Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và việc vận dụng vào sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

Trên cơ sở tiếp thu các giá trị, tư tưởng, văn hoá của nhân loại, đặc biệt là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nữ quyền và giải phóng phụ nữ, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được tầm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐOÀN ANH PHƯỢNG

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ VÀ VIỆC VẬN DỤNG VÀO SỰ NGHIỆP

ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Mã số: 60 31 27

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội-2012

Công trình được hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS LẠI QUỐC KHÁNH

Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Văn Huyên

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu

Luận văn sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Khoa Chính Trị, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Vào hồi 17 giờ 00 ngày 2 tháng 11 năm 2012

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Trung tâm thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

1.1.Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của phụ nữ 9

1.1.2 Vai trò của phụ nữ trong lao động sản xuất 16 1.1.3 Vai trò của phụ nữ trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm 22 1.1.4 Vai trò của phụ nữ trong quản lý nhà nước 28 1.2 Quan điểm Hồ Chí Minh về sự cần thiết phải giải phóng

1.2.1 Trong xã hội phụ nữ còn chưa được giải phóng hoàn toàn 31 1.2.2 Bản thân phụ nữ chưa có đủ năng lực để tự giải phóng mình 40 1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung giải phóng phụ nữ 43 1.3.1 Giải phóng phụ nữ là một bộ phận hữu cơ trong toàn bộ sự

1.3.2 Nâng cao năng lực tự giải phóng của phụ nữ 47 1.3.3 Tạo môi trường thuận lợi để phụ nữ được giải phóng 51

Chương 2: Đẩy mạnh sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở nước ta

2.1.Thực trạng giải phóng phụ nữ ở nước ta hiện nay 59

2.1.1 Những thành tựu trong giải phóng phụ nữ 59

2.2 Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh sự nghiệp giải phóng phụ

nữ ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

98

2.2.2 Giải pháp đối với các đoàn thể phụ nữ 107

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiêt của đề tài

Về mặt sinh học, không ai có thể phủ nhận được vai trò của phụ nữ đối với sự tồn tại của loài người Về mặt xã hội, chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh được năng lực xã hội của phụ nữ kém hơn nam giới Tuy nhiên, thực tế lịch sử cho thấy, trong tất cả các xã hội theo chế độ phụ hệ, năng lực

và vai trò xã hội (và nhiều lúc cả năng lực sinh học) của phụ nữ không phải lúc nào cũng được thừa nhận, hoặc có được thừa nhận nhưng không tương xứng với giá trị vốn có của nó Từ nhận thức đến hành động, nhiều thể chế và thiết chế xã hội in đậm dấu ấn bất bình đẳng giới đã ra đời, tồn tại dai dẳng và

đè nặng lên cuộc đời của người phụ nữ

Trên cơ sở tiếp thu các giá trị, tư tưởng, văn hoá của nhân loại, đặc biệt

là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nữ quyền và giải phóng phụ nữ,

Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề giải phóng phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ ở các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam, trong toàn bộ sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Nhận thức đúng đắn, mang tính khoa học và tính nhân văn sâu sắc ấy

đã từng bước được hiện thực hoá trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh Di sản tư tưởng về giải phóng phụ

nữ mà Người để lại cho dân tộc ta là một tài sản quý báu mà chúng ta cần nhận thức và vận dụng một cách sáng tạo trong thực tiễn sự nghiệp giải phóng phụ nữ hiện nay

Ở Việt Nam, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm đến sự nghiệp giải phóng phụ nữ, phát huy vai trò của phụ nữ Trên thực tế vai trò của phụ nữ đã được phát huy ở một mức độ nhất định và có những đóng góp lớn cho sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội

Tuy nhiên, công tác giải phóng phụ nữ, phát huy vai trò của phụ nữ ở nước ta hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục

Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ là một nhiệm vụ quan trọng trong nghiên cứu lý luận ở Việt Nam Tuy nhiên, phải khẳng định rằng, những nghiên cứu theo hướng này còn chưa nhiều, có nhiều vấn đề cần được nhận thức và luận giải sâu sắc hơn

Với mong muốn góp phần nghiên cứu vấn đề có ý nghĩa lý luận và

thực tiễn cấp bách nói trên, chúng tôi đã chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải phóng phụ nữ và việc vận dụng vào sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện

nay” làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Cho đến nay chưa có đề tài nào trực tiếp nghiên cứu về vấn đề mà đề tài đặt ra Tuy nhiên, có nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đã được công bố Có thể phân loại các công trình này thành ba nhóm chính như sau:

Nhóm thứ nhất là các công trình nghiên cứu về các nội dung khác nhau trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó ít nhiều có đề cập đến tư tưởng của Người về phụ nữ và giải phóng phụ nữ Có thể nêu ra một số công trình tiêu biểu như:

Phạm Văn Đồng với công trình Hồ Chí Minh và con người Việt Nam

trên con đường dân giàu, nước mạnh, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993,

đã đề cập đến quá trình đấu tranh bền bỉ của con người trong lịch sử loài người nói chung và người Việt Nam trong lịch sử Việt Nam nói riêng và hoạt động của Hồ Chí Minh nhằm giải phóng con người, xây dựng cho con người Việt Nam một cuộc sống hạnh phúc và xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh

Võ Nguyên Giáp với công trình nghiên cứu Chủ tịch Hồ Chí Minh với

sự nghiệp xây dựng con người mới trong cuốn“Chủ tịch Hồ Chí Minh, người chiến sĩ cộng sản kiên cường”, Nxb Thông tin Lý luận, Hà Nội, 1990, đã đề

cập đến con người, sự nghiệp, đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó nói nhiều đến tư tưởng nhân văn của Người về con người và giải phóng con người

Phạm Hoàng Điệp với công trình Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự tiến bộ

của phụ nữ, Nxb Văn hoá Thông tin, 2008, đã tập hợp những bài nói, bài viết

của Hồ Chí Minh về chủ đề giải phóng phụ nữ; những mẩu chuyện, hồi kí, bài viết thể hiện lòng kính trọng, yêu quý và biết ơn sâu sắc của phụ nữ Việt Nam

và phụ nữ quốc tế đối với Người

Hoàng Chí Bảo với công trình Văn hoá và con người Việt Nam trong

tiến trình CNH, HĐH theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 2006, đề cập đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước với yêu cầu phát triển văn hoá và con người, phát triển văn hoá và xây dựng con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Ngoài ra các tạp chí khoa học xã hội và nhân văn đều mở chuyên mục nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đăng tải những kết quả nghiên cứu của đông đảo các nhà nghiên cứu khoa học, các nhà lãnh đạo quản lý, ví dụ như:

Lê Văn Dương với công trình Một số nét cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh

về con người; Đỗ Long với công trình Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, quyền công dân; Phùng Hữu Phú với công trình Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội; Nguyễn Trọng Phúc với công trình Những luận điểm của Hồ Chí Minh về con người và con người trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; Bùi Đình Phong với công trình Giải phóng con người và mưu cầu hạnh phúc cho con người - cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh

Nhóm thứ hai là các công trình nghiên cứu về nữ quyền, về giới và bình đẳng giới ở Việt Nam, v.v trong đó, phần nghiên cứu lý thuyết cũng ít nhiều đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ Có thể nêu ra một số công trình tiêu biểu như:

Trần Thị Vân Anh, Lê Ngọc Hùng với công trình Phụ nữ, giới và phát

triển, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1996, đã phân tích quá trình phát triển của các văn

bản luật và chính sách liên quan đến phụ nữ Thông qua những phân tích và các quan điểm được đưa ra, các tác giả đã làm sáng tỏ những yêu cầu về nhận thức và phương pháp đối với việc tiếp cận và phân tích các văn bản luật và các chính sách liên quan đến phụ nữ

Nguyễn Linh Khiếu với công trình Nghiên cứu phụ nữ: Giới và Gia đình,

Nxb Khoa học Xã hội, 2003, đã khái quát về gia đình và vai trò của người phụ

nữ trong gia đình; sự bình đẳng của phụ nữ nói chung và phụ nữ nông thôn nói riêng trong thời đại ngày nay cũng như vai trò của phụ nữ trong việc chăm sóc, nuôi dạy và giáo dục trẻ em

Lê Thi với công trình Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam,

Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1999, đã trình bày quan điểm tiếp cận giới và vấn đề nghiên cứu khoa học về người phụ nữ; thực trạng đời sống người lao động nữ trong giai đoạn đổi mới của đất nước; văn hoá, sức khoẻ, gia đình và sự bình đẳng về giới; những vấn đề cần quan tâm giải quyết nhằm đẩy mạnh sự tiến bộ của phụ nữ và sự bình đẳng về giới ở Việt Nam

Bùi Thị Tính với công trình Phụ nữ và giới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội,2010, đã cungcấp những thông tin về những vấn đề lý luận và thực tiễn của vấn đề giới và phong trào nữ quyền; trình bày quan điểm về giới và con đường giải phóng phụ nữ

Lê Ngọc Văn, Trần Hàn Giang, Mai Huy Bích với công trình Nghiên cứu

gia đình lý thuyết nữ quyền, quan điểm giới, Nxb Khoa học Xã hội, 2006, đã giới

giới; các quan điểm về giới trong nghiên cứu gia đình và việc vận dụng lý thuyết

nữ quyền, lý thuyết giới vào nghiên cứu gia đình ở Việt Nam

Nhóm thứ ba là các công trình nghiên cứu về lịch sử Việt Nam, đặc biệt

là lịch sử các phong trào phụ nữ, các tổ chức phụ nữ ở Việt Nam thời hiện đại, trong đó đề cập đến vai trò của Hồ Chí Minh với tư cách là người lãnh đạo có ảnh hưởng lớn đến sự ra đời và quá trình vận động của các phong trào, các tổ chức này Có thể nêu ra một số công trình tiêu biểu như:

Lê Thị Nhâm Tuyết với công trình Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại,

Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1973, đã giới thiệu về phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử, từ buổi ban đầu trải qua chế độ phong kiến đến phong trào cách mạng hiện đại Trong phần dành cho lịch sử hiện đại, tác giả lần lượt giới thiệu phụ nữ Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử được bắt đầu với năm đầu tiên của chế độ dân chủ cộng hòa

Lê Thi với công trình nghiên cứu Bác Hồ với phong trào phụ nữ Việt

Nam, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1982, đã phân tích tư tưởng, quan điểm của Hồ

Chí Minh về con đường giải phóng phụ nữ ở Việt Nam, đồng thời làm nổi bật tinh thần nhân đạo cao cả của Người đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, trong đó có giải phóng phụ nữ

Lê Thi, Đỗ Thị Bình với công trình Mười năm bước tiến bộ của phụ nữ

Việt Nam (1985-1995), Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1997, đã đề cập đến những nét

chung về phụ nữ Việt Nam giai đoạn 1985-1995 như: các vấn đề về việc làm, giáo dục, sức khoẻ, vai trò xã hội của phụ nữ, hôn nhân và gia đình, pháp luật và

tệ nạn xã hội

Lê Thi với công trình Phụ nữ Việt Nam bước vào thế kỷ XXI, Tạp chí

Cộng sản, số 20/2000, đã giới thiệu về hình ảnh, vai trò, đặc điểm truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong tiến trình lịch sử phát triển đất nước: phụ

nữ Việt Nam từ khi có Đảng, mười lăm năm đổi mới cùng đất nước, phụ nữ Việt Nam bước vào thế kỷ XXI

Nguyễn Đức Hạt với công trình Nâng cao năng lực lãnh đạo của cán bộ

nữ trong hệ thống chính trị, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2009, đã đưa ra

những luận cứ khoa học, thực tiễn về việc nâng cao vị trí, vai trò, năng lực lãnh đạo của cán bộ nữ, tăng cường sự tham gia lãnh đạo, quản lý của phụ nữ trong

hệ thống bộ máy đảng, nhà nước và các tổ chức đoàn thể ở nước ta trong tình hình mới

Các công trình nghiên cứu đã nêu đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ, thực trạng giải phóng phụ nữ và những vấn đề đặt ra, v.v Những kết quả nghiên cứu của các nhóm

đề tài nói trên có giá trị gợi mở và tham khảo rất hữu ích đối với chúng tôi khi triển khai đề tài luận văn của mình Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có những công trình nghiên cứu chuyên sâu đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và việc vận dụng tư tưởng đó để nhận diện và giải quyết những vấn đề đặt ra trong sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở Việt Nam hiện nay

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và vận dụng tư tưởng đó vào việc nhận thức thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp giải phóng phụ nữ nước ta hiện nay

Để đạt được mục tiêu đã nêu chúng tôi xác định cần phải thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Một là, làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

- Hai là, làm rõ thực trạng giải phóng phụ nữ ở nước ta thời kì đổi mới

từ góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh

- Ba là, đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ; thực trạng và giải pháp giải phóng phụ nữ trong bối cảnh nước

ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ trên cơ sở các tác phẩm của Hồ Chí Minh được công bố trong Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995-1996

Nghiên cứu thực trạng giải phóng phụ nữ ở nước ta từ năm 1986 đến nay

Tư liệu phục vụ nghiên cứu là các xuất bản phẩm trong nước có liên quan đến đề tài luận văn

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận văn là những quan điểm của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phụ nữ và giải phóng phụ nữ

Mác-5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như: phân tích

và tổng hợp, khái quát hoá và trừu tượng hoá, từ trừu tượng đến cụ thể, lôgic

và lịch sử, hệ thống - cấu trúc, đối chiếu so sánh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn phân tích và trình bày hệ thống quan điểm Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ; thực trạng và một số giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở nước ta hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng là tài liệu tham khảo phục vụ việc hoạch định đường lối, chính sách có liên quan đến giải phóng phụ nữ Đây cũng là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có hai chương, năm tiết

Chương 1 MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ

1.1.QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ

1.1.1 Vai trò của phụ nữ trong gia đình

Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của Đảng và của nhân dân ta, là nhà tư tưởng lớn của thời đại Tư tưởng của Người là một hệ thống quan điểm về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Sự nghiệp của Người bắt đầu từ con người và cũng trở về với con người Người khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng và vì quần chúng, trong đó phụ nữ là một lực lượng quan trọng

Hồ Chí Minh từng nói: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt” [41, tr.523] Cũng chính từ quan điểm đó, Người đã đánh giá cao vai trò của người phụ nữ Việt Nam đối với gia đình và xã hội

Gia đình là bức tranh thu nhỏ của xã hội, trong đó bộc lộ đầy đủ và rõ ràng địa vị của người phụ nữ Trong gia đình, người phụ nữ đóng vai trò quan trọng, trách nhiệm của họ là rất lớn: duy trì và phát triển nòi giống, nuôi dưỡng sức người và sức lao động v.v

Theo Hồ Chí Minh, vai trò của người phụ nữ trong gia đình và ngoài xã hội là thống nhất, bổ sung cho nhau Vai trò của người phụ nữ trong xã hội được bắt nguồn từ chính vai trò của họ trong gia đình Tạo hóa đã ban cho người phụ nữ chức năng sinh đẻ và nuôi dạy con cái, chăm sóc và vun trồng những mầm non của đất nước, bảo tồn và phát triển nòi giống Đảm nhận trọng trách thiêng liêng này, trong điều kiện và hoàn cảnh nước ta, người phụ

nữ đã chịu đựng rất nhiều vất vả, cực nhọc nhưng họ cũng tìm thấy ở đó

nguồn hạnh phúc, niềm vui sướng của mình Người phụ nữ đóng vai trò rất lớn trong việc nuôi dạy con cái, là người thầy dạy học đầu tiên và gần gũi nhất của con cái Những lời khuyên nhủ của người mẹ in sâu vào tâm hồn trong trắng của đứa trẻ, để hình thành cá tính, tâm lý riêng Tình cảm yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý chí ham học, ham làm của con người trong tương lai đã bắt nguồn sâu xa từ sự dạy dỗ, từ cách sống và tấm gương của người mẹ

Người mẹ là người giữ gìn, truyền thụ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc cho các thế hệ trẻ Đó là những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như lòng hiếu thảo của con cháu đối với bố mẹ, sự kính trọng người già, lòng yêu thương con trẻ, sự tương trợ đùm bọc nhau Ở đây có công lao to lớn của người mẹ trong việc vun đắp, dạy dỗ con cái

Phụ nữ Việt Nam luôn đầy lòng nhân ái Họ không chỉ quan tâm giáo dục con em của mình mà còn quan tâm giáo dục thế hệ trẻ nói chung Trên thực tế đã có nhiều phụ nữ quan tâm làm tốt công tác giáo dục thế hệ trẻ Là người luôn sâu sát thực tế, Hồ Chí Minh đã sớm khẳng định: “Sự săn sóc dạy

dỗ cũng không chỉ nhằm làm cho con cháu mình khỏe và ngoan, mà phải cố gắng giúp đỡ cho tất cả các cháu đều ngoan và khỏe Về việc này chúng ta có những người gương mẫu như cụ Lê Thị Hoan Cụ Hoan đã có công giáo dục mấy chục cháu xấu trở thành những cháu tốt Nếu tất cả chị em phụ nữ ta đều

cố gắng làm được như cụ Hoan thì chắc chắn con cháu chúng ta sẽ đều ngoan

và tốt” [43, tr.258]

Người phụ nữ không chỉ thực hiện chức năng sinh đẻ, nuôi dạy con cái

mà trong gia đình gánh nặng công việc nhà luôn đè nặng lên họ Chị em không chỉ làm công việc nội trợ, cơm nóng, canh ngọt, mà phải lo chạy đủ gạo ăn cho gia đình, lo giỗ tết, cưới xin, ma chay, v.v Họ đã cần cù, tiết kiệm, giật gấu bá vai, sao cho vừa đủ ăn, làm tròn nghĩa vụ với tổ tiên, với chồng

con, với họ hàng làng xóm Trong điều kiện hoàn cảnh sống còn khó khăn, thiếu thốn, người phụ luôn lo lắng cho gia đình, cho con cái có cơm ăn, áo mặc, được học hành và khỏe mạnh Nỗi lo đó của người phụ nữ, người mẹ, người vợ cũng chính là nỗi niềm day dứt của Hồ Chí Minh Người khẳng định: “Phụ nữ gặp nhiều khó khăn về gia đình, con cái” [40, tr.185] Hồ Chí Minh luôn có sự cảm thông sâu sắc đối với những khó khăn, vất vả của người phụ nữ

Người phụ nữ có ảnh hưởng rất lớn tới hạnh phúc và sự ổn định của gia đình Với vai trò là người vợ hiền, họ luôn là người hiểu chồng, sẵn sàng chia ngọt sẻ bùi, cũng như những đắng cay cùng chồng Trong những năm tháng đất nước có chiến tranh, thấm nhuần lời dạy của Hồ Chí Minh, vì nghĩa lớn

mà gác tình riêng, hàng triệu phụ nữ đã động viên, khuyến khích chồng con ra trận Ghi nhận sự hy sinh và đóng góp to lớn của chị em phụ nữ cho cách mạng, Hồ Chí Minh viết: “Phụ nữ tham gia sản xuất, khuyến khích chồng con

ra mặt trận” [35, tr.438] Không chỉ xung phong sản xuất mà còn “khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải” [38, tr.172] Những lúc chồng con ra đi bảo vệ đất nước, thì người mẹ, người vợ ở nhà bám chặt lấy đồng ruộng, tiếp tục sản xuất, nuôi con cái, bố mẹ già và tiếp lương cho quân đội Chị em phụ nữ đã làm mọi công việc thay chồng con, vì việc nước mà vắng nhà Công lao to lớn của các bà, các mẹ, các chị được Hồ Chí Minh kịp thời thay mặt cả nước ngợi khen và gửi lời cảm ơn:

