Vấn đề quản lý và kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ (Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu giai đoạn 2007-2010

Trong đó, nổi cộm vấn đề đặt ra hiện nay là đi đôi với sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng thì vai trò của công tác quản lý và kinh doanh báo chí tại các đài PTTH khu vực này đã có tác độ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ THẢO NGUYÊN

VẤN ĐỀ QUẢN LÝ VÀ KINH DOANH BÁO CHÍ

Ở CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ

(Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ THẢO NGUYÊN

VẤN ĐỀ QUẢN LÝ VÀ KINH DOANH BÁO CHÍ

Ở CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ

(Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu giai đoạn 2007 – 2010)

Chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60.32.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ THỊ QUYÊN

Hà Nội, 2011

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

HTVC: Trung tâm Dịch vụ Truyền hình cáp HTV

Bộ TT&TT: Bộ Thông tin và Truyền thông

MỤC ỤC

Mở đầu Trang 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp luận 6

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 7

7 Bố cục của luận văn 8

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ Ý UẬN VỀ QUẢN Ý KINH DOANH BÁO CHÍ 10

1.1 Quản lý kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường 10

1.2 Kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường 22

1.3 Vai trò của quản lý kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa 30

Tiểu kết chương 1 32

Chương II: THỰC TRẠNG QUẢN Ý KINH DOANH BÁO CHÍ Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH ĐỒNG NAI, BÌNH DƯƠNG, VÀ BÀ RỊA VŨNG TÀU (2007 – 2010) 34

2.1 Khái quát về Đài PTTH Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa Vũng Tàu 34

2.2.Tổng quan về công chúng báo chí các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu 38

2.3 Hoạt động quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ 46

2.4 Nguyên nhân của những tồn tại trong hoạt động quản lý kinh doanh quảng cáo, dịch vụ ở Đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu 56

Tiểu kết chương 2 58

Chương 3: KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT ƯỢNG QUẢN Ý KINH DOANH BÁO CHÍ Ở CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ……… 60

3.1 Kinh nghiệm khai thác nguồn thu quảng cáo của một số đài PTTH trong nước 60 3.2 Một số dự báo về xu hướng phát triển báo chí ở miền Đông Nam bộ 63 3.3 Một số đề xuất và kiến nghị 73 3.4 Một số giải pháp nâng cao chất lượng quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ 76 Tiểu kết chương 3 84

Kết luận 86 TÀI IỆU THAM KHẢO

PHỤ ỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau gần 30 năm đổi mới, cùng với kinh tế, nền báo chí Việt Nam đã không ngừng phát triển và đạt được những thành tựu quan trọng Báo chí đã bám sát đời sống xã hội, cung cấp những thông tin đa chiều, sâu sắc; tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước hiệu quả Vai trò của báo chí ngày càng nâng cao trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong quá trình đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí, phát triển kinh tế - xã hội trước tiến trình đổi mới và hội nhập Trước tình hình đó, ngày 17-10-1997, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã ban hành Chỉ thị 22-CT/TW về việc tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản Đây chính là động lực để kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa X thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí ngày 12-6-1999 Điều này cho thấy, Nhà nước ta đã thể hiện sự cố gắng trong quá trình quản lý hoạt động báo chí phù hợp với điều kiện, tình hình mới

Trong khái niệm quản lý hành chính nhà nước cũng như vị trí địa lý, Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu là 03 trong số 4 tỉnh, thành phố bên cạnh thành phố Hồ Chí Minh có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, phát triển công nghiệp, dịch vụ năng động của cả nước, tạo thành vùng tứ giác kinh tế trọng điểm miền Đông Nam bộ Tuy nhiên do thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố lớn, là trung tâm báo chí sôi động của cả nước nên cần phải được nghiên cứu riêng theo hướng chuyên sâu theo hệ thống Và trên thực tế, các mặt hoạt động của báo chí ở thành phố này đã được nghiên cứu ở nhiều công trình khác nhau

Với 3 tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu, báo chí nói chung và lĩnh vực phát thanh, truyền hình nói riêng thời gian qua đã có sự phát triển mạnh mẽ

cả về số lượng lẫn chất lượng hoạt động của các cơ quan báo chí Bên cạnh chức

năng thông tin, tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, hoạt động của các cấp ủy, chính quyền tại địa phương, đài PTTH tại các tỉnh này đã thể hiện sức mạnh, khả năng cạnh tranh, góp phần vào sự phát triển sôi động của thị trường báo chí cả nước

Khu vực miền Đông Nam bộ có diện tích tự nhiên 21.600km2, chiếm gần 6,5% diện tích cả nước, dân số hơn 6,7 triệu người, chiếm 6,8% dân số cả nước Dù diện tích và dân số không lớn so với các vùng khác, nhưng có thể nói đây là khu vực có nền kinh tế hàng hóa, dịch vụ sớm phát triển, cơ cấu tăng trưởng kinh tế và chỉ số thu hút đầu tư luôn dẫn đầu các khu vực khác trong cả nước Đây đồng thời cũng là vùng có trình độ dân trí và mức thu nhập bình quân đầu người khá cao Những đặc điểm này đã tác động đáng kể đến sự phát triển của các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là phát thanh và truyền hình Trong đó, nổi cộm vấn đề đặt ra hiện nay là đi đôi với sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng thì vai trò của công tác quản lý và kinh doanh báo chí tại các đài PTTH khu vực này đã có tác động như thế nào đến hiệu quả phát triển bền vững của đơn vị cũng như góp phần vào sự phát triển ổn định của hoạt động báo chí cả nước?

Và trong bối cảnh hội nhập và phát triển đất nước hiện nay, hàng loạt vấn đề mang tính chất quyết định sự tồn tại của các đài PTTH địa phương cả nước nói chung và các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng Một trong những vấn đề hàng đầu

là làm thế nào để hệ thống này vẫn tiếp tục phát huy những thế mạnh, thực sự trở thành kênh thông tin hữu hiệu, là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội với đông đảo các tầng lớp nhân dân ở địa phương, đồng thời đạt được hiệu quả kinh doanh và có thể tự chủ về tài chính, không dựa vào ngân sách nhà nước cấp

Để trả lời được những vấn đề trên, luận văn trước hết phải làm sáng tỏ thực trạng quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ (Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu) Hiện các đài PTTH tại các tỉnh, thành này đã và đang quản lý việc kinh doanh ra sao, và cần đổi mới theo hướng nào để có thể vừa phát huy vai trò là cầu nối giữa Đảng, nhà nước với nhân dân, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ thông tin ngày càng cao của công chúng, vừa có thể tự chủ về tài chính, cân đối

được nguồn thu, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường báo chí, tạo nền tảng vững chắc cho sự tồn tại lâu dài của đơn vị trong thời gian tới

Nói cách khác, luận văn đề cập đến vấn đề cấp bách hiện nay đối với các cơ quan báo chí trong việc thực hiện chức năng tư tưởng chính trị với chức năng kinh doanh, hiệu quả kinh tế với hiệu quả truyền thông; công tác quản lý và tổ chức kinh doanh báo chí sao cho phù hợp và đạt hiệu quả, đặc biệt ở các địa phương như ba tỉnh miền Đông Nam bộ: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Vấn đề quản lý và

kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ (khảo sát tại Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu)” để làm đề tài nghiên cứu cho Luận văn Thạc sĩ

chuyên ngành Báo chí của mình Từ những kết quả nghiên cứu của đề tài này hy vọng sẽ góp phần bổ sung lý luận về kinh doanh báo chí; công tác quản lý hoạt động kinh doanh báo chí; hoạt động quản lý kinh doanh quảng cáo, dịch vụ tại các đài PTTH địa phương; kinh nghiệm khai thác nguồn thu quảng cáo của các cơ quan báo chí trong nước…

2 ịch sử nghiên cứu đề tài

Có thể nói mặc dù xu hướng kinh doanh báo chí đang ngày càng phát triển với tốc độ nhanh, nhưng cho đến nay, hệ thống các tài liệu nghiên cứu về kinh doanh báo chí, quản lý hoạt động kinh doanh báo chí vẫn còn khá hạn chế Bên cạnh những nguồn tài liệu tiếng nước ngoài dịch sang tiếng Việt, ở nước ta cũng có một số công trình, tài liệu nghiên cứu về kinh doanh báo chí

Ở cấp độ sách giáo khoa, cuốn “Quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí” của PGS.TS Lê Thanh Bình và TS.Phí Thị Thanh Tâm được xem là một trong những giáo trình chuyên khảo lý luận chung về quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí; trình bày nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí; pháp luật về quản lý nhà nước, các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam Giáo trình đã trình bày một cách hệ thống các vấn đề của quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí Đây là tài liệu bổ ích đối với chúng tôi khi đã cung cấp một cách nhìn khái quát về mặt lý luận của

công tác quản lý nhà nước về báo chí Tuy nhiên, giáo trình chưa đi vào nghiên cứu

cụ thể công tác quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ mà chỉ có

sự khái quát chung quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí

Với tủ sách nghiệp vụ báo chí, có các cuốn “Báo chí trong kinh tế thị

trường” của A.A.Grabenhincôp do Lê Tâm Hằng, Ngữ Phan, Đới Thị Kim Thoa

dịch, Nhà Xuất bản Giáo dục phát hành năm 2003; cuốn “Báo chí, những vấn đề lý

luận và thực tiễn” của PGS.TS Lê Thanh Bình, Đỗ Anh Đức, Vũ Quang Hào do

Nhà xuất bản Đại chọ Quốc gia Hà Nội phát hành năm 2005…Đây là những tài liệu được trình bày từ kinh nghiệm của các nhà báo và giảng viên báo chí được đúc kết một cách khá toàn diện và hệ thống Vì vậy trên cơ sở những tài liệu này đã cung cấp cho chúng tôi những góc nhìn mới, sâu sắc về lý luận, thực tiễn trong hoạt động quản lý kinh doanh báo chí

Bên cạnh đó, nhiều sinh viên ở bậc cử nhân, cao học cũng có các nghiên cứu

về chức năng kinh tế của báo chí Nhưng đa số các luận văn chỉ đề cập ở mức độ khảo sát mô hình kinh doanh mà chưa đi sâu vào phân tích thực trạng, nhận xét, đánh giá hiệu quả kinh doanh của các cơ quan báo chí

