Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in

Chưa có công trình nào nghiên cứu về “Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in”, một trong những nhân tố quan trọng trong việc xác định hiệu quả thực tế của báo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

VẤN ĐỀ XỬ LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN THÔNG TIN

CỦA ĐỘC GIẢ TRÊN BÁO IN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN TUẤN PHONG

Hà Nội, 2010

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 8

7 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1:MỐI QUAN HỆ GIỮA TÒA SOẠN VÀ ĐỘC GIẢ 10

1.1.Các khái niệm và thuật ngữ liên quan 10

1.1.1 Khái niệm độc giả 10

1.1.2 Khái niệm nguồn 10

1.1.3 Xử lý thông tin 11

1.2.Tầm quan trọng của việc xử lý nguồn thông tin của độc giả 11

1.3.Ý nghĩa của công tác bạn đọc 14

1.4.Ban bạn đọc – Cầu nối giữa báo chí với độc giả 15

1.5.Khái quát về báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động 18

1.5.1 Về báo Nhân Dân 18

1.5.2 Về báo Tiền Phong 20

1.5.3 Về báo Lao Động 21

1.6.Đối tượng độc giả của báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động 22

1.6.1 Đối tượng độc giả báo Nhân Dân 22

1.6.2 Đối tượng độc giả báo Tiền Phong 23

1.6.3 Đối tượng độc giả báo Lao Động 234

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG XỬ LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN THÔNG TIN

CỦA ĐỘC GIẢ TRÊN BÁO IN 27

2.1.Xử lý nguồn thông tin của độc giả 27

2.1.1 Nguồn thông tin của độc giả 27

2.1.2 Quy trình xử lý nguồn thông tin của độc giả 30

2.2.Sử dụng nguồn thông tin của độc giả qua việc xây dựng tính tương tác 46 2.2.1 Vai trò của tương tác trong hoạt động truyền thông 46

2.2.2 Hình thức tương tác trên báo Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong 50

2.2.3.Ưu điểm của tính tương tác trên báo Nhân Dân, Lao Động,

Tiền Phong……… 62

2.2.4 Một số điểm hạn chế của tính tương tác trên báo Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong… 65

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ XỬ LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN THÔNG TIN CỦA ĐỘC GIẢ TRÊN BÁO IN 68

3.1.Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của thông tin độc giả trên báo chí nói chung, báo Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong nói riêng 68

3.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên làm công tác

bạn đọc…… 72

3.3.Cơ chế khuyến khích và khen thưởng phù hợp 76

3.4 Các giải pháp khác……… 78

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm qua, hoạt động báo chí không ngừng phát triển và đạt được những thành tựu quan trọng góp phần vào công cuộc đổi mới và phát triển đất nước Báo chí luôn là lực lượng đi đầu trong công tác tuyên truyền, giáo dục

tư tưởng – văn hoá, trong đấu tranh chống những tư tưởng sai trái, phản động, đấu tranh có hiệu quả với những hiện tượng tiêu cực trong xã hội như tham ô, tham nhũng, các tệ nạn xã hội … đồng thời góp phần cổ vũ, động viên sức mạnh tinh thần của toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân ta trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đảng ta luôn yêu cầu báo chí phải có mối liên hệ chặt chẽ với quần chúng, phải dựa vào quần chúng và phục vụ quần chúng Tư tưởng “lấy dân làm gốc”, “báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân” luôn đúng đắn, thể hiện bản chất, mục đích, tôn chỉ của báo chí Trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII, ngày 2/2/1999, Đảng ta xác định rõ báo chí là một trong bốn hệ thống giám sát xã hội: “sử dụng đồng bộ lợi thế giám sát cán bộ, đảng viên, nhất là sự giám sát của tổ chức Đảng, trước hết là từ chi bộ, sự giám sát của nhân dân, sự giám sát của công luận”