“Nhân dân ta rất biết ơn các bà mẹ hai miền Nam - Bắc đã sinh đẻ và nuôi dạy những thế hệ anh hùng của nước ta” [44, tr.148]

Đảm đang, cần cù trong lao động, anh hùng bất khuất trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, nhân nghĩa thủy chung trong quan hệ gia đình, xóm làng, đó chính là những nét điển hình tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam từ ngàn xưa để lại Từ đó đến nay, người phụ nữ luôn có mặt trong hầu hết các lĩnh

vực của đời sống xã hội, nhưng họ lại không hề quên trách nhiệm làm vợ, làm

mẹ của mình Người phụ nữ bên cạnh những đóng góp cho xã hội thông qua các công việc chuyên môn của mình còn là nhân tố tích cực, thậm chí quyết định cho một “gia đình tốt” như Hồ Chí Minh từng khẳng định

Song vai trò của người phụ nữ không phải khi nào cũng được nhận thức đầy đủ và được quan tâm phát huy Trong xã hội cũ, người phụ nữ bị coi khinh, bị ngược đãi, bị trói buộc bởi đạo “tam tòng”, bởi tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, không có quyền lực gì trong gia đình, họ bị đối xử bất công, bất bình đẳng, bị bóc lột và bị nô lệ cùng một lúc trong xã hội và trong chính gia đình của họ Họ không chỉ bị bóc lột về thể xác mà còn bị bóc lột về kinh tế,

về tinh thần

Phê phán những tư tưởng lạc hậu kìm hãm, trói buộc người phụ nữ trong xã hội cũ, Hồ Chí Minh luôn đặt vị thế vai trò của phụ nữ ngang hàng với nam giới Người nhất quán tư tưởng giải phóng phụ nữ phải giải phóng toàn diện về kinh tế, chính trị, tư tưởng, xã hội Giải phóng phụ nữ trước hết

là phải giải phóng từ trong gia đình - tế bào của xã hội, thực hiện bình đẳng giới, hôn nhân một vợ, một chồng

Hôn nhân và gia đình, đây là một lĩnh vực mà người phụ nữ có vai trò,

có trách nhiệm rất lớn, đồng thời cũng gặp vô vàn khó khăn vất vả Hồ Chí Minh tuy không có gia đình riêng nhưng Người hiểu và thông cảm sâu sắc với những băn khoăn, lo lắng của người phụ nữ làm bổn phận người vợ, người mẹ trong gia đình và là người lao động trong xã hội Người từng nói: “Có người nghĩ rằng Bác không có gia đình chắc không hiểu gì mấy vấn đề này Bác tuy không có gia đình riêng, nhưng bác có một đại gia đình rất lớn, trong đó là giai cấp công nhân toàn thế giới, là nhân dân Việt Nam Từ gia đình lớn đó Bác có thể suy đoán gia đình nhỏ” [37, tr.281]

Hồ Chí Minh đã có những quan niệm về giải phóng phụ nữ rất sâu sắc thể hiện tính nhân văn, lòng yêu thương con người nói chung và sự quan tâm đặc biệt đối với phụ nữ nói riêng Vấn đề vai trò của người phụ nữ trong gia đình luôn được Người quan tâm coi trọng Người cho rằng: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải chú ý đến hạt nhân cho tốt Tục ngữ ta có câu “thuận vợ, thuận chồng, tát bể Đông cũng cạn” [37, tr.282]

Quan điểm của Hồ Chí Minh hết sức đúng đắn, mới mẻ khi cho rằng muốn thuận vợ, thuận chồng thì lấy nhau phải thực sự yêu thương nhau Chính Người đã nhấn mạnh đến cơ sở chân chính của hôn nhân, sức mạnh tinh thần để xây dựng một gia đình hạnh phúc là tình yêu và sự tôn trọng lẫn nhau giữa nam và nữ

Để bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và xây dựng gia đình kiểu mới bình đẳng, tiến bộ, đấu tranh chống những tư tưởng lỗi thời, lạc hậu kìm hãm trói buộc người phụ nữ Hồ Chí Minh đã tích cực chỉ đạo việc xây dựng Hiến pháp và pháp luật, trong đó có những quy định rõ về quyền bình đẳng của phụ

nữ đối với nam giới Hiến pháp năm 1946, Điều 24 quy định: “Phụ nữ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có quyền bình đẳng với nam giới về các mặt sinh hoạt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và gia đình” [42, tr.224] Luật hôn nhân gia đình đầu tiên, năm 1960, Điều 1 nói: “Nhà nước đảm bảo nam nữ bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ” [42, tr.224]

Luật hôn nhân và gia đình ra đời, theo Hồ Chí Minh, đó là một cuộc cách mạng thật sự bởi vì nó là cơ sở để xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa nam

và nữ Hồ Chí Minh thường xuyên theo dõi nhắc nhở việc thực hiện nghiêm chỉnh Luật hôn nhân và gia đình Người yêu cầu các đoàn thể có trách nhiệm

tuyên truyền cho từng gia đình và toàn thể cộng đồng trong xã hội, đồng thời nhắc nhở chị em phải tìm hiểu, nắm chắc luật làm cơ sở đấu tranh bảo vệ quyền bình đẳng trong gia đình

Theo Hồ Chí Minh, thực hiện sự bình đẳng về giới là: “Một cuộc cách mạng khá to và khó Vì trọng trai khinh gái là một thói quen mấy nghìn năm

để lại Vì nó ăn sâu trong đầu óc của mọi người, mọi gia đình, mọi tầng lớp xã hội, vì thế không thể dùng vũ lực mà đấu tranh” [38, tr.433] Hồ Chí Minh căn dặn: “giải phóng phụ nữ là một cuộc cách mạng phải tiến hành thường xuyên, kiên trì, triệt để, phải thu hút cả xã hội tham gia và làm cách mạng từng người, từng gia đình, đến toàn dân Dù to và khó nhưng nhất định thành công” [38, tr.433] Người nói:

Hội phụ nữ và đoàn thanh niên phải phụ trách tuyên truyền và giáo dục một cách rộng khắp và bền bỉ cho mọi gia đình phải hiểu rõ pháp luật nhà nước và thấm nhuần đạo đức xã hội chủ nghĩa về vấn đề ấy Bà con trong làng xóm và trong hàng phố cần phải có trách nhiệm ngăn ngừa, không để những việc vi phạm như vậy xảy ra Bản thân chị em phải có

ý chí tự cường, tự lập, phải đấu tranh để bảo vệ quyền lợi của mình Đối với những người đã được giáo dục khuyên răn mà vẫn không sửa đổi thì chính quyền cần phải thi hành kỷ luật một cách nghiêm chỉnh [42, tr.226]

Mục đích giải phóng phụ nữ xét đến cùng là thực hiện quyền bình đẳng của phụ nữ so với nam giới Đó phải là bình đẳng thực sự, bình đẳng từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội

Song Hồ Chí Minh đã sớm phát hiện và phê phán tình trạng hiểu việc giải phóng phụ nữ và thực hiện bình đẳng nam nữ theo kiểu “hôm nay anh nấu cơm, rửa bát, quét nhà, hôm sau em quét nhà, nấu cơm, rửa bát” [38, tr.433] Theo Hồ Chí Minh, bình đẳng nam nữ cần được hiểu là công việc của

phụ nữ phải được phân công một cách khoa học, thỏa đáng, phù hợp với sức khỏe, thể chất, tính cách, thiên chức của chị em, nhằm tạo mọi điều kiện cho chị em phát huy được những khả năng, ưu thế của họ trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc và tham gia vào xây dựng phát triển xã hội

Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể trong việc bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và xây dựng gia đình kiểu mới, bình đẳng tiến bộ Người khẳng định:

Từ nay đảng bộ, chính quyền và đoàn thể quần chúng (trước hết là phụ

nữ và thanh niên) cần phải ra sức tuyên truyền Luật hôn nhân và gia đình sâu rộng hơn nữa và phải chấp hành thật nghiêm chỉnh Những thói dã man đánh vợ và ép duyên con cần phải chấm dứt Lợi quyền của phụ nữ cần được thật sự bảo đảm Gia đình là hạt nhân của xã hội Mọi gia đình đều đoàn kết cộng lại thành xã hội đại đoàn kết [42, tr.662]

Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tổ chức đoàn thể phải làm tốt công tác vận động phụ nữ, thực hiện nam nữ bình quyền, chống bạo lực gia đình, bởi nó chính là yếu tố không chỉ cản trở sự phát triển của mỗi gia đình, mà còn cản trở sự phát triển của xã hội

Hồ Chí Minh chủ trương giải phóng phụ nữ khỏi những bất công, tạo mọi điều kiện cho họ thực hiện quyền bình đẳng của mình, trước hết là trong gia đình Điều đó đã tạo động lực cho chị em phụ nữ, thôi thúc họ hăng hái tham gia đóng góp tích cực cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Như vậy, trong quan điểm của Hồ Chí Minh, người phụ nữ sinh ra không phải chỉ để quanh quẩn với những công việc nội trợ trong gia đình, mà

họ còn là thành viên của xã hội, có trách nhiệm giáo dục, đào tạo cho xã hội những người con có đầy đủ sức khỏe, phẩm chất và năng lực Đồng thời họ cũng góp phần hoàn thiện nhân cách, trình độ của nguồn nhân lực xã hội

Thấm nhuần lời dạy của Hồ Chí Minh “gia đình tốt thì xã hội mới tốt”, sứ mệnh của người phụ nữ Việt Nam ngày càng phát huy Với những phẩm chất cao quý và những đóng góp lớn, mỗi người phụ nữ Việt Nam là một nhân tố tích cực trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như Hồ Chí Minh từng mong đợi

