 Những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền

1.2.1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về “đạo đức”, “đảng cầm quyền”

* Về đạo đức

Chúng ta có thể nhận thức tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh đã tiếp thu những giá trị tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác- Lênin, của dân tộc ta trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước Trên cơ sở

đó, Hồ Chí Minh đã xây dựng nên những giá trị đạo đức mới, đạo đức cách mạng

Một là, Hồ Chí Minh tiếp cận đạo đức trên cơ sở quan điểm duy vật biện chứng về lịch sử, nghĩa là tiếp cận đạo đức trong mối quan hệ biện chứng giữa đạo đức với phương thức sản xuất vật chất của con người, trong đó đạo đức là yếu tố bị quyết định, nhưng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại đến phương thức sản xuất

Theo Người đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong tồn tại xã hội của con người: “ Từ lúc đầu, loài người đã phải đấu tranh đối với giới tự nhiên để sống còn, như chống thú dữ, chống mưa nắng Muốn thắng lợi, thì mỗi người phải dựa vào lực lượng của số đông người, tức là của tập thể, của xã hội Riêng lẻ từng cá nhân thì nhất định không thắng nổi tự nhiên, không sống còn được

Để sống còn, loài người lại phải sản xuất mới có ǎn, có mặc Sản xuất cũng phải dựa vào lực lượng của tập thể, của xã hội Chỉ riêng lẻ cá nhân cũng không sản xuất được

Thời đại của chúng ta là thời đại vǎn minh, thời đại cách mạng, mọi việc càng phải dựa vào lực lượng của tập thể, của xã hội; cá nhân càng không thể đứng riêng lẻ mà càng phải hoà mình trong tập thể, trong xã hội.”[33, tr.600].Đạo đức là một phương thức để điều chỉnh hành vi của con người: “Sinh trưởng trong xã hội cũ, chúng ta ai cũng mang trong mình hoặc nhiều hoặc ít vết tích xấu xa của xã hội đó về tư tưởng, về thói quen Vết tích xấu nhất và nguy hiểm nhất của xã hội cũ là chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng, nếu nó còn lại trong mình, dù là ít thôi, thì nó

sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấp đạo đức cách mạng, để ngǎn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng

Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt; nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì dễ hơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm

Muốn gột rửa sạch những vết tích xấu xa của xã hội cũ, muốn rèn luyện đạo đức cách mạng, thì chúng ta phải ra sức học tập, tu dưỡng, tự cải tạo để tiến bộ mãi Nếu không cố gắng để tiến bộ, thì tức là thoái bộ, là lạc hậu

Mà thoái bộ và lạc hậu thì sẽ bị xã hội tiến bộ sa thải.”[33, tr.601-602] Trong xã hội có giai cấp, đạo đức mang tính giai cấp Tính giai cấp của đạo đức là một trong những biểu hiện bản chất xã hội của đạo đức

Trong xã hội cũ, bọn phong kiến địa chủ, bọn tư bản và đế quốc thẳng tay áp bức, bóc lột những tầng lớp người khác, nhất là công nhân và nông dân Chúng cướp của chung do xã hội sản xuất ra, làm của riêng của cá nhân chúng, để chúng "ngồi mát ǎn bát vàng" Nhưng miệng chúng luôn luôn huênh hoang những danh từ "đạo đức", "tự do", "dân chủ", v.v

Để giành lấy thắng lợi, cách mạng nhất định phải do giai cấp công nhân lãnh đạo Vì nó là giai cấp tiền tiến nhất, giác ngộ nhất, kiên quyết nhất, có kỷ luật nhất và tổ chức chặt chẽ nhất Mà đảng vô sản là bộ tham mưu của giai cấp công nhân Cách mạng ở Liên Xô và ở các nước khác trong phe xã hội chủ nghĩa đã chứng thực điều đó, không ai chối cãi được

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một trong những nội dung quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người Nội dung của tư tưởng đạo đức đó được xây dựng trên nền tảng tư tưởng đạo đức của giai cấp vô sản - đạo đức Mác - Lênin, mang bản chất cách mạng và khoa học triệt để, đậm đà truyền thống dân tộc Việt Nam kết hợp chặt chẽ với những tinh hoa đạo đức nhân loại Đạo đức đó là đạo đức mới - đạo đức cách mạng Người viết: “Đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, không phải vì danh vọng của cá nhân mà là vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [27, tr.292]

Khi nói về đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh đã đặt trong mối tương quan giữa mới và cũ, Người chỉ ra đạo đức cách mạng là đạo đức mới, nó khác hẳn về chất so với đạo đức cũ, nó không vì danh vọng, không vì lợi ích

của một cá nhân nào, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc và của loài người Hồ Chí Minh chỉ ra đạo đức của xã hội cũ là sự phản ánh lợi ích của giai cấp bóc lột, là công cụ tinh thần để nô dịch nhân dân, củng cố địa vị thống trị của các giai cấp bóc lột và vì lợi ích của thiểu số, trong khi đạo đức cách mạng phản ánh lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của toàn nhân loại, là vũ khí tinh thần để giai cấp công nhân và nhân dân lao động giải phóng mình và giải phóng nhân loại Tư tưởng Hồ Chí Minh cho chúng ta thấy rõ đạo đức cách mạng gắn bó một cách chặt chẽ, hữu cơ với sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam và mỗi đảng viên của Đảng phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân, suốt đời hy sinh cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, ra sức phấn đấu thực hiện mục tiêu, lý tưởng của Đảng, phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động