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội (gọi tắt là Cương lĩnh 1991) của Đảng Cộng sản Việt Nam có

ghi: “Bảo đảm quyền được thông tin, quyền tư do sáng tạo của công dân Phát triển các phương tiện thông tin đại chúng đồng bộ, hiện đại, thông tin chân thực, kịp thời, đa dạng, phục vụ có hiệu quả sự nghiệp xây dựng, bảo vệ tổ quốc” Bởi vậy, mỗi người dân đều có quyền được thông tin và quyền thông tin, nói lên tiếng nói của mình trên công luận đúng đường lối của Đảng, pháp

luật của Nhà nước trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân và vì dân

Sự ra đời và mục đích của báo chí bắt đầu từ nhu cầu thông tin, giao tiếp của con người Quần chúng là người thưởng thức, tiêu thụ các sản phẩm báo chí Tính chất đại chúng, tính nhân dân thể hiện từ khâu đầu đến khâu cuối cùng của hoạt động báo chí V.I Lê Nin nói: Tờ báo không chỉ là người tuyên truyền tập thể, nguời cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể Đồng thời, từ phía công chúng, vai trò của người đọc rất quan trọng Sự phát triển của mỗi cơ quan báo chí có sự đóng góp không nhỏ của bạn đọc Bạn đọc là những người góp công rất lớn làm cho nội dung tờ báo thêm phong phú, đa dạng, góp phần quan trọng chứng minh người làm báo có mặt trên từng cây số, có mặt tức thời tại những điểm nóng của thông tin Tiếp nhận thông tin từ độc giả là công việc quan trọng đối với mỗi cơ quan báo chí Hiện nay, hầu hết trên các báo thông tin từ phía độc giả phản ánh được đăng tải mỗi ngày, tuỳ từng loại hình báo chí mà có số lượng thông tin được đăng tải khác nhau

Độc giả là người cung cấp thông tin độc đáo, đa dạng cho đường dây nóng của toà soạn báo và cùng với toà soạn làm báo Độc giả là cầu nối giúp

cơ quan báo chí thêm hoàn thiện và sáng tạo hơn Nhiều độc giả góp ý các sai sót sau khi đọc báo Những góp ý quan trọng này đã làm cho tờ báo ngày càng đúng và hay hơn

Ý kiến đóng góp, phê bình của độc giả giúp cơ quan báo chí nhìn lại mình, nâng cao tính định hướng, tính hấp dẫn, tiếp tục đổi mới, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao hơn của độc giả giúp cơ quan báo chí hoàn thành tốt nhiệm

vụ thông tin tuyên truyền

Sức mạnh của cơ quan báo chí được thể hiện ở mối liên hệ chặt chẽ với quần chúng, được quần chúng quan tâm và tham gia vào công việc của toà báo Cuộc sống và phong trào quần chúng khá phong phú và sinh động Nếu không liên hệ với quần chúng, báo chí sẽ không hiểu hết được tâm tư, tình cảm và nguyện vọng của họ, không phát hiện và biểu dương kịp thời những điển hình tốt để làm gương, không tổng kết được kinh nghiệm để thúc đẩy phong trào, không giúp được lãnh đạo điều chỉnh hoặc bổ sung những chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp lòng dân

Độc giả cung cấp một khối lượng lớn thông tin mọi mặt của đời sống xã hội mà toà soạn có bao nhiêu phóng viên cũng không thể thu thập, phản ánh hết được Bởi vậy, xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo chí nói chung và báo in nói riêng chính là cơ sở để nâng cao chất lượng nội dung, tăng hàm lượng thông tin của tác phẩm báo chí từ những nguồn thông tin mà độc giả gửi tới toà soạn, đồng thời đây cũng là cơ sở đổi mới cách tiếp cận và phương thức thể hiện nguồn thông tin đó sao cho phù hợp

Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi chọn đề tài “Vấn đề xử lý và sử

dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in” (Khảo sát báo Nhân Dân, Lao

Động và Tiền Phong từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 6 năm 2009) làm đề tài Luận văn thạc sĩ

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã có một số khoá

luận và luận văn nghiên cứu về đề tài bạn đọc, ví dụ như:

