Vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân thủ đô trên sóng Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội

Tính chất giám sát của nhân dân đối với Nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo được thể hiện ở chỗ khi khiếu nại, tố cáo, nhân dân đã chuyển đến cơ quan nhà nước những thông tin, ph

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài: 3

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài: 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 8

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 8

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 9

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn 10

PHẦN NỘI DUNG 11

CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN VÀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ 11

1.1 Khái niệm khiếu nại và tố cáo 11

1.1.1 Khiếu nại, tố cáo là sản phẩm của xã hội có giai cấp 11

1.1.2 Khái niệm khiếu nại, tố cáo 12

1.2 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo 13

1.3 Vai trò của báo chí trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân 16

TiÓu kÕt ch-¬ng 1 20

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT ĐƠN THƯ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN THỦ ĐÔ TRÊN SÓNG ĐÀI PT – TH HÀ NỘI 22

2.1 Đài PT – TH Hà Nội và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân 22

2.2.1 Tổng hợp, trao đổi thông tin 26

2.2.2 Chuyển đơn thư đến các cơ quan chức năng yêu cầu trả lời 28

2.2.3 Phóng sự điều tra theo thư công dân 31

2.3 Nội dung giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo 48

2.3.1 Giải quyết khiếu nại, tố cáo về quản lý đất đai, chế độ chính sách

về Giải phóng mặt bằng, tái định cư 49

2.3.3 Giải quyết khiếu nại, tố cáo về các vấn đề dân sinh 61

2.3.4 Giải quyết khiếu nại, tố cáo về các vấn đề khác 64

2.4 Đánh giá bước đầu thành công và hạn chế trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên Đài PT – TH Hà Nội 67

2.4.1 Thành công 67

2.4.2 Hạn chế: 69

Tiểu kết chương 2 73

CÔNG DÂN TRÊN ĐÀI PT – TH HÀ NỘI 74

3.1 Một số kinh nghiệm từ việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của Đài PT – TH Hà Nội 74

3.1.1 Sự quan tâm, cố gắng của Đài PT – TH Hà Nội 74

3.1.2 Sự phối hợp, hỗ trợ từ phía các cơ quan chức năng 76

3.1.3 Sự tham gia tích cực của công dân Thủ đô 77

3.1.4 Bài học kinh nghiệm trong công tác nghiệp vụ đối với phóng viên 78

3.2 Giải pháp để nâng cao hiệu quả của Đài PT – TH Hà Nội trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân 79

3.2.1 Nhóm giải pháp về chế độ chính sách 79

3.2.2 Giải pháp về cơ chế phối hợp 81

3.2.3 Đài PT – TH Hà Nội tự đổi mới trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân 85

Tiểu kết chương 3 96

PHẦN KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài:

Khiếu nại, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp, là công cụ pháp lý để công dân bảo vệ quyền và lợi ích của mình khi bị xâm phạm, đồng thời cũng là biểu hiện của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Khiếu nại, tố cáo là một kênh thông tin khách quan phản ánh việc thực thi quyền lực của bộ máy nhà nước, phản ánh tình hình thực hiện công vụ của cán bộ, công chức Do đó, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo không những

có vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước, mà còn thể hiện mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân

Tính chất giám sát của nhân dân đối với Nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo được thể hiện ở chỗ khi khiếu nại, tố cáo, nhân dân đã chuyển đến cơ quan nhà nước những thông tin, phát hiện về những việc làm

vi phạm pháp luật, xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, trên cơ sở đó Nhà nước kiểm tra lại hoạt động, hành vi của các cơ quan và các cán bộ, kịp thời chấn chỉnh, xử lý sai phạm, thậm chí loại trừ ra khỏi bộ máy nhà nước những người không xứng đáng, làm cho bộ máy nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh

Thông qua giải quyết khiếu nại, tố cáo, Đảng và Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của đường lối, chính sách, pháp luật đã ban hành, từ đó

có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước Vì vậy, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân là một vấn đề được Đảng, Nhà nước và nhân dân đặc biệt quan tâm

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc xây dựng, củng cố mối quan hệ chặt chẽ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước Người

nói: “Giữ chặt mối liên hệ với dân chúng và luôn lắng tai nghe ý kiến của dân chúng, đó là nền tảng lực lượng của Đảng và nhờ đó mà Đảng thắng lợi”

Người đã nhiều lần chỉ ra ý nghĩa chính trị sâu sắc của công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân

Trong bài nói chuyện với cán bộ thanh tra tại Hội nghị Thanh tra toàn

miền Bắc ngày 5/3/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Đồng bào có oan

ức mới khiếu nại, tố cáo, hoặc vì chưa hiểu rõ chính sách của Đảng và Chính phủ mà khiếu nại, tố cáo Ta phải giải quyết nhanh, tốt thì đồng bào thấy rõ Đảng và Chính phủ quan tâm lo lắng đến quyền lợi của họ, do đó mối quan

hệ giữa nhân dân với Đảng và Chính phủ càng được củng cố tốt hơn” [18]

Những năm qua, thực hiện đường lối chủ trương đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, đất nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng: kinh

tế tăng trưởng khá, văn hóa xã hội có những tiến bộ, đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện Tình hình chính trị - xã hội cơ bản ổn định, quốc phòng và

an ninh được tăng cường; quyền dân chủ của nhân dân, trong đó có quyền khiếu nại và tố cáo được nâng lên rõ rệt và không ngừng được phát huy

Cùng với những thành tựu đạt được trong nhiều lĩnh vực đời sống kinh

tế - xã hội, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đã có những chuyển biến mới Đảng và Nhà nước ta đã ra nhiều Chỉ thị, Nghị quyết và văn bản pháp luật nhằm tăng cường hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo Các cấp, các ngành bước đầu đã xác định rõ trách nhiệm của mình trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân và coi đây là một trong những công tác quan trọng, góp phần bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước

Báo chí có vai trò lớn trong việc định hướng tư tưởng, hướng dẫn và giám sát dư luận, tuyên truyền và giải thích để dân biết, dân làm, dân kiểm tra, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật, giữ vững kỷ cương phép nước Trong thời kỳ đổi mới, báo chí nước ta ngày càng thể hiện rõ vai trò là diễn đàn tin cậy của nhân dân Trách nhiệm của báo chí là thông tin hai chiều, định hướng dư luận xã hội, giám sát dư luận xã hội, thực sự là vũ khí của

Đảng trên mặt trận tư tưởng văn hóa Tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; điều tra, xác minh vụ việc và phối hợp cùng các cơ quan chức năng

xử lý, giải quyết từ lâu đã trở thành một mảng công việc quan trọng, không kém phần phức tạp của nhiều cơ quan báo chí Cho đến nay, hầu hết các cơ quan báo chí đã hình thành tương đối ổn định các chuyên mục giải quyết đơn thư của công dân như Đường dây nóng, Qua thư bạn đọc, Theo dấu thư bạn đọc, bạn nghe Đài và bạn xem truyền hình

Trong xu thế chung đó, Đài Phát thanh – truyền hình Hà Nội (Đài PT –

TH Hà Nội) cũng tham gia tích cực vào việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân, thực sự là cầu nối giữa người dân trên địa bàn Thủ đô với các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng Đặc biệt, thông qua các chuyên mục của ban biên tập Hộp thư như Vấn đề và dư luận, Thư và trả lời thư Bạn xem truyền hình và Điều tra theo dấu thư bạn nghe Đài, Đài PT – TH Hà Nội

đã góp phần tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân đồng thời phối hợp kiểm tra, yêu cầu các cơ quan chức năng trả lời, giải quyết những vụ việc

mà công chúng nêu

Có thể nói, Đài PT – TH Hà Nội đã thực sự trở thành cầu nối của chính quyền với nhân dân, là diễn đàn của nhân dân Thủ đô, góp phần nắm bắt và định hướng dư luận xã hội Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, những nghiên cứu khoa học một cách cụ thể, chuẩn xác về vai trò của báo chí nói chung và Đài PT – TH Hà Nội nói riêng trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ đô vẫn chưa được thực hiện một cách hệ thống

mà mới chỉ dừng lại ở mức độ nhỏ lẻ, không đồng bộ

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả luận văn chọn đề tài “Vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân Thủ đô trên sóng Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội (khảo sát từ 2008 - 2010)” với mong muốn sẽ khảo sát và đánh

giá thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân Thủ đô trên Đài PT –

TH Hà Nội đồng thời đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo trên báo chí

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài:

Đã có một số công trình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực Báo chí – Truyền thông liên quan đến đề tài như:

- Trong khóa luận “Thể loại điều tra qua thư bạn đọc của Ban ban đọc – báo Lao động” của tác giả Nguyễn Quốc Hưng, Khoa Báo chí – Truyền

thông, Đại học KHXH và NV, Hà Nội, năm 2002, tác giả đã nghiên cứu đặc điểm của thể loại điều tra qua thư bạn đọc trên báo Lao động Tuy nhiên, công trình này mới chỉ nghiên cứu một trong nhiều phương thức giải quyết đơn thư của công dân chứ chưa có cái nhìn tổng quát về việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

- Khóa luận “Điều tra qua thư bạn đọc trên báo Nhân Dân và báo Pháp luật” của tác giả Lê Thị Thanh, Khoa Báo chí – Truyền thông, Đại học