Hai là, Hồ Chí Minh không coi các giá trị đạo đức là bất biến, mà là những giá trị mang tính khả biến, không ngừng vận động, biến đổi cùng với

sự vận động, biến đổi của hiện thực xã hội, gắn với quá trình tự rèn luyện, tự

tu dưỡng của các chủ thể đạo đức

Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục đạo đức với tất cả mọi đối tượng trong xã hội Từ chị công nhân tới bác nông dân, nhà tri thức, các cháu thanh niên, nhi đồng, các bậc phụ lão, đồng bào dân tộc thiểu số, những người có đạo, các chị phụ nữ, anh bộ đội, công an…Người thường xuyên gần gũi họ, chỉ ra những việc làm tốt, việc chưa tốt và định hướng và phấn đấu rèn luyện cụ thể

về đạo đức, lối sống

Bằng cách tiếp cận này, Hồ Chí Minh đều đã phân tích những chuẩn mực đạo đức cụ thể với công nhân, với nông dân, với tri thức, với phụ nữ, với phụ lão, với đồng bào dân tộc thiểu số, với đồng bào có đạo, với kiều bào ta ở nước ngoài…Người không bỏ sót một ai, một tầng lớp dân cư nào Họ đều có những chuẩn mực đạo đức cách mạng chung, đồng thời được thể hiện bằng các chuẩn mực đạo đức rất cụ thể, thiết thực

Ba là, Hồ Chí Minh có cách tiếp cận khoan dung đối với các hệ thống đạo đức, chứ không tuyệt đối hóa một hệ thống giá trị đạo đức nào một cách trừu tượng, giáo điều Tiêu chuẩn đo lường, đánh giá các giá trị đạo đức là tiêu chuẩn thực tiễn, là ở năng lực cải tạo hiện thực (bao gồm cả xã hội và con người) của các hệ thống đạo đức

Hồ Chí Minh không tiếp cận những phẩm chất, nguyên tắc đạo đức một cách trừu tượng, mà tiếp cận chúng dưới hình thái biểu hiện ở những tấm gương đạo đức cụ thể, hiện thực, sống động (ví dụ nói về tấm gương đạo đức của Mác, Lênin, của các “vị Thánh” của loài người như Khổng Tử, Phật Thích Ca…) Theo cách tiếp cận ấy, người yêu cầu phẩm chất đạo đức của một con người phải được thể hiện và được đánh giá thông qua những hành động hiện thực của những con người ấy (ví dụ quan điểm của Hồ Chí Minh về tấm gương sống), trong những quan hệ hiện thực mà con người ấy tham gia vào (ví dụ quan hệ giữa những người đồng chí với nhau, người người cán bộ cách mạng với nhân dân…)

Bốn là, Hồ Chí Minh coi trọng đạo đức, nhưng không “duy đạo đức” Đạo đức có vai trò quan trọng trong xã hội nói chung, trong sự nghiệp cách mạng nói riêng, nhưng ngoài đức, các nhân tố khác như pháp luật, kinh tế, v.v., cũng có vai trò hết sức quan trọng Cần xem xét vai trò của đạo đức trong mối quan hệ chỉnh thể với các yếu tố khác

Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức, mà còn dành tâm huyết để xây dựng pháp luật Ngay từ phiên họp đầu tiên của Chính Phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (Ngày 03/09/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ: “Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu”[26, tr.521]

Bác rất đề cao phép nước, “đức trị” đi đôi với “pháp trị”; Bác hết lòng thương yêu, dạy bảo cán bộ; nhưng kẻ nào lạm dụng tình thương của Bác, làm hại đến tính mệnh và tài sản của nhân dân, làm mất thanh danh, uy tín của Đảng và Nhà nước thì dù họ có là cách mạng kỳ cựu, là bộ trưởng, thứ trưởng, là gì đi nữa vẫn phải đem ra xét xử theo đúng pháp luật

* Về Đảng cầm quyền

Tư tưởng Đảng cộng sản lãnh đạo cách mạng Việt Nam được hình thành từ khi Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác- Lênin và truyền bá tư tưởng này vào cách mạng Việt Nam

Thứ nhất Hồ Chí Minh tiếp cận đảng chính trị, đảng cầm quyền từ thực tiễn chứ không phải từ lý luận Đó là thực tiễn xã hội Việt Nam dưới chế độ thuộc địa, thực tiễn đời sống chính trị các nước tư bản phương Tây (ví dụ Đảng xã hội Pháp), thực tiễn đời sống chính trị nước Nga Xôviết Từ thực tiễn, Hồ Chí Minh đã nâng nhận thức về Đảng chính trị, Đảng cầm quyền lên tầm lý luận trên cơ sở tiếp thu và vận dụng học thuyết về đảng chính trị của Chủ nghĩa Mác-Lênin, đặc biệt là học thuyết của Lênin