• “Thể loại điều tra qua thư bạn đọc của Ban Bạn đọc báo Lao Động” của Nguyễn Quốc Hưng”, lớp Tại Chức 3

• “Chuyện nông thôn qua chuyên mục “Sau lũy tre làng” báo Tiền

• “Điều tra qua thư bạn đọc” trên báo Nhân Dân và Pháp luật của Lê Thị Thanh, lớp Văn bằng 2

• “Tính nhân dân trong các chuyên mục bạn đọc của báo Đảng” của Phạm Văn Chương, lớp Văn bằng 2

• “Khảo sát, nghiên cứu đối tượng bạn đọc góp phần phát triển báo Tiền Phong điện tử” của Cáp Thành Long, Lớp K46

• “Tìm hiểu diễn đàn trên báo Tuổi trẻ” của Khương Thị Xuân, lớp K48

• “Diễn đàn trên báo in: vấn đề và kỹ năng xây dựng” của Lê Mai Hương”, lớp K48

• “Công chúng báo chí của báo Hà Nội mới” của Tạ Thị Thu Hà, lớp K46HN

• “Vai trò của thông tin phản hồi trên báo Nhân dân hàng ngày” của Hà Thanh Hòa, lớp K47HN

• “Vấn đề thông tin phản hồi trên báo in hiện nay” của Nguyễn Thụy Khánh, lớp K49

Tuy nhiên, các luận văn, khoá luận nêu trên mới chỉ nghiên cứu một số chuyên mục của trang bạn đọc, đối tượng bạn đọc hay công chúng của báo

chí Chưa có công trình nào nghiên cứu về “Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn

thông tin của độc giả trên báo in”, một trong những nhân tố quan trọng trong

việc xác định hiệu quả thực tế của báo chí từ những thông điệp mà độc giả gửi đến toà soạn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích

Trên cơ sở khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng nguồn thông tin của độc giả, luận văn đưa ra những cách thức xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả, từ đó đề ra giải pháp để xử lý và sử dụng hiệu quả nguồn thông tin đó trong thời đại bùng nổ thông tin và bối cảnh trong nước và quốc tế tạo

ra thời cơ lớn đồng thời cũng đặt ra những thách thức hết sức gay gắt cho lĩnh

vực thông tin nước ta hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ quan báo in và bạn đọc

- Đánh giá nguồn thông tin của độc giả báo Nhân Dân, Lao Động và Tiền Phong từ tháng 1/2008 đến tháng 6/2009

- Phương thức xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo Nhân Dân, Lao Động và Tiền Phong từ tháng 1/2008 đến tháng 6/2009

- Đề xuất một số giải pháp góp phần xử lý và sử dụng hiệu quả nguồn thông tin của độc giả trên báo in

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Nguồn thông tin của độc giả trên báo in Cụ thể được thể hiện qua một

số chuyên trang như “Công đoàn – Bạn đọc” (báo Lao Động), “Bạn đọc với

Tiền Phong” (báo Tiền Phong) và thông tin bạn đọc được đăng tải trên báo

Nhân Dân qua một số chuyên mục như “Điều tra qua thư bạn đọc”, “Ý kiến

bạn đọc”, “Thông tin nhanh qua đường dây nóng”, “Ý kiến ngắn”, “Qua thư bạn đọc”, “Kết quả thư bạn đọc”, “Trả lời bạn đọc”, “Bạn đọc viết”… Phạm vi nghiên cứu

Khảo sát báo Nhân Dân, Lao Động và Tiền Phong từ tháng 1/2008 đến

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh, dựa trên đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về chức năng, nhiệm vụ của báo chí, đồng thời kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan đã được công bố Trên cơ sở lý luận báo chí truyền thông, các lý thuyết về công tác bạn đọc của toàn soạn

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên phương pháp luận khoa học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, lô-gic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, đặc biệt coi trọng phương pháp tổng kết thực tiễn Trên cơ sở nguồn thông tin của độc giả gửi đến toà soạn và các bài viết của bạn đọc được đăng tải trên báo in, luận văn tiến hành phân tích, so sánh để từ đó tổng hợp và khái quát vấn đề nghiên cứu