KHXH và NV, Hà Nội năm 2003 cũng đã chỉ ra được thành công và hạn chế của các phóng sự điều tra qua thư bạn đọc trên báo Nhân Dân và báo Pháp Luật Tuy nhiên, công trình chưa đi sâu khai thác cách thức xử lý thông tin đến từ đơn thư bạn đọc cũng như quá trình thực hiện phóng sự điều tra theo đơn thư bạn đọc

- Khóa luận “Tìm hiểu chuyên mục ống kính phóng viên của Đài PT –

TH Hà Nội” của tác giả Trần Thị Mỹ Hạnh, Khoa Báo chí – Truyền thông,

Đại học KHXH và NV, Hà Nội năm 1998 đã khảo sát về thực trạng phản ánh trong chuyên mục “Ống kính phóng viên” của Đài PT – TH Hà Nội Đây là tiền thân của chuyên mục “Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình” sau này Tuy nhiên, do giới hạn của đề tài nên khóa luận chưa đi sâu khai thác các phương thức giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên sóng Đài

PT – TH Hà Nội

- Luận văn “Báo chí với vấn đề kiểm soát quyền lực và phản biện xã hội” của tác giả Mai Thị Thúy Hường, Khoa Báo chí – Truyền thông, Đại

học KHXH và NV, Hà Nội, năm 2009 đã khẳng định vai trò của báo chí trong việc giám sát và phản biện xã hội, đấu tranh với cái xấu, cái sai, cái trì trệ

- Luận văn “Cải tiến nâng cao hiê ̣u quả chuyên mục Hộp thư truyền hình – Đài Truyền hình Viê ̣t Nam” của tác giả Nguyễn Đại Dương, Học viện

Báo chí – Truyền thông, Hà Nội, năm 2004

- Luận văn “Đội ngũ nhà báo ngành Tư pháp” của tác giả Nguyễn Thị

Hải Yến, Học viện Báo chí Truyền thông, Hà Nội, năm 2008

- Luận văn “Báo chí tham gia xây dựng và hoàn thiê ̣n hê ̣ thống pháp luật” của tác giả Nguy ễn Văn Thắng , Học viện Báo chí và tuyên truyền , Hà

Nô ̣i, năm 2009

- Luận án “Vai trò của báo chí trong đi ̣nh hướng dư luận xã hội” của

tác giả Đỗ Chí Nghĩa, Học viện Báo chí – Truyền thông, năm 2010

Ngoài ra, còn có một số nghiên cứu khoa học của các ngành liên quan như:

- Luận văn “Hoàn thiện pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo ở Việt Nam hiện nay” của Đinh Thị Hương Giang, Khoa Luật, Đại học KHXH và

NV, Hà Nội, năm 2006 đã khái quát thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo ở nước ta

- Luận văn “Dư luận xã hội về việc giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp xã, phường hiện nay” của Trần Thị Hồng, Khoa Xã hội học, Đại học KHXH và

NV, Hà Nội, 2009 đã nêu được thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp xã, phường và những vấn đề dư luận xã hội liên quan

Đây chính là những cơ sở để tác giả có thể kế thừa những vấn đề liên quan đến pháp luật xung quanh việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ở Việt Nam hiện nay

Như vậy, đề cập đến việc điều tra theo đơn thư công dân như là một thể loại báo chí đã có một số công trình nghiên cứu thực hiện Tuy nhiên, cho đến nay, việc nghiên cứu vai trò của báo chí nói chung và của Đài PT – TH Hà Nội nói riêng trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân vẫn chưa được thực hiện một cách riêng biệt, đầy đủ và hệ thống Đây là lần đầu tiên công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân Thủ đô trên Đài PT – TH Hà Nội được nghiên cứu một cách đồng bộ, có hệ thống từ phương thức giải quyết đến nội dung các chuyên mục với mục đích có thể khái quát nhất thực trạng cũng như đưa ra những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên sóng Đài PT

- TH Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ đô qua các chương trình của Đài PT - TH Hà Nội

Về thời gian, luận văn sẽ khảo sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trên Đài PT – TH Hà Nội từ năm 2008 đến năm 2010

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

4.1 Mục đích:

Luận văn nghiên cứu thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân Thủ đô trong thời gian qua thông qua các chuyên mục: Thư và trả lời thư Bạn xem truyền hình, Vấn đề và dư luận, Điều tra theo dấu thư Bạn nghe Đài của Đài PT – TH Hà Nội, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo trên địa bàn Thủ đô qua sóng của Đài PT –

TH Hà Nội những năm tiếp theo

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, luận văn triển khai những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Khảo sát các phương thức giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân của Đài PT – TH Hà Nội

- Sưu tầm, khảo sát các tác phẩm có liên quan đến việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trên sóng phát thanh và truyền hình của Đài PT – TH Hà Nội

- Đánh giá, nhận xét về nội dung, hình thức của các tác phẩm báo chí này, đồng thời đưa ra những ưu điểm và hạn chế

- Đánh giá hiệu quả của công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân của Đài PT – TH Hà Nội

- Rút ra những kinh nghiệm, đề xuất những kiến nghị, giải pháp để nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ

đô

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh; dựa trên đường lối, chính sách, quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về chức năng, nhiệm vụ của báo chí; về vấn đề giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân Bên cạnh đó, luận văn cũng kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đã được công bố

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp sưu tầm tài liệu, khảo sát thống kê, phân loại, tổng hợp,

so sánh và đánh giá thông tin

- Phương pháp liên ngành: sử dụng kiến thức và phương pháp của nhiều ngành khoa học khác như: lịch sử, luật, quản lý nhà nước… nhằm làm

rõ tính chất, đặc điểm của việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo

- Phương pháp phỏng vấn chuyên gia, gặp trực tiếp những người quản

lý, phóng viên tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo để tìm hiểu

thông tin, thu thập các số liệu cần thiết liên quan đến việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Trước hết, Luận văn sẽ góp phần bổ sung vào hệ thống lý luận về vai trò của báo chí nói chung và vai trò của báo chí trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân nói riêng Khẳng định báo chí là phương tiện có khả năng tham gia một cách có hiệu quả vào việc giải quyết khiếu nại, tố cáo

Luận văn sẽ là nguồn tư liệu tham khảo có hệ thống cho những nghiên cứu khoa học về vai trò của báo chí nói chung và của Đài PT – TH Hà Nội nói riêng trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

Luận văn còn là tư liệu cho những ngành học liên quan có thể tham chiếu trong chuyên môn của mình

Luận văn còn là những bài học kinh nghiệm và thực tiễn cho những người làm báo trong lĩnh vực giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

7 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn có 3 chương như sau:

Chương 1: Vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân và vai trò của báo chí

Chương 2: Thực trạng giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trên sóng Đài PT – TH Hà Nội

Chương 3: Kinh nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên Đài PT – TH Hà Nội

Phần phụ lục: bao gồm các tư liệu, hình ảnh, các clip phim… nhằm

minh họa cho những vấn đề nêu trong luận văn Dự kiến khoảng 20 trang và 1 đĩa CD

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN VÀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm khiếu nại và tố cáo

1.1.1 Khiếu nại, tố cáo là sản phẩm của xã hội có giai cấp

Nghiên cứu lịch sử phát triển của xã hội loài người, chúng ta thấy vấn

đề khiếu nại, tố cáo xuất hiện và tồn tại như một tất yếu khách quan Con người với tư cách là thành viên của xã hội, chịu sự tác động chi phối bởi rất nhiều mối quan hệ với tự nhiên, với Nhà nước, với cộng đồng xã hội Trong quá trình xử lý những mối quan hệ đó để tồn tại và phát triển đã nảy sinh rất nhiều vấn đề đòi hỏi con người phải giải quyết Trong đó có việc đề nghị, thỉnh cầu, hoặc báo cáo cho cấp có thẩm quyền những việc chưa đúng để cấp

có thẩm quyền bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của họ hoặc của cộng đồng Do đó, có thể nói khiếu nại là sản phẩm của xã hội có giai cấp Xã hội càng phát triển, cuộc sống càng phong phú thì khiếu nại, tố cáo càng đa dạng, phức tạp

Trong số những quyền cơ bản của con người như quyền bất khả xâm phạm về thân thể; quyền được bảo vệ sức khỏe và nhân phẩm; quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã hội thì quyền khiếu nại, tố cáo – quyền dân chủ trực tiếp là một trong những quyền chiếm vị trí quan trọng và có mối liên quan chặt chẽ với các quyền và nghĩa vụ cơ bản khác của công dân Công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo là điều kiện bảo đảm cho các quyền cơ bản khác được thực hiện và không bị xâm hại

Nghiên cứu lịch sử Việt Nam, trong những thời kỳ hưng thịnh của Nhà nước phong kiến, các vương triều phong kiến luôn thực hiện nhiều kế sách để

an dân, tạo điều kiện cho mọi người dân có thể trình bày các nguyện vọng, nỗi oan ức của mình thông qua việc thỉnh cầu và cáo giác các hành vi bạo ngược Sử cũ còn ghi, Vua Lý Thái Tông (1028 – 1054) thường tổ chức các

chuyến kinh lý về các vùng thôn dã để xem xét việc dân, việc quan Để biết việc dân năm 1158, vua Lý Anh Tông (1137 - 1175) ra lệnh cho đặt một cái hòm ở giữa sân để ai muốn trình bày việc gì thì bỏ thư vào hòm ấy Sau này, năm 1747, chúa Trịnh Doanh cũng cho đặt chuông mỏ ở cửa Phù đường để người tài tự tiến cử và người bị ức hiếp đến khiếu nại