Tuy nhiên, liên quan đến đề tài quản lý và kinh doanh báo chí, chưa có một công trình nào nghiên cứu cụ thể về thực trạng kinh doanh và công tác quản lý hoạt động kinh doanh của các cơ quan báo chí

Đây là công trình mang tính chất tham khảo cho sinh viên chuyên ngành thông tin truyền thông và cũng rất giá trị đối với những người nghiên cứu vấn đề này dưới nhiều góc độ khác nhau Và trên thực tế, nguồn tài liệu tham khảo, các sách khảo cứu chuyên đề về quản lý báo chí không nhiều Những khó khăn khách quan trên là những trở ngại không nhỏ đối với việc nghiên cứu của tác giả Do vậy, tác giả ngoài việc thu thập tài liệu sẽ thực hiện một số chuyến đi thực tế đến các nơi như: Các cơ quan quản lý về lĩnh vực báo chí các cấp, các trụ sở của các cơ quan báo chí, điển hình để tìm hiểu hoạt động và ghi nhận những phản hồi từ các cơ quan này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu thực trạng của vấn đề quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ, từ đó nêu được các đặc trưng của quản lý kinh doanh báo chí

và đưa ra giải pháp cụ thể đối với vấn đề nghiên cứu thông qua khảo sát thực tế tại

03 tỉnh Miền Đông Nam Bộ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xác định những quan điểm, khái niệm cơ bản về kinh doanh báo chí, quản

lý hoạt động kinh doanh báo chí; tính đặc thù, vai trò của quản lý kinh doanh báo chí trong sự phát triển của báo chí trong nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay;

- Khảo sát, điều tra, đánh giá, phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp đối với công tác quản lý kinh doanh báo chí tại các tỉnh miền Đông Nam bộ Cụ thể

là Đài PTTH Đồng Nai, Đài PTTH Bình Dương và Đài PTTH Bà Rịa Vũng Tàu;

- Từ những phân tích nêu trên tác giả rút ra kinh nghiệm trong quản lý kinh doanh báo chí ở địa bàn khảo sát Đồng thời đề xuất một số giải pháp đối với công

tác quản lý kinh doanh báo chí trong tình hình hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Tập trung nghiên cứu những vấn đề mang tính lý luận trong quản lý kinh

doanh báo chí, tính đặc thù và vai trò của quản lý kinh doanh báo chí trong nền kinh

tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt là ở

ba tỉnh miền Đông Nam bộ

- Nghiên cứu cụ thể thực trang hoạt động quản lý kinh doanh báo chí của 03

cơ quan báo chí các tỉnh miền Đông Nam bộ, được xem xét qua các mặt như: cơ chế quản lý, lãnh đạo; cơ chế tổ chức, hoạt động; hiệu quả hoạt động kinh doanh, đánh giá chung và kinh nghiệm rút ra từ thực trạng quản lý kinh doanh báo chí cũng như một số tồn tại, hạn chế cần khắc phục của mỗi đơn vị

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong hoạt động của 03 cơ quan báo chí các tỉnh miền Đông Nam bộ, gồm các Đài PTTH: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu

- Thời gian khảo sát, điều tra được giới hạn từ năm 2007-2010

5 Phương pháp luận:

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm duy vật biện chứng, duy vật lịch sử vừa là thế giới quan vừa là phương pháp luận cho hoạt động nghiên cứu Việc nghiên cứu còn phải dựa trên quan điểm, đường lối của Đảng, chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam về quản lý kinh doanh báo chí để làm sáng tỏ những vấn đề đã đặt ra

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được thực hiện trong việc khảo sát các công trình nghiên cứu, sách lý luận, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết có liên quan đến vấn đề quản lý kinh doanh báo chí nói chung, quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng

- Phương pháp thống kê, so sánh hoạt động quản lý và kinh doanh giữa 03 đài Phát thanh và Truyền hình của 03 tỉnh Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu để làm rõ những mặt mạnh và hạn chế, góp phần cải thiện và nâng cao chất lượng quản lý, hiệu quả kinh doanh báo chí của các Đài PTTH địa phương trong khu vực

- Phương pháp tiếp cận, khảo sát, điều tra xã hội học được thực hiện dưới hình thức phiếu điều tra với 450 đối tượng công chúng của 03 Đài PTTH tại 03 địa phương: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu Cụ thể, phương pháp điều tra bảng hỏi: phỏng vấn công chúng báo chí (mỗi tỉnh khảo sát 150 mẫu trên tổng số

450 mẫu) về việc tiếp nhận các chương trình phát thanh, truyền hình của ba Đài

PTTH Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu như thế nào, thích hay không cũng như các đánh giá về chất lượng của các chương trình này trên sóng của cả ba Đài của ba địa phương Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát được sử dụng trong việc đánh giá các cứ liệu, các kết quả điều tra và để rút ra những luận điểm khoa học cũng như các giải pháp cần thiết, phục vụ cho nội dung của luận văn

Đề tài luận văn kế thừa và phát huy sáng tạo thành quả nghiên cứu từ các công trình lý luận cơ sở về báo chí như: lý luận báo chí truyền thông, lý luận về quản lý và phát triển báo chí, xuất bản …Tất cả các phương pháp kể trên đều có tác động tích cực vào việc tạo kết quả và nâng cao tính thực tiễn cho luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Đóng góp về mặt lý luận:

Đây là một trong những đề tài đầu tiên khảo sát một cách khá hệ thống về hoạt động của 03 Đài PTTH ở 03 tỉnh thuộc khu vực miền Đông Nam bộ có đặc trưng riêng là khu vực có nền kinh tế phát triển năng động nhất cả nước hiện nay

Cụ thể là nghiên cứu về công tác quản lý kinh doanh báo chí các Đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu trong việc thực hiện nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền tại địa phương, thực hiện các hoạt động kinh doanh quảng cáo, dịch vụ, phát hành…được nhìn nhận trên phương diện lý luận báo chí và truyền thông

Qua việc hệ thống hóa và có quan điểm rõ ràng về công tác quản lý kinh doanh báo chí các Đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu, luận văn

sẽ rút ra những kinh nghiệm, những giải pháp thiết thực cho các cơ quản lý báo chí

và các cơ quan báo chí ở các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu nói riêng và cả nước nói chung có sự tiếp cận và hiểu rõ về công tác quản lý kinh doanh báo chí một cách hệ thống và căn bản nhất

Những tư liệu và kết quả nghiên cứu của luận văn có thể tham khảo để tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hoặc làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy về những vấn đề

có liên quan đến quản lý kinh doanh báo chí, kinh tế báo chí nói chung và kinh doanh báo chí tại các đài PTTH địa phương nói riêng…

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Luận văn sẽ tổng kết thực tiễn, góp phần trình bày một cách đầy đủ và hệ thống về vấn đề quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ giúp cho

cơ quan quản lý báo chí có được cái nhìn bao quát và sâu sắc hơn về công tác quản

lý kinh doanh và hoạt động kinh doanh báo chí ở khu vực này trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và góp phần vào nguồn thu ngân sách cho địa phương

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của công tác quản lý kinh doanh báo chí của các đài PTTH địa phương trong khu vực miền Đông Nam bộ nghiên cứu, áp dụng trong xu thế cạnh tranh hiện nay

- Đây cũng là lần đầu tiên tác giả vận dụng những kiến thức lý luận báo chí

đã được trang bị để giải quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó giúp nâng cao sự hiểu biết và trình độ chuyên môn của mình

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, nội dung luận văn được cấu trúc làm 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý kinh doanh báo chí

Trong chương 1 chúng tôi hệ thống hoá về lý luận quản lý kinh doanh báo chí, đặc biệt là việc quản lý hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa Đồng thời khái quát tính đặc thù và vai trò của công tác quản lý dưới sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong hoạt động kinh doanh báo chí

ở Việt Nam trên tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chỉ

ra những phạm vi quản lý trong kinh doanh báo chí như một loại hàng hóa, dịch vụ đặc biệt gồm: quản lý thuế, quản lý kinh doanh dịch vụ quảng cáo, phát hành, quản

lý nguồn thu và các nguồn tài trợ khác.v.v để từ đó có thể khái quát và đưa ra nhận định nhất quán về quản lý kinh doanh báo chí như một ngành đặc thù so với quản lý kinh doanh các loại hàng hóa, dịch vụ khác

Chương 2: Thực trạng quản lý kinh doanh báo chí ở các đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu

Chúng tôi tiến hành phân tích thực trạng quản lý kinh doanh báo chí của ba đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu, cụ thể là các hoạt động kinh doanh dịch vụ, quảng cáo, phát hành, việc quản lý và sử dụng các nguồn thu và các nguồn tài trợ khác Bên cạnh đó, Bằng việc khảo sát, thống kê chúng tôi cũng đưa ra những số liệu điều tra công chúng báo chí ở Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu về mức độ yêu thích và thường xuyên hưởng thụ thông tin trên các kênh phát thanh, truyền hình của ba Đài ở những địa phương này Qua đó xác định, phân tích được nhu cầu của công chúng cũng như chiến lược và hiệu quả trong kinh doanh mà các Đài PTTH ở ba tỉnh thành này đạt được Đồng thời chỉ ra một số tồn tại, hạn chế cần khắc phục trong việc kinh doanh các hoạt động dịch vụ, quảng cáo ở ba đài trong quá trình tiến tới tự chủ về tài chính, đạt doanh thu cho hoạt động thường xuyên của đơn vị

Chương 3: Kinh nghiệm và giải pháp nâng cao chất lượng quản lý kinh doanh báo chí ở các đài PTTH Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu

Từ việc phân tích một số thực trạng và tồn tại như trên, chúng tôi chỉ ra những thành công, hạn chế, những vấn đề cần đặt ra trong công tác quản lý kinh doanh báo chí Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý kinh doanh báo chí ở các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng và cả nước nói chung

Ngoài ba chương như trên, luận văn còn có phần danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ Ý UẬN VỀ QUẢN Ý KINH DOANH BÁO CHÍ