Luận văn vận dụng và kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó

có phương pháp thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa thực tiễn

Mục đích của đề tài “Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in” là trên cơ sở nghiên cứu, khảo sát, phân tích, đánh giá đưa ra các giải pháp cụ thể để đề xuất, kiến nghị đối với xử lý và sử dụng nguồn thông tin độc giả sao cho chất lượng, hiệu quả trong quá trình phản ánh đời sống xã hội, góp phần nâng cao nhận thức của công chúng và mức độ công chúng tham gia vào các vấn đề của đời sống xã hội

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung luận văn bao gồm ba chương:

Chương 1: Mối quan hệ giữa tòa soạn và độc giả

Chương 2: Thực trạng xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả

trên báo in

Chương 3: Một số đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu

quả xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in

CHƯƠNG 1 MỐI QUAN HỆ GIỮA TÒA SOẠN VÀ ĐỘC GIẢ 1.1 Các khái niệm và thuật ngữ liên quan

1.1.1 Khái niệm độc giả

Theo Từ điển tiếng Việt, Trung tâm từ điển học, Nxb Đà Nẵng, 2008, độc giả: người đọc sách báo, trong quan hệ với tác giả, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, thư viện… Độc giả đồng nghĩa với bạn đọc Ví dụ: nhận được thư góp ý của độc giả; sách được tái bản theo yêu cầu của độc giả [22, tr.426]

Trong lĩnh vực truyền thông báo chí, độc giả - những công chúng cụ thể, là bộ phận công chúng thực tế tiếp nhận thông tin báo chí hoặc được báo chí nhằm hướng vào để tác động

1.1.2 Khái niệm nguồn

Theo Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, 2008, nguồn là nơi bắt đầu, nơi phát sinh ra hoặc nơi có thể cung cấp [22, tr.857]

“Truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng nhằm tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức” [25, tr.13] Nguồn là một trong những yếu tố của quá trình truyền thông Để tiến hành truyền thông cần có các yếu tố sau: nguồn (source); thông điệp (message); mạch truyền, Kênh (Channel); người tiếp nhận, nơi tiếp nhận (Receiver) Nguồn (source) hoặc người gửi cung cấp (sender) đó là yếu tố khởi xướng việc thực hiện truyền thông Đó có thể là một cá nhân nói, viết, vẽ hay làm động tác Yếu tố khởi xướng có thể là một nhóm người, một tổ chức truyền thông như cơ quan đài phát thanh, truyền hình, báo chí, thông tấn…

Mục đích của truyền thông là làm cho người tiếp nhận hiểu được cặn

kẽ thông điệp và có những hành động tương tự Người cung cấp, người khởi xướng truyền thông khi chuyển thông điệp cho người tiếp nhận mong muốn

họ biết được mình muốn thông tin gì, muốn làm việc của mình ảnh hưởng đến thái độ và cách xử sự của người tiếp nhận

Người khởi xướng (nguồn) và người tiếp nhận (người đọc, người nghe, người xem) phải kết hợp với nhau để tạo nên những cái chung Người cung cấp, khởi xướng, tiếp nhận đều đặt trong hành động truyền thông Người truyền thông không thể xem cái mình biết là cái cuối cùng, phải chú ý tới phản ứng và sự trả lời của người tiếp nhận Chu kỳ: Người cung cấp ↔ Thông điệp ↔ Người tiếp nhận, được gọi là quy trình phản hồi (Feedback) là yếu tố quan trọng trong quá trình truyền thông

1.1.3 Xử lý thông tin

Theo Từ điển tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, Nxb Đà Nẵng, 2008:

Xử lý là áp dụng những thao tác nhất định để nghiên cứu, sử dụng [22, tr.1433]

Xử lý nguồn thông tin của độc giả căn cứ vào tính chất quan trọng của thông tin nhận được, đưa thông tin quan trọng đăng trước Có khi căn cứ vào định hướng tuyên truyền của cơ quan chủ quản về vấn đề nào đó mà có sự ưu tiên trong việc đăng tải thông tin Cũng nên dựa vào đặc thù vùng miền để tránh sự chênh lệch thông tin giữa các vùng