Ngày nay, việc bảo đảm các quyền của con người nói chung và quyền khiếu nại, tố cáo nói riêng được tất cả các nước trên thế giới công nhận, cam kết bảo đảm Các nguyên tắc cơ bản bảo đảm các quyền nói trên của con người được ghi trong Hiến chương Liên hiệp quốc, Công ước quốc tế và các quyền dân sự … thực sự đã trở thành những chuẩn mực của thời đại

1.1.2 Khái niệm khiếu nại, tố cáo

Điều 2, Luật Khiếu nại, tố cáo quy định: “Khiếu nại là việc công dân,

cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định,

đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi hành chính đó trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình”[13, tr.9]

“Tố cáo là việc công dân theo thủ tục do Luật này quy định, báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân”[13, tr.9]

Nghị định số 67/1999/NĐ – CP quy định: “Người khiếu nại phải là người có quyền, lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính mà mình khiếu nại Người khiếu nại phải là người

có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật [13, tr 62]

Thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, công dân không chỉ có những đề nghị nhằm nâng cao chất lượng hoạt động quản lý của các cơ quan Nhà nước các tổ chức xã hội hoặc phản ánh, phê bình những sai sót, tồn tại trong công

tác của họ mà còn đề xuất với các cơ quan Nhà nước những vấn đề rộng lớn hơn về đời sống kinh tế - văn hóa – xã hội của đất nước

Khiếu nại, tố cáo là phương tiện hữu hiệu để công dân đấu tranh cho lợi ích của xã hội, tập thể trong đó có lợi ích hợp pháp của bản thân mình Tuy nhiên, khi thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo công dân phải luôn ý thức về trách nhiệm pháp lý của mình, trước hết là phải đảm bảo lợi ích của Nhà nước, củng cố sức mạnh và uy tín của Nhà nước, đồng thời thông qua việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo góp phần phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình

1.2 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo

Ở mỗi quốc gia, do chế độ chính trị khác nhau, việc quy định quyền khiếu nại, tố cáo và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân có khác nhau Ở nước ta, quyền khiếu nại và tố cáo được xác nhận là một trong những quyền cơ bản của công dân và được ghi nhận tại Điều 29 Hiến pháp năm

1959: “Công dân nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có quyền khiếu nại và tố

cáo với bất cứ cơ quan Nhà nước nào về những hành vi phạm pháp của nhân

viên cơ quan Nhà nước Những việc khiếu nại và tố cáo phải được xem xét và giải quyết nhanh chóng Người bị thiệt hại vì hành vi phạm pháp của nhân viên cơ quan Nhà nước có quyền được bồi thường” Điều 73, Hiến pháp 1980 cũng quy định “Công dân có quyền khiếu nại và tố cáo với bất cứ cơ quan nào của Nhà nước về những việc làm trái pháp luật của cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc của bất cứ cá nhân nào thuộc các

cơ quan, tổ chức và đơn vị đó Các điều khiếu nại và tố cáo phải được xem xét và giải quyết nhanh chóng Mọi hành động xâm phạm quyền lợi chính đáng của công dân phải được kịp thời sửa chữa và xử lý nghiêm minh Người

bị thiệt hại có quyền được bồi thường Nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo”

Điều 74, Hiến pháp 1992 cũng quy định: “Công dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc bất cứ cá nhân nào Việc khiếu nại, tố cáo phải được cơ quan Nhà nước xem xét và giải quyết trong thời hạn pháp luật quy định Mọi hành

vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân phải được kịp thời xử lý nghiêm minh Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất và phục hồi danh dự Nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người khác”

Quan điểm chỉ đạo của Đảng ta trong việc bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo của công dân cũng thể hiện rất rõ trong các văn kiện chính trị của Đảng

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV (1976) ghi nhận: Tất cả các cơ quan từ Trung ương đến cơ sở phải trả lời kịp thời và đầy đủ những vấn đề do quần chúng nhân dân nêu ra…

Nghị quyết Ban chấp hành Trung ương 8 khóa VII, Nghị quyết ban chấp hành Trung ương 3, khóa VIII luôn nhấn mạnh công tác xem xét và giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những nội dung chính cải cách nền hành chính Nhà nước, phát huy quyền dân chủ của nhân dân, xây dựng bộ máy Nhà nước trong sạch vững mạnh

Văn kiện Đại hội IX cũng nhấn mạnh: “Chăm lo cho con người, bảo vệ quyền và lợi ích hợp ích hợp pháp của mọi người, tôn trọng và thực hiện các điều ước quốc tế về con người mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia Đổi mới

cơ chế, xác định trách nhiệm của các cấp, các cơ quan, cán bộ, công chức trong việc giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo của công dân” [4, tr.135]

Văn kiện Đại hội X cũng thể hiện: “Khẩn trương và nghiêm chỉnh thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí Bổ sung, hoàn thiện Luật Khiếu nại và tố cáo Có cơ chế khuyến khích và bảo vệ những người tích cực đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực [5, tr 125]

Văn kiện Đại hội XI nêu rõ: “Coi trọng và nâng cao vai trò của các cơ quan dân cử, của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các phương tiện thông tin đại chúng và của nhân dân trong việc giám sát cán bộ, công chức, phát hiện, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí; Chú trọng nâng cao tính tư tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ chức và phản biện

xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân và đất nước.”[23]

Quán triệt các quan điểm chỉ đạo của Đảng, thời gian qua, nhiều văn bản pháp luật được Nhà nước ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung, trong đó có quy định về khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo Điển hình là Luật

Khiếu nại, tố cáo năm 1998 Mục đích của văn bản pháp luật này ghi rõ “Để việc khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật, góp phần phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân” [13, tr.7]

Ngoài ra, theo quy định của pháp luật, hệ thống chính trị, các đoàn thể quần chúng, tổ chức xã hội cũng thực hiện giám sát, kiểm tra hoạt động của

cơ quan Nhà nước và nhân viên Nhà nước, bảo đảm việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của công dân

1.3 Vai trò của báo chí trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống

xã hội, là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân Báo chí, nhà báo hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật…Trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, pháp luật nước ta đã quy định về vai trò và trách nhiệm của cơ quan báo chí

Cụ thể tại Điều 5 Luật Báo chí quy định về Trách nhiệm của báo chí đối với quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân,

có nêu rõ:

“Cơ quan báo chí có trách nhiệm :

1 Đăng, phát sóng tác phẩm, ý kiến của công dân ; trong trường hợp không đăng, phát sóng phải trả lời và nói rõ lý do ;

2 Trả lời hoặc yêu cầu tổ chức, người có chức vụ trả lời bằng thư hoặc

trên báo chí về kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến.”[39]

Điều 7, Luật báo chí quy định:

“Trong phạm vi quyền hạn, nhiệm vụ của mình, các tổ chức có quyền

và nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí, giúp cho báo chí thông tin chính xác, kịp thời và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin

Đối với vụ án đang được điều tra hoặc chưa xét xử thì các cơ quan tiến hành tố tụng có quyền không cung cấp thông tin cho báo chí, nhưng báo chí

có quyền thông tin theo các nguồn tài liệu của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin.

Báo chí có quyền và nghĩa vụ không tiết lộ tên người cung cấp thông tin nếu có hại cho người đó, trừ trường hợp có yêu cầu của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân hoặc Chánh án Toà án nhân dân cấp tỉnh và tương đương trở lên cần thiết cho việc điều tra, xét xử tội phạm nghiêm trọng”[39]

Trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn có mối quan hệ giữa báo chí với cơ quan có thẩm quyền và công dân Điều 15, Luật Khiếu nại, tố

cáo quy định: “Khiếu nại, tố cáo do cơ quan báo chí chuyển đến phải được

cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét giải quyết và thông báo cho

cơ quan đã chuyển đơn đến biết việc giải quyết theo quy định của pháp luật”

Cơ quan báo chí đưa tin về việc khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật báo chí sau khi đã xác minh đầy đủ và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đưa tin đó” [13, tr.72]

Điều 3 Nghị định số 51/2002/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí:

“… Tổ chức và người có chức vụ nhận được ý kiến, kiến nghị, phê bình, khiếu nại của tổ chức, công dân, tố cáo của công dân do cơ quan báo chí chuyển đến hoặc đăng, phát trên báo chí, trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được hoặc từ ngày báo chí đăng, phát thì người đứng đầu tổ chức, người có chức vụ phải thông báo cho cơ quan báo chí kết quả hoặc biện pháp giải quyết Nếu quá thời hạn trên mà không nhận được thông báo của người đứng đầu tổ chức, người có chức vụ thì cơ quan báo chí có quyền chuyển ý kiến, kiến nghị, phê bình, khiếu nại, tố cáo của công dân đến cơ quan cấp cao hơn

có thẩm quyền giải quyết hoặc đưa vấn đề đó lên báo chí”.