1.1 Quản lý kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường

1.1.1 Quản lý nội dung thông tin theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

Tính định hướng của báo chí có vai trò rất to lớn, nhất là định hướng dư luận

xã hội, nhằm xây dựng một nền báo chí lành mạnh, định hướng đúng, ngăn chặn tư duy và lối sống không lành mạnh, ảnh hưởng đến kinh tế, văn hóa xã hội và an ninh quốc phòng toàn dân Chính vì lý do đó, các cơ quan báo chí luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, vì đây là kênh tuyên truyền hiệu quả nhất Nhưng để thực hiện tốt vai trò, chức năng cùa mình các cơ quan báo chí cần phải được cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương và địa phương định hướng và quản lý chương trình, nội

dung một cách chặt chẽ trước khi được phát hành tới công chúng

Đến cuối năm 2009, cả nước ta có 706 cơ quan báo chí in, 67 đài phát truyền hình, 21 báo điện tử, 160 trang tin điện tử của các cơ quan báo chí in và hàng ngàn trang tin điện tử của các cơ quan đảng, nhà nước và các đoàn thể, hội, hiệp hội, các doanh nghiệp Hầu hết các cơ quan báo chí đã bám sát thực tiễn của đời sống xã hội, thực hiện đúng sự lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng thông tin của Đảng, Nhà nước; thông tin kịp thời, đầy đủ và toàn diện về mọi diễn biến của đời sống chính trị, kinh tế-xã hội ở trong nước và quốc tế, đặc biệt là các sự kiện lớn, đáp ứng tốt quyền được thông tin của nhân dân Đồng thời, báo chí thực hiện tốt chức năng là diễn đàn của nhân dân, góp phần quan trọng thực hiện dân chủ hoá đời sống

thanh-xã hội, kịp thời phát hiện và biểu dương những gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến

Điều đáng ghi nhận là phần lớn các cơ quan báo chí đã thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm tôn chỉ, mục đích, ngày càng thể hiện rõ tính chuyên nghiệp cũng như đạo đức nghề nghiệp Nhiều cơ quan báo chí đã năng động, tích cực trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và các hiện tượng tiêu cực xã

hội khác, tích cực đấu tranh chống “diễn biến hoà bình”, phản bác các quan điểm sai trái… Tuy nhiên, vẫn còn một số cơ quan báo chí và nhà báo có những biểu hiện chưa nghiêm túc trong quá trình thực hiện Luật Báo chí, làm giảm hiệu quả thông tin báo chí, ảnh hưởng không tốt đến kỷ cương xã hội; vẫn còn một số cơ quan báo chí, nhất là báo chí điện tử thông tin không chính xác, thiếu nhạy cảm về chính trị, khai thác nhiều tin bài chạy theo thị hiếu tầm thường để “hấp dẫn” người đọc…

Vì vậy, cần tăng cường công tác định hướng thông tin của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo về báo chí đối với nhiệm vụ tuyên truyền của các cơ quan báo chí và đẩy mạnh việc thực hiện Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh” Vì những tư tưởng và những chỉ dẫn của Người luôn là định hướng soi đường cho báo chí cách mạng nước ta

Người từng chỉ rõ “ Tất cả những người làm báo (người viết, người in,

người sửa bài, người phát hành, v.v.) phải có lập trường chính trị vững chắc Chính trị phải làm chủ Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được Cho nên các báo chí của ta đều phải có đường lối chính trị đúng”

Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng hàng đầu trong công tác lãnh đạo, quản

lý hệ thống báo chí Định hướng chính trị tư tưởng có ý nghĩa như “kim chỉ nam”

dẫn đường mọi hoạt động Báo chí nước ta là báo chí xã hội chủ nghĩa, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, gắn liền với dân chủ XHCN, không phục vụ mục đích, quyền lợi của riêng một cá nhân, lực lượng nào nên không thể tách rời yếu tố định hướng chính trị tư tưởng

Tại Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá X), Tổng

Bí thư Nông Đức Mạnh nhấn mạnh: "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về chính

trị, tư tưởng và tổ chức trong các cơ quan báo chí; khắc phục những biểu hiện lệch lạc trong hoạt động báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ, nhất là xa rời tôn chỉ, mục đích, chạy theo thị hiếu thấp kém, vì lợi ích vật chất cá nhân, cục bộ".[1]

Để bảo đảm định hướng chính trị tư tưởng đối với hệ thống báo chí, công tác lãnh đạo, quản lý cần tập trung thực hiện một số vấn đề sau: Ban hành văn bản hướng dẫn và những quy định cụ thể phù hợp thực tiễn; cung cấp thông tin định

hướng về hoạt động chính trị, kinh tế - xã hội lớn của đất nước để báo chí điện tử có căn cứ thực hiện Nâng cao phẩm chất, bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ những người làm báo nói chung, nhất

là tổng biên tập, phó tổng biên tập, những người trực tiếp quyết định chất lượng cũng như tính định hướng của báo chí Phát huy vai trò của các cơ quan quản lý báo chí, cơ quan chủ quản trong việc định hướng chính trị tư tưởng cho báo chí

Định hướng chính trị tư tưởng được thể hiện bằng chất lượng thông tin của báo chí nói chung Điều này đặt ra vấn đề cần nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ Muốn vậy, báo chí cần có sự chuyên môn hoá cao Tính định hướng và quản lý nội dung trong các chương trình thể hiện nhất quán trong việc tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, và các chương trình phản ảnh hoạt động kinh tế xã hội của đất nước trong ngày Bởi truyền hình ngay từ khi ra đời và phát triển đến nay đã trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý

và giám sát xã hội, tạo lập và định hướng dư luận, giáo dục và phổ biến kiến

thức, phát triển văn hóa quảng cáo và các dịch vụ khác

1.1.2 Quản lý kinh doanh báo chí trong hoạt động quảng cáo, dịch vụ, phát hành

Một đặc điểm rất quan trọng trong quản lý kinh doanh báo chí ở Việt Nam hiện nay là sự tham gia, tác động quản lý của Nhà nước được thể hiện ngay trong từng vấn đề có liên quan và gắn liền với báo chí đó là hoạt động quảng cáo, dịch vụ

và phát hành Nhà nước đã ban hành những quy định rất cụ thể quản lý đối với quảng cáo trên báo chí một hình thức của kinh doanh báo chí nước ta hiện nay, nhằm hạn chế những tiêu cực khi sử dụng báo chí phục vụ cho nhu cầu quảng cáo của các doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức

Việc quản lý kinh doanh báo chí, phụ thuộc vào các quy định của pháp luật

về quảng cáo trên từng loại hình báo chí Có thể nói hoạt động quảng cáo trên báo chí là một trong những chương trình thu hút rất nhiều khán giả, nếu nhà nước không

có những chính sách quản lý chặt chẽ từ trung ương tới địa phương thì sẽ xảy ra tình trạng lạm dụng thời gian, kỹ thuật, để tổ chức quảng cáo Nội dung quản lý

nhà nước về quảng cáo bao gồm: Xây dựng, chỉ đạo thực hiện quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển quảng cáo; Ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về quảng cáo; Cấp, thu hồi giấy phép thực hiện quảng cáo; giấy phép đặt văn phòng đại diện quảng cáo, chi nhánh quảng cáo của tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ quảng cáo nước ngoài tại Việt Nam; Tổ chức, quản lý công tác đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ trong lĩnh vực quảng cáo; Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về quảng cáo Kinh doanh báo chí hiện nay đặc biệt phát triển mạnh trong lĩnh vực quảng cáo, chính vì thế, cơ quan báo chí và cơ quan quản lý nhà nước về quảng cáo phải luôn có sự phối hợp chặt chẽ với nhau như: Bộ Thông tin và Truyền thông chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về quảng cáo trên báo chí

Bộ Công thương, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, đài PTTH trung ương, đài PTTH các tỉnh thành phố trực thuộc trung ương, thông tấn xã và các

cơ quan báo chí khác trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông thực hiện quản lý nhà nước về quảng cáo Ngoài ra để quản lý chặt chẽ hơn thì Uỷ ban nhân dân các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thực hiện quản lý nhà nước về quảng cáo tại địa phương theo phân cấp của Chính phủ

1.1.3 Quản lý kinh doanh, dịch vụ khác liên quan đến báo chí

- Đối với hoạt động liên kết sản xuất chương trình:

Hoạt động liên kết trong sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình cũng

là một hoạt động kinh doanh báo chí ở nước ta hiện nay, là hình thức hợp tác giữa một bên là đài PTTH với một bên là đối tác liên kết để tạo ra một phần hoặc toàn bộ

sản phẩm liên kết Các hình thức hoạt động liên kết phổ biến ở Việt Nam hiện nay

là gồm: Trao đổi bản quyền chương trình hoàn chỉnh; Trao đổi bản quyền định dạng chương trình; Tổ chức sản xuất chương trình hoặc một phần chương trình; Tổ chức sản xuất toàn bộ kênh chương trình Các đài PTTH, đối tác liên kết có thể lựa chọn một hoặc nhiều hình thức hoạt động liên kết

Việc liên kết này phải tuân thủ các quy định tại Thông tư số BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành ngày 28 tháng 5 năm 2009 nhằm điều chỉnh các hoạt động liên kết để thực hiện việc sản xuất các chương trình phát thanh, truyền hình mà trong đó quyền lợi của đối tác liên kết được trả bằng quyền lợi từ hoạt động quảng cáo, tài trợ hoặc từ nguồn thu phí phát thanh, truyền hình theo một phương thức nhất định khi phát sóng chính sản phẩm liên kết của đài phát thanh, truyền hình [12]

19/2009/TT-Với quy định này nhằm quản lý chặt chẽ và ưu tiên hơn đối với các chương thời sự chính trị nhằm đảm bảo chức năng, nhiệm vụ là kênh thông tin tuyên truyền trên lĩnh vực văn hóa, chính trị và tư tưởng của Đảng và nhà nước tới nhân dân

- Các hoạt động kinh doanh dịch vụ truyền hình:

Quản lý kinh doanh báo chí trong lĩnh vực truyền hình trả tiền Dịch vụ truyền hình trả tiền là dịch vụ ứng dụng viễn thông để truyền dẫn, phân phối các kênh chương trình, chương trình truyền hình trả tiền và các dịch vụ giá trị gia tăng trên hạ tầng kỹ thuật cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền đến thuê bao truyền hình trả tiền theo hợp đồng cung cấp dịch vụ hoặc các thỏa thuận có tính ràng buộc tương đương Dịch vụ truyền hình trả tiền có thể được cung cấp trực tiếp (dịch vụ truyền hình trực tuyến) hoặc theo yêu cầu (dịch vụ truyền hình theo yêu cầu) đến thuê bao truyền hình trả tiền