Tháng 7/1920 đang hoạt động tại Pháp, lần đầu tiên Nguyễn Ái Quốc

đọc được bản “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và

vấn đề thuộc địa” của Lênin, Luận cương đã chỉ cho Người và cho cả đồng

bào bị đọa đầy đau khổ của Người con đường giành độc lập cho tổ quốc, tự

do cho đồng bào Cũng từ đây Người đã quyết định đi theo con đường của Lênin và Quốc tế III Do vậy vào tháng 12/1920 tại Đại hội Đảng xã hội Pháp họp ở Tua¸ Nguyễn Ái Quốc đã cùng những người ưu tú trong Đảng xã hội Pháp, bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế cộng sản và thành lập Đảng cộng sản Pháp

Từ khi trở thành Đảng viên Đảng cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã xác định rõ ràng rằng “muốn cứu nước giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”[24, tr.234] Trong quá trình hoạt động trong Đảng Cộng sản Pháp và Quốc tế cộng sản, Nguyễn Ái Quốc luôn đấu tranh đòi hỏi Đảng cộng sản ở các nước chính quốc phải ủng hộ và giúp đỡ cách mạng ở các nước thuộc địa, để đấu tranh giành độc lập, để lập chính quyền của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đặc biệt Người đã phát triển nhiều ý kiến sâu sắc về tầm quan trọng chiến lược của cách mạng ở các nước thuộc địa, đã phê phán mạnh mẽ Đảng cộng sản Pháp và các Đảng Cộng sản ở các nước thuộc địa chưa quan tâm đúng mức đến cách mạng ở thuộc địa

Cuối năm 1924 Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu (Trung Quốc), Người đã tập hợp một số thanh niên yêu nước Việt Nam đang hoạt động ở đây, sáng lập ra “Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội” vào tháng 6/1925 Từ năm 1925-1927 Nguyễn Ái Quốc đã cho mở nhiều lớp huấn luyện, trực tiếp đào tạo cán bộ cho cách mạng Việt Nam ở Quảng Châu Các bài giảng của Người tại các lớp huấn luyện này, đầu năm 1927 tập hợp in thành sách

“Đường Cách mệnh” Tác phẩm “Đường Cách mệnh” đã trình bày một cách ngắn gọn những nội dung cơ bản tư tưởng của Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam, trong đó nói lên vấn đề muốn làm cách mạng phải có Đảng lãnh đạo cách mạng, trong đó Người viết “Cách mạng trước hết phải có cái gì” rồi Người trả lời “Trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi”[24, tr.289] và khẳng định dứt khoát là “Đảng có vững cách mạng mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong Đảng ai cũng phải hiểu,

ai cũng phải tuân theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”[24, tr.289]

Qua bài giảng của Hồ Chí Minh tại Quảng Châu như vậy, ta có thể khẳng định rằng ở thời kì này Người đã sớm có tư tưởng phải có Đảng cộng sản là người cầm lái cho con thuyền cách mạng Việt Nam tới bến bờ

Thứ hai, Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề Đảng cầm quyền trên một tầm nhìn rộng lớn hơn, đó là vai trò của đảng chính trị trong đời sống chính trị hiện đại, trong sự nghiệp cách mạng của nhân dân Việt Nam Sự xuất hiện của hình thức tổ chức đảng chính trị và vai trò của nó trong đời sống chính trị là một vấn đề rất mới, rất hiện đại, mà Hồ Chí Minh đã nhận ra Cầm quyền bao gồm hai nội dung là “giữ” và “sử dụng chính quyền” là sự tiếp nối của giành chính quyền

Sau khi lãnh đạo nhân dân giành chính quyền theo Hồ Chí Minh thì cũng là lúc Đảng ta chính thức cầm quyền, đó là ngày 2/9/1945 Ngay từ những ngày đầu tiên giành chính quyền này, Hồ Chí Minh là người đứng đầu Nhà nước và Chính Phủ; đồng thời Trung ương Đảng đã cử nhiều cán bộ,

đảng viên sang giữ các trọng trách quan trọng của chính quyền mới Qua cuộc tổng tuyển cử đầu tiên bầu quốc hội khóa I năm 1946, Hồ Chí Minh và nhiều người Cộng sản đã trúng cử với số phiếu rất cao Sự kiện này rõ ràng là sự ủy thác tin tưởng của nhân dân đối với Hồ Chí Minh và những người Cộng sản Tại phiên họp đầu tiên của Quốc hội, Quốc hội đã thay mặt nhân dân giao trọng trách cho Hồ Chí Minh lập chính phủ chính thức Đặc biệt vào cuối năm

1946, khi bọn Việt Quốc, Việt Cách phải chạy ra nước ngoài, không dám đòi tham gia chính phủ liên hiệp thì đây cũng là lúc Đảng cộng sản Việt Nam đã nắm trọn quyền lãnh đạo chính quyền nước Việt nam Dân chủ cộng hòa cho đến tận ngày nay Ngay từ những ngày đầu mới cầm quyền, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên muốn xứng đáng là Đảng cầm quyền, mọi người không được chỉ say mê quyền lực, mà phải xác định rằng đây là quyền lực do nhân dân ủy thác do vậy Người cho rằng Đảng viên không những phải chấp hành kỷ luật của Đảng mà còn phải phục tùng pháp luật của Nhà nước