Khoản 3, Điều 2 Nghị định số 51/2002/NĐ-CP của Chính phủ quy

định: “Kể từ khi nhận được văn bản trả lời của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết các khiếu nại, tố cáo, hoặc văn bản của cơ quan, tổ chức, cá nhân trả lời kiến nghị, phê bình đối với vấn đề mà báo chí nêu hoặc tiếp nhận thì cơ quan báo chí có trách nhiệm thông báo cho tổ chức, công dân có khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phê bình hoặc đăng, phát trên báo chí của mình trong thời hạn 10 ngày đối với báo ngày và đài phát thanh, đài truyền hình, 15 ngày đối với báo tuần, trên số ra tiếp gần nhất đối với tạp chí”.[13, tr.123]

Những quy định của pháp luật nêu trên là cơ sở đảm bảo cho báo chí phát huy vai trò, chức năng của mình trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo Đồng thời những quy định đó còn là những ràng buộc về trách nhiệm, nghĩa vụ của báo chí với vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan có thẩm quyền

Báo chí là vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng – văn hóa đồng thời

là công cụ tham gia quản lý xã hội, giám sát cán bộ, Đảng viên về đạo đức, lối sống Báo chí không chỉ tuyên truyền, phổ biến đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước; phát hiện, khẳng định, nhân rộng những cái hay, cái đẹp, điển hình và những nhân tố mới mà còn tham gia tích cực vào việc phê phán cái xấu, cái tiêu cực, những hành vi sai trái, lệch lạc trong xã hội Đồng thời,báo chí góp phần nêu ra những khuyết điểm, sai phạm trong quá trình quản lý Nhà nước để Nhà nước có sự điều chỉnh kịp thời cơ chế quản lý, xử lý nghiêm minh những người có hành vi sai phạm nhằm bảo vệ kỷ cương phát luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và

tổ chức Trên thực tế, có không ít những hành vi tiêu cực, tham nhũng, sai trái, vi phạm pháp luật được báo chí phanh phui đưa ra công luận dựa trên những nguồn thông tin từ đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

Vì vậy, có thể nói, báo chí có vai trò quan trọng đối với việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân Tuy nhiên, phải khẳng định rằng vai trò của báo chí ở đây không phải là trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo Đây là việc của các cơ quan chức năng Báo chí chỉ tham gia vào việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân với những tác động về mặt thông tin để yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, trả lời và giải quyết những kiến nghị, bức xúc của nhân dân

Ngoài những nội dung thông tin tuyên truyền chủ trương, đường lối, chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước, tuyên truyền, cổ vũ những nhân tố

tích cực thì hầu hết trên các tờ báo, các chương trình phát thanh, truyền hình đều có đăng, phát những kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo của công dân

và việc xét, giải quyết trả lời đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân từ các cơ quan có thẩm quyền Việc làm đó đã góp phần phát huy quyền làm chủ của

nhân dân, thực hiện tốt phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội ổn định và bền vững trên địa bàn

thủ đô và cả nước

Hầu hết các cơ quan báo chí, Đài phát thanh, truyền hình của thành phố

Hà Nội đều có ban biên tập chuyên đề đảm nhận công việc nói trên Đó là

“Ban Bạn đọc” (Đối với báo in), “Ban Bạn nghe đài” (Đối với báo nói), “Hộp thư truyền hình” (Đối với báo hình)

Về lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ, để hoàn thành trách nhiệm được giao, các ban chuyên đề kể trên ở mỗi cơ quan báo chí đều thực hiện một số chuyên mục như “Ý kiến bạn nghe đài”, “Điều tra theo dấu thư bạn nghe đài”,

“Vấn đề và dư luận”, “Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình”…( Đài PT –

TH Hà Nội) hay “Ý kiến bạn đọc”, “Điều tra qua thư bạn đọc”, “Cơ quan trả lời bạn đọc” “Viết theo yêu cầu thư bạn đọc”(chuyên mục của Ban bạn đọc báo Hà nội mới) Các cơ quan báo chí khác của Hà Nội như báo kinh tế và đô thị, báo Lao động thủ đô, Phụ nữ Thủ đô, An ninh Thủ đô…đều mở các chuyên mục tương tự kể trên

Mỗi khi nhận được đơn thư, khiếu nại, tố cáo hoặc ý kiến phản ánh của bạn đọc, bạn xem truyền hình, bạn nghe đài và công dân, cán bộ, phóng viên các ban chuyên đề ở mỗi cơ quan báo chí đều xem xét kỹ lưỡng, phân loại và vào sổ theo dõi Những đơn thư, vấn đề công dân, bạn đọc phản ánh có tính

xã hội bức xúc, được các ban phân công phóng viên đi điều tra, xác minh lấy

tư liệu để viết bài, làm chương trình để đăng, phát trên các sản phẩm của cơ quan (báo in – trên mặt báo, báo nói, báo hình – trên sóng phát thanh, truyền hình) Do đặc thù của các cơ quan báo chí, đặc biệt là các ban chuyên đề đều

có số cán bộ, phóng viên rất hạn chế mà đơn thư, ý kiến phản ánh của công dân, bạn đọc lại nhiều và không ít vụ việc về các vấn đề kinh tế, xã hội rất phức tạp nên số lượng đơn thư, ý kiến được thể hiện trên mặt báo, trên sóng phát thanh, truyền hình chỉ chiếm phần nhỏ 15 -20% tổng số đơn thư đơn) Đại bộ phận đơn thư, kiến nghị, phản ánh còn lại, được các ban của báo, đài chuyển qua đường công văn, phiếu chuyển đến cơ quan chức năng, có thẩm quyền đề nghị xem xét giải quyết và trả lời (bằng văn bản) để báo, đài có cơ

sở đăng tải trên các chuyên mục hoặc trả lời riêng cho người có đơn thư Nhìn chung, nhiều cấp, ngành, cơ quan có thẩm quyền, trước hết là người đứng đầu

cơ quan, nhận được đơn thư khiếu nại, tố cáo do các cơ quan báo chí chuyển đến đã kịp thời xem xét, giải quyết và có ý kiến trả lời đúng quy định của pháp luật Song do không trực tiếp điều tra xác minh nên hiệu quả việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân đến các cơ quan báo chí thông qua phương thức này đạt hiệu quả chưa cao

TiÓu kÕt ch-¬ng 1

Ở nước ta, quyền khiếu nại và tố cáo đã được quy định khá cụ thể trong Hiến pháp và các quy định pháp luật Quyền khiếu nại, tố cáo của công dân được pháp luật quy định chính là cơ sở pháp lý cần thiết để công dân thực hiện tốt quyền làm chủ và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước đồng thời cũng qua đó phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Cũng vì vậy mà công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt coi trọng Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, văn bản pháp luật quy định về vấn đề này Việc ban hành các văn bản pháp luật đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân thực hiện việc khiếu nại, tố cáo; làm cơ sở cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc giải quyết khiếu tố

Tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân và cùng các cơ quan chức năng xử lý, giải quyết từ lâu đã trở thành một mảng công việc quan trọng, không kém phần phức tạp của nhiều cơ quan báo chí Với vai trò là diễn đàn của nhân dân, là vũ khí sắc bén trên mặt trận chính trị tư tưởng, báo chí đã và đang góp phần đắc lực trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân

Trong chương 1, tác giả luận văn đã làm rõ một số khái niệm về khiếu nại, tố cáo cũng như chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân và sự tham gia vào cuộc của báo chí trong lĩnh vực này Đây chính là tiền đề để tác giả luận văn tiếp tục triển khai nghiên cứu thực trạng giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của Đài

PT – TH Hà Nội trong chương tiếp theo

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT ĐƠN THƯ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN THỦ ĐÔ TRÊN SÓNG ĐÀI PT – TH HÀ NỘI

2.1 Đài PT – TH Hà Nội và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân

Đài PT – TH Hà Nội được thành lập ngày 14 tháng 10 năm 1954, tức là ngay sau giải phóng Thủ đô 4 ngày Lời tự giới thiệu cho chương trình truyền

thanh đầu tiên: “Đây là buổi phát thanh của Sở Tuyên truyền Hà Nội”, phát

đi từ trạm truyền thanh Thủy Tạ vào ngày 14/10/1954 đã đặt nền móng cho sự phát triển phát thanh – truyền hình của Đài Hà Nội

Ngay từ khi ra đời, mới chỉ là truyền thanh rồi phát thanh, Đài Hà Nội

đã rất quan tâm tới việc là cầu nối của chính quyền và nhân dân Nhiều chuyên mục mang tính giải quyết những nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân

đã được xây dựng như chuyên mục Ý kiến bạn nghe Đài, Trả lời bạn nghe Đài, Điều tra theo dấu thư bạn nghe Đài Ngay từ những năm 1960, Đài đã có những bài điều tra, phê bình gây được tiếng vang trong dư luận Đáng kể là bài điều tra phê bình “Xã Yên Sở huyện Thanh Trì nộp thuế nông nghiệp chậm” của tổ phóng viên ngoại thành; bài điều tra “Gặt chậm ở Từ Liêm” của phóng viên Đỗ Gia Bính, cũng như bài điều tra “Vì sao công trường Đại học Bách Khoa thi công chậm?” của phóng viên Phạm Vĩnh Đây cũng là loạt bài

mở đầu việc nâng cao tính chiến đấu trong công tác tuyên truyền trên Đài

Ngày 01/01/1979, trên sóng của Đài Truyền hình Việt Nam, chương trình truyền hình Hà Nội đầu tiên có độ dài 45 phút mang tên “Hà Nội mùa xuân 79” đã ra mắt khán giả Thủ Đô Buổi đầu, chương trình truyền hình được phát mỗi tháng một lần vào chủ nhật tuần đầu của tháng, sau tăng lên mỗi tuần một chương trình vào tối thứ ba rồi đến hai ngày đóng góp một chùm tin 5 phút cho chương trình thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam

Từ truyền thanh đến phát thanh, từ phát thanh đến truyền hình, qua 57 năm xây dựng và phát triển, đến nay, Đài PT – TH Hà Nội đã có một cơ ngơi

khang trang, trang bị kỹ thuật vào loại hiện đại nhất trong hệ thống các đài phát thanh và truyền hình địa phương Từ những buổi truyền tín lưu động trên những chiếc ô tô gắn loa phong thanh trong những ngày đầu Thủ đô giải phóng, đến nay, chương trình phát thanh của Đài đã tăng thời lượng lên 18 tiếng rưỡi mỗi ngày Bắt đầu chỉ là chương trình truyền hình phát 45 phút một tháng năm 1979, cho tới nay chương trình truyền hình Hà Nội đã phát sóng hàng ngày với thời lượng 18 tiếng rưỡi Kể từ tháng 6 năm 2008, khi Hà Nội

mở rộng, thì Đài PT – TH của Thủ đô đã chính thức có 2 kênh, Hà Nội 1 và

Hà Nội 2 với hơn 120 chuyên đề, chuyên mục cùng 6 bản tin về Hà Nội, 4 bản tin quốc tế Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội đã kịp thời phản ánh những hoạt động của thành phố diễn ra trong ngày trong tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, các hoạt động văn hóa thể thao diễn ra trong nước

[36]

Ngay từ những ngày đầu hình thành, Đài PT – TH Hà Nội luôn thực hiện tốt nhiệm vụ truyền đạt đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, của thành phố Hà Nội, đồng thời cũng là diễn đàn của nhân dân Thủ đô Trên diễn đàn này, nhân dân không chỉ biểu thị nhận thức, thái độ của mình mà còn đề xuất những kiến nghị, những nguyện vọng qua đó, việc thực hiện đường lối, chính sách của các cơ quan quyền lực được đúng đắn, nghiêm túc Chính từ diễn đàn này, nhân dây bày tỏ nguyện vọng, tình cảm, tâm tư của mình một cách chân thực đồng thời cũng có những khiếu nại, tố giác hành vi vi phạm pháp luật của một cá nhân hoặc một tổ chức, đơn vị đi ngược lại lợi ích của nhân dân

Khi đất nước càng đổi mới, càng mở rộng giao lưu quốc tế thì tất yếu sẽ nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, khó hăn Bên cạnh những tác động tích cực của cơ chế thị trường, trong xã hội cũng phát sinh không ít những biểu hiện tiêu cực đáng lo ngại Tệ tham nhũng, quan liêu, lãng phí và các tệ nạn xã hội ngày một nghiêm trọng

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của cả nước với

29 quận, huyện, thị xã bao gồm 577 phường, xã, thị trấn với dân số khoảng 6,5 triệu người Thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền thành phố, được sự hỗ trợ tích cực hiệu quả của Trung ương, các ngành và các địa phương trong cả nước, nhân dân thủ đô đã

nỗ lực phấn đấu đạt nhiều thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực Tình hình chính trị ổn định, dân chủ được mở rộng, đời sống của đại bộ phận nhân dân ngày

càng được cải thiện và nâng cao

Tuy nhiên, do tốc độ đầu tư phát triển kinh tế - xã hội và tiến trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng cộng với sự giao lưu kinh tế, văn hoá với quốc tế ngày càng mở rộng cùng sự tác động của cơ chế thị trường đã kéo theo sự biến động về cơ cấu dân cư, đất đai, việc làm đụng chạm đến quyền lợi thiết thân của người dân nên đã làm phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc, trong

đó có vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân

Trong thời gian qua, khiếu nại tố cáo của công dân có xu hướng tăng và phức tạp, nhưng chủ yếu vẫn tập trung vào những vấn đề đất đai, nhà cửa (khoảng 75%), bao gồm: khiếu nại chế độ đền bù giải phóng mặt bằng (30%), tranh chấp đất đai (25%), vi phạm lĩnh vực trật tự xây dựng đô thị (20%)

Đặc biệt từ khi Hà Nội sát nhập, mở rộng, tình hình khiếu nại, tố cáo càng có phần gia tăng Từ năm 2008 đến năm 2010, nội dung khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn thành phố khá đa dạng và phức tạp

Trong đó, nội dung chủ yếu tập trung vào lĩnh vực khiếu nại về chế độ chính sách khi giải phóng mặt bằng, việc thực hiện đền bù và tái định cho các

hộ dân khi tiến hành thu hồi đất; việc vi phạm các quy định về trật tự xây dựng: xây dựng nhà sai phép, không phép; xây dựng, sửa chữa nhà ở do Nhà nước quản lý; tranh chấp lối đi, sân thượng, diện tích chung của các hộ trong cùng biển số nhà; tranh chấp đất đai, địa giới, ngõ đi, đòi quyền sử dụng nhà đất đã cho thuê, mượn, cải tạo nhà ở sai phép

Nội dung tố cáo tập trung vào đối tượng cán bộ cơ sở lợi dụng chức quyền có tiêu cực trong quản lý kinh tế, tài chính, tham nhũng, trù dập, vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng đất đai, quy định về trật tự xây dựng tại địa phương

Có một thực tế là những năm gần đây đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân tăng nhanh, nội dung đa dạng, phức tạp Người khiếu nại, tố cáo không chỉ là cá nhân, mà có vụ việc là tập thể, đông người Đặc biệt trong lĩnh vực tố cáo, số đơn thư nặc danh, mạo danh chiếm khối lượng khá lớn (từ

20 – 30%) Đối tượng bị tố cáo thường là người có chức, có quyền trong các

cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và không chỉ là cá nhân mà còn có cả tập thể, lãnh đạo một số cơ quan đơn vị, một cấp, một ngành

Trong khi số lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo gia tăng thì kết quả thực hiện pháp luật khiếu nại, tố cáo lại đạt hiệu quả chưa cao Nhiều trường hợp lãnh đạo ngành, UBND các cấp chưa thấy hết trách nhiệm của mình, chưa coi đây là nhiệm vụ thường xuyên có tác dụng thiết thực góp phần ổn định tình hình của địa phương, của ngành mình Trên thực tế, nhiều nơi hầu như phó thác cho các tổ chức thanh tra, thiếu sự chỉ đạo, hướng dẫn theo dõi để nắm tình hình khiếu nại, tố cáo phát sinh trong ngành và địa phương dẫn đến sự việc trở nên phức tạp, căng thẳng thì mới tập trung chỉ đạo giải quyết một cách bị động

Cũng chính vì lẽ đó mà lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo gửi tới các cơ quan thông tin đại chúng ngày càng nhiều Người dân không chỉ gửi đơn thư đến các cơ quan có chức năng trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo mà còn gửi gắm những bức xúc của mình tới báo chí truyền thông với mong muốn giúp đỡ, tác động của phương tiên thông tin đại chúng để góp phần giải quyết nguyện vọng của nhân dân Trước tình hình đó, Đài PT – TH Hà Nội đặc biệt chú ý đến đơn thư của công dân và coi đây là kênh thông tin phản hồi của dư luận xã hội Những đơn thư mang nội dung phê phán, khiếu nại tố cáo cá nhân

hoặc tổ chức cơ quan thuộc hệ thống quản lý nhà nước trong thành phố được xác minh, khai thác dưới nhiều hình thức và góc độ Công tác tiếp nhận và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân được Đài giao cho Ban biên tập Hộp thư, nay là tổ Hộp thư, Ban biên tập Chương trình đảm nhận

Ban biên tập Hộp thư được thành lập từ giữa năm 1994, ngay từ ngày đầu thành lập, Ban đã có một đội ngũ hơn 10 phóng viên, biên tập viên chính

và khá nhiều cộng tác viên, phóng viên tập sự Đến nay, số phóng viên của Tổ Hộp thư – Ban Biên tập Chương trình còn 8 người cùng với một đội ngũ hơn

50 cộng tác viên, thông tin viên ở khắp nơi nội ngoại thành, trong các cơ quan, đơn vị thuộc mọi lĩnh vực công tác khác nhau

Trung bình mỗi tháng, bô ̣ phâ ̣n tiếp nhâ ̣n và giải quyết đơn thư của Đài

PT – TH Hà Nội nhận khoảng 100 đơn thư phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, trong đó phần lớn là những đơn thư cung cấp thông tin về những sự việc sai trái, khuất tất trong đời sống

xã hội Mỗi đơn thư khiếu nại, tố cáo là một mảnh đời trĩu nặng tâm tư, với những bất bình, khủng hoảng trước việc làm sai trái trong một lĩnh vực cụ thể như vi phạm quản lý xây dựng, vi phạm quản lý đất đai, sản xuất gây ô nhiễm môi trường, chính sách giải phóng mặt bằng, đền bù, tái định cư

Các đơn thư đều được vào sổ, phân loại để có phương thức giải quyết phù hợp với nội dung, tính chất, mức độ của từng đơn thư

2.2 Phương thức giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trên sóng Đài PT – TH Hà Nội

2.2.1 Tổng hợp, trao đổi thông tin

Những ý kiến của công dân qua thư, điện thoại đều được tiếp nhận đầy

đủ và được ghi sổ, đánh số để tiện cho công tác lưu trữ và theo dõi Các đơn thư sẽ được phân theo từng loại: đối với thư góp ý cho chương trình được chuyển đến phòng, ban có chương trình được góp ý, đối với đơn thư phản ánh, khiếu nại hoặc tố cáo của công dân sẽ được sàng lọc theo vụ việc, tính

chất, mức độ của đơn thư để có hướng giải quyết cụ thể như giao cho phóng viên đi điều tra, viết bài hoặc chuyển đơn của công dân đến các cơ quan có chức năng, có thẩm quyền giải quyết và trả lời