Quy chế quản lý hoạt động truyền hình trả tiền được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2011 kèm theo Quyết định số 20/2011/QĐ-TTg quy định việc quản lý, cung cấp, sử dụng hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ truyền hình trả tiền; nội dung thông tin trên truyền hình trả tiền tại Việt Nam và việc thu tín hiệu truyền hình trực tiếp từ vệ tinh Theo đó, mục tiêu quy chế là góp phần quản lý chặt chẽ việc cung cấp nội dung các kênh chương trình truyền hình trả tiền theo quy định của pháp luật về báo chí; quản lý hạ tầng kỹ thuật truyền hình trả tiền theo quy định của pháp luật về viễn thông; bảo đảm phát triển thị trường truyền hình trả tiền có cạnh tranh lành mạnh, đáp ứng nhu cầu thông tin giải trí đa dạng của người dân và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam [12]

Việc quản lý này khuyến khích phát triển hệ thống truyền hình trả tiền theo công nghệ hiện đại nhằm hỗ trợ việc truyền tải các kênh chương trình phát thanh, truyền hình vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, vừa đáp ứng nhu cầu thông tin giải trí ngày càng đa dạng của người dân Kênh chương trình trong nước được cung cấp trên truyền hình trả tiền bao gồm: các kênh chương trình đang được phát sóng quảng bá theo quy định của pháp luật về báo chí; các kênh chương trình được cấp phép sản xuất cho truyền hình trả tiền

Các kênh chương trình phải có nội dung phù hợp với nhu cầu lành mạnh của người dân, không vi phạm những quy định của pháp luật về báo chí của Việt Nam; không bao gồm thông tin quảng cáo được cài đặt sẵn từ nước ngoài Hoạt động quảng cáo (nếu có) phải được thực hiện tại Việt Nam và tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam về quảng cáo Tất cả các kênh chương trình nước ngoài trên truyền hình trả tiền tại Việt Nam phải được biên tập bảo đảm nội dung các kênh chương trình không trái với quy định của pháp luật Việt Nam về báo chí và quảng cáo, trừ việc tường thuật trực tiếp các trận thi đấu thể theo, lễ khai mạc, lễ bế mạc các giải thi đấu thể thao quy mô khu vực và thế giới

- Hoạt động xuất - nhập khẩu báo chí:

Quản lý nhập khẩu và xuất khảo báo chí bao gồm nhiều khía cạnh như: mua bán bản quyền chương trình truyền hình, các thiết bị, mua bán và trao đổi tin tức của các công ty truyền thông, tập đoàn truyền thông, đài Phát thanh và Truyền hình trong nước và quốc tế

Bởi trong sự phát triển của báo chí hiện nay, nhất là báo phát thanh, báo in, báo hình, đem lại nguồn thu rất lớn cho báo chí quốc gia, ngoài ra còn liên quan tới các lĩnh vực văn hóa, kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng

Hiện nay, nhiều quốc gia coi xuất khẩu báo chí là một thế mạnh Hàn Quốc

là một trong những nước đạt được lợi nhuận khổng lồ từ bản quyền truyền hình Theo số liệu Bộ Văn hóa Hàn Quốc cho biết, năm 2010 Hàn Quốc đã đạt doanh thu

180 triệu đô từ việc bán bản quyền phát sóng các phim truyền hình và các chương trình truyền hình khác sang Nhật, Trung Quốc và các khu vực Nam và Trung Mỹ

Ngoài ra, doanh thu bán bản quyền các phim truyền hình đạt hơn 132 tiệu đô, chiếm 87% trong tổng số các chương trình bán bản quyền phát sóng, tiếp theo là các chương trình phim tài liệu chiếm 6,5% và các chương trình giải trí khác chiếm 2,7%

Đối với Việt Nam hiện nay, việc xuất khẩu báo chí, các chương trình truyền hình còn chưa thực sự phát triển và hầu như là chưa có thương hiệu trên thị trường quốc tế, mà chủ yếu báo chí nước ta còn nhập khẩu các chương trình, bản quyền từ nước ngoài, do đó công tác quản lý lĩnh vực này đang được cơ quan quản lý chức năng tăng cường đẩy mạnh

Hiện nay các đài PTTH đều thành lập Trung tâm Quảng cáo và Dịch vụ Truyền hình Đây là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Đài PTTH có chức năng xây dựng

kế hoạch hàng năm và dài hạn về phát triển hệ thống quảng cáo - dịch vụ liên quan tới truyền hình theo quy hoạch phát triển phát triển của Đài và tổ chức thực hiện kế hoạch đã được phê duyệt Tổ chức sản xuất, biên tập các chương trình quảng cáo cho các tổ thức, cá nhân trong và ngoài nước và các dịch vụ truyền hình khác theo qui định của pháp luật

1.1.4 Quản lý nguồn ngân sách cấp cho hoạt động báo chí

Có thể nhận thấy rằng, nguồn vốn ngân sách nhà nước cấp cho Đài PTTH hàng năm chỉ đủ để đảm bảo hoạt động một cách cơ bản cũng tốn tới hàng 100 tỷ đồng Do đó, nếu không có các nguồn thu khác thì hoạt động PTTH sẽ rất khó khăn

Hàng năm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chi hàng chục tỷ đồng để các đài PTTH hoạt động Cụ thể, trong bản dự toán ngân sách của tỉnh Bình Dương năm 2011 chi cho PTTH 26,235 tỷ đồng, trong đó chi cho đài PTTH tỉnh là 16,930 tỷ đồng, kinh phí tự chủ là 14,580 tỷ đồng; chi cho hãng phim truyền hình là 9,324 tỷ, kinh phí tự chủ là 2,052 tỷ đồng Ngoài ra còn có các khoản chi cho trung tâm dịch vụ PTTH của các đài hoạt động theo cơ chế tự chủ về tài chính; có chức năng vân động các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp thực hiện quảng cáo, tài trợ v.v

Quá trình hoạt động và quản lý mọi mặt, nhất là nguồn vốn của các đài PTTH hiện nay tại địa phương hiện nay như sau Thứ nhất là, hàng năm các đài PTTH phải lập kế hoạch chi tiêu ngắn hạn và dài hạn để thực hiện nhiệm vụ của Trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao Ngoài ra, xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển sự nghiệp phát thanh, truyền thanh, truyền hình và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt theo sự phân công của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp có thẩm quyền

Thứ hai là, quản lý việc thu chi phục sản xuất và phát sóng các chương trình phát thanh, các chương trình truyền hình, nội dung thông tin trên trang thông tin điện tử bằng tiếng Việt, bằng các tiếng dân tộc và tiếng nước ngoài theo quy định của pháp luật, tham gia phát triển sự nghiệp PTTH trên địa bàn tỉnh như tư vấn quản

lý nguồn vốn cho đài truyền thanh các huyện, thị xã để thực hiện tốt công tác thông tin trên địa bàn Thứ ba là, các đài PTTH trực tiếp vận hành, quản lý, khai thác hệ thống kỹ thuật chuyên ngành để sản xuất chương trình, truyền dẫn tín hiệu và phát sóng các chương trình PTTH của địa phương và quốc gia theo quy định của pháp luật; phối hợp với các cơ quan, tổ chức khác để đảm bảo sự an toàn của hệ thống kỹ thuật này hiện tại đối với địa phương, ngoài sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban nhân dân tỉnh, các sở ban ngành trong tỉnh, thì các đài còn chịu sự quản lý trực tiếp về nội dung PTTH từ ngành dọc là Bộ Thông tin và Truyền thông, và quản lý thu chi theo

sự hướng dẫn của Bộ Tài chính

Thứ tư là, thực hiện việc quản lý ngân sách nhà nước cấp cho lĩnh vực PTTH, như chi ngân sách (theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước thì đây là chi đầu tư xây dựng cơ bản trong ngành) cho các dự án đầu tư và xây dựng; tham gia thẩm định các dự án đầu tư thuộc lĩnh vực phát thanh, truyền thanh, truyền hình theo sự phân công của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Đối với trung ương, các đài Phát thanh và Truyền hình có sự phối hợp với Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất các chương trình PTTH phát sóng trên sóng đài quốc gia Đối với địa phương, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ thuật đối với các Đài Truyền thanh - Truyền hình hoặc Đài Truyền thanh huyện, thị xã, thành phố thuộc Ủy ban nhân dân huyện, thị

xã, thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố theo quy định của pháp luật về nội dung chương trình, kỹ thuật, kinh phí,

Thứ năm là, quản lý việc thu- chi ngân sách nhà nước phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học và ứng dụng các thành tựu kỹ thuật, công nghệ thuộc lĩnh vực phát thanh, truyền hình, thông tin điện tử Chi cho tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ thuật chuyên ngành phát thanh, truyền hình theo quy định của pháp luật Xây dựng định mức kinh tế, kỹ thuật thuộc lĩnh vực PTTH theo

sự phân công, phân cấp Xây dựng tiêu chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ của đài Truyền thanh - Truyền hình, Đài Truyền thanh huyện, thị xã, thành phố thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành

Thứ sáu là, tổ chức quản lý các hoạt động quảng cáo, kinh doanh, dịch vụ; tiếp nhận sự tài trợ, ủng hộ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định tạo cơ sở tăng nguồn thu cho đài Cân đối viêc chi quản lý và chi lương, thưởng, phụ cấp cho cán bộ, nhân viên (lao động) làm việc cho đài PTTH Quản lý việc mua bán vật tư, tài sản từ ngân sách do Nhà nước cấp nhằm tăng cường sự quản lý của nhà nước thì hiện tại các cơ quan báo chí nói chung, đài PTTH địa phương và trung ương phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ, đột xuất với cơ quan chủ quản (Uỷ ban nhân dân cùng cấp), cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan chức năng về các mặt công tác được giao (Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Tài chính)