1.1.2 Vai trò của phụ nữ trong lao động sản xuất

Phụ nữ không chỉ có vai trò trong gia đình mà còn có vai trò rất lớn trong lao động sản xuất và trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Họ đã tham gia vào các hoạt động lao động sản xuất và đạt được nhiều thành tích cao trong lao động sản xuất Vì vậy, Hồ Chí Minh khẳng định phụ nữ là lực lượng lao động quan trọng trong xã hội, là một trong những đội quân chủ lực tạo ra của cải vật chất làm giàu cho xã hội

Bằng lao động của mình, chị em phụ nữ chẳng những đã góp phần tạo

ra của cải vật chất và tinh thần mà còn tích cực tham gia góp phần to lớn vào công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Chị em phụ nữ đã tạo ra những giá trị vật chất to lớn để đáp ứng nhu cầu gia đình và phục vụ quân đội Trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, chị em phụ nữ không chỉ chiến đấu, phục vụ chiến đấu rất dũng cảm, mà trong sản xuất, họ cũng thể hiện khả năng to lớn là thay mặt nam giới trong nhiều công việc, đảm bảo chăm lo thu vén cho gia đình và cung cấp nhu yếu phẩm cho chiến trường

Trên mặt trận lao động sản xuất, Hồ Chí Minh luôn khẳng định phụ nữ luôn có vai trò rất quan trọng, họ là hậu phương vững chắc cho tiền tuyến, chị

em phụ nữ đã góp phần công sức to lớn của mình trong việc nuôi quân và dân

“ăn no đánh giặc” Người chỉ rõ: “chưa bao giờ có nhiều đoàn phụ nữ Kinh, Mán, Thổ, Nùng đi tiếp tế vận tải đông đảo như vậy, khó nhọc, khổ sở, nguy hiểm, mà vẫn hăng hái, vui vẻ, dũng cảm thật là đáng khâm phục” [38, tr.10]

Để đánh thắng đế quốc Pháp và phát xít Nhật, “tất cả người già, đàn ông, đàn

bà ai cũng tham gia cách mạng hoặc ra mặt trận giết giặc hoặc ở đằng sau trồng trọt ngô, khoai, giúp cho quân lính mình” [36, tr.103] Chính nhờ có phụ nữ quyết tâm lao động sản xuất tạo ra nhiều lương thực để rồi “bộ đội ta kéo đến đâu cũng có dân giúp đỡ, nhất là chị em phụ nữ, họ tranh nhau giúp nấu cơm, gánh nước, giặt áo và quần cho bộ đội” [37, tr.607] Ngoài ra ở địa phương “các chị thi đua nhau tăng gia sản xuất, rủ nhau gửi đồ quý, gạo cho chiến sĩ ở tiền phương, có gì gửi nấy, quà bánh và thư từ” [37, tr.15]

Ghi nhận vai trò của phụ nữ, Hồ Chí Minh khẳng định: “Nam nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản ngại khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến” [38, tr.172] Để phát huy vai trò của phụ nữ,

Hồ Chí Minh luôn quan tâm làm tốt công tác nêu gương Khi nói chuyện với

đại biểu cán bộ, đảng viên tỉnh Hà Tĩnh, năm 1957, Người đã nêu gương về

những phụ nữ luôn đi đầu trong lao động sản xuất mà ngay cả nam giới cũng cần học tập Người nói:

Nữ đồng chí Thiện dù nghèo, có bệnh, vẫn cố gắng xây dựng tổ đoi công trong những chỗ khó khăn (vùng đồng bào công giáo) chịu khổ đi trước, làm trước Đó là gương tốt Chẳng những trong nữ giới mà nam giới cũng cần phải noi theo [40, tr.417]

Vai trò của người phụ nữ được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực lao động sản xuất: trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, cũng như trên các lĩnh vực văn hóa xã hội Về điều này, Hồ Chí Minh khẳng định:

Chị em phụ nữ nông thôn thi đua góp sức hoàn thành tốt cải cách ruộng đất và lập những tổ đổi công tốt Chị em công nhân và công chức thi đua làm tròn nghĩa vụ của mình Chị em trí thức thi đua góp phần vào việc phát triển văn hóa [40, tr.132]

Bằng lao động và thông qua lao động, chị em phụ nữ đã phát huy vai trò làm chủ của mình trong lao động và đã tạo ra giá trị sản phẩm gấp nhiều

lần so với định mức quy định Trong bài Công tác cầu đường, năm 1953, Hồ

Chí Minh đã nêu ra những tấm gương cụ thể về những phụ nữ đạt thành tích cao trong lao động sản xuất Người đã đưa ra những ví dụ cụ thể như: “Đồng chí Mao tăng năng suất hơn gấp năm mức đã định, đồng chí Lý tăng năng suất hơn 3 lần” [39, tr.87]

Có được kết quả trong lao động sản xuất là nhờ sự cố gắng vươn lên, không quản ngại khó khăn vất vả của bản thân phụ nữ Không chỉ công việc gia đình, phụ nữ còn tham gia lao động sản xuất tốt, quản lý tốt Khi nói về những tấm gương phụ nữ vượt khó vươn lên trong lao động sản xuất, Hồ Chí Minh đã nêu ra những ví dụ cụ thể như:

Có nhiều cô như cô Đảng có 4 cháu mọn, chồng là thương binh, đã làm

bí thư chi bộ, ủy viên ban chấp hành phụ nữ xã, ủy viên quản trị kiêm đội trưởng đội lao động mà vẫn làm được 220 ngày công Cô Xịch bận

3 cháu mọn, mỗi năm vẫn làm được 333 ngày công, nhặt được 4 tấn phân bón [42, tr.597]

Hồ Chí Minh luôn tin tưởng vào vai trò và khả năng của phụ nữ Vì vậy, Người luôn quan tâm động viên, khích lệ, phát huy vai trò của chị em phụ nữ trong lao động sản xuất cũng như trong mọi công việc của xã hội Người viết: “Có vài nơi, chị em phụ nữ không quen cày cấy, thậm chí không gánh nổi phân phải đội Đối với điểm này, chị em cần phải cố gắng thi đua với nam giới Đánh giặc là việc nguy hiểm phụ nữ ta đã tỏ ra rất oanh liệt, không lẽ việc cày cấy làm ăn mà chị em lại chịu thua” [41, tr.215]

Với những phụ nữ đạt thành tích cao trong lao động sản xuất đều được

Hồ Chí Minh biểu dương khen ngợi kịp thời Trong bài Nói chuyện với chị em

phụ nữ tỉnh Thanh Hóa, năm 1957, Người biểu dương: “Chị em phụ nữ

Thanh Hóa có tinh thần lao động cần cù, lao động rất tốt Như thế là vừa làm lợi nhà, vừa làm ích nước” [40, tr.401]

Trong Báo cáo tại hội nghị chính trị đặc biệt, năm 1964, Hồ Chí Minh

khẳng định: “Phụ nữ ta đã có thành tích cao trong sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, có nhiều anh hùng chiến sĩ thi đua, đội trưởng đội sản xuất trong các nhà máy, chủ nhiệm hợp tác xã, đội trưởng đội dân quân, bác sĩ, giáo viên… rất giỏi” [43, tr.225]

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, chị em phụ nữ hai miền

đã thực hiện tốt các phong trào thi đua “năm tốt”, “ba đảm đang” Các phong trào này đã có tác dụng to lớn trong việc đẩy mạnh sản xuất phục vụ chiến đấu chống Mỹ, cứu nước Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, phụ

nữ miền Bắc không chỉ thi đua “mỗi người làm việc bằng hai người vì miền Nam ruột thịt”, mà còn thi đua góp phần vào các phong trào “Ba đảm nhiệm”,

“Ba sẵn sàng”, “Đẩy mạnh sản xuất, bảo vệ sản xuất và phục vụ chiến đấu” Những phong trào thi đua đó đã phát huy phẩm chất đạo đức của phụ nữ, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ Hồ Chí Minh khẳng định:

“Phong trào năm tốt” của phụ nữ miền Nam, phong trào “ba đảm đang” của phụ nữ miền Bắc là những phong trào yêu nước nồng nàn và rộng khắp, lôi cuốn đông đảo phụ nữ hai miền thi đua sản xuất, phục vụ chiến đấu, góp phần to lớn vào sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước của toàn dân [44, tr.149]

Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, Hồ Chí Minh thấy và đánh giá rất cao việc có nhiều phụ nữ biết điều khiển máy tiện, máy khoan, máy dệt tối tân; trên các công trường có nữ thanh niên, có các cháu gái biết lái máy xúc, lái xe vận tải; “ở mỏ than Hòn Gai, chị em làm ở Cọc 6, chỉ trong mấy ngày đã nâng mức đẩy xe từ 32 xe lên 335 xe một ca” [42, tr.88] Tổng kết về vai trò của phụ nữ tham gia vào lao động sản xuất xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người chỉ rõ:

Ở nông thôn 60% xã viên hợp tác xã là phụ nữ Có những cô chủ nhiệm hợp tác xã Cô Hoàn là người đầu tiên đã làm được 3000 cân phân, rồi phong trào thi đua lên, nhiều người làm vượt hơn cô Hoàn, có người làm tới 7000 cân Phụ nữ tri thức cũng tham gia dân quân tự vệ, nhiều đội rất khá Phụ nữ tri thức cũng đóng góp nhiều công trong việc xây dựng các vườn trẻ, lớp mẫu giáo và trong các ngành nghề khác Trong phong trào cải tạo xã hội chủ nghĩa chị em buôn bán nhỏ đã tổ chức lại,

đi vào hợp tác và sửa đổi cách làm ăn buôn bán như thực thà, không lấy lãi, khiêm tốn, phục vụ khách hàng, rất đáng khen Chị em tư sản tự mình tiếp thu và khuyên chồng tiếp thu cải tạo và đi vào con đường công tư hợp doanh [42, tr.88]