Từ khi cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công Đảng bắt đầu lãnh đạo cách mạng trong điều kiện có chính quyền, lãnh đạo nhân dân một cách trực tiếp toàn diện Theo Hồ Chí Minh đã nắm được chính quyền, thì phải giữ chính quyền, chính quyền đó phải được tăng cường bản chất giai cấp công nhân, trên nền tảng liên minh công- nông- tri thức

Trong điều kiện Đảng đã nắm quyền, theo Hồ Chí Minh phải đề ra được phương thức lãnh đạo cho thích hợp nhất là trong điều kiện nhân dân ta phải tiếp tục đương đầu với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, rồi trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc những năm sau 1954 Trong những điều kiện khó khăn thử thách của cuộc kháng chiến phải đề ra đường lối, chủ trương cho phù hợp để vừa phát triển cuộc kháng chiến, vừa xây dựng chính quyền vững mạnh

Theo Hồ Chí Minh với quan điểm Nhà nước của dân, do dân, vì dân ngày càng phát triển, thì Đảng ta đã cơ bản hoàn chỉnh cơ cấu của một Đảng cầm quyền Bởi vì Đảng lãnh đạo bằng đường lối, đường lối đó được Nhà nước của dân, do dân, vì dân tổ chức thực hiện ngày càng có hiệu quả kể cả trong chiến tranh và hòa bình

Là một Đảng cầm quyền, Đảng không chỉ lãnh đạo chính quyền, mà còn phải có trách nhiệm lãnh đạo toàn xã hội, đó là các tổ chức chính trị- xã hội trong toàn bộ đất nước Nói về các tổ chức chính trị xã hội, thì từ sau năm

1945 nổi lên nhất là vai trò của Mặt Trận, tiếp đó là các tổ chức như: Đoàn thanh niên, công đoàn, hội phụ nữ…Nói như vậy, là vì theo Hồ Chí Minh

“cách mạng là sự nghiệp chung của quần chúng” chứ không phải chỉ của tổ chức, cá nhân nào Sự nghiệp của toàn dân, nhưng phải được tổ chức lại

Thứ ba, từ cách tiếp cận chung như trên, Hồ Chí Minh đã đi sâu luận giải nội dung cầm quyền của Đảng Cộng sản, bao gồm hai nội dung chính là Giữ và Sử dụng chính quyền Những luận điểm này được Hồ Chí Minh luận giải khi bàn về vấn đề Đảng lãnh đạo chính quyền

Để đạt được quyền lực thì có rất nhiều phương thức như: Dùng sức mạnh bắt buộc, dụ dỗ, thuyết phục, mua chuộc Theo Hồ Chí Minh chỉ trên cơ

sở tính tích cực chính trị của quần chúng nhân dân, sức sáng tạo của nhân dân mới có thể giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Người viết “Được lòng dân, thì việc gì cũng làm được, Trái ý dân, thì chạy ngược chạy xuôi”[31, tr.163]

Hồ Chí Minh tiếp cận khái niệm “Đảng cầm quyền” từ góc độ “Đảng lãnh đạo chính quyền” với hai nội dung cụ thể là “giữ chính quyền” và “sử dụng chính quyền” Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề một cách toàn điện, bao gồm: Cơ sở của hoạt động cầm quyền (lãnh đạo chính quyền), phương thức cầm quyền (lãnh đạo chính quyền), nội dung cầm quyền (lãnh đạo chính quyền), mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền và Dân là chủ (dân chủ)

Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất ít khi dùng khái niệm Đảng cầm quyền; chỉ thấy Người có dùng một lần duy nhất trong Di chúc: “Đảng ta

là một Đảng cầm quyền” Phải chăng Người rất cảnh giác đề phòng trước những ham hố quyền lực, quyền hành có thể dẫn đến chuyên quyền, độc quyền, đối lập lại với nhân dân, dẫn tới nguy cơ thoái hóa của Đảng cầm quyền? Trước đó, Người chỉ dùng khái niệm Đảng lãnh đạo Thí dụ, Người thường viết “là một Đảng lãnh đạo, Đảng ta cần phải mạnh mẽ, trong sạch, kiểu mẫu”[29, tr.415], “Đảng ta là một Đảng cách mạng, là Đảng lãnh

đạo”[34, tr.435]…Trong hoàn cảnh nô lệ, mất nước, Đảng ta lãnh đạo toàn dân đứng lên làm cách mạng giải phóng dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân Sau khi đã có chính quyền nhân dân, Đảng ta trở thành Đảng lãnh đạo nhà nước và toàn xã hội, nhưng không trực tiếp cầm quyền Từ lý luận và kinh nghiệm của cách mạng thế giới, Người đã sớm khẳng định: “Cách mạng rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người”[24, tr.292] Người chủ trương xây dựng một “Nhà nước của dân, do dân, vì dân”, bởi vì: “Nước ta là một nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân…chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương đều do dân cử ra…Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”[28, tr.232] Theo Hồ Chí Minh, quyền lực thuộc về nhân dân là bản chất, là nguyên tắc của chế độ mới, một khi xa rời nguyên tắc này, Đảng dễ trở thành đối lập với nhân dân Người luôn luôn nhắc nhở chúng ta: Đảng lãnh đạo nhưng nhân dân làm chủ Đảng lãnh đạo là thế nào? “Lãnh đạo là làm đày tớ cho nhân dân và phải làm cho tốt”[37, tr.295] Đi vào cụ thể, Người chỉ rõ nội dung, phương pháp lãnh đạo của Đảng là:

“Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng”, tức là không được mắc sai lầm về đường lối Đảng phải đề ra được cương lĩnh, đường lối, nghị quyết cho đúng để đưa cách mạng đến thắng lợi, kháng chiến đến thành công Khi giành được chính quyền rồi, “Đảng phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân”[37, tr.612]

“Phải tổ chức sự thi hành cho đúng” Đảng ta đã ra nhiều nghị quyết đúng và cấp bách, nhưng việc tổ chức, đôn đốc thực hiện chưa được bao nhiêu Để tổ chức thực hiện tốt, Đảng phải chăm lo đào tạo, bồi dưỡng, cắt cử những cán bộ thực sự có đạo đức, có tài năng vào những cương vị chủ chốt để

tổ chức và lãnh đạo thực hiện thắng lợi mọi quyết sách của Đảng Theo Hồ Chí Minh, “có cán bộ tốt , việc gì cũng xong”[27, tr.280]

“Phải tổ chức kiểm soát”, “kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết điểm lòi

ra hết” Theo Hồ Chí Minh, muốn kiểm soát tốt, phải có hai điều: “Một là

việc kiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm Hai là người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín”, “Phải đi tận nơi, xem tận chỗ”[27, tr 237]

Đảng lãnh đạo chính quyền thông qua chủ trương, đường lối đồng thời thông qua ban cán sự Đảng trong các tổ chức nhà nước, nhất là thông qua vai trò tiên phong, gương mẫu của các đảng viên Theo Hồ Chí Minh, lãnh đạo tức là nêu gương, “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”[37, tr.546] Nếu đảng viên không gương mẫu thì không lãnh đạo được ai

Đảng lãnh đạo chính quyền ở thời đại khoa học- công nghệ phát triển như hiện nay, cán bộ, đảng viên muốn lãnh đạo tốt, phải có trí tuệ, có lý luận,

có kiến thức…điều mà không một loại nhiệt tình hay lòng dũng cảm nào thay thế được

Đảng lãnh đạo không hề mâu thuẫn với tư cách người phục vụ, người công bộc trung thành, tận tụy của nhân dân Trong một nước dân chủ, mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân Đảng lãnh đạo nhân dân làm cách mạng, lật

đổ chế độ cũ, xây dựng chế độ mới, trao lại quyền làm chủ cho nhân dân Dân làm chủ, cán bộ, đảng viên làm gì? Người trả lời: “Làm cán bộ tức là suốt đời làm đày tớ trung thành của nhân dân Mấy chữ a, b, c này không phải ai cũng học thuộc đâu, phải học mãi, học suốt đời mới thuộc được”[37, tr.670]

Tóm lại theo Hồ Chí Minh, Đảng cầm quyền tức là Đảng lãnh đạo khi đã có chính quyền, chứ không phải Đảng trực tiếp cầm quyền, Đảng không bao biện, làm thay công việc của Nhà nước Đảng trao lại quyền làm chủ cho nhân dân, tôn trọng vai trò của các cơ quan quyền lực do dân bầu ra Đảng lãnh đạo chính quyền thông qua cương lĩnh, đường lối, nghị quyết của Đảng; thông qua đôn đốc tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các nghị quyết cảu Đảng; thông qua các tổ chức Đảng và vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên

1.2.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức đối với Đảng Cộng sản cầm quyền

* Đạo đức mà Hồ Chí Minh xem xét vai trò của nó đối với Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền là “đạo đức cách mạng” Vậy “đạo đức cách mạng” trong tư tưởng Hồ Chí Minh có những nội dung sau:

Một là, trung với nước hiếu với dân

Đây là phẩm chất quan trọng nhất, bao trùm nhất và chi phối các phẩm chất khác

Từ khái niệm cũ “trung với vua, hiếu với cha mẹ” trong đạo đức truyền thống của xã hội phong kiến phương Đông, Hồ Chí Minh đưa vào đó một nội dung mới, phản ánh đạo đức ngày nay cao rộng hơn là “Trung với nước hiếu với dân” Đó là một cuộc cách mạng trong quan niệm đạo đức

“Trung với nước hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự

do của Tổ quốc vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”[36, tr.435] Câu nói đó của Người vừa là lời kêu gọi hành động, vừa là định hướng chính trị-đạo đức cho mỗi người Việt Nam không phải chỉ trong cuộc đấu tranh cách mạng trước mắt, mà còn lâu dài về sau

Hai là yêu thương con người

Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người rất toàn diện và độc đáo Hồ Chí Minh đã xác định tình yêu thương con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất Người dành tình yêu thương rộng lớn cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức bóc lột

Hồ Chí Minh yêu thương đồng bào, đồng chí của Người, không phân biệt họ ở miền xuôi hay miền ngược, là trẻ hay già, trai hay gái không phân biệt một ai, không trừ một ai, hễ là người Việt Nam yêu nước thì đều có chỗ trong tấm lòng nhân ái của Người

Tình yêu thương của Người còn thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết điểm Với tấm lòng bao dung của một người cha, Người căn dặn, chúng ta: "Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng ta, phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người cách mạng Đối với những người có thói hư tật xấu, từ hạng người phản lại Tổ quốc và nhân dân, ta cũng phải giúp họ tiến bộ bằng cách làm cho cái phần thiện trong con người nảy nở để đẩy lùi phần ác, chứ không phải đập cho tơi bời"[37, tr.672]

Trong Di chúc, Người căn dặn Đảng: “Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”[37, tr.622], nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên luôn luôn chú ý đến phẩm chất yêu thương con người.