Các đơn thư nhận được đều được điểm trong mục Điểm đơn thư nhận được trong tuần thuộc chuyên mục Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình

Do thời lượng có hạn nên mục này chỉ đề cập đến tên, địa chỉ của công dân gửi đơn thư tới Đài chứ không nêu cụ thể sự việc Đối với trường hợp sự việc phức tạp, gây nhiều bức xúc trong nhân dân, biên tập viên sẽ tóm lược nội dung để nêu trong chương trình

Mỗi chương trình Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình sẽ điểm khoảng 12 đến 15 đơn thư Một tuần, Đài PT – TH Hà Nội có 2 chương trình Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình phát trên kênh 1 và kênh 2 Vì vậy việc tập hợp đơn thư để nêu trên sóng chỉ khoảng 20 đến 25 nội dung trong 1 tuần Trong khi lượng đơn thư nhận được lại rất lớn nên nhiều khi vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của công dân Thủ đô

Mặc dù không có chức năng tiếp dân, tuy nhiên, để tạo điều kiện trong việc tiếp nhận, trao đổi thông tin với bạn xem truyền hình, bạn nghe Đài, các phóng viên ban Hộp thư thỉnh thoảng vẫn phải đón tiếp những công dân có nguyện vọng được trình bày trực tiếp ý kiến hay khiếu nại, tố cáo của mình với nhà Đài Những ý kiến trực tiếp của công dân đều được ghi nhận theo các hướng: Giải đáp ngay những thắc mắc của công dân căn cứ trên cơ sở các điều luật quy định; Tiếp nhận, vào sổ đơn thư và chuyển đơn thư tới cơ quan chức năng yêu cầu giải quyết và trả lời; Tiến hành điều tra, xác minh và thực hiện phóng sự để phát sóng

Việc tiếp nhận, tổng hợp, trao đổi thông tin dù trực tiếp hay gián tiếp cũng liên quan tới việc gặp gỡ, giao tiếp với công chúng nên đòi hỏi những người làm công tác này phải có những kiến thức cần thiết trong việc tiếp công

dân Đó là biết tôn trọng, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của công dân và giải đáp những vấn đề có thể theo những kiến thức, hiểu biết của mình

Bảng 2.1 Bảng phân loại đơn thư từ năm 2008 – 2011 KHIẾU NẠI TỐ CÁO CÁC LOẠI KHÁC CÔNG VĂN TRẢ LỜI CỘNG TỔNG

2.2.2 Chuyển đơn thư đến các cơ quan chức năng yêu cầu trả lời

Sau khi đã tiếp nhận, tập hợp đơn thư, các đơn thư sẽ được phân loại và sàng lọc Đối với một số vụ việc nhỏ, hoặc những đơn thư nội dung quá phức tạp, liên quan đến quá nhiều cơ quan, đơn vị, Trưởng ban biên tập hoặc Phó ban phụ trách sẽ yêu cầu chuyển tới các cơ quan chức năng, có thẩm quyền để xem xét và trả lời theo quy định của Luật Khiếu nại và tố cáo Đây là khâu trung gian quan trọng thúc đẩy quá trình giải quyết đơn thư công dân Những đơn thư này kèm với Phiếu chuyển công văn của Đài sẽ được gửi tới các cơ quan có chức năng theo đường bưu điện Trước đây, Đài ủy quyền công tác chuyển đơn thư công dân đến các cơ quan chức năng cho Ban biên tập Hộp thư Nhưng kể từ năm 2009, việc ký tên và đóng dấu trong Phiếu chuyển do Ban Tổng biên tập Đài PT – TH Hà Nội đảm nhiệm, sau khi phóng viên ban biên tập Hộp thư đã hoàn thành đúng trình tự quy định về giải quyết khiếu nại

và tố cáo

Chuyển đơn thư tới các cơ quan chức năng là một trong những cách giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo chủ yếu của các cơ quan báo chí, trong đó

có Đài PT – TH Hà Nội Trong năm 2008, Đài PT – TH Hà Nội nhận được 1.035 đơn thư thì số lượng phiếu chuyển công văn tới các cơ quan chức năng

là 372 đơn thư, tức là chiếm gần 36% Năm 2009, trong tổng số 1.432 đơn thư nhận được, Đài đã chuyển tới các cơ quan chức năng theo đường công văn

540 đơn thư, chiếm khoảng 38% Sang năm 2010, Bộ phận phụ trách giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của Đài PT – TH Hà Nội nhận được 1.120 đơn thư thì 303 đơn thư được chuyển tới các cơ quan chức năng có thẩm quyền xem xét trả lời, chiếm khoảng 27%

Vì thế có thể khẳng định, chuyển đơn thư của công dân tới các cơ quan chức năng yêu cầu xem xét, trả lời là một kênh quan trọng trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của Đài PT – TH Hà Nội Tuy nhiên, hiệu quả của phương thức này lại không cao

Năm 2008, Đài PT – TH Hà Nội gửi 372 đơn thư tới các cơ quan chức năng nhưng chỉ nhận được 81 công văn phản hồi, phúc đáp (21%) Năm 2009,

số lượng công văn trả lời gửi về Đài từ các cơ quan có thẩm quyền là 109, trong khi Đài đã chuyển đi 540 đơn thư của công dân (20%) Trong năm

2010, Đài PT – TH Hà Nội chuyển 303 đơn thư tới các cơ quan chức năng nhưng cũng chỉ nhận được 70 công văn trả lời (23%) Qua số liệu trên cho thấy công văn trả lời của các cơ quan chức năng chỉ bằng khoảng 1/5 so với đơn thư được chuyển đi Đây cũng là thực trạng chung của tất cả các cơ quan báo chí trong công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân Đó

là chưa kể những công văn trả lời chủ yếu là những vụ việc có nội dung đơn giản, rõ ràng, dễ xử lý, dễ kết luận, còn những vụ việc phức tạp, các cơ quan

có thẩm quyền thường chậm xem xét xử lý, thậm chí rơi vào quên lãng, không phản hồi với cơ quan báo chí

Bảng 2.2 Biểu đồ so sánh giữa đơn thư đến, phiếu chuyển

tới các cơ quan chức năng và công văn trả lời

0 200

Nhìn vào biểu đồ trên có thể thấy, việc chuyển đơn thư tới các cơ quan chức năng yêu cầu trả lời là một phương thức quan trọng để giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân, chiếm tới 30 đến 40% Tuy nhiên, kênh giải quyết đơn thư này lại không mấy hiệu quả khi lượng công văn phúc đáp, trả lời lại chỉ ở mức 20 đến 23%

Đối với những công văn trả lời, phóng viên Ban biên tập Hộp thư, nay

là tổ Hộp thư, Ban biên tập Chương trình sẽ tóm tắt lại và đưa lên sóng trong mục Trả lời Bạn xem truyền hình của Chuyên mục Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình hoặc trả lời riêng qua đường công văn cho người có đơn thư

Để đôn đốc việc trả lời của các cơ quan chức năng cũng trong mục Trả lời Bạn xem truyền hình có nội dung nhắc nhở các cơ quan phản hồi lại đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân khi Đài PT – TH Hà Nội chuyển tới

Trong chương trình Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình 13/8/2008

có nêu rõ:

Thưa quý vị và các bạn!

Thời gian qua, Ban biên tập Hộp thư – Đài PT – TH Hà Nội đã chuyển nhiều đơn thư khiếu nại, tố cáo và phản ánh của công dân tới các cơ quan có

thẩm quyền đề nghị xem xét, giải quyết và trả lời Tuy nhiên, đến thời điểm này, nhiều đơn vị vẫn chưa có phản hồi Để giải quyết và trả lời đơn thư của công dân, một lần nữa, chúng tôi tiếp tục đề nghị:

- Chánh thanh tra nhà nước huyện Gia Lâm trả lời đơn của ông Nguyễn Đức Thực ở xã Đặng Xá

- Chánh thanh tra nhà nước huyện Đông Anh trả lời đơn của ông Nguyễn Đức Hiệp ở xã Nguyên Khê

- Chủ tịch UBND huyện Gia Lâm trả lời đơn của bà Nguyễn Thị Tảo ở thôn 2 – xã Kim Lan

- Chủ tịch UBND phường Trung Hòa trả lời đơn của nhân dân tổ 5, phường Trung Hòa…

2.2.3 Phóng sự điều tra theo thư công dân

Theo từ điển Tiếng Việt in năm 1992 của Trung tâm từ điển ngôn ngữ

thì “Điều tra là tìm hiểu, xem xét để biết rõ sự thật” Như vậy, ta có thể hiểu

rằng điều tra là nhằm phát hiện vấn đề thu thập tài liệu và để kiểm tra lại độ chính xác của tư liệu Nhà báo muốn hoàn thành tốt một tác phẩm báo chí, cần phải làm tốt công tác điều tra Đối với phóng sự điều tra, các phóng viên cần điều tra, xác minh rõ sự việc để tìm ra bản chất của vấn đề Bác Hồ đã

dạy “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa hiểu rõ…, chớ viết”

Ngoài phương thức chuyển đơn thư khiếu nại, tố cáo đến các cơ quan

có thẩm quyền đề nghị xem xét và trả lời thì việc tiến hành điều tra, xác minh

và thực hiện phóng sự đưa lên sóng là một trong những phương thức thông dụng và hiệu quả nhất trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân mà Đài PT – TH Hà Nội đã áp dụng từ nhiều năm nay