1.2 Tầm quan trọng của việc xử lý nguồn thông tin của độc giả

Trong lĩnh vực báo chí, nói đến xử lý thông tin là nói đến quá trình mà những người làm báo bỏ công sức, trí tuệ ra để biến đổi, tinh lọc các thông tin sao cho các thông tin đó trở nên có giá trị, ý nghĩa để đưa đến công chúng và

Theo đó, vấn đề xử lý nguồn thông tin của độc giả trên báo in bao gồm việc lựa chọn và sử dụng tài liệu, thực hiện phỏng vấn, điều tra, thẩm định các nguồn tin mà độc giả cung cấp tới cơ quan báo chí

Việc lựa chọn chi tiết, dữ liệu, ý chính, ý phụ, nhân chứng có nghĩa là đã phân loại các tư liệu có cùng giá trị thông tin về một nhóm Xử lý thông tin còn là sắp xếp thông tin thành một hệ thống nhất định cho phù hợp với ý tưởng, cấu trúc bài viết tránh sự trùng lặp, lộn xộn không cần thiết

Đối với xử lý nguồn thông tin của độc giả trên báo in, dù lượng thông tin độc giả cung cấp và gửi đến khá lớn trong ngày nhưng báo Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong vẫn luôn tuân thủ nguyên tắc thông tin đảm bảo khách quan, trung thực, chính xác, nhanh chóng, có tác động xã hội rộng lớn Bởi vậy, nếu như chỉ cần sai sót nhỏ về thông tin thì hậu quả và mức độ ảnh hưởng của nó là khôn lường

Đặc thù của những bài viết được sử dụng trên báo in từ nguồn thông tin của độc giả phản ánh thực tế của đời sống xã hội, nên đối với người làm công tác bạn đọc, việc am tường về đời sống là điều rất cần thiết

Yêu cầu nội dung thông tin của trang Bạn đọc với Tiền Phong (báo Tiền Phong), Công đoàn và bạn đọc (báo Lao Động), hay đối với những thông tin từ

bạn đọc được đăng tải trên báo Nhân Dân là tất cả các lĩnh của đời sống xã hội đều phải có thông tin từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa… nhưng trong quá trình

xử lý vẫn chú trọng những thông tin có tác động dư luận xã hội mạnh mẽ, được công chúng đặc biệt quan tâm thì đưa nhanh, cụ thể và nhiều hơn

Báo chí ra đời bắt nguồn từ nhu cầu muốn thông tin và muốn được thông tin của con người Chính vì vậy, dù ở hình thức, loại hình nào, báo chí cũng phải hướng tới đạt được mục đích đầu tiên là thông tin Muốn có thông tin, báo chí phải lao vào khám phá các khía cạnh của đời sống xã hội

Có thể nói, một trong những công việc quan trọng nhất, chiếm nhiều thời gian nhất và cũng đòi hỏi sự thận trọng cao nhất đối với mỗi người làm báo đó là

xử lý thông tin Trong chuỗi hoạt động nghề nghiệp, từ phóng viên, biên dịch viên đến các biên tập viên, đội ngũ lãnh đạo, điều hành tờ báo đều phải tham gia vào quá trình này Một tòa soạn báo in tiếp nhận khá nhiều nguồn thông tin từ độc giả gửi tới hàng ngày Lựa chọn và xử lý các nguồn thông tin ấy ra sao đòi hỏi phải có

sự tổ chức chặt chẽ và phân công công việc cụ thể, quy trách nhiệm rõ ràng ở từng khâu, từng bộ phận

Trong cuộc sống hàng ngày, có biết bao sự việc, hiện tượng xảy ra và bản thân mỗi hiện tượng, sự việc ấy lại bao hàm hàng vạn thông tin trong đó Người làm báo không thể đưa hết những thông tin ấy, mà công chúng cũng không cần phải biết tường tận, đầy đủ mọi thông tin liên quan đến sự kiện, hiện tượng được phản ánh Theo đó, từ những nguồn thông tin độc giả gửi tới phong phú và đa dạng, nhiệm vụ của người làm báo là tham gia vào quá trình xử lý nguồn thông tin