Đánh giá vai trò của người phụ nữ trong lao động sản xuất, Hồ Chí Minh khẳng định có nhiều tấm gương như “có chỗ ông chủ nhiệm đi bộ đội,

công việc do cháu gái làm, làm lại tốt hơn trước kia” [44, tr.22] Trong Bài

nói chuyện tại Hội nghị cán bộ cao cấp, năm 1966, Người khẳng định: “Nói

chung, các cháu gái rất hăng Ví dụ: đi chặt gỗ, việc ấy nặng nhọc, lúc hăng các cháu làm được hết; hay đi đắp đường, chỗ núi non khó khăn, các cháu cũng làm được” [44, tr.22]

Đặc biệt trong sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước, Hồ Chí Minh đã kịp thời biểu dương những đóng góp của phụ nữ có những tiến bộ lớn, nhất là các cháu thanh niên gái đã trở thành công nhân, tổ trưởng chiến sĩ thi đua ở các xí nghiệp như mỏ thiếc Cao Bằng, khu gang thép Thái Nguyên…Trong

điện gửi Đại hội phụ nữ Ba đảm đang, năm 1966, Hồ Chí Minh viết: “Bác vui

lòng thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ thân ái gửi lời khen ngợi các chị em phụ nữ ba đảm đang” [44, tr.38]

Không chỉ công nhận và đánh giá cao thành tích công lao to lớn của phụ nữ trong lao động sản xuất, Hồ Chí Minh còn căn dặn chị em phụ nữ:

“Để xứng đáng là người làm chủ nước nhà, chị em phải gia sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, làm tốt nhiệm vụ với nhà nước, xung phong trong việc xây dựng đời sống mới, phải đẩy mạnh tăng gia sản xuất” [40, tr.410]

Hồ Chí Minh căn dặn: “Phụ nữ công nhân cần tích cực tham gia quản

lý thật tốt nhà máy, công trường Phụ nữ nông dân cần hăng hái tham gia phong trào đổi công, hợp tác, gặt tốt vụ mùa, chuẩn bị tốt vụ chiêm năm tới Các tầng lớp phụ nữ ở thành phố cần chấp hành tốt chính sách của Đảng và Chính phủ Chị em làm nghề buôn bán cần giữ đức tính thật thà, đúng đắn” [41, tr.238]

Không chỉ căn dặn động viên phụ nữ, Hồ Chí Minh còn nhắc nhở Đảng, Chính phủ các cấp “muốn có nhiều sức lao động để sản xuất thì phải giải phóng sức lao động của phụ nữ” [41, tr.523] Để cho mọi phụ nữ phát huy hết khả năng lao động sáng tạo của mình, Người khẳng định: “phải đặc biệt chú ý đến sức lao động của phụ nữ Phụ nữ là đội quân lao động rất đông Phải giữ gìn sức khỏe cho phụ nữ để chị em tham gia sản xuất được tốt” [44, tr.194]

Hồ Chí Minh khẳng định chị em phụ nữ không chỉ có vai trò trong các lĩnh vực lao động sản xuất ra của cải vật chất mà còn có vai trò rất lớn trong việc sáng tạo ra các giá trị văn hóa tinh thần Theo Hồ Chí Minh, nếu trong xã hội phong kiến, phụ nữ chỉ là những người làm các công việc lao động chân tay, việc học hành, lao động trí óc là thuộc về nam giới thì trong công cuộc xây dựng xã hội mới, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, chị em phụ nữ ngày càng tham gia vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có các lĩnh vực văn hóa - xã hội

Sau cách mạng Tháng Tám, một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cách mạng được Hồ Chí Minh xác định là phải “diệt giặc dốt”, nâng cao trình độ văn hóa cho nhân dân Cũng chính ngay từ những ngày đầu

của cách mạng mới thành công, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rất rõ vai trò của phụ

nữ trong việc tham gia vào đấu tranh “diệt giặc dốt” Người khẳng định:

“Trong phong trào phát triển bình dân học vụ, phụ nữ chiếm một phần rất lớn trong số người dạy cũng như trong số người học” [38, tr.432]

Hồ Chí Minh luôn đáng giá rất cao vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực

giáo dục và trong nghiên cứu khoa học Tại Đại hội giáo dục phổ thông toàn

quốc, năm 1956, Hồ Chí Minh khẳng định: “Sau này công tác giáo dục phần

nhiều phải do phụ nữ đảm nhiệm” [40, tr.137]

Từ việc đánh giá cao vai trò của phụ nữ trong lao động sáng tạo ra các giá trị văn hóa tinh thần, Hồ Chí Minh luôn quan tâm thực hiện quyền bình đẳng của phụ nữ với nam giới về các sinh hoạt văn hóa, khẳng định phụ nữ có quyền học tập, quyền tự do nghiên cứu khoa học, sáng tác văn học, nghệ thuật

và tất cả các hoạt động văn hóa khác

Có thể nói, ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đào tạo phụ

nữ để họ trở thành những người công dân vừa biết lao động chân tay vừa biết lao động trí óc, tạo mọi điều kiện để phụ nữ học văn hóa, nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, nâng cao trình độ, vươn lên làm chủ bản thân và làm chủ xã hội Với sự quan tâm và chỉ đạo sâu sắc của Hồ Chí Minh, tỉ lệ lao động nữ ngày càng tăng lên trong tất cả các ngành nghề Chị em phụ nữ đã ngày càng hăng hái tham gia lao động sản xuất ra nhiều giá trị vật chất và tinh thần, góp phần

to lớn vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước

1.1.3 Vai trò của phụ nữ trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm

Hồ Chí Minh là người sớm thấy và luôn quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc Vì vậy, trong tổng số những bài nói, bài viết, Hồ Chí Minh có đến gần 100 bài nói đến vai trò và những đóng góp của phụ nữ vào trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc

Từ thực tiễn đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, cũng như thực tiễn cách mạng của nhiều nước trên thế giới, Hồ Chí Minh khẳng định:

“xem trong lịch sử cách mệnh, chẳng có lần nào là không có đàn bà, con gái tham gia, không thể có một lực lượng cách mạng mạnh mẽ, nếu không có phụ

nữ tham gia” [33, tr.288]

Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nhận thấy một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam là sự tham gia của phụ nữ Người khẳng định: “An Nam cách mệnh cũng phải có

nữ giới tham gia mới thành công” [34, tr.289] Theo Người, “phụ nữ ta chẳng tầm thường, đánh Đông, dẹp Bắc làm gương để đời” [35, tr.222]

Trong thời kì hoạt động bí mật, “nhiều chị em đã giác ngộ tham gia hoạt động cách mạng rất dũng cảm, mặc dầu muôn ngàn nguy hiểm, gian khổ, rất nhiều chị em đã bảo vệ cách mang rất gan góc Thời kì đó, ở Việt Bắc, “đã

có rất nhiều chị em phụ nữ các dân tộc thiểu số không những vượt ngàn gian khổ, mà còn gạt bỏ cả mê tín, để bảo vệ cách mạng và cán bộ hoạt động cách mạng” [42, tr.87] Hồ Chí Minh khẳng định phụ nữ nước ta đã có nhiều đóng góp cho cách mạng, có nhiều tiến bộ như chị Nông Thị Trưng ở Cao Bằng đã từng nuôi giấu cán bộ cách mạng, chị Má Thị Phảy ở Lạng Sơn đã bất chấp nguy hiểm, nhiều lần vượt biên giới làm liên lạc cho cách mạng, rồi những tấm gương anh dũng hy sinh của chị Nguyễn Thị Minh Khai, chị Võ Thị Sáu…

Cách mạng Tháng Tám thành công, đất nước giành độc lập chưa được bao lâu thì nhân dân ta lại một lần nữa đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược Trong những năm kháng chiến, có rất nhiều phụ nữ đã bất chấp mọi hy sinh gian khổ, che giấu, canh gác, bảo vệ cán bộ cách mạng Các mẹ, các chị

đã đào hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ “từ lúc tóc còn xanh, đến khi phơ phơ đầu bạc” vẫn giữ vững lòng thủy chung sắt son với cách mạng, nhiều chị em

làm giao liên, liên lạc, anh dũng, gan dạ vượt qua các đồn bốt, mạng lưới do thám dày đặc của địch, chuyển thư từ, công văn một cách an toàn, nhiều chị kiên trì, len lỏi trong thôn xóm để xây dựng cơ sở, gây dựng phong trào cách mạng, vận động binh sĩ địch về với cách mạng Trong các chiến dịch, phụ nữ

đi dân công, chở lương thực, đạn dược, làm đường, 2/3 số dân công là phụ nữ Mặc dầu bị địch khủng bố dữ dội, nhưng chị em vẫn giữ vững tinh thần, động viên nhau làm tròn nhiệm vụ

Hồ Chí Minh đã ghi nhận những đóng góp to lớn của phụ nữ trong kháng chiến Người ca ngợi tinh thần dũng cảm chiến đấu không quản nguy hiểm, khó khăn của các nữ du kích như thành tích của hàng vạn phụ nữ Kinh, Tày, Nùng, Mán, Mèo xông pha lửa đạn để giúp đỡ bộ đội trong mọi việc Nhiều bà cụ ngoài bảy, tám mươi tuổi chẳng những xung phong đi dân công

mà còn thách thi đua với các cụ ông và con cháu Để phát huy vai trò của phụ

nữ và của toàn dân tộc trong kháng chiến, Người đã đưa ra những ví dụ rất cụ thể như: “Bà cụ Năm (Cao Bằng) 83 tuổi xung phong đi sửa đường, cán bộ khuyên bà cụ nghỉ thì cụ đã nói “Càng già càng phải giúp kháng chiến, sửa đường cho bộ đội đi cho mau, giết cho nhiều giặc, thắng cho nhiều trận” [38, tr.473]