Để thực hiện được công việc này, sau khi được lãnh đạo giao đơn thư, mỗi phóng viên phải nghiên cứu kỹ nội dung đơn thư Sau đó, tìm những văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến những vấn đề đơn thư nêu để xem xét

và có hướng giải quyết đúng quy định Sau khi đã nắm chắc vấn đề và có các

văn bản pháp luật liên quan, phóng viên sẽ gọi điện liên hệ với các cơ quan chức năng, chính quyền các cấp và người gửi đơn thư để hẹn làm việc, ghi hình tại hiện trường và phỏng vấn

Đây là khâu quan trọng, bởi có gặp gỡ, phỏng vấn được nhiều đối tượng thì mới có thể thu thập được thông tin nhiều chiều xung quanh sự việc

mà công dân khiếu nại, tố cáo Có một thực tế là việc gọi điện thoại hoặc đến tận nơi liên hệ gặp nhiều khó khăn Nhiều cơ quan liên quan khi phóng viên gọi điện hoặc đến tận nơi đề nghị làm việc đã từ chối hoặc lấy lý do để hẹn lần, hẹn lữa Nhiều trường hợp, chỉ một vụ việc nhưng phóng viên phải mất rất nhiều thời gian liên hệ, thống nhất ngày giờ làm việc, ghi hình, phỏng vấn hoặc ghi âm

Đây cũng là thời điểm, phóng viên tìm hiểu, nắm bắt được bản chất vấn

đề để có thể lựa chọn chuyên mục cho phóng sự điều tra mình định thực hiện Nếu nội dung đơn thư phức tạp với nhiều tình tiết đắt, liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều người thì phóng viên có thể thực hiện chuyên mục

“Vấn đề và dư luận” Đối với các vụ việc nhỏ hơn, tính chất không phức tạp, phóng viên có thể đưa vào chuyên mục “Thư và trả lời thư Bạn xem truyền hình” Đối với những vụ việc nhỏ, lại không có nhiều hình ảnh để minh họa, phóng viên có thể lựa chọn chuyên mục “Điều tra theo dấu thư bạn nghe Đài”

để truyền tải những nội dung thông tin

Sau khi đã xác định được chuyên mục, nắm bắt đầy đủ nội dung đơn thư và những vấn đề liên quan, xây dựng đề cương, kịch bản sơ lược, phóng viên đăng ký máy quay, xe ô tô hoặc chuẩn bị máy ghi âm để xuống làm việc, điều tra, xác minh vụ việc

Trên cơ sở những vấn đề đã nắm bắt được, phóng viên phỏng vấn những người liên quan, yêu cầu cung cấp hồ sơ vụ việc và chỉ đạo để phóng viên quay phim ghi hình tại hiện trường, fix những văn bản, giấy tờ cần thiết

phục vụ cho phóng sự Đối với phóng sự phát thanh, không có khâu ghi hình, chủ yếu phóng viên ghi chép sự việc, phỏng vấn và thu thập hồ sơ liên quan

Từ những hồ sơ, những văn bản quy phạm pháp luật đã thu thập được, phóng viên sẽ xem xét cụ thể, phân tích đúng, sai để tìm ra bản chất vấn đề

Để từ đó, chuẩn bị cho các khâu viết lời bình, dựng hình hoặc thu lời kèm tiếng động thực hiện hoàn chỉnh phóng sự

Có những trường hợp, phóng viên phải ghi hình vài buổi mới xong một phóng sự vì không thể hẹn gặp nhiều đối tượng cùng một lúc Lại có trường hợp, do có những tình tiết mới mà phóng viên phải dỡ phóng sự đã thực hiện hoàn chỉnh ra để tiếp tục bổ sung, làm rõ

Khâu dựng hình cũng có vai trò quan trọng trong việc truyền tải nội dung thông tin và ý đồ của tác giả Đây cũng là yếu tố thể hiện thế mạnh của truyền hình trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân so với các loại hình khác Phóng viên không cần nói nhiều, bình nhiều vì hình ảnh đã khái quát lên được tất cả Đồng thời, thông qua hình ảnh, những sai phạm, vi phạm mà người dân khiếu nại, tố cáo hiện lên rất rõ ràng và là bằng chứng rất thuyết phục Ví dụ như trong phóng sự “Tăng cường quản lý đất nông nghiệp trong quy hoạch” do PV Vũ Thủy – Thanh Tú thực hiện phát sóng trong chương trình Thư và trả lời thư ngày 6/7/2010 có đề cập đến tình trạng lấn chiếm, xây dựng trái phép trên khu đất nông nghiệp nằm trong quy hoạch thuộc phường Xuân La, quận Tây Hồ Những hình ảnh mở đầu được dựng rất ấn tượng và lời bình cũng được hạn chế tới mức tối đa

Cảnh toàn khu đất nông nghiệp

(Cảnh quay từ trên cao)

Đây là khu đất nông nghiệp nằm trong phạm vi mở đường Nguyễn Văn Huyên kéo dài thuộc Dự án Khu đô thị mới Tây Hồ Tây

Lia từ ngôi nhà mới xây dựng ra bãi

đất phía xa vẫn đang trồng rau

Kỹ xảo chồng mờ lên Bản đồ Quy

hoạch thành phố đã phê duyệt

Toàn cảnh san nền, đổ đất

Trung cảnh nhà xây dựng tạm

Cận cảnh nóc nhà xây dựng tạm

Trung cảnh xưởng sản xuất

Toàn cảnh xưởng sản xuất hoạt

động tấp nập

Toàn bộ khu vực này được cắm mốc giới quản lý theo Quy hoạch với tỉ lệ 1/500 thành phố đã phê duyệt ngày 4/4/2008

Tuy nhiên, gần đây, một số người dân tự ý san lấp mặt bằng, xây dựng nhà ngay trong khu vực đã quy hoạch

Tất cả các khâu, các bước trên đều quan trọng đòi hỏi những người tham gia thực hiện phóng sự phải phối hợp, hỗ trợ chặt chẽ với nhau để tạo nên hiệu quả cả về hình ảnh và thông tin cần truyền đạt Tuy nhiên, có thể nói khâu chuẩn bị về nội dung, về văn bản pháp luật liên quan và xác định chuyên mục phù hợp có vai trò quyết định đến chất lượng phóng sự và hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo Với ba chuyên mục chính: Vấn đề và dư luận, Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình và Điều tra theo dấu thư Bạn nghe Đài, phóng viên có thể lựa chọn để có hình thức thể hiện sao cho phù hợp nhất

2.2.3.1 Chuyên mục Vấn đề và dư luận

Chuyên mục Vấn đề và dư luận được ra mắt từ năm 1998 Ban đầu do Ban Biên tập Chương trình đảm nhận thực hiện Năm 2000, chuyên mục được giao lại cho ban Hộp thư để có thể khai thác và giải quyết đơn thư khiếu nại,

tố cáo của công dân một cách hiệu quả Thời gian mới ra đời, chuyên mục có thời lượng 10 phút, sau tăng lên 15 phút phát sóng vào sáng chủ nhật hàng tuần Năm 2006, chuyên mục được tăng lên 20 phút, phát sóng vào 6h40’ sáng thứ ba và phát lại vào 20h40’ tối thứ năm hàng tuần Sang năm 2009, chuyên mục giảm xuống còn 15 phút, phát sóng vào sáng thứ ba, phát lại vào chiều thứ năm hàng tuần Hiện nay, chuyên mục Vấn đề và dư luận có thời

lượng 15 phút, phát sóng cố định vào 8h40’ thứ hai, phát lại 9h35’ thứ tư trên kênh Hà Nội 1

Cho dù có thời lượng 10 phút, 15 phút, hay 20 phút, phát sóng vào buổi sáng, buổi chiều hay buổi tối thì chuyên mục Vấn đề và dư luận vẫn dựa trên tiêu chí sau: Không vụ lợi; Nói sự thật trên cơ sở có lợi cho dân, cho Đảng; Đưa tối đa ý kiến của người trong cuộc và của nhân dân; Tính tập thể cao

Đặc biệt, từ khi chuyển về Ban biên tập Hộp thư, có nguồn thông tin từ

lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân gửi tới Đài, chuyên mục Vấn

đề dư luận đã thực sự phát huy được sức chiến đấu của báo chí Cách mạng, đưa ra nhiều vụ tiêu cực đặc biệt là trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai và các vấn đề dân sinh

Chuyên mục thường có ba phần: Lời mở đầu, Hành trình sự việc và Lời giải đáp Tuy không chia hẳn thành các phần cụ thể nhưng theo yêu cầu của Lãnh đạo Đài, mỗi một chương trình Vấn đề và dư luận vẫn phải đảm bảo đủ các yếu tố trên

Để thực hiện được chuyên mục này, từ thông tin thu thập được từ đơn thư khiếu nại, tố cáo, phóng viên phải tìm hiểu để mở rộng sự việc, gặp gỡ rất nhiều cơ quan, chính quyền các cấp có liên quan để xác minh sự việc, thu thập tài liệu và phỏng vấn Đặc biệt với cấu trúc chia thành 3 phần: Lời mở đầu, Hành trình sự việc và Lời giải đáp đòi hỏi phóng viên phải đi đến cùng của sự việc, bước đầu cùng cơ quan chức năng đưa ra một số giải pháp trước mắt và lâu dài