Ba là, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư: Theo Hồ Chí Minh thì: Cần

tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Việc ngày nào nên làm xong ngày ấy, chớ để ngày mai Phải nhớ rằng: “dân đã lấy tiền mồ hôi nước mắt để trả lương cho ta trong những thì giờ đó Ai lười biếng tức là lừa gạt dân”[27, tr.122]

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của dân, của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to; không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi, không phô trương hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù

Liêm tức là "luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân"; "không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân" Phải "trong sạch, không tham lam" "Không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hoá"[27, tr 292]

Chính, "nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn" Đối với mình: không

tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình

Đối với người: không nịnh hót người trên, không xem khinh người dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết thật thà, không dối trá, lừa lọc

Đối với việc: để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà

Chí công vô tư, Người nói: "Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, với việc"[27, tr.217] “Khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”[33, tr.400]; phải "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ"[33, tr.603]

Bốn là, tinh thần quốc tế trong sáng Đó là, tinh thần đoàn kết quốc tế

vô sản, mà Hồ Chí Minh đã nêu lên bằng mệnh đề "Bốn phương vô sản đều là anh em"[34, tr.670]; là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước, mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách mạng thực tiễn của bản thân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc; là tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội, vì những mục tiêu lớn của thời đại là hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, là hợp tác và hữu nghị với tất cả các nước, các dân tộc

* Vai trò của đạo đức cách mạng đối với Đảng thể hiện trên những phương diện chủ yếu:

Thứ nhât là vai trò của đạo đức đối với mục đích, lý tưởng của Đảng

Mục đích, lý tưởng của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản Đây là mục đích chính trị thấm đẫm các giá trị đạo đức

Mục đích, lý tưởng của Đảng được Bác Hồ nêu gọn trong sáu chữ:

“Độc lập- Tự do- Hạnh phúc”, tức là giành độc lập là để thực hiện cuộc sống hạnh phúc cho dân Đó là cuộc sống của nhân dân có quyền làm chủ trong một nước Việt Nam độc lập, cùng nhau xây dựng chế độ xã hội mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa, giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản

Người chỉ rõ, trong thời đại ngày nay, do địa vị khách quan của giai cấp công nhân trong xã hội, quyền lợi của giai cấp công nhân và nhân dân lao động và của dân tộc là một Để tập hợp được giai cấp, đoàn kết toàn dân, lãnh đạo được toàn dân tộc thì bất kỳ trong tình huống nào Đảng cũng phải tuyệt đối trung thành với lợi ích của giai cấp, của nhân dân và dân tộc

Trong quá trình xây dựng và củng cố Đảng, Hồ Chí Minh thường xuyên chăm lo xây dựng bản chất giai cấp công nhân và nêu cao lý tưởng đạo đức cách mạng của Đảng Đó là lý tưởng cao đẹp, trong sáng nhất của con người, do con người và vì con người Lý tưởng cộng sản chủ nghĩa thể hiện ở

ham muốn tột bậc của Hồ Chí Minh: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn

tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”[26, tr.187] Người nhấn mạnh, người cộng sản không được phút nào quên lý tưởng cao cả của mình là suốt đời làm cách mạng phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, là cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản thắng lợi hoàn toàn trên Tổ quốc ta và trên thế giới Muốn thực hiện điều đó, Đảng phải có lý tưởng và đạo đức cách mạng, cần biết tiếp thu, phát huy tinh hoa, truyền thống, sức mạnh của cả dân tộc, kết hợp với sức mạnh của thời đại Chính truyền thống dân tộc và trí tuệ cách mạng của thời đại đã nhân lên sức mạnh của Đảng ta Trở thành lãnh tụ của giai cấp công nhân, đồng thời là lãnh tụ của dân tộc Bởi vì ngoài lợi ích của giai cấp, của nhân dân, của dân tộc, Đảng

ta không có lợi ích gì khác, đó là sự thống nhất lý tưởng cách mạng và đạo đức cách mạng của Đảng

Có lẽ Hồ Chí Minh là người cộng sản đầu tiên đề cập một cách cặn kẽ vấn đề tư cách của Đảng Thực tế chứng tỏ không phải bất cứ Đảng Mác- Lênin nào cũng được nhân dân tin yêu, kính trọng Ngược lại chỉ có Đảng nào

có tư cách- tư cách của một Đảng chân chính cách mạng- mới có cơ sở xã hội sâu xa và rộng khắp trong nhân dân mới giữ được vai trò là người lãnh đạo, dẫn dắt quần chúng