1.1.5 Quản lý thuế trong kinh doanh báo chí

Công tác quản lý thuế trong kinh doanh báo chí căn cứ vào các quy định của pháp luật về Thuế như: Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp do Quốc hội thông qua ngày 03/6/2011; Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2008 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ tổ chức, bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp ngoài công lập; Thông tư số 150/2010/TT-BTC của

Bộ Tài chính ban hành ngày 27/9/2010 hướng dẫn về thuế GTGT và thuế TNDN đối với các cơ quan báo chí; Thông tư số 55/2010/TT-BTC của Bộ Tài chính ban hành ngày 16/4/2010 hướng dẫn về thuế GTGT và thuế TNDN đối với Đài Truyền

hình Việt Nam và các Đài Truyền hình, Đài PTTH tỉnh, thành phố cùng một số văn

bản khác

Theo quy định, các cơ quan báo chí là các đơn vị được thành lập và hoạt động theo Luật Báo chí, Luật Xuất bản; là đơn vị sự nghiệp công lập có hoạt động quảng cáo có thu nhập, bao gồm các Báo tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên (Báo tự đảm bảo chi phí hoạt động) và các Báo tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên (Báo tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động) theo quy định tại Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ

Tại khoản 2, Điều 3, Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp quy định: “Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường được áp dụng thuế suất 10%” Theo phân ngành kinh tế quốc dân của Tổng cục Thống kê, báo chí được xếp vào lĩnh vực văn hóa, tuy nhiên đến nay, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ quan báo chí vẫn ở mức 25% Trường hợp Báo tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động có hoạt động kinh doanh hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế TNDN mà Báo hạch toán được doanh thu nhưng không hạch toán và xác định được chi phí, thu nhập của hoạt động kinh doanh thì kê khai, nộp thuế TNDN tính theo tỷ lệ % trên doanh thu bán hàng hoá, dịch vụ, cụ thể như sau: đối với dịch vụ là 5%; đối với kinh doanh hàng hoá là 1% và đối với hoạt động khác là 2%

Theo ông Tô Phán – Phó Tổng Biên tập Báo Lao Động: “Đến cuối năm

2009, cả nước có trên 700 cơ quan báo chí Sản phẩm của báo chí là sản phẩm tư tưởng - văn hoá không thể tính bằng tiền một cách cụ thể Là ngành đặc thù thì báo chí phải được áp dụng chính sách tài chính đặc thù Báo chí hiện nay không thể là doanh nghiệp kinh doanh thuần tuý” Có thể thấy với thực tế hoạt động kinh doanh

tại các cơ quan báo chí hiện nay, tất cả các hoạt động thu chi đều bị chi phối bởi các quy định như: cơ chế tiền lương, cơ chế chi nhuận bút.v.v

1.1.6 Quản lý các nguồn thu và nguồn tài trợ

Công tác quản lý nguồn thu và nguồn tài trợ của các cơ quan báo chí thực hiện theo quy định của nhà nước Cụ thể là Thông tư số 71/2006/TT-BTC ngày

09/8/2006 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập

Theo đó, các cơ quan báo chí cũng thuộc đối tượng điều chỉnh của văn bản hướng dẫn này Để chủ động sử dụng kinh phí hoạt động thường xuyên được giao đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả, các cơ quan báo chí thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính có trách nhiệm xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ làm căn cứ để cán bộ, viên chức thực hiện và mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước nhằm thực hiện kiểm soát chi đúng theo quy định

Thứ nhất đối với quản lý việc thu ngân sách hiện nay Quản lý thu kinh phí, đối với nguồn thu từ nội dung thu quảng cáo, nội dung thu dịch vụ thông tin quảng cáo của lĩnh vực PTTH là toàn bộ các khoản doanh thu từ hoạt động dịch vụ này

Thứ hai là quản lý về chi Nội dung chi gồm chi phí dịch vụ quảng cáo gồm các khoản chi sau: Chi sản xuất và nâng cao chất lượng công trình hoặc mua chương trình Đây được xem là khoản chi để sản xuất các chương trình quảng cáo, chi hỗ trợ nâng cao chất lượng chương trình truyền hình để thu hút quảng cáo, mua ảnh, tư liệu, phim thể thao và văn hoá nghệ thuật để lồng ghép các chương trình quảng cáo trên truyền hình đạt hiệu quả tốt

Chi tuyên truyền quảng cáo là khoản chi cho việc in ấn tranh, ảnh, tài liệu, áp phích quảng cáo truyền hình, chi trực tiếp để tạo nguồn cung cấp quảng cáo trên truyền hình Chi mua sắm vật tư, sửa chữa nhỏ là khoản chi cho việc mua sắm linh kiện, vật tư, phim băng, thiết bị lẻ, sửa chữa nhỏ, bảo dưỡng thiết bị phục vụ trực tiếp cho dây truyền sản xuất các chương trình quảng cáo trên truyền hình Chi cước phát sóng là khoản chi trả cước phát sóng theo thời lượng phát sóng quảng cáo trên truyền hình

Theo quy định của Bộ Tài chính, mức chi phí dịch vụ có thể là số tiền tuyệt đối có thể tính theo tỷ lệ % trên doanh thu hoặc trên số chênh lệch giá trị tăng thêm

do hoạt động dịch vụ mang lại Mức chi phí dịch vụ được khống chế không quá 3%

doanh thu, nếu là các dịch vụ không thể tính được phần giá trị tăng lên bằng số tiền tuyệt đối tăng thêm Khi tiến hành chi hoa hồng phải có hợp đồng và bản thanh lý hợp đồng Tuy nhiên trên thực tế mức chi hoa hồng ở hầu hết các lĩnh vực đều không dưới 10% trên doanh thu Cụ thể mức chi phí phát hành báo, tạp chí đã ở mức 22% - 30% giá bìa, hoa hồng cho quảng cáo phổ biến là 35% - 40% giá trị hợp đồng…Mức chi này xuât phát từ thực tế phát triển kinh tế chứ không dựa trên cơ sở mức chi theo quy định của nhà nước

Toàn bộ số thu trên phải nộp 100% vào ngân sách Nhà nước như: Thuế doanh thu, thuế lợi tức nộp vào Ngân sách Nhà nước và điều tiết cho các cấp ngân sách theo tỷ lệ điều tiết của các địa phương Phần lợi tức còn lại sau khi nộp thuế lợi tức và trừ khoản chi khuyến khích người lao động (tối đa bằng 3 tháng lương cơ bản thực tế thực hiện bình quân) phải nộp 100% vào ngân sách Nhà nước theo quy định mục lục ngân sách Nhà nước (điều tiết 100% cho ngân sách địa phương đối với các Đài truyền hình địa phương, điều tiết 100% cho ngân sách Trung ương đối với Đài truyền hình Trung ương)

Để quản lý nhà nước chặt chẽ về thu chi đối với các nguồn vốn khác, thì các

cơ quan báo chí phải thống nhất về chiến lược, xây dựng công tác kế hoạch một cách cụ thể đối với từng cấp quản lý như:

Đối với địa phương, hàng năm, Đài PTTH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiến hành lập dự toán thu, chi ngân sách theo luật ngân sách Nhà nước, đồng thời phải lập dự toán và thuyết minh chi tiết các khoản thu, chi phí của hoạt động dịch vụ thông tin quảng cáo, các dự án đầu tư phát triển có sử dụng nguồn thu

từ quảng cáo trên truyền hình gửi Sở Tài chính - Vật giá, Sở Kế hoạch và đầu tư các tỉnh, thành phố để cân đối và dự toán thu chi ngân sách của tỉnh và báo cáo cấp có thẩm quyền phê duyệt đồng thời gửi cho Đài Truyền hình Việt Nam để tổng hợp vào kế hoạch các dự án phát triển ngành PTTH

Đối với Trung ương Cùng với việc lập dự toán ngân sách hàng năm, quý, theo quy định chung của Nhà nước, Đài Truyền hình Việt Nam có trách nhiệm tổng hợp dự toán thu, chi của hoạt động quảng cáo toàn ngành (trong đó chia ra Đài

truyền hình Trung ương và từng Đài PTTH tỉnh, thành phố) và các dự án đầu tư theo quy hoạch phát triển của ngành truyền hình, có sử dụng nguồn thu quảng cáo của các Đài PTTH các tỉnh, thành phố, báo cáo Bộ kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính để cân đối vào dự toán thu, chi ngân sách Nhà nước và tổng hợp vào dự toán hàng năm trình cấp có thẩm quyền phê duyệt

Các đài PTTH các địa phương có trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính, Sở Tài chính các tỉnh, thành phố và cơ quan thuế các cấp để kiểm tra các khoản thu, việc sử dụng và quản lý các khoản thu từ hoạt động thông tin quảng cáo nhằm phát triển toàn ngành truyền hình theo quy hoạch đã được Chính phủ phê duyệt

Về quản lý chế độ kế toán và báo cáo quyết toán, Đài PTTH các địa phương phải tổ chức công tác hạch toán kế toán về dịch vụ quảng cáo theo quy định hiện hành

1.2 Kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường

1.2.1 Tính đặc thù của hoạt động kinh doanh báo chí ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa, kinh doanh báo chí ở Việt Nam hiện nay là một hoạt động kinh doanh mang tính đặc thù Hoạt động này vừa là hoạt động chính trị xã hội trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng, vừa là hoạt động kinh tế nhằm đem lại nguồn thu, lợi nhuận cho các cơ quan báo chí

Có thể nói, trong đời sống chính trị, xã hội, báo chí giữ một vai trò hết sức quan trọng Bất kỳ một lực lượng cầm quyền nào trong các quốc gia trên thế giới đều sử dụng báo chí như một công cụ để tác động vào tư tưởng, tình cảm của công chúng, nhằm tạo ra ở họ những nhận thức mới, những định hướng mới có giá trị trong cuộc sống