Hồ Chí Minh rất xúc động trước tình yêu thương chiến sĩ của các bà, các cụ trong Hội mẹ chiến sĩ ở các địa phương Theo Người, “các bà mẹ chiến

sĩ và các chị em giúp thương binh đã hòa lẫn lòng yêu nước, yêu cách mạng, yêu chiến sĩ thành một mối yêu thương không bờ bến, mà giúp đỡ chiến sĩ và chăm sóc thương binh như con em ruột thịt của mình” [38, tr.431] “Ở các vùng tạm chiến, các mẹ chẳng khác gì các “nữ thần hộ mệnh” đã bảo vệ cho các chiến sĩ hoạt động bí mật Việc làm của các bà, các mẹ thật đáng khâm phục” [38, tr.407] Người đã tỏ lòng biết ơn sâu sắc các cụ đã thương yêu săn sóc các chiến sĩ như con cháu ruột thịt và nhắc nhở các chiến sĩ phải hiếu với

Trong cuộc kháng chiến trường kì gian khổ đã có hàng ngàn tấm gương phụ nữ hi sinh anh dũng, bị địch bắt tra tấn dã man, móc mắt, tróc thịt, hủy hoại cơ thể nhưng các chị vẫn giữ vững tấm lòng son sắt với Đảng, với cách mạng, hy sinh anh dũng trước kẻ thù Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở

“chúng ta có hòa bình vì đã có bao nhiêu gương đấu tranh hy sinh anh dũng

của toàn dân ta, toàn Đảng ta, trong đó có phụ nữ ta” [37, tr.88] Trong Thư

gửi phụ nữ nhân dịp kỷ niệm Hai Bà Trưng và ngày Quốc tế phụ nữ, năm

1952, Người viết:

Tôi kính cẩn nghiêng mình trước linh hồn các nữ liệt sĩ đã hy sinh cho

Tổ quốc…Tôi kính chào các bà mẹ có con trong bộ đội và các bà mẹ cùng vợ con các liệt sĩ Trong cuộc kháng chiến to lớn của dân tộc ta, phụ nữ ta đang gánh vác một phần quan trọng [38, tr.431]

Ngày 8/3/1952, khi cuộc kháng chống thực dân Pháp của nhân dân ta bước vào giai đoạn quyết liệt, nhân ngày Quốc tế phụ nữ, Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho chị em phụ nữ trong nước và chị em kiều bào ngoài nước, trong đó có đoạn:

Hai Bà Trưng đã để lại cho phụ nữ Việt Nam một truyền thống vẻ vang

là dũng cảm kháng chiến Liên đoàn phụ nữ dân chủ quốc tế giúp phụ

nữ Việt Nam bồi dưỡng truyền thống ấy, hăng hái đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc xâm lược Phụ nữ Việt Nam đã xứng đáng là con cháu của Hai Bà Trưng và là lực lượng trong quốc tế phụ nữ [38, tr.431] Khi nước ta bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, một đế quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự kĩ thuật rất mạnh, một cuộc chiến đấu hết sức gay go

và quyết liệt, đáp lại lời kêu gọi của Hồ Chí Minh, phụ nữ ta ra sức phát huy hơn nữa truyền thống dũng cảm, đảm đang, cùng toàn quân, toàn dân bảo vệ độc lập tự do cho Tổ quốc, đưa sự nghiệp chống Mỹ cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn, chị em phụ nữ đã tỏ rõ sức mạnh và khả năng của mình trên mọi lĩnh vực

Ở Miền Nam, chị em phụ nữ đã trở thành lực lượng đông đảo trong các cuộc đấu tranh cách mạng: kiên trì, bền bỉ, ngoan cường, những đội quân tóc dài đã gan dạ xông pha, bất chấp gian khổ, đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ, biến những buổi tối tố cộng của địch thành những buổi tố cáo, vạch trần âm mưu, tội ác của bọn tay sai Hồ Chí Minh rất tự hào về những thành tích của chị em phụ nữ miền Nam Người viết:

Miền Nam anh hùng có đội quân đấu tranh chính trị gồm hàng vạn chiến sĩ toàn là phụ nữ Họ rất mưu trí và dũng cảm làm cho địch phải khiếp sợ và gọi đó là “đội quân tóc dài” Phó tư lệnh giải phóng quân là

cô Nguyễn Thị Định Cả thế giới chỉ có ta có vị tướng gái như vậy Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta [44, tr.149]

Ở miền Bắc, chị em phụ nữ đã hăng hái thi đua thực hiện phong trào

“Ba đảm đang” chống Mỹ, cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội Chị em vừa chiến đấu, vừa sản xuất, chi viện sức người, sức của cho miền Nam, làm tròn vai trò là hậu phương vững chắc cho cả nước Hồ Chí Minh đã nhiều lần gửi thư khen gợi phụ nữ miền Bắc đã chiến đấu dũng cảm bắn rơi nhiều máy bay địch, bắn cháy nhiều tàu chiến Mỹ, cùng nhiều thành tích chiến đấu khác Người khẳng định:

Trong phong trào thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước, nhiều cháu thanh niên gái Vĩnh Linh vừa sản xuất giỏi, vừa chiến đấu giỏi, tổ cầu đường Trần Thị Lý ở Quảng Bình và tiểu đội 9, đại đội 814 đã đảm bảo tốt giao thông dưới làn bom đạn, đội quân gái ở Nam Ngạn đã góp phần bắn đươc nhiều máy bay giặc Mỹ, v.v [44, tr.149]

Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò của các bà mẹ đã anh dũng che chở cho bộ đội, khuyến khích chồng, con đi chiến đấu, cắn răng chịu đựng những mất mát đau thương Người nói:

Các bà mẹ chiến sĩ đã khuyến khích con cháu mình vào bộ đội đánh giặc cứu nước Ngoài ra, ân cần, nuôi nấng, giúp đỡ và bảo vệ cán bộ

và chiến sĩ khác như con cháu của mình Như bà mẹ Suốt ở Quảng Bình đã xông pha bom đạn, không sợ sóng to, gió lớn, suốt ngày đêm chèo thuyền đưa bộ đội qua sông để chiến đấu Bà mẹ Cần người Thái

ở Sơn La có 6 người con thì 2 con đi bộ đội, 4 vào du kích, bản thân mẹ cũng hăng hái vào bạch đầu quân Bà mẹ Đích ở Thái Bình đã cho cả 4 đứa con trai và 1 người con rể vào bộ đội Bản thân bà mẹ vừa lo việc nhà cho các con, vừa hăng hái giúp đỡ gia đình chiến sĩ Mẹ Đích rất tự hào là cả nhà gồm có 4 con trai, 2 con gái, 1 con rể đều vẻ vang được tham gia Đảng lao động Việt Nam [44, tr.149]

Đánh giá công lao to lớn của chị em phụ nữ, Hồ Chí Minh khẳng định:

“như thế là từ xưa tới nay, từ Nam đến Bắc, từ trẻ đến già, phụ nữ Việt Nam thật là anh hùng” [44, tr.159], hay “mỗi khi nước nhà gặp nguy nan, thì phụ

nữ ta đều hăng hái đứng lên góp phần xứng đáng của mình và sự nghiệp giải phóng dân tộc [44, tr.148]

Hồ Chí Minh luôn khẳng định lực lượng phụ nữ là một bộ phận không thể tách rời của cách mạng, một trong những nhân tố quan trọng bảo đảm mọi thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân Người đã tặng phụ nữ Việt Nam 8 chữ vàng: “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”

Hồ Chí Minh khẳng định: “Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ” [38, tr.432] Đó cũng là lời khẳng định vị trí, vai trò của phụ nữ trong sự nghiệp xây dựng đất nước

Như vậy, cùng với nam giới, phụ nữ đã tích cực tham gia đấu tranh chống giặc ngoại xâm Đây là truyền thống của phụ nữ Việt Nam Như Hồ

Chí Minh đã chỉ rõ: vai trò của phụ nữ không chỉ thể hiện ở lòng căm thù giặc ngoại xâm, động viên và hy sinh để chồng con yên tâm cầm súng ra mặt trận,

mà còn trực tiếp tham gia cầm súng đánh giặc, họ đã có nhiều hy sinh, đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giành và giữ độc lập chủ quyền dân tộc

1.1.4 Vai trò của phụ nữ trong quản lý nhà nước

Hồ Chí Minh là người luôn quan tâm phát huy vai trò của người phụ nữ trong các công việc quản lý nhà nước Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ (3/9/1945), Hồ Chí Minh nói: “Tất cả công dân trai gái 18 tuổi đều

có quyền ứng cử và bầu cử” [36, tr.8] Ngày 1/6/1946, lần đầu tiên trong lịch

sử nước ta, phụ nữ được cầm lá phiếu trực tiếp bầu những người có đức, có tài đại diện cho mình vào trong chính quyền cách mạng Đây cũng là lần đầu tiên, phụ nữ Việt Nam được thực hiện quyền công dân của mình

Ngay sau tổng tuyển cử, Hồ Chí Minh đã giới thiệu vào Quốc hội khóa

I Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một số chị em tiêu biểu như giáo sư Nguyễn Thị Thục Viên, bà Tôn Thị Quế Từ đó đội ngũ cán bộ nữ tham gia vào các cơ quan lãnh đạo từ cấp Trung ương đến cơ sở ngày càng nhiều, đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước

Hồ Chí Minh rất quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trong đó có cán bộ nữ, bố trí cán bộ nữ vào các cương vị lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ở các cấp, các ngành và do đó, tỉ lệ phụ nữ tham gia vào các công việc quản lý ngày càng nhiều Hồ Chí Minh khẳng định sau khi nước nhà giành được độc lập, phụ nữ Việt Nam đã tiến bộ rõ về mọi mặt, tiến bộ rõ rệt nhất là phụ nữ tham gia chính quyền ngày càng nhiều, dưới chế độ mới, chị

em phụ nữ đã được bình quyền về kinh tế, chính trị, văn hóa Năm 1960,

trong bài Nói chuyện tại hội nghị các đại biểu phụ nữ tham gia công tác chính

quyền toàn miền Bắc, Người nói: “Số phụ nữ tham gia công tác tại các cơ

quan trung ương là 5000 người, ở huyện, xã là hơn 16000 người và ở các tỉnh

có hơn 330 người, đặc biệt trong quốc hội khóa II, có 53 đại biểu là nữ” [42, tr.184]

Sớm nhận thấy tiềm năng của phụ nữ, Hồ Chí Minh khẳng định: “Dưới chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, người phụ nữ dũng cảm có thể hoàn thành mọi nhiệm vụ của người đàn ông dũng cảm có thể làm, dù nhiệm vụ ấy đòi hỏi rất nhiều tài năng và nghị lực” [43, tr.97]

Theo Hồ Chí Minh, chị em phụ nữ không thua kém nam giới trong mọi lĩnh vực nếu như họ được tạo điều kiện thuận lợi Người nói: “Trong hàng ngũ vẻ vang những anh hùng quân đội, anh hùng lao động, chiến sĩ thi đua và lao động tiên tiến đều có phụ nữ” [43, tr.256]

Trong các họat động văn hóa - xã hội, chị em phụ nữ cũng đã không ngừng học tập, nâng cao trình độ Theo Hồ Chí Minh, “chính từ những cố gắng trong học tập nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ mà hàng vạn phụ nữ đã trở thành chuyên gia các ngành và là cán bộ lãnh đạo, làm giám đốc và phó giám đốc các xí nghiệp, chủ nhiệm hợp tác xã nhà nước, chủ tịch ủy ban hành chính, bí thư chi bộ Đảng” [44, tr.149], “có người gánh vác những trách nhiệm nặng như làm thẩm phán, chánh án” [42, tr.184]

Chị em phụ nữ còn vận động cùng nhau tham gia công tác xã hội như xây dựng nhà trẻ, trường mẫu giáo, xây dựng công viên, tham gia tết trồng cây…Hồ Chí Minh vui mừng vì ngày càng nhiều phụ nữ tham gia quản lý nhà nước Người rất tự hào khi: “Phó Tổng tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định Cả thế giới chỉ có nước ta có vị tướng quân gái như vậy, thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta” [44, tr.149]

Hồ Chí Minh rất vui mừng khi trong Quốc hội, trong hội đồng nhân dân các cấp, trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, trong các đơn vị sản xuất, trường học, bệnh viện, tỉ lệ cán bộ nữ làm việc ngày càng nhiều Năm 1949,

trong Thư gửi đồng bào Nghệ An, Hồ Chí Minh viết: “Tôi rất vui lòng rằng xã

nào cũng có phụ nữ tham gia hội đồng nhân dân Phụ nữ tham gia chính quyền nhiều hơn và thiết thực hơn” [37, tr.673] Người đưa ra nhiều tấm gương phụ nữ điển hình trong công tác quản lý như: “Cô Nguyễn Thị Hoa ở Hòa Bình là ủy viên tỉnh, cô Bùi Thị Na, Hoàng Thị Viện là chủ nhiệm hợp tác xã giỏi Lộ Thênh Sùi là chủ tịch ủy ban hành chính xã kiêm bí thư chi bộ” [43, tr.214]

Hồ Chí Minh đã phân tích, so sánh về sự tiến bộ, trưởng thành của phụ

nữ trong chế độ mới với những thời kỳ trước đây Trong Bài nói chuyện tại

hội nghị các đại biểu phụ nữ tham gia công tác chính quyền miền Bắc, Người

nói: “có so sánh hoàn cảnh phụ nữ ta bây giờ và phụ nữ ta trước khi giải phóng, chúng ta mới thấy rõ từ ngày nước ta được giải phóng đến nay, phụ nữ đều tiến bộ rõ rệt về kinh tế, văn hóa, xã hội Nhưng trong một tiến bộ rõ rệt nhất là phụ nữ hiện nay tham gia chính quyền ngày càng nhiều” [42, tr.184]

Tin tưởng vào khả năng to lớn của phụ nữ, động viên và khuyến khích kịp thời, Hồ Chí Minh nói: “Hiện nay có nhiều phụ nữ tham gia công tác lãnh đạo ở cơ sở Nhiều người công tác rất giỏi Có cháu làm chủ nhiệm hợp tác xã toàn thôn, không những hăng hái mà còn làm tốt” [44, tr.208] Người nhận thấy ở phụ nữ một phẩm chất mà ở nam giới nhiều khi không có được là “các cháu gái ở các hợp tác xã thường có nhiều ưu điểm: ít mắc tệ nạn tham ô, lãng phí, không hay chè chén, ít hống hách mệnh lệnh như một số cán bộ nam” [44, tr.208] Theo Người, ưu điểm này của người phụ nữ xuất phát từ tâm lý, đức tính tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam là cẩn thận, chu đáo, tiết kiệm trong tiêu dùng, gần gũi và hòa mình vào phong trào quần chúng Nếu được

bố trí đúng công việc chị em phụ nữ sẽ có điều kiện để phát triển năng lực của mình Vì thế khi bàn đến việc bầu chủ nhiệm hợp tác xã, Người đề nghị bầu nhiều phụ nữ vào cương vị này bởi phụ nữ làm việc đâu có đánh chén, chủ nhiệm nữ thật thà, phải đưa nhiều phụ nữ tham gia làm chủ nhiệm

Như vậy, theo Hồ chí Minh, cũng như nam giới, phụ nữ có thể đảm nhiệm và hoàn thành tốt những công việc lớn của đất nước, của cách mạng, có khả năng tham gia làm tốt các công việc quản lý Với quan niệm như vậy, Người luôn quan tâm đến vị trí, vai trò của phụ nữ trong các tổ chức của hệ thống chính trị, mong muốn ngày càng nhiều chị em tham gia công tác trong các cấp ủy Đảng, chính quyền cũng như trong các tổ chức quần chúng do Đảng tổ chức và lãnh đạo

1.2 QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ

1.2.1 Trong xã hội phụ nữ còn chưa được giải phóng hoàn toàn

Ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã nhận thấy người phụ nữ luôn phải chịu nhiều thiệt thòi bất công trong gia đình và xã hội Trong xã hội cũ, phụ

nữ thường bị coi thường, bị coi khinh và bị ngược đãi Thậm chí ngay cả khi cách mạng Tháng Tám đã thành công, trong xã hội vẫn còn có tình trạng phụ

nữ bị phân biệt đối xử bất bình đẳng

Trong xã hội cũ, xã hội phong kiến, phụ nữ nói chung không được tôn trọng trong gia đình cũng như ở ngoài xã hội Về điều này, Hồ Chí Minh viết:

“Dưới chế độ phong kiến và thực dân phụ nữ bị áp bức tàn tệ Ngoài xã hội họ

bị xem khinh như nô lệ Trong gia đình họ bị kìm hãm trong xiềng xích tam tòng” [42, tr.661] Có thể nói, dưới chế độ phong kiến, người phụ nữ bị áp bức bóc lột, bị khinh rẻ, ngược đãi đến mức mất cả tư cách làm người, quyền hành quốc gia tập trung vào tay vua, trong gia đình thì tập trung vào tay người đàn ông Hơn thế nữa, giai cấp phong kiến còn duy trì đạo “tam tòng”, “tứ đức” Công bằng mà nói, những giá trị đạo đức này có nhiều điểm tích cực đối với người phụ nữ trong việc tu dưỡng, rèn luyện để làm tốt chức năng của người mẹ, người vợ trong gia đình Song, dưới chế độ phong kiến đạo “tam tòng”, “tứ đức” lại là công cụ của giai cấp thống trị, của người đàn ông để áp bức tinh thần đối với phụ nữ

Nhà nước phong kiến còn dùng luật pháp để giam hãm, đày đọa, trừng phạt những người phụ nữ muốn thoát khỏi những vòng trói buộc trên, dồn người phụ nữ vào cuộc sống chật hẹp với đạo tam tòng, biến họ thành những

nô lệ trong chính gia đình mình Chẳng hạn Nhà Lý có tục bắt cung nữ chết theo vua hoặc hoàng hậu bằng cách đưa họ lên hỏa thiêu Nhà Trần cho phép đàn ông nếu có vợ ngoại tình được coi vợ như nô tỳ và được phép cầm bán Nhà Hồ quy định, nếu binh sĩ ra trận mà nhút nhát thì vợ, con, điền sản phải xung công Tồn tại suốt mấy nghìn năm lịch sử, tư tưởng phong kiến đã làm cho bao nhiêu thế hệ phụ nữ Việt Nam bị đẩy xuống tận cùng của sự áp bức bóc lột và bị đối xử tàn bạo

Chủ nghĩa tư bản ra đời, trong “Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền”

của cách mạng Pháp có tuyên bố: “Người ta sinh ra được tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn được tự do bình đẳng về quyền lợi” Chủ nghĩa tư bản thừa nhận quyền nam nữ bình đẳng, người phụ nữ được học hành làm việc như nam giới, quyền tự do kết hôn Nhưng trên thực tế, người phụ nữ trong xã hội

tư bản phải chịu đựng một nghịch lý: vai trò được tuyên bố thì lớn nhưng trên thực tế, trong suốt một thời gian dài, địa vị của họ lại thấp hèn cả trong gia đình lẫn ngoài xã hội, họ luôn chịu cảnh bất bình đẳng với nam giới, bị bóc lột, bị tha hóa

Ở Việt Nam, dưới chế độ thực dân, phụ nữ bị áp bức, bóc lột nặng nề

Họ không được hưởng những thành quả lao động do bàn tay, khối óc của mình làm ra Công lao của họ rất lớn nhưng họ không có vị trí xứng đáng nào trong xã hội Chủ nghĩa thực dân đã không từ một hành động bạo ngược nào

để áp bức, bóc lột phụ nữ Chị em phụ nữ bị coi như súc vật, bị đánh đập, bị hành hạ, bị bóc lột một cách thê thảm Cùng một công việc làm như nhau nhưng tiền lương của phụ nữ bao giờ cũng thấp hơn nam giới Sinh đẻ là chức năng của phụ nữ, nhưng khi chị em sinh đẻ lại không được nghỉ, thậm chí có

nguy cơ mất việc làm Chị em còn phải nộp sưu cao, thuế nặng, phải mua rượu và thuốc phiện, nếu không có tiền mua thì phải đi tù

Dưới chế độ thực dân, chị em phụ nữ luôn bị hành hạ và bị làm nhục Bọn thực dân cho mình có quyền chửi mắng, đánh đập phụ nữ ở bất cứ chỗ nào chúng muốn Chúng đã dùng mọi thủ đoạn dã man đối với chị em phụ nữ như phải mang nặng gông xiềng đi quét đường vì không nộp thuế; bị bắt giam

vì tội “vi phạm luật thương chính” (không mua rượu và thuốc phiện) Có nơi bọn quan cai trị còn dùng cả những hình phạt đau đớn nhất đối với phụ nữ như bắt họ đội đá trên đầu đứng cả ngày, bắt làm “vật thế chấp”, thậm chí đổ

cả nhựa cao su nóng bỏng vào bộ phận sinh dục” Chị em phụ nữ, kể cả những cụ già 80 tuổi, những em bé 12, 13 tuổi, những phụ nữ đang có thai hay đang cho con bú…đều bị xúc phạm một cách dã man và tàn bạo Hồ Chí Minh đã vạch trần và phê phán bản chất của chủ nghĩa thực dân Người nói:

“chưa có bao giờ, ở một nước nào, một thời đại nào, người ta lại vi phạm mọi quyền làm người một cách dã man độc ác đến thế” [45, tr.13]

Dưới chế độ thực dân, nhiều phụ nữ còn bị giết hại một cách man rợ Chúng thiêu sống người già, giết chết trẻ em, hãm hiếp phụ nữ, chúng gây ra bao cảnh tang tóc đau thương Hồ Chí Minh tố cáo: “Chế độ thực dân là chế

độ ăn cướp Chúng tôi xin nói thêm là chế độ hãm hiếp đàn bà và giết người” [45, tr.6]

Đi đến đâu, Hồ Chí Minh cũng chứng kiến cảnh người phụ nữ bị áp bức, bóc lột, bị đối xử bất công, bị chà đạp một cách tàn nhẫn Trước tình cảnh chị

em phụ nữ và con em họ bị đày đọa, bị đói rét và tủi nhục, ở Hồ Chí Minh đã sớm có hoài bão lớn là làm thế nào để giải phóng nhân dân, trong đó có chị em phụ nữ Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn đấu tranh để giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng giữa nam và nữ, coi giải phóng phụ nữ là một bộ phận hữu cơ gắn bó với sự nghiệp giải phóng dân tộc

Trong hàng loạt các tác phẩm, báo chí, bài phát biểu của mình, Hồ Chí

Minh luôn quan tâm đến vấn đề phụ nữ Trong bài Phụ nữ Việt Nam và chế độ

thực dân Pháp, năm 1922, Người đã nhận xét rằng: “chế độ thực dân tự bản

thân nó đã là một hành động bạo lực của kẻ mạnh đối với kẻ yếu, bạo lực đó đem ra đối xử với trẻ em và phụ nữ lại càng bỉ ổi hơn nữa” [33, tr 96]

Trong tác phẩm Bản án chế độ thực Pháp, xuất bản năm 1925, Hồ Chí Minh đã dành cả một chương để nói về thân phận cũng như những nỗi khổ

nhục của người phụ nữ bản xứ phải gánh chịu Hồ Chí Minh cho rằng: người phụ nữ đã trở thành nạn nhân của thói dâm bạo thực dân Nó khiến cho chị em phải chịu bao nỗi ê chề, nhục nhã cả về thể xác lẫn tình thần Không những thế, người phụ nữ còn trở thành trọng điểm của chính sách bóc lột sức lao động của bọn thực dân Khi đặt ách đô hộ, thực dân Pháp thực hiện chính sách cướp đoạt ruộng đất của nông dân để lập đồn điền, làm phá sản, bần cùng hóa hàng loạt nông dân trong đó có phụ nữ, buộc họ phải rời bỏ quê hương bán sức lao động

rẻ mạt trong các hầm mỏ, nhà máy

Trong bài Văn minh tư bản chủ nghĩa và phụ nữ ở các nước thuộc địa,

viết năm 1925, Hồ Chí Minh đã mô tả tâm trạng của người bản xứ, trong đó có người phụ nữ Người viết:

Những người thợ bản xứ bị coi như súc vật Người ta chỉ cho họ những

gì vừa đủ để khỏi chết đói Người ta dùng voi để thúc họ đi, không có bảo hộ lao động, không bồi thường tai nạn Người ta thấy trong các thuộc địa đó tất cả hệ thống phong kiến trung cổ và dã man của chủ nghĩa tư bản Thật là một sự nhục nhã cho thế kỉ XX phải thấy những phụ nữ bước run run, đầu đội thúng than nặng mà vẫn phải bước vì đói

và những trẻ em từ 12-13 tuổi bò trong những đường hầm chật hẹp, vừa

đi bằng bốn chân, vừa dùng răng kéo một thúng than đầy [34, tr.134]

Ngoài việc bị ức hiếp, bị bóc lột sức lao động tàn nhẫn, chị em phụ nữ còn bị áp bức bóc lột bằng đủ mọi thứ thuế khóa, tạp dịch, bị cưỡng bức uống rượu cồn, hút thuốc phiện và mua công trái Bọn thực dân còn tìm cách duy trì những phong tục tập quán cổ hủ, lạc hậu để trói buộc, đày đọa chị em phụ nữ, đặc biệt trong vấn đề hôn nhân và gia đình Hồ Chí Minh đã chỉ ra cho thấy:

Không một chỗ nào người phụ nữ thoát khỏi những hành động bạo ngược Ngoài phố, trong nhà, giữa chợ hay ở thôn quê, đâu đâu họ cũng vấp phải những hành động tàn nhẫn của bọn cai trị, sỹ quan, cảnh binh,

nhà đoan, nhà ga [34, tr.108]

Như vậy, trong xã hội Việt Nam dưới chế độ phong kiến cũng như dưới chế độ thuộc địa, chị em phụ nữ về cơ bản là những người không có địa vị trong xã hội, họ là những người bị áp bức bóc lột về kinh tế, chính trị, văn hóa, bị phân biệt đối xử, bị nghèo đói, thiếu ăn, bị lạc hậu dốt nát Vì vậy, để giải phóng được phụ nữ thì trước hết phải đấu tranh giành được độc lập chủ quyền dân tộc, có như vậy thì nhân dân ta, trong đó có chị em phụ nữ mới trở thành những người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình

Gắn với việc giành được độc lập chủ quyền dân tộc, chị em phụ nữ bước đầu đã được giải phóng Để đảm bảo cho phụ nữ có thể được giải phóng hoàn toàn, ngay sau cách mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng và ban hành Hiến pháp mới Trong Hiến pháp đầu tiên đã ghi rõ trong Điều 9: “Tất cả quyền bình đẳng trong cả nước là của nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, trai gái giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”,

“đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện” Như vậy, trong Hiến pháp, quyền công dân, quyền bình đẳng của phụ nữ đã được xác lập Chị em phụ nữ đã chính thức trở thành những người phụ nữ mới, có quyền bình đẳng với nam giới, biết sống và biết cống hiến

Song theo Hồ Chí Minh, mặc dù đã được pháp luật quy định, nhưng trên thực tế chị em phụ nữ vẫn chưa thực sự có được tự do, bình đẳng, chưa thực sự được giải phóng hoàn toàn trong đời sống xã hội và trong chính gia

đình của họ Trong Bài nói chuyện với đồng bào và cán bộ tỉnh Thanh Hóa,

năm 1961, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

Trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, phụ

nữ ta đóng góp một phần rất to Tỉnh ta có hơn 82 vạn phụ nữ, đó là một lực lượng rất lớn Nhưng địa vị phụ nữ chưa được xem trọng đúng mức Ví dụ trong 3761 hợp tác xã nông nghiệp chỉ có 7 chủ nhiệm là phụ nữ Hội đồng nhân dân các huyện có 734 ủy viên trai mà chỉ có

202 ủy viên gái Tỉnh ta có hơn 46000 đảng viên trai mà chỉ có hơn

5700 đảng viên gái [42, tr.485]

Phụ nữ có đóng góp rất lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, Hồ Chí Minh không bằng lòng khi thấy: “So với nam giới thì địa vị của phụ nữ trong xã hội còn quá thấp kém Ví dụ hội đồng nhân dân các

xã, phụ nữ chỉ được 15% trong số đại biểu ở các hợp tác xã, trong các ban quản trị chỉ có non 7% là phụ nữ Ở các cấp đảng ủy và chi ủy có 5% là nữ đồng chí” [42, tr.51]

Ở nhiều nơi, bên cạnh những cán bộ lãnh đạo, quản lý có thái độ tôn trọng, đề cao vai trò, vị trí của người phụ nữ thì vẫn còn có nhiều người chưa thấy được vai trò và khă năng của phụ nữ Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy và phê phán tình trạng: “Trong tổ chức còn phân ra nam nữ, không giúp đỡ cho các chị em phụ nữ thanh niên phát triển Số phụ nữ cũng ngang bằng đàn ông, vậy mà gạt chị em ra ngoài” [36, tr.106] Theo Người, cần phải khắc phục tình trạng “có một số người chưa nhận thấy rõ vai trò của phụ nữ hiện nay cũng như sau này, nên còn tư tưởng xem thường khả năng của phụ nữ” [42, tr.184]