Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng và việc vận dụng tư tưởng đó trong giai đoạn hiện nay tt.PDF

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KIỀU TÔ HOÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN N

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU TÔ HOÀI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Hà Nội - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU TÔ HOÀI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

Mã số: 60 31 27

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Văn Đức

Hà Nội - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của luận văn 6

6 Kết cấu của luận văn 6

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG 7

1.1 Khái quát chung về công tác vận động quần chúng 7

1.1.1 Khái niệm công tác vận động quần chúng 7

1.1.2 Những tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng 8

1.2 Vai trò của quần chúng nhân dân và những nội dung cơ bản của công tác vận động quần chúng trong Tư tưởng Hồ Chí Minh 17

1.2.1 Về vai trò của quần chúng nhân dân 17

1.2.2 Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng 24

Chương 2 VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 47

2.1 Thực trạng công tác vận động quần chúng ở nước ta trong thời gian vừa qua 47

2.2 Một số giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh

về công tác vận động quần chúng trong giai đoạn hiện nay 52

2.2.1 Tiếp tục nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đối với công tác vận động quần chúng 53 2.2.2 Củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc 63 2.2.3 Một số vấn đề đặt ra đối với đội ngũ cán bộ, công chức trong việc thực hiện công tác vận động quần chúng 70 2.2.4 Đẩy mạnh thực hiện công tác vận động quần chúng tham gia vào giải quyết khiếu nại, tố cáo 75

KẾT LUẬN 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước Việt Nam trải ngàn năm dựng nước và giữ nước với biết bao những biến đổi thăng trầm Trong bất cứ giai đoạn lịch

sử nào, vai trò của nhân dân cũng luôn gắn với sự tồn tại, phát triển của dân tộc Việt Nam Để giữ vững độc lập chủ quyền của đất nước, công việc quan trọng và trước hết là phải củng cố khối đoàn kết toàn dân tộc, huy động toàn thể nhân dân tham gia vào sự nghiệp dựng nước và giữ nước

Hồ Chí Minh - lãnh tụ của Đảng Cộng sản và dân tộc Việt Nam, sau khi ra đi tìm đường cứu nước, Người đã trở về để lãnh đạo toàn dân tộc đấu tranh giành độc lập Chính Hồ Chí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, đã thấy được một trong những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử là "quần chúng nhân dân là người

sáng tạo ra lịch sử nhân loại" Do đó, Người đã lãnh đạo Đảng và

Nhà nước huy động lực lượng của toàn dân tộc thực hiện thắng lợi sự

nghiệp cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Việc dân

vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công"

Ngày nay, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, công tác vận động quần chúng càng phải được quan tâm hơn nữa Để phát triển kinh tế -

xã hội nhanh và bền vững đòi hỏi phải huy động được sức mạnh của toàn dân tộc Để có được sức mạnh to lớn ấy, Đảng và Nhà nước ta cần tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng trong tình hình mới, luôn luôn coi công tác vận động, tổ

4

chức quần chúng nhân dân tham gia vào mọi công việc của đất nước

là vấn đề chiến lược xuyên suốt của cách mạng Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Công tác vận động quần chúng là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, mang tính chiến lược của cách mạng Việt Nam Do đó, đây là vấn đề được nhiều học giả quan tâm và đi sâu nghiên cứu ở nhiều khía cạnh, thời điểm khác nhau bởi những nghiên cứu lý luận của vấn đề sẽ đem lại cho hoạt động thực tiễn những hiệu quả nhất định, hoặc cũng có thể là một yếu tố, lực lượng quyết định sự phát triển của lịch sử - xã hội

Trong lịch sử, vai trò của quần chúng nhân dân đã được rất nhiều bậc hiền triết, anh hùng đề cập và phát huy để giành những thắng lợi to lớn, đó là những nhân vật tiêu biểu như: Khổng Tử, Mạnh Tử, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi,… Đến giai đoạn Mác - Ăngghen - Lênin thì vấn đề này đã thực sự được luận giải một cách khoa học, hệ thống và có ý nghĩa cách mạng lớn lao

Ở Việt Nam trong thế kỷ XX, chỉ đến khi Nguyễn Ái Quốc tìm thấy con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc thì vai trò, sức mạnh của nhân dân mới được huy động tối đa

Việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã được rất nhiều học giả thực hiện ở những nội dung khác nhau để làm rõ nội dung, ý nghĩa của những tư tưởng của Người Đối với công tác vận động quần chúng của Hồ Chí Minh, theo tôi được biết đã có một số công trình nghiên cứu, cụ thể như:

- Đại tướng Võ Nguyên Giáp (chủ biên) (2008), Tư tưởng

Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội Trong đó, đã trình bày một cách cơ bản những

5

nội dung chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, vai trò quan trọng của khối đại đoàn kết dân tộc và sức mạnh to lớn của lực lượng toàn dân

- Phạm Văn Bính (chủ biên) (2008), Phương pháp dân chủ

Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Các tác giả đã minh

chứng quan điểm "lấy dân làm gốc" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ

đó khẳng định "Phương pháp dân chủ của Hồ Chí Minh trong lãnh đạo là từ trong quần chúng ra và trở về nơi quần chúng"

Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình của các nhà nghiên cứu như: Đặng Xuân Kỳ, Song Thành, Hoàng Chí Bảo đã đề cập đến vai trò, sức mạnh của quần chúng nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh Tuy vậy, cho đến nay, nhìn chung vẫn chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu toàn diện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí

Minh về công tác vận động quần chúng Với bộ Hồ Chí Minh toàn

tập là một nguồn tài liệu chủ đạo để luận văn hoàn thiện những vấn

đề nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của luận văn là tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam để huy động, tập hợp mọi lực lượng tham gia vào sự nghiệp cách mạng nhằm giành những thắng lợi vĩ đại, đưa đến độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân và chủ nghĩa xã hội cho Tổ quốc Từ đó, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để đưa ra những nhiệm vụ, giải pháp đối với công tác vận động quần chúng trong giai đoạn hiện nay, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của quần chúng - luôn tham gia vào mọi công việc của cách mạng, là vấn

đề chiến lược xuyên suốt tiến trình cách mạng Việt Nam

6

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng; những chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo và thực hiện công tác vận động quần chúng

- Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng những phương pháp luận chung của triết học Mác - Lênin và các phương pháp của khoa học xã hội

5 Đóng góp của luận văn

Thông qua luận văn, tác giả mong muốn góp phần tìm hiểu

tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng, đó là những giá trị lý luận và thực tiễn mà Người đã để lại Đồng thời, mong muốn những giá trị của Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng tiếp tục được vận dụng, phát huy có hiệu quả trong giai đoạn hiện nay để góp phần xây dựng đất nước dân chủ, công bằng, giàu đẹp, văn minh

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục các tài liệu

tham khảo, luận văn gồm 02 chương và 04 tiết

1.1 Khái quát chung về công tác vận động quần chúng

1.1.1 Khái niệm công tác vận động quần chúng

Công tác vận động quần chúng là công việc của Đảng, Nhà nước hoặc của các đoàn thể nhằm tuyên truyền, giải thích, động viên làm cho đông đảo nhân dân ủng hộ hoặc tự nguyện làm theo những công việc mang lại lợi ích chung

Khái niệm "công tác vận động quần chúng" cũng được sử dụng bằng cụm từ "dân vận" Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót

một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và đoàn thể đã giao cho"

1.1.2 Những tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng

Trong lịch sử hình thành và phát triển của nhân loại, ngay từ thời cổ đại đã có rất nhiều bậc danh sĩ, vua chúa đưa ra quan niệm, tư

tưởng "quốc dĩ dân vi bản" (lấy dân làm gốc), bởi dân chính là bộ

phận (lực lượng) đóng vai trò quan trọng, quyết định sự tồn vong của lịch sử nhân loại

Khổng Tử là một nhà tư tưởng lớn thời cổ đại đã sớm nhận

ra vai trò của dân chúng, ông đã dùng Nho giáo để giáo hoá, làm cho dân chúng phục tùng thiên tử "Nho gia thuận nhân tính mà điều hành chính sự nên tin dân yên dân, tỏ rõ chân thành thi hành liêm

8

chính để cốt yên dân" Mạnh Tử cho rằng: Thiên tử sở dĩ có được thiên hạ là do được "ứng mệnh trời", nhưng muốn biết mệnh trời thì phải xem lòng dân "thiên mệnh tại ý dân" Vì vậy, ông đặt ra nguyên

tắc nổi tiếng cho nền chính trị nhân trị - đức trị là: Dân vi quý, xã tắc

thứ chi, quân vi khinh Trong Binh pháp Tôn Tử, dân chúng là lực

lượng quan trọng để đánh thắng địch, Tôn Tử cho rằng: "Phàm pháp tắc dụng binh là tướng soái chịu mệnh lệnh của vua, trưng tập dân chúng, tổ chức thành quân lữ…"

Trong suốt chiều dài của lịch sử dân tộc Việt Nam, đắp đê và chống giặc luôn là hai nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, gắn liền với vận mệnh của quốc gia Để làm được hai nhiệm vụ đó cần phải huy động sức mạnh của đông đảo quần chúng Lịch sử chống ngoại xâm của Việt Nam chỉ ra rằng, sự nghiệp kháng chiến chỉ có thể thắng lợi khi người lãnh đạo biết dựa vào sức mạnh của toàn dân, biết tổ chức các cuộc chiến tranh mang tính chất nhân dân Trong các triều đại phong kiến Việt Nam, việc huy động sức mạnh của nhân dân đã được các vị thánh nhân và nhiều ông vua thực hiện để đánh thắng giặc phương Bắc và xây dựng triều đại hưng thịnh Ngay từ đầu công nguyên, Hai Bà Trưng, Bà Triệu đã phất cờ nghĩa để kêu gọi nhân