Một Đảng cộng sản mẫu mực về đạo đức cũng giống như một con người vĩ đại, một vĩ nhân bao giờ cũng là lực hướng tâm đối với toàn xã hội,

là nơi thu hút được trái tim mọi lớp người, hướng họ vào hành động cao thượng, dũng cảm vì sự nghiệp độc lập, tự do, dân giàu, nước mạnh, hạnh phúc, văn minh của nhân dân

Khi Đảng đã trở thành một Đảng cầm quyền nhất là trong một xã hội nhất nguyên về chính trị, không có các đảng phái đối lập thì các chứng bệnh:

“Kiêu ngạo cộng sản”, công thần, địa vị, si mê quyền lực, độc đoán quan liêu, ích kỷ, hủ hóa, tham nhũng, ăn hối lộ, tư túng, bè phái, vi phạm kỷ luật…luôn luôn là nguy cơ làm biến chất Đảng

Đảng không phải là một tổ chức vì mình, tức là không phải vì lợi ích của một giai cấp, một đẳng cấp, một bộ phận dân cư trong xã hội mà vì lợi ích của cả một quốc gia dân tộc: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài Nó làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng”[27, tr.289]

Đây là vấn đề mấu chốt, quyết định tính tất yếu khách quan của vai trò lãnh đạo xã hội của Đảng, quyết định sự gắn bó giữa giai cấp và dân tộc, giữa dân tộc và nhân loại

Nếu đặt lợi ích của giai cấp lên trên hết, trước hết thì một là Đảng sẽ dễ rơi vào biệt phái; hai là khi đối kháng giai cấp trong xã hội không còn nữa thì Đảng trở thành thừa

Đảng của Hồ Chí Minh đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết Do vậy mà mục đích xã hội của nó rộng lớn, nó vì con người, con người giai cấp, con người dân tộc và con người nhân loại Đảng của Hồ Chí Minh, cũng do đó mà gắn liền chủ nghĩa nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Nó trường tồn cùng với dân tộc và nhân loại mà vẫn không xa rời giai cấp

Thứ hai là vai trò của đạo đức đối với nguyên tắc tổ chức và hoạt động

của Đảng

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, có 5 nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam bao gồm: Nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách, nguyên tắc tự phê bình và phê bình, nguyên tắc kỷ luật nghiêm minh và tự giác, đoàn kết thống nhất trong Đảng Tuy nhiên khi thực hiện các nguyên tắc thì vai trò của đạo đức thể hiện

rõ nhất trên một số nguyên tắc sau:

Một là, vai trò của đạo đức đối với nguyên tắc phê bình và tự phê bình

Về vai trò nguyên tắc tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt đảng, Hồ Chí Minh cho rằng: “Về luật phát triển, Đảng Lao động Việt Nam dùng lối phê bình và tự phê bình để giáo dục Đảng viên, giáo dục quần chúng”[29, tr.41] Bởi vì, trong quá trình phát triển, những mâu thuẫn nhiều mặt nảy sinh

là tất yếu Tự phê bình và phê bình là biện pháp để giải quyết mâu thuẫn nảy sinh thường xuyên trong quá trình hoạt động của tổ chức Đảng Nhờ tự phê

bình và phê bình nghiêm túc, đúng đắn, những mâu thuẫn, bất đồng được giải quyết có lý, có tình, tự giác, tích cực, không để chúng tích tụ lại, phá hoại khối đoàn kết thống nhất của Đảng, không để những người thiếu thiện chí lợi dụng những bất đồng, những mâu thuẫn đó gây chia rẽ trong Đảng

Muốn tự phê bình và phê bình hiệu quả, Hồ Chí Minh yêu cầu phải có phương pháp và thái độ cho đúng Về thái độ Hồ Chí Minh chỉ ra ba đối tượng Những người giác ngộ chính trị cao thì tự phê bình rất thật thà và kiên quyết sửa chữa khuyết điểm Khi phê bình người khác, các đồng chí ấy thành khẩn Đối với người có khuyết điểm nặng mà không chịu sửa chữa thì các đồng chí ấy đấu tranh không nể nang, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “chúng ta phải học tập tinh thần và tác phong của các đồng chí ấy”[31, tr.521] Một số người thì phê bình, giáo dục mấy cũng cứ ì ra Một số khác tự phê bình thì rất yếu, không tiếp thu phê bình, không kiên quyết sửa chữa khuyết điểm và luôn tìm những khó khăn khách quan để biện hộ Nhưng khi phê bình thì rất mạnh

Nếu khi thực hiện nguyên tắc này mà các Đảng viên phát huy được yếu

tố đạo đức của người cách mạng thì đây là một vũ khí sắc bén để có thể xây dựng Đảng vững mạnh, có thể giúp đỡ đồng chí của mình tiến bộ Nếu cán

bộ, đảng viên không giữ được đạo đức của người cách mạng chân chính thì sẽ lợi dụng nguyên tắc này để trù dập, nói xấu bôi nhọ danh dự của đồng chí mình Vì vậy khi thực hiện nguyên tắc này yếu tố đạo đức có vị trí quyết định