Ở nước ta, báo chí là công cụ của Đảng, của Nhà nước, của các tổ chức và đoàn thể xã hội, là diễn đàn của quần chúng nhân dân Vai trò của báo chí trong đời sống chính trị thể hiện rõ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ để giải phóng đất nước Ngay khi chưa có Đảng lãnh đạo, các lực lượng xã

hội đã có những tờ báo hoạt động rất tích cực và đã gây được sự chú ý của dư luận

xã hội về các vấn đề chính trị Báo chí đã trở thành vũ khí quan trọng của nhân dân

ta trong các phong trào đấu tranh chính trị Đồng thời là vũ khí sắc bén trên mặt trận

tư tưởng, văn hóa Mặt khác báo chí cũng đã tạo ra được những điều kiện cần thiết

để mọi người dân đều có thể tham gia vào đời sống chính trị của đất nước Vì vậy, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thông tin, cung cấp, phổ biến thông tin và định hướng dư luận xã hội Vì vậy báo chí không chỉ là vũ khí tư tưởng sắt bén, lợi hại mà còn là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể và tổ chức tập thể…điều này càng phù hợp với thời đại bùng nổ thông tin hiện nay

Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, Nhà nước vừa là diễn đàn của quần chúng nhân dân Sự phát triển của báo chí gắn liền với ý thức hệ, với lợi ích của các tầng lớp nhân dân, các tổ chức kinh tế mà nó đại diện Hoạt động báo chí là loại hình hoạt động thông tin chính trị - xã hội diễn ra dưới một hình thức thông tin đặc biệt Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về báo chí là: Phát triển đi đôi với quản

lý tốt

Nghĩa là theo luật pháp các ngành chức năng phải tác động đến hoạt động báo chí và ngành báo chí phải phát triển theo hướng sao cho vừa thực hiện được những nhiệm vụ tư tưởng mà Đảng và Nhà nước giao phó, nâng cao chất lượng báo chí để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của nhân dân và xã hội, lại vừa giảm gánh nặng của ngân sách tài trợ cho báo chí hoạt động

Do đó, nhà nước đã ban hành nhiều chính sách, văn bản tạo điều kiện thuận lợi và hành lang pháp lý vững chắc giúp báo chí hoạt động có hiệu quả đồng thời có thể tự nuôi sống mình trong nền kinh tế thị trường nhiều cạnh tranh mà doanh thu là yếu tố quyết định sự tồn tại của báo chí

Và cũng chính vì bởi báo chí là một loại hàng hóa và dịch vụ đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa, tư tưởng và định hướng cho hoạt động của con người nên nếu các

cơ quan báo chí quan tâm đến điều này một cách có định hướng chung tốt thì chất lượng báo chí sẽ đựơc nâng cao và ngày càng đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của công chúng tiêu thụ báo chí

Trong nền kinh tế thị trường, báo chí thông tin chính xác, kịp thời sẽ tạo nên sức mạnh thắng lợi về sự cạnh tranh Do đó, báo chí không chỉ dừng lại ở những thông tin kinh tế, thị trường, hàng hóa, tài chính…mà còn có thể hướng dẫn thị trường, hướng dẫn việc áp dụng những thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới.v.v Chính vì vậy, báo chí không thể tự đặt ra các mục tiêu kinh tế mà chỉ chuyển tải những thông tin nhanh chóng, kịp thời có giá trị định hướng góp phần tạo nên hiệu quả kinh tế cho xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh đó, báo chí cũng thể hiện là một đơn vị sự nghiệp, hoạt động theo cơ chế tự hạch toán và thực hiện chức năng kinh doanh có lợi nhuận Theo kết quả cuộc Tổng Điều tra dân số năm 2009 do Tổng Cục Thống kê công bố thì dân số Việt Nam gồm có 85.789.573 dân, trong đó tỷ lệ dân có trình độ dân trí cao với 93,5% dân số biết chữ

Điều này cũng có nghĩa rằng Việt Nam là một thị trường báo chí có nhiều tiềm năng phát triển và nhu cầu thông tin từ nhân dân là rất lớn Địa bàn tiêu thụ được trải dài hơn 2000 km theo chiều dọc của đất nước

Những tờ báo đầu tiên của nhân loại bắt đầu với mục đích bán thông tin kinh

tế cho các doanh nghiệp để lấy tiền và mục đích này ngày càng phát triển Ngày nay, trên thế giới, thông tin trên báo chí được coi là một thứ hàng hóa có thể mua và bán theo các quy luật cung và cầu của thị trường

Nước ta một thời gian dài trước đổi mới là nền kinh tế bao cấp Năm 1986, thực hiện chính sách “Đổi mới” của Đảng, đất nước ta phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa Các cơ quan báo chí ở Việt Nam là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước có trách nhiệm tuyên truyền, định hướng, phổ biến chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đến người dân Nhưng đặt trong sự phát triển chung của nền kinh tế thị trường, các

cơ quan báo chí nhận ra rằng, các sản phẩm “hàng hóa” đặc biệt của mình có thể đem lại một khoản thu không nhỏ vừa giúp mở rộng quy mô các cơ quan báo chí vừa cải thiện đời sống của đội ngũ những người làm báo

Chính vì nhận thức chiến lược này, bên cạnh việc thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng và chính trị, hiện nay các cơ quan báo chí đều đặc biệt chú trọng đến các hoạt động kinh doanh bên lề của mình, nhất

là các hoạt động quảng cáo, phát hành, tổ chức sự kiện truyền thông.v.v Mặt khác, khi nhìn nhận báo chí cũng là ngành nghề tạo ra lợi nhuận, cơ quan báo chí cũng là một doanh nghiệp thực thụ thì các cơ quan báo chí cũng phải chịu sự tác động mang tính quy luật tất yếu cạnh tranh và những tác động của nền kinh tế thị trường

Như đã nói ở trên, do báo chí là một loại hàng hóa và dịch vụ đặc biệt nên hai yêu tố cung và cầu của thị trường báo chí cũng không giống với các loại hình kinh doanh khác Cụ thể, Cầu báo chí không chỉ phụ thuộc vào: Thu nhập của người tiêu dùng, Giá cả của các loại hàng hoá liên quan, Dân số, Thị hiếu, Các kỳ vọng (của người tiêu dùng) mà còn chịu sự chi phối mạnh của các điều kiện chính trị, văn hóa, xã hội và trình độ dân trí

Trên thị trường báo chí Việt Nam hiện nay, sự cạnh tranh giữa các cơ quan báo chí in, báo điện tử, các đài PTTH diễn ra khá quyết liệt, chủ yếu trên các phương diện thông tin nhằm phát triển thương hiệu, tăng uy tín đối với công chúng

và cuối cùng là nâng cao hiệu quả kinh doanh theo mục tiêu mà từng đơn vị đặt ra

1.2.2 Các hoạt động kinh doanh báo chí ở Việt Nam hiện nay

Kinh doanh báo chí ở Việt Nam hiện nay bao gồm các hoạt động cơ bản sau: hoạt động sản xuất tin, bài, chương trình; hoạt động kinh doanh dịch vụ quảng cáo; hoạt động phát hành báo chí

Trong đó, hoạt động sản xuất tin bài, chương trình là hoạt động cơ bản trong việc sản xuất ra một sản phẩm báo chí có đầy đủ các yếu tố như ngôn từ, hình ảnh,

âm thanh, tiếng động.v.v đảm bảo nội dung chất lượng đặt ra ban đầu trên cơ sở các nguồn tin chân thật, có giá trị, phản ánh đúng và kịp thời nhu cầu hưởng thụ thông tin của công chúng Đó là các tin, bài, chương trình về thời sự, chuyên đề kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, nghệ thuật, thông tin giải trí.v.v

Trong hoạt động kinh doanh báo chí, nhận thức về chất lượng thông tin song song với nhận thức về chức năng và đối tượng phản ánh của báo chí Do đó, để sản

xuất ra được những tin, bài, chương trình có nội dung hấp dẫn, thu hút và đáp ứng đúng yêu cầu về thông tin của nhân dân, báo chí phải xác định được mục đích hoạt động và những mục tiêu cần thiết trong chiến lược phát triển doanh thu của đơn vị mình trên cơ sở vẫn đảm bảo công tác tuyên truyền nhiệm vụ chính trị theo quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước

Sự định hướng rõ ràng này sẽ trang bị cho nhà báo phương pháp, cách vận dụng và tạo ra sản phẩm thông tin hiệu quả, thiết thực và có giá trị để thực hiện chức năng của báo chí Một hướng quan trọng trong cách tiếp cận thông tin báo chí

là mỗi chương trình, mỗi tác phẩm phải được xem xét kỹ lưỡng trong hệ thống những mối quan hệ giữa báo chí và công chúng Tác phẩm báo chí là điểm trung gian trong mối quan hệ: Nhà báo - Tác phẩm - Công chúng

Tiêu chí đánh giá một tác phẩm báo chí chất lượng cao đã được các cơ quan quản lý nhà nước quy định cụ thể tại Thông tư Liên tịch số 17/2007/TTLT/BVHTT

- BTC ngày 14/6/2007 của Liên bộ Văn hoá - Thông tin, Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện hỗ trợ tác phẩm báo chí chất lượng cao ở Trung ương và địa phương giai

đoạn 2006 - 2010, đó là: "Những tác phẩm mang lại hiệu quả thiết thực cho toàn xã

hội hoặc một vùng miền, địa phương; có nhiều tìm tòi, phát hiện những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày; có nội dung phù hợp, hấp dẫn người đọc, người nghe, người xem; phù hợp với quan điểm chỉ đạo, tuyên truyền, đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước"

Do vậy, tính chất thực tiễn của sản phẩm báo chí là tiêu chuẩn để đánh giá giá trị chất lượng của thông tin đó là cao hay thấp, có mang đến cho công chúng những thông tin phù hợp với nhu cầu của họ không và có khả năng chuyển thông tin tiềm năng thành thông tin hiện thực không

Bên cạnh hoạt động sản xuất tin, bài, chương trình thì hoạt động kinh doanh dịch vụ, quảng cáo được xem là một trong những hoạt động hết sức quan trong trong việc đảm bảo tài chính cho sự nghiệp hoạt động của các cơ quan báo chí