Trong chuyên mục Vấn đề và dư luận ngày 8/3/2010, phóng viên Xuân Song đã đề cập đến vấn đề mua bán, chuyển nhượng và khai thác đất rừng bừa bãi, gây tác động xấu tới sự phát triển của rừng và phát sinh dư luận bức xúc đối với nhân dân huyện Sóc Sơn Xuất phát từ đơn thư tố cáo của công dân xã Nam Sơn, huyện Sóc Sơn gửi tới Đài, phóng viên đã nghiên cứu hồ sơ, tiếp cận nhân chứng và chất vấn những người có thẩm quyền như: Bà Nguyễn

Thị Thu Hằng - Giám đốc Lâm trường Sóc Sơn, ông Ngô Đại Ngọc – Phó

Chủ tịch UBND huyện Sóc Sơn về trách nhiệm của cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong việc bảo vệ rừng Phóng viên cũng đã chỉ ra kẽ

hở trong việc giao đất rừng trên địa bàn huyện Sóc Sơn:

“Việc giao đất rừng cho dân tại huyện Sóc Sơn trước đây do hợp tác xã nông nghiệp tiến hành tuy nhiên vị trí, diện tích giao không cụ thể, mang tính tương đối và không có hồ sơ theo dõi lưu trữ về đất lâm nghiệp Do vậy hiện nay, việc quản lý rừng và đất rừng thuộc địa bàn các xã được dựa trên hiện trạng quản lý của các chủ rừng và các hộ nhận khoán Đây là kẽ hở trong công tác quản lý nhà nước về rừng và đất rừng và cũng là nguyên nhân phát sinh tình trạng mua bán, chuyển nhượng đất lâm nghiệp trên địa bàn huyện Sóc Sơn”

Phần cuối chương trình, sau khi phỏng vấn những người có trách nhiệm

về giải pháp giải quyết tình trạng sử dụng sai mục đích diện tích đất rừng, phóng viên Xuân Song đã đặt ra một loạt câu hỏi:

“Đất rừng Sóc Sơn liệu có còn giữ được quy hoạch khi hàng loạt những hành vi chặt hạ, san ủi đang hàng ngày diễn ra? Cây rừng Sóc Sơn liệu có còn xanh khi dần thay vào đó là những biệt thự, nhà nghỉ và những công trình xây dựng khác đang đua nhau mọc lên? Trách nhiệm đó trước hết thuộc về lâm trường Sóc Sơn, chính quyền các xã có rừng và các hộ được giao khoán đất rừng Những cá nhân xâm phạm và bao che cho việc xâm phạm đất rừng và xây dựng trái phép trên đất lâm nghiệp ở huyện Sóc Sơn cần phải được xử lý kiên quyết theo pháp luật Dư luận đang trông đợi sự can thiệp, xử lý kịp thời và cương quyết từ chính quyền huyện Sóc Sơn, có như vậy rừng Sóc mới thắm mãi màu xanh”

Theo phóng viên Xuân Song, trong quá trình thực hiện phóng sự này, nhóm phóng viên gặp rất nhiều trở ngại khi tiếp cận với những nhân vật có trách nhiệm và cả thái độ né tránh, thiếu tự tin của những người dân khi trao

đổi với phóng viên cho dù họ chính là những người gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo Sau khi phóng viên thuyết phục, họ cũng đồng ý trả lời phỏng vấn Nhưng chính phóng viên lại cảm thấy lo ngại sợ họ bị trù dập, sống không yên ổn sau khi phóng sự phát sóng Vì vậy, anh đã phải cắt bỏ rất nhiều phỏng vấn người dân cho dù có thể bài điều tra sẽ giảm bớt sự hấp dẫn và sức thuyết phục

Đó cũng là khó khăn dễ gặp của phóng viên thực hiện công việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo ở Đài PT – TH Hà Nội nói riêng và của báo chí nói chung Không chỉ khó khăn khi tiếp cận với những người có thẩm quyền mà việc bảo vệ nhân chứng, bảo vệ những người dân dám đứng lên tố cáo, khiếu nại cũng cần đặt ra

Có thể nói, chuyên mục Vấn đề và dư luận là một trong những chuyên mục có sức chiến đấu cao Đây cũng là chuyên mục nhiều năm liền được đưa

ra Hội đồng duyệt tác phẩm báo chí chất lượng cao của Đài trước khi phát sóng Chỉ cần một hình ảnh, một lời phỏng vấn chưa thuyết phục, thiếu lô gic hay những phân tích, bình luận chưa chuẩn, chưa sắc thì cả chương trình phải sửa lại cho đến khi đạt yêu cầu chất lượng cả về nội dung và hình thức mới được phát sóng

Trong nhiều năm, chương trình Vấn đề và dư luận sau khi nghiệm thu bởi Hội đồng được hưởng định mức cao hơn một số chương trình khác trên sóng Đài PT – TH Hà Nội Bắt đầu từ năm 2011, do áp lực công việc, ê kíp làm chương trình Vấn đề và dư luận đã yêu cầu không duyệt chương trình và hưởng định mức như các chương trình bình thường Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo Ban và của những phóng viên trực tiếp thực hiện chương trình,

từ khi không đưa ra Hội đồng duyệt, chất lượng chương trình có dấu hiệu giảm sút Vì vậy, lãnh đạo tổ Hộp thư, Ban biên tập Chương trình đang kiến nghị tiếp tục duyệt chuyên mục Vấn đề và dư luận trước khi phát sóng

Điều đó đã phần nào chứng tỏ sức hấp dẫn của chuyên mục này cũng như hiệu quả của các chương trình Vấn đề và dư luận trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

2.3.3.2 Chuyªn môc Th- vµ tr¶ lêi th- b¹n xem truyÒn h×nh

Ngay từ khi mới ra đời, Đài PT – TH Hà Nội đã rất quan tâm đến việc tiếp nhận đơn thư và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân

Năm 1994, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng các chương trình phát sóng, tăng thời lượng, Ban Giám đốc Đài đã tổ chức lại bộ máy tổ chức và phân công nhiệm vụ, chức năng cho từng ban niên tập trên cả sóng phát thanh

và truyền hình Chuyên mục Ống kính phóng viên – tiền thân của chuyên mục Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình ra đời và được giao cho Ban biên tập Hộp thư phụ trách

Sau đó, để gần hơn và thiết thực hơn đối với việc công tác tiếp nhận đơn thư và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân, chuyên mục Ống kính phóng viên được chuyển thành Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình với nhiều mục nhỏ, đáp ứng yêu cầu của công dân Thủ đô

Hiện nay, do lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo gửi về Đài PT – TH Hà Nội rất lớn nên chương trình Thư và trả lời thư bạn xem truyền hình được phát sóng trên cả 2 kênh Hà Nội 1 và Hà Nội 2

Mỗi tuần, Ban biên tập Hộp thư, nay là tổ Hộp thư – Ban Chương trình được giao nhiệm sản xuất 2 chương trình Thư và trả lời thư Bạn xem truyền hình Mỗi chương trình có thời lượng: 20 phút, phát sóng sáng thứ ba và thứ 5 trên Kênh Hà Nội 1 và phát lúc 17h thứ năm, phát lại 9h25 thứ sáu trên kênh

Hà Nội 2 Như vậy, mỗi tuần, Đài PT - TH Hà Nội dành 40 phút cho 2 chương trình phục vụ công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ đô

Chương trình thường được chia làm 3 mục nhỏ: Điểm đơn thư bạn xem truyền hình, Điều tra theo dấu thư bạn xem truyền hình và Trả lời Bạn xem truyền hình

Mục Điểm đơn thư bạn xem truyền hình: Nội dung của mục này là điểm lại những đơn khiếu nại, tố cáo, thư phản ánh, thư hỏi của người dân gửi tới Đài PT - TH Hà Nội trong tuần qua với thời lượng khoảng từ 1 đến 2 phút

Thông thường, phóng viên chỉ điểm tên, địa chỉ người gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo Chỉ trong trường hợp vụ việc phức tạp, đặc biệt và đã có cơ

sở, phóng viên mới nêu tóm tắt những vấn đề khiếu nại, tố cáo của công dân Với cách làm này, một chương trình sẽ điểm được nhiều đơn thư công dân đồng thời tránh được việc nêu thông tin thiếu chính xác vì nhà báo chưa tiến hành xác minh, kiểm định vụ việc

Chương trình Thư và trả lời thư Bạn xem truyền hình ngày 20/1/2009, mục điểm đơn thư được thể hiện như sau:

PTV hiện hình: Thưa quý vị và các bạn!

Trong tuần qua, Ban biên tập Hộp thư, Đài PT – TH Hà Nội tiếp tục nhận được nhiều đơn thư phản ánh, khiếu nại, tố cáo của công dân từ các địa chỉ sau:

- Bà Đoàn Thị Dậu ở số 49, phố Lê Lợi, phường Nguyễn Trãi, Hà Đông

- Bà Nguyễn Thị Sâm Thoa ở số 4, ngõ 88, phố Thái Thịnh, phường Ngã Tư Sở, quận Đống Đa

- Bà Nguyễn Thị Duyên – thôn Sơn Trung, xã Yên Sơn, huyện Quốc Oai

- Ông Bùi Đức Xuân – xóm Tràng – xã Thanh Liệt – huyện Thanh Trì

- Bà Nguyễn Thị Hồng Vân – phường Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm

- Ông Nguyễn Hữu Tiệp – cụm 9, xã Tân Hội - huyện Đan Phượng