Hai là, vai trò của đạo đức đối với nguyên tắc đoàn kết thống nhất trong Đảng

Hồ Chí Minh coi đối với Đảng cầm quyền, đoàn kết là sức mạnh, là một nhân tố quyết định sự thành công của cách mạng Người nêu chân lý:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công”[35, tr.455] Người cho rằng để đoàn kết được toàn dân tộc, thì đoàn kết trong Đảng là quan trọng nhất Đoàn kết, thống nhất là quy luật trưởng thành của một đảng Đảng vững mạnh nhất thiết phải là một khối thống nhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức Đoàn kết thống nhất trong Đảng là tiền đề để đoàn kết thống nhất trong toàn xã hội Đoàn kết toàn xã hội, đoàn kết toàn dân

tộc là cơ sở để đoàn kết quốc tế Tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để thực hiện sự đoàn kết thống nhất trong Đảng Không ít nơi tổ chức cơ sở Đảng yếu kém là do trong nội bộ của Đảng, nhất là giữa các cán bộ lãnh đạo

có mâu thuẫn và mất đoàn kết nghiêm trọng Hồ Chí Minh cho rằng, mục đích của tự phê bình và phê bình trong Đảng là để giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, giúp nhau tiến bộ, tăng cường đoàn kết nội bộ Người nói: “Muốn đoàn kết chặt chẽ là phải thật thà tự phê bình, thành khẩn phê bình đồng chí minh

và những người xung quanh, phê bình, tự phê bình để cùng nhau tiến bộ, để đi đến càng đoàn kết, Đoàn kết phê bình, tự phê bình thật thà để đi đến đoàn kết hơn nữa”[32, tr.584]

Người cán bộ, đảng viên không có đạo đức cách mạng, luôn mang trong mình chủ nghĩa cá nhân thì không bao giờ thực hiện được mục tiêu đoàn kết thống nhất trong Đảng sẽ luôn luôn đặt lợi ích của bản thân lên trên hết chính vì vậy sẽ gây mất đoàn kết nội bộ, phe phái, cục bộ…Đoàn kết chỉ thực hiện khi có điểm chung đó là sự đồng thuận về mục tiêu, lý tưởng cộng sản

Như vậy đạo đức có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các nguyên tắc và hoạt động trong Đảng Nếu không có đạo đức khi thực hiện các nguyên tắc sẽ bị vi phạm làm mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng: dân chủ bị vi phạm, kỷ luật, kỷ cương lỏng lẻo, nội bộ không đoàn kết;chất lượng sinh hoạt đảng giảm sút Công tác tư tưởng, công tác lý luận yếu kém…

Thứ ba là vai trò của đạo đức đối với đảng viên

Người cán bộ Đảng viên phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang

Đảng ta là đạo đức, là văn minh còn vì Đảng xây dựng và rèn luyện được đội ngũ cán bộ, đảng viên vững mạnh Chính đội ngũ này đã tạo thành sức mạnh thép tăng cường sức chiến đấu của Đảng Hồ Chí Minh coi đây là cái gốc của mội công việc Bởi thiếu đi gốc này thì Đảng cũng không thể vững mạnh được Do đó, trong tác phẩm Đường cách mệnh, Hồ Chí Minh đã đưa ra 23 điều về “Tư cách một người cách mệnh” Người chỉ ra ba mối quan hệ: đối với mình, đối với người và đối với công việc, trong đó nhấn mạnh các

chuẩn mực: cần kiệm, vị công vong tư, không hiếu danh, không kiêu ngạo, hy sinh, ít lòng ham muốn về vật chất, sẵn sàng hy sinh vì mục tiêu, lý tưởng của cách mạng…Theo Hồ Chí Minh, sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp khó khăn,

để hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang này đòi hỏi người cách mệnh phải có đạo đức cách mạng Đó phải là những người suốt đời phấn đấu cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, của Tổ quốc; những người đặt quyền lợi của cách mạng lên trên hết, trước hết Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc giáo dục, rèn luyện đảng viên về lý tưởng và đạo đức cách mạng Tháng 9/1926, trong bài viết về Người cách mạng mẫu mực, Hồ Chí Minh nêu lên 12 tiêu chí phấn đấu để thực hiện mục đích giải phóng dân tộc, tiến lên làm cách mạng vô sản, giải phóng nhân loại

Trong chiến lược giáo dục- đào tạo thế hệ cách mạng cho đời sau,

Hồ Chí Minh xem đạo đức là quan trọng nhất Trong cấu trúc nhân cách Đức- Tài theo Hồ Chí Minh thì tài và đức đều quan trọng Một con người có nhân cách phải có cả đức và tài Nhưng đức là cái gốc, là cái quan trọng hơn để nảy

nở, phát triển tài năng Đức là cái quyết định, vì có tài mà không có đức thì cũng vô dụng, thậm chí có hại Khi nhấn mạnh vai trò của đạo đức trong sự đánh giá, nhận định về một con người và trong mối quan hệ giữa đạo đức và năng lực, Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Tuy năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ; nhưng giữ được đạo đức đều là người cao thượng”[31, tr.508]

Đạo đức là cái gốc của người cách mạng bởi vì theo Hồ Chí Minh, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Trong tác phẩm “sửa đổi lối làm việc” (10/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Cũng như sông thì có nguồn mới

có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, cây không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạo đức thì

dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”[27, tr.292]