Quảng cáo trên báo chí, đặc biệt là trên lĩnh vực phát thanh và truyền hình, là một hình thức quảng cáo hiện đại, Trong nền kinh tế thị trường, đây là phương tiện không thể thiếu đối với mọi nhà, mọi quốc gia lãnh thổ vì nó có thể bao quát nhiều

nhất, chia sẻ thông tin nhiều nhất, và có số người theo dõi nhiều nhất do khả năng tiếp cận được hầu hết các nhóm đối tượng vào từng thời điểm khác nhau, trên các kênh khác nhau, và tác động đến thính giác, thị giác và cả xúc giác của người xem

và nghe

Với các chức năng đặc trưng của mình về kinh tế, thương mại và văn hóa, xã hội, hoạt động kinh doanh dịch vụ, quảng cáo trên phát thanh, truyền hình đã và đang ngày càng phát huy thế mạnh của mình trong sự cạnh tranh về tốc độ lan tỏa thông tin và tăng doanh thu không chỉ cho các doanh nghiệp tham gia quảng cáo mà còn góp phần tạo nguồn thu đáng kể cho các cơ quan báo chí

- Chức năng kinh tế: thông tin, báo cáo với mọi người về sự ra đời của một mặt hàng trên trị trường Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động quảng cáo thúc đẩy sự tiêu thụ của khách hàng vốn chuộng những sản phẩm mới Khai thác các nhu cầu tiềm ẩn của người tiêu dùng, lập lại thế quân bình giữa cung và cầu, góp phần vào việc phân phối lợi tức trong xã hội

- Chức năng thương mại: thông tin với xã hội về các hoạt động, các sản phẩm của nhà sản xuất Đồng thời đốc thúc nhà sản xuất phục vụ khách hàng và xây dựng xã hội cũng như khuyến khích nhà sản xuất cải tiến hoạt động…góp phần tạo danh tiếng cho nhãn hiệu và nâng cao tinh thần của nhân viên

- Chức năng xã hội: thông qua quảng cáo, hiệu ứng xã hội, đặc biệt là sự tương tác giữa doanh nghiệp và công chúng luôn được diễn ra trong suốt quá trình thông tin Công chúng, người tiêu dùng có thêm thông tin để mở rộng tri thức, nâng cao mức độ suy nghĩ, phán đoán Đồng thời vừa là tư liệu của nội dung truyền thông đại chúng, vừa là lý do để người tiêu dùng biết quan tâm tới món hàng mình tiêu dùng, làm cho người tiêu dùng có quyền đòi hỏi quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm; Tiết kiệm được thời gian và nhận biết được ưu điểm hàng hoá

- Chức năng văn hóa: Quảng cáo Phát thanh và Truyền hình đưa ra nhiều

xu hướng, về cách sống, cách chọn lựa những cái mới lạ nhằm phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của con người Đồng thời còn khai thác và thỏa mãn được những nhu cầu, thị hiếu ngày càng cao của công chúng trong xã hội, tạo điều kiện

thuận lợi cho những hoạt động văn hóa, xã hội có phương tiện vật chất phù hợp để thực hiện

1.2.3 Tác động của nền kinh tế thị trường trong hoạt động kinh doanh báo chí hiện nay

Ngày nay, Báo chí là một hiện tượng đặc biệt phổ biến, tác động từng ngày, từng giờ vào xã hội, tới từng địa phương, từng tổ chức, từng thành viên của xã hội Dưới ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học, kỹ thuật và công nghệ, đời sống vật chất, tinh thần của xã hội có những bước phát triển to lớn và nhanh chóng Trong điều kiện ấy, quy mô phạm vi, hình thức hoạt động của báo chí ngày càng mở rộng, thu hút sự quan tâm chú ý của đại bộ phận trong xã hội, trở thành một phương tiện

có sức mạnh, được sử dụng vào các mục đích nhiều mục đích khác nhau như: nhân đạo, kinh doanh, kinh tế, chính trị và quân sự

Không có một đảng chính trị, một tổ chức, một lực lượng kinh tế - xã hội nào không sử dụng báo chí như một công cụ, một phương tiện nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ chính trị của mình Kinh doanh báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển các loại hình báo chí hiện nay Vì để báo chí tồn tại và phát triển, các cơ quan báo chí luôn cần đến báo chí như một phương tiện để quảng bá sản phẩm, dịch vụ của mình và báo chí cũng cần đến doanh nghiệp và công chúng

để có đối tượng phản ánh

Có thể nói rằng với việc đẩy mạnh kinh doanh báo chí theo nhiều phương thức khác nhau đã và đang trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình phát triển của mỗi cơ quan báo chí như: đài PTTH, báo in, báo điện tử, doanh nghiệp báo chí góp phần thúc đẩy nền báo chí đất nước ngày càng phát triển phong phú, đa dạng

Trong tác động của tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế, cụ thể nhất là tham gia thành viên của WTO, các hiệp định song phương, đa phương đã tạo tiền đề cho kinh tế xã hội ngày một phát triển Hệ thống pháp luật, hành lang pháp lý, thủ tục hành chính được đổi mới tác động mạnh tới nhiều lĩnh vực, trong đó có báo chí Những năm 90, ở Việt Nam có chưa tới 400 tờ báo và 70 kênh truyền hình Ngày nay, 728 tổ chức báo chí cho ra đời gần 1000 ấn phẩm và báo điện tử trên cả nước

Việc sử dụng internet cũng tăng rất nhanh Những số liệu trên không đơn thuần chỉ

là số liệu Nó còn là bằng chứng của một sự thay đổi mạnh mẽ sâu rộng về cơ chế quản lý, chiến lược kinh doanh của các cơ quan báo chí trong 2 thập kỷ qua

Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, đến tháng 3/2011, cả nước

có gần 17.000 nhà báo được cấp thẻ hành nghề, tương đương so với năm 2010 Tuy nhiên, số lượng cơ quan báo chí tăng đáng kể: 745 cơ quan báo chí trong lĩnh vực báo in; 46 báo điện tử, 287 trang tin điện tử của các cơ quan báo chí Các con số này năm 2010 lần lượt là 706, 21 và 160 Riêng lĩnh vực phát thanh truyền hình con số vẫn giữ nguyên với 67 đài ở trung ương và địa phương

Từ thực tế phát triển trên, hoạt động kinh doanh báo chí ngày càng có nhiều

sự khác biệt, tạo nên sự cạnh tranh giữa các cơ quan báo chí với nhau Điều này quyết định bởi một loạt các yếu tố, khi muốn chiếm lĩnh được công chúng, cơ quan báo chí phải tiến hành các phương thức và chiến thuật để chiếm thị phần, đẩy mạnh kinh doanh, các phương án để thu hút như: các gói sản phẩm hấp dẫn, các kênh truyền hình hấp dẫn, âm thanh, chất lượng hình ảnh, chiều sâu thông tin, tốc độ đưa tin có như thế mới xây dựng được hệ thống khách hàng và số lượng công chúng

ổn định và lớn mạnh

Sự phát triển về chất lượng thông tin là điều mà các cơ quan báo chí luôn đặt lên hàng đầu, vì mục đích của kinh doanh báo chí là mở rộng kênh thông tin, đem tới công chúng thông tin đa chiều đáp ứng nhu cầu về thông tin (thời sự, tin tức, sản phẩm, du lịch và giải trí, ) do đó kinh doanh báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển báo chí qua việc nâng cao chất lượng thông tin Trong khi đó điều này còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác

Trong bối cảnh xu hướng toàn cầu hóa diễn ra nhanh chóng, thông tin là yếu

tố quyết định đến mọi hoạt đông trên các lĩnh vực đời sống xã hội Trong xu hướng tất yếu đó, báo chí trên thế giới cũng như ở Việt Nam phát triển không ngừng để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển trong tình hình mới Các cơ quan báo chí luôn nỗ lực để tăng khả năng cung cấp thông tin nhanh chóng và trên phạm vi ngày càng mở rộng Quá trình kinh doanh báo chí theo hình thức liên kết sản xuất các chương

trình, đã mang lại những thành quả hết sức to lớn đối với báo chí thế giới nói chung

và Việt Nam nói riêng Các cơ quan báo chí, các công ty truyền thông có cơ hội trao đổi tin tức, chương trình, mua bán bản quyền thuận lợi dưới sự bảo trợ của pháp luật quốc gia và luật quốc tế Việc liên kết đó là một phương thức không thể thiếu trong lĩnh vực báo chí hiện nay, nhất là phát thanh và truyền hình Những lợi ích của việc liên kết góp phần tạo thêm nhiều chương trình được xây dựng mới, thông tin trao đổi đa chiều, hợp tác giữa nhiều công ty truyền thông lớn trong nước và quốc tế, nhiều phim truyện và chương trình giải trí được mua bản quyền từ nước ngoài

Có thể thấy, kinh doanh báo chí ngày càng khẳng định vai trò thông tin quan trọng của mình nhằm phục vụ nhu cầu hưởng thụ thông tin và giải trí của công chúng Do đó, việc tăng cường quảng cáo là hình thức kinh doanh rất hiệu quả và tạo nên nguồn thu khá lớn cho các cơ quan báo chí hiện nay

1.3 Vai trò của quản lý kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

Sự tham gia, tác động của quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh

báo chí trên lĩnh vực PTTH đứng trước yêu cầu của sự phát triển, xu hướng xã hội

hóa hoạt động quản lý cũng là một đòi hỏi tất yếu đối với truyền hình, phát thanh hiện đại Tuy nhiên, việc quản lý đều phải căn cứ vào các văn bản luật và văn bản hướng dẫn dưới luật cùng một số quy định hiện hành khác

Về mặt quản lý nội dung, là một cơ quan thông tin đại chúng, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, và hoạt động theo những quy định của pháp luật, tất

cả các sản phẩm phát thanh và truyền hình đều cần được quản lý thống nhất về mặt nội dung Tuy nhiên, quản lý nội dung không đồng nghĩa với việc phải quản lý tất

cả các công đoạn làm ra sản phẩm

Dưới góc độ quản lý con người, phát thanh và truyền hình cũng bước vào giai đoạn xã hội hóa quyết liệt Xã hội càng phát triển, trình độ dân trí của công chúng ngày càng được nâng lên, và nhu cầu hưởng thụ các sản phẩm tinh thần ngày càng được quảng bá trên truyền hình nhiều hơn Nhưng ngược lại, chính phát thanh

- truyền hình cũng đang tìm mọi cách để hấp thu trí tuệ xã hội để đầu tư cho sự phát triển Điều đó sẽ càng trở nên quan trọng khi phân công lao động và chuyên môn hóa các hoạt động sản xuất chương trình truyền hình đạt đến trình độ cao