ấy sao cho đảm báo tính chân thực, khách quan

Những thông tin trên khi đến với công chúng có thể giúp công chúng định hướng hành vi của mình, nhận biết những thay đổi của đời sống xã hội Đó là những thông tin đã qua xử lý và xử lý không phải là quá trình làm cho những thông tin ấy sai lệch đi mà để những thông tin ấy trở nên có giá trị hơn, cần thiết hơn cho mọi người Đối với công tác bạn đọc tại tòa soạn mỗi cơ quan báo chí, việc xử lý nguồn thông tin từ độc giả gửi tới thường do những người có kỹ năng nghề nghiệp, có trình độ, có nghiệp vụ về báo chí thực hiện

Báo chí luôn phải đưa những thông tin mới, có tính thời sự Bởi vậy, trong việc xử lý nguồn thông tin của độc giả phải làm sao để người đọc tiếp nhận thông tin ấy dễ dàng nhất, hiệu quả nhất, đó là yêu cầu đặt ra cho những người làm báo khi tham gia vào quá trình xử lý thông tin

1.3 Ý nghĩa của công tác bạn đọc

Báo chí cách mạng là diễn đàn và sự nghiệp của quần chúng Đảng ta cũng luôn yêu cầu báo chí phải có mối quan hệ chặt chẽ với quần chúng, phải dựa vào quần chúng và phục vụ quần chúng Tư tưởng “lấy dân làm gốc”,

“báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân” luôn đúng đắn, thể hiện bản chất, mục đích, tôn chỉ của báo chí Trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (lần 2) khóa VIII, ngày 2/2/1999, lần đầu tiên, Đảng ta xác định rõ báo chí là một trong bốn hệ thống giám sát

xã hội: “sử dụng đồng bộ lợi thế giám sát cán bộ, đảng viên, nhất là sự giám sát của tổ chức Đảng, trước hết là từ chi bộ, sự giám sát của nhân dân, sự giám sát của công luận”

Nghị quyết Hội nghị lần thứ V của Ban chấp hành Trung Ương khóa

IX về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới ngày 18/3/2002 cũng nhấn mạnh: “hướng mạnh về cơ sở, nắm chắc tình hình

cơ sở, tăng cường củng cố trận địa tư tưởng cơ sở, tạo thế đứng vững chắc trên địa bàn Phát huy sức mạnh tổng hợp của lực lượng làm công tác tư tưởng, kết hợp các biện pháp tư tưởng, chính trị, tổ chức, kiểm tra, kinh tế, hành chính, kết hợp phong trào quần chúng với việc thi hành các chính sách hợp lý, hợp lòng dân để tập trung xử lý dứt điểm các “điểm nóng”, chặn đứng

sự suy thoái về đạo đức, lối sống và đẩy lùi các tệ nạn xã hội ở từng địa phương, khu vực… thực hiện phương châm “toàn Đảng làm công tác tư tưởng”, “lấy quần chúng giáo dục quần chúng”, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp công tác tư tưởng của các đoàn thể, tổ chức xã hội ở các địa bàn dân cư, sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền, giáo dục sinh động, thiết thực sát với đối tượng”

“Sức mạnh của cơ quan báo chí thể hiện ở mối liên hệ chặt chẽ với quần chúng, được quần chúng quan tâm và tham gia vào công việc của tòa báo Cuộc sống và phong trào quần chúng hết sức phong phú và sinh động Nếu không liên hệ với quần chúng, báo chí sẽ không hiểu được tâm tư, tình cảm và nguyện vọng của họ, không phát hiện và biểu dương kịp thời những điển hình tốt để làm gương, không tổng kết được kinh nghiệm để thúc đẩy phong trào, không giúp được lãnh đạo điều chỉnh hoặc bổ sung những chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp lòng dân” [11, tr.101-102]

Người làm báo được Đảng giao nhiệm vụ thực hiện quyền cơ bản của nhân dân đó là quyền được thông tin và quyền thông tin Quyền được thông tin là nhân dân phải được biết mọi tin tức, sự kiện xảy ra trong nước và thế giới một cách nhanh chóng, chính xác và khách quan đúng định hướng của Đảng; còn quyền thông tin của nhân dân là quyền của mọi người dân được nói lên tiếng nói của mình trên công luận đúng đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Bộ phận làm công tác bạn đọc trong tòa soạn báo là cầu nối quan trọng nhất giữa báo chí với công chúng để nhân dân thực hiện hai quyền nói trên Ở

đó người dân tin tưởng gửi gắm niềm tin và hi vọng vào sự công tâm, nhiệt huyết của các nhà báo – những người tìm lại sự công bằng, phân định rạch ròi những điều đúng, sai, phải, trái của xã hội

Bởi vậy, hầu hết các tòa soạn đều lập ban (phòng) bạn đọc, tùy thuộc vào quy mô từng cơ quan báo chí mà bộ phận làm công tác bạn đọc được tổ chức phù hợp để đáp ứng yêu cầu công việc

1.4 Ban Bạn đọc – Cầu nối giữa báo chí với độc giả

Ban Bạn đọc tại tòa soạn báo do Bộ (ban) biên tập tòa soạn quy định

 Tiếp nhận và đọc tất cả thư của bạn đọc gửi tới để phân loại yêu cầu bạn

đọc

 Theo dõi các thư bạn đọc được xử lý ra sao để thông tin lại cho bạn đọc rõ

Loại thông tin thường gặp là “hộp thư” thông báo cho bạn đọc rõ đã nhận

được tin, bài, ảnh… của bạn nào Loại thông tin thứ hai là “nhắn tin” vắn tắt,

trả lời hoặc thông báo một số cách xử lý của Bộ (ban) biên tập đối với một số

thư bạn đọc cần thiết

 Trực tiếp điều tra theo thư bạn đọc Công việc này không khác các công

việc của phóng viên khác Nhiều tin, bài, phóng sự điều tra có giá trị từ những

chuyến đi đó

 Điều tra nhu cầu thông tin của bạn đọc để đáp ứng ngày càng tốt hơn thị

hiếu lành mạnh của bạn đọc, để giúp lãnh đạo tòa soạn nâng cao chất lượng

và hình thức tờ báo Việc này cần trung thực và công tâm, tránh tình trạng bạn

đọc khen thì thích, còn phê bình, chê bai báo thì hậm hực, tức tối và “giấu

biến đi”

 “Cùng tòa soạn tổ chức các cuộc thi Đây là hình thức giúp tờ báo sinh

động, lôi cuốn bạn đọc Tùy theo tính chất cuộc thi, bộ phận bạn đọc sẽ kết

hợp với các phòng (ban) chuyên môn để làm Thí dụ các cuộc thi đố vui, dự

đoán kết quả bóng đá, các hoạt động xã hội từ thiện, giới thiệu việc làm, tư

vấn pháp luật” [35, tr.43-44]

 Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ công tác viên, thông tin viên mà

qua đó, Ban bạn đọc có cơ hộp gặp gỡ cộng tác viên, thông tin viên cơ sở Tạo sự hiểu biết giữa hai bên, đồng thời có được những thông tin cần thiết, từ

việc lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, khó khăn của cộng tác viên ở cơ sở, rút

kinh nghiệm và đề xuất với Bộ biên tập những giải pháp hữu ích giúp họ tháo

gỡ Làm tốt nội dung này, tòa soạn sẽ tập hợp được đội ngũ cộng tác viên

đông đảo, có chất lượng để góp phần phục vụ nhiệm vụ chính trị của tờ báo

Công tác cộng tác viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tòa soạn Nếu cộng tác viên gửi bài, người tiếp nhận bài của báo cần nhanh chóng lướt qua bài báo xem khả năng có dùng được không? Nếu chắc chắn không dùng được, vì không đúng tôn chỉ, mục đích của tờ báo, vì viết quá cẩu thả, không

rõ ràng… thì nên thông báo ngay cho tác giả biết rõ lý do Tác giả sẽ vui lòng mang bản thảo tới tòa soạn khác phù hợp hơn Nếu chỉ ra bài báo đó hợp với

cơ quan báo chí nào thì càng tốt Trường hợp còn lại, cần vui vẻ cảm ơn cộng tác viên, động viên họ tiếp tục cộng tác, hoặc có thể mời các ban (phòng) chuyên môn hay phóng viên chuyên về vấn đề mà cộng tác viên đề cập ra để tiếp họ gợi ý chủ đề, đề tài tiếp theo cho cộng tác viên Làm được như vậy là

góp phần giữ cộng tác viên lâu dài với tòa soạn

 Tiếp nhận đơn, thư tố cáo, khiếu nại và phản ánh những hành động tiêu

cực, vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân địa bàn nào đó

Công việc tiếp đơn, thư tố cáo, khiếu nại của công dân đòi hỏi người làm công tác bạn đọc phải biết lắng nghe, thông cảm và chia sẻ với công dân, nhưng đồng thời phải hết sức tỉnh táo, cảnh giác, khách quan để nhận định, phân tích sự việc, tránh bị cảm tính chi phối và cũng để không bị lợi dụng diễn đàn báo chí cho mục đích cá nhân Việc này hết sức quan trọng vì mục

đích bảo vệ uy tín của tòa soạn

Có thể nói, bộ phận làm công tác bạn đọc là một “bộ mặt” của cả tòa soạn Vì vậy, cần phải chọn những người có khả năng giao tiếp tốt, biết lắng nghe những yêu cầu, đòi hỏi và cả lời phê phán cơ quan báo chí Đó phải là người có hình thức ưa nhìn, thái độ nhã nhặn, lịch thiệp và hiểu biết

Công tác bạn đọc là công việc quan trọng của tòa soạn, có liên quan chặt chẽ với các bộ phận khác và hỗ trợ, phối hợp lẫn nhau Đó là công việc vất vả nhưng khá thú vị vì mỗi bức thư là một con người, một số phận; mỗi cộng tác viên; thông tin viên và công chúng là tai, mắt của tòa soạn

1.5 Khái quát về báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động

1.5.1 Về báo Nhân Dân

Báo Nhân Dân, Cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, Tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, ra số đầu ngày 11/3/1951 tại Chiến khu Việt Bắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Báo Nhân Dân kế tục truyền thống báo Thanh Niên do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập ngày 21/6/1925 và các báo Tranh Đấu, Dân Chúng, Cờ Giải Phóng, Sự Thật

Báo Nhân Dân ra đời luôn được sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, trở thành ngọn cờ chính trị - tư tưởng của Đảng trên mặt trận báo chí Thực hiện chức năng nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong cán bộ, đảng viên và nhân dân; phổ biến, phản ánh kịp thời, thắng lợi các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; cổ vũ các phong trào hành động cách mạng của nhân dân; là chiếc cầu nối giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước; góp phần vun đắp tình đoàn kết và

sự hợp tác hữu nghị giữa nhân dân ta với nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Báo Nhân Dân có quan hệ hữu nghị, hợp tác, trao đổi kinh nghiệm nghiệp vụ với nhiều báo trên thế giới

Trong hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và trong sự nghiệp đổi mới xây dựng nước Việt Nam vì “Dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, báo Nhân Dân luôn có mặt trên những

trận tuyến nóng bỏng bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn tin cậy của nhân dân

Trong hơn 20 năm Đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam phát động từ Đại hội VI năm 1986, báo Nhân Dân đã tuyên truyền, cổ vũ việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, sáng kiến và ý chí của các tầng lớp nhân dân, tham gia tổng kết thực tiễn, hoàn thiện đường lối Đổi mới

Hiện nay, báo Nhân Dân có 6 ấn phẩm gồm: Nhân Dân hằng ngày, Nhân Dân cuối tuần, Nhân Dân