dân tham gia khởi nghĩa Lý Thường Kiệt cho rằng: Người làm vua

của dân cốt phải nuôi dân Khi nhà Trần nắm quyền cai trị đất

nước đã đưa ra rất nhiều chính sách để động viên tài dân, sức dân

và được coi là thời kỳ đỉnh cao của nhà nước "thân dân" Vua

Trần Nhân Tông cho rằng Đạo Nhân cao cả nhất, ông luôn đặt lợi ích của dân, của nước lên trên hết thảy và ông coi tiếng dân, lòng dân, sức mạnh của dân là điều thiêng liêng nhất Một khi dân đã

vệ Tổ quốc của dân tộc ta trong thời đại phong kiến Trần Quốc

Tuấn luôn dùng kế sách "khoan thư sức dân" để đánh thắng giặc

Nguyên mông và xây dựng vương triều Trần thái bình, thịnh trị Tài

năng của Trần Quốc Tuấn biểu hiện ở sự nhận thức rất rõ dân là

nguồn sức mạnh của đất nước Nguồn sức mạnh đó phải được xây dựng, bồi dưỡng lâu dài trong thời bình cũng như trong thời chiến

và bằng nhiều chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội Trần Hưng Đạo

đã đúc kết một truyền thống quý báu của dân tộc thành những

nguyên lý giữ nước: "Vua tôi đồng lòng, anh em hoà mục, cả nước

chung sức"; "phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, ấy là thượng sách để giữ nước vậy"; "phải làm sao để lòng dân không xa rời mình"; "ý chí của nhân dân là thành trì kiên cố để giữ nước"

Từ thực tế lịch sử, Nguyễn Trãi đã rút ra những kinh nghiệm quan trọng có tính quy luật, vận nước thịnh hay suy, mất

hay còn, đều do sức mạnh của dân quyết định: "Chở thuyền cũng

là dân, lật thuyền cũng là dân, thuận lòng dân thì sống, nghịch lòng dân thì chết" Dân "như nước" có thể "chở thuyền" mà cũng

có thể "lật thuyền", và khi "thuyền bị lật mới hay dân như nước", mới hay sức mạnh của dân Với tấm lòng thương dân, tin dân, Nguyễn Trãi đã nhận thức sâu sắc vai trò quyết định của nhân dân trong những biến thiên của lịch sử Theo ông, cứu nước gắn liền với dân, cứu nước là để cứu dân, chiến đấu vì nước phải kết hợp với chiến đấu vì dân, đó là sự nghiệp "chí nhân", "đại nghĩa" Với

10

Nguyễn Trãi, dân là gốc của thành, bại, ông khẳng định: có được lòng dân, cố kết nhân tâm thì mới lập được công to, làm nên việc lớn

Lịch sử nhiều lần chứng tỏ: vương triều nào, nhân vật lịch sử nào biết khoan thư sức dân, thi hành chính sách thân dân thì trên dưới đồng lòng, lập nên công to, nghiệp lớn Không phải ngày nay chúng ta mới coi tư tưởng "lấy dân làm gốc" làm nền tảng giữ và dựng nước, mà từ rất xa xưa tư tưởng đó đã trở thành một chân lý, một giá trị nhân văn đạo đức truyền thống có ý nghĩa trường tồn Truyền thống đặc sắc của dân tộc ta là cả nước cùng đánh giặc trên

cơ sở chăm lo nền tảng xã hội vững bền, dựa vào dân, lấy dân làm gốc

Đến chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định rằng, cách mạng

là sự nghiệp của quần chúng, nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử, giai cấp vô sản muốn thực hiện vai trò là lãnh đạo cách mạng phải trở thành giai cấp dân tộc, liên minh công nông là cơ sở để xây dựng lực lượng to lớn của cách mạng Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra cho các dân tộc bị áp bức con đường tự giải phóng Lênin cho rằng,

sự liên kết giai cấp, trước hết là liên minh giai cấp công nhân là hết sức cần thiết, bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng vô sản Lênin cho rằng: "Nghệ thuật thuộc về nhân dân Nó cần phải bắt rễ sâu vào trong đông đảo quần chúng lao động Nó có nhiệm vụ kết hợp những tình cảm, ý nghĩ và ý chí của quần chúng, đồng thời cổ vũ quần chúng" Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, chỉ có trong chủ nghĩa xã hội quần chúng nhân dân mới có đủ điều kiện để phát huy tài năng và trí sáng tạo của mình

11

1.2 Vai trò của quần chúng nhân dân và những nội dung

cơ bản của công tác vận động quần chúng trong Tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.1 Về vai trò của quần chúng nhân dân

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII năm 1991 đã xác

định: Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động Đến Đại hội

toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta một lần nữa khẳng định Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời nhấn mạnh: "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả sự vận dụng và sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại… Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng

và dân tộc ta"

Trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh thì công tác vận động quần chúng (công tác dân vận) chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong tư tưởng của Người Ngay từ những ngày đầu cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định công tác vận động quần chúng là một nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quyết định cho sự thành bại của cách mạng Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng là một hệ thống những quan điểm, phương thức dân vận được thấm nhuần trong cả cuộc đời và trong các tác phẩm của Người Thương yêu nhân dân, thương yêu