Tình hình trên chỉ thực sự được cải thiện khi Đài PTTH Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa nói riêng trong vùng Đông Nam bộ và các đài PTTH khác được phép thực hiện cơ chế khoán thu chi để có điều kiện thu hút các nguồn kinh phí trong xã hội vào việc sản xuất các chương trình

Chức năng kinh tế của báo chí đã rõ, song cần phải khẳng định rằng nhiệm

vụ quan trọng nhất của nền báo chí cách mạng Việt Nam là một bộ phận quan trọng trong công tác tuyên truyền của Đảng, tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước Đồng thời, nhanh chóng phản ánh những diễn biến mới của đời sống xã hội, tâm tư nguyên vọng của quần chúng nhân dân

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khóa X) “Về công tác tư tưởng, lý luận

và báo chí trước yêu cầu mới” nêu rõ: “ Báo chí cần phải nắm vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác lý tư tưởng, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu của công cuộc đổi mới Coi trọng đúng mức việc phát hiện, biểu dương các nhân tố mới, điển hình tiên tiến; tích cực đấu tranh, góp phần ngăn chặn và từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, quan liêu, các tiêu cực và tệ nạn

xã hội; phản bác có hiệu quả những thông tin, quan điểm sai trái phản động, thù địch, bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng; tiếp tục phát huy tiềm lực và uu điểm, khắc phục những yếu kém, khuyết điểm, nâng cao chất lượng tư tưởng, tính hấp dẫn, mở rộng đối tượng độc giả, vươn lên hiện đại về mô hình tổ chức hoạt động, về cơ sở vật chất, kỹ thuật và công nghệ

Báo chí phải đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, những giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc, những tinh hoa văn hóa thế giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội.”

Mác-Thúc đẩy phát triển hoạt động kinh doanh, tăng doanh thu cho cơ quan báo chí nhưng với đặc thù của mình không như những ngành nghề kinh doanh khác, báo chí còn là bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng, và luôn chịu sự chi phối, điều chỉnh bởi các yêu cầu, nhiệm vụ về thông tin, tuyên truyền các chủ trương, quan điểm của Đảng, đường lối chính sách của nhà nước…

Do đó, các cơ quan báo chí cần phải hết sức tỉnh táo, tránh tình trạng chỉ quan tâm tới lợi nhuận, doanh thu mà không quan tâm tới chức năng thông tin, tuyê truyền trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, đi ngược lại lợi ích của nhân dân, của đất nước

Tiểu kết chương 1

Báo chí truyền thông là lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nó có vai trò định hướng tư tưởng hết sức to lớn trong xã hội Trên thế giới báo chí ra đời từ rất sớm, đối với Việt Nam ngay từ khi mới ra đời (21-6-1925) báo chí đã trở thành vũ khí quan trọng góp phần vào chiến thắng hai cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc Trong Chương này tác giả tập trung khái quát một số vấn đề lý luận chung về quản lý kinh doanh báo chí

Cụ thể, chúng tôi hệ thống hoá về lý luận quản lý kinh doanh báo chí, đặc biệt là việc quản lý hoạt động kinh doanh báo chí trong nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa Đồng thời khái quát tính đặc thù và vai trò của công tác quản lý dưới sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong hoạt động kinh doanh báo chí

ở Việt Nam trên tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chỉ

ra những phạm vi quản lý trong kinh doanh báo chí như một loại hàng hóa, dịch vụ đặc biệt gồm: quản lý thuế, quản lý kinh doanh dịch vụ quảng cáo, phát hành, quản

lý nguồn thu và các nguồn tài trợ khác.v.v để từ đó có thể khái quát và đưa ra nhận định nhất quán về quản lý kinh doanh báo chí như một ngành đặc thù so với quản lý kinh doanh các loại hàng hóa, dịch vụ khác

Kinh doanh báo chí ở Việt Nam có những đặc thù riêng biệt so với báo chí thế giới Kể từ khi nền kinh tế có sự chuyển đổi, đặc biệt là sự điều phối của nền kinh tế thị trường trong mọi hoạt động kinh tế, báo chí hiện đại không chỉ là công

cụ phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng của Đảng và Nhà nước, mà đó còn là phương tiện rất quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế phát triển, mở rộng ngành nghề cũng như tham gia vào tất cả các lĩnh vực của đời sống theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

Do đó, để báo chí phát triển lành mạnh, bền vững thì công tác quản lý hoạt động kinh doanh báo chí hiện nay là nhiệm vụ hết sức quan trọng Đây là những vấn đề hết sức quan trọng và cốt lõi đối với nền báo chí nước ta và các cơ quan báo chí khu vực Đông Nam bộ Những vấn đề cơ bản này sẽ được xem xét và chứng minh theo quan điểm khoa học thực chứng, nghiên cứu cụ thể theo đối tượng và địa bàn, yếu tố chủ quan và khách quan tác động tới vấn đề nghiên cứu trong chương 2

và chương 3 của luận văn

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KINH DOANH BÁO CHÍ

Ở CÁC ĐÀI PTTH ĐỒNG NAI, BÌNH DƯƠNG, VÀ BÀ RịA - VŨNG TÀU

(2007-2010)

2.1 Khái quát về Đài PTTH Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa Vũng Tàu

2.1.1 Đài PTTH Đồng Nai (viết tắt là ĐNRTV)

Đài PTTH Đồng Nai được thành lập vào ngày 19/11/1976 Sự ra đời của Đài

đã mở ra một loại hình báo chí mới ở Đồng Nai, một trang mới trong lịch sử báo chí Đồng Nai… Ngày đầu thành lập, Đài Phát thanh Đồng Nai có 64 biên chế

Năm 1989, Đài chính thức đổi tên thành Đài PTTH Đồng Nai Sau một thời gian chuẩn bị, đến ngày 26/01/1995 sóng truyền hình Đồng Nai đã được phát thử nghiệm trên kênh 12 VHF, đưa hình ảnh của các hoạt động kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh quốc phòng của tỉnh, đến nhân dân trong tỉnh và khu vực Hiện nay, Đài PTTH Đồng Nai đã có nhiều đợt cải tiến chương trình phát thanh - truyền hình nâng cao chất lượng, phục vụ ngày càng tốt hơn các yêu cầu của Đảng của Nhà nước Giai đoạn cuối thập niên 90 (cuối thế kỷ 20), phát thanh Đồng Nai có sự chuyển biến về chất nhờ tiếp cận công nghệ làm phát thanh mới Đến tháng 1/1/2000, đợt cải tiến toàn diện chương trình phát thanh, truyền hình đã được thực hiện cho đến nay

Giai đoạn từ 2003-2006, Đài PTTH Đồng Nai có nhiều nỗ lực đổi mới mạnh

mẽ (tăng kênh sóng, tăng thời lượng phát sóng, đổi mới cải tiến chương trình, tăng doanh thu quảng cáo, tài trợ)

Đài PTTH Đồng Nai bên cạnh việc tuyên truyền các nhân tố điển hình, người tốt việc tốt trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh quốc phòng còn tích cực trong đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và các biểu hiện tiêu cực trong xã hội khác Đây là giai đoạn Đài PTTH Đồng Nai tạo được nhiều tiếng vang nhờ những chuyển động trong việc tổ chức chương trình

Năm 2009, Đài tái lập lại trang tin điện tử tại địa chỉ www.truyenhinhdn.vn

để phục vụ cho việc quang bá chương trình và lịch phát sóng của đài

Thời lượng phát sóng của Đài PTTH Đồng Nai:

Truyền hình:

- Kênh ĐN1 và ĐN2 phát 24/24 giờ 1 ngày, cụ thể là 1.440 phút /ngày Kênh ĐN 1 hiện được phát trên Analog UHF 36 và mạng truyền hình cáp HTVC, kênh ĐN 2 phát trên mạng cáp HTVC và Analog tại các huyện Cẩm Mỹ, Xuân Lộc, Thống Nhất

- Kênh ĐN3: 1 ngày phát 6 giờ x 60 phút 360 phát chính và 360

x 3 phát lại Kênh ĐN 3 hiện đang phát trên mạng truyền hình cáp Biên Hòa

- Kênh ĐN4: có thời lượng phát sóng như kênh ĐN3, tuy nhiên đến ngày 20/8/2011 đã tạm ngưng phát sóng cho đến nay

Phát thanh: tần số phát sóng 97,5 Mhz

- Chương trình AM phát 16 giờ/ ngày;

- Chương trình FM phát 18,5 giờ/ ngày

2.1.2 Đài PTTH Bình Dương ( viết tắt là BTV)

Đài PTTH Bình Dương được thành lập theo quyết định số 473/QĐ-UB, ngày

18 tháng 07 năm 1977 của Ủy ban nhân dân tỉnh Sông Bé (nay là tỉnh Bình Dương) Đài PTTH Bình Dương có chức năng tuyên truyền đường lối, chủ trương chính sách của Nhà nước Việt Nam phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hoá nghệ thuật và giải trí của nhân dân và quản lý hệ thống kỹ thuật phát thanh, truyền thanh và truyền hình trong tỉnh

Trải qua gần 1/4 thế kỷ, Đài PTTH Bình Dương liên tục phát triển, sánh vai cùng hệ thống báo chí cả nước xây dựng nước Việt Nam dân chủ, văn minh và phồn thịnh Từ ngày chính thức phát sóng phát thanh 02-10-1977, chỉ có vài giờ phát trong ngày Hiện nay, Đài PTTH Bình Dương đã có một hệ thống kỹ thuật phát thanh và truyền hình phát liên tục trong ngày Phát thanh từ 5 giờ và truyền hình từ

9 giờ đến 23 giờ Diện phủ sóng của Đài không chỉ ở điạ phương mà còn lan tỏa ra các tỉnh khu vực miền Đông và miền Tây Nam bộ Các chương trình của Đài cũng liên tục đổi mới và mở rộng, với 70 đầu chương trình phát thanh và 50 đầu chương trình truyền hình, cung cấp cho khán - thính giả trong khu vực một khối lượng thông tin văn hóa nghệ thuật đa dạng, phong phú

Hiện nay với phương châm "Liên tục phát triển" Đài PTTH đang tiếp tục mở rộng các chương trình phát sóng đi đôi với tập trung nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh - truyền hình; Cùng với kiện toàn tổ chức bộ máy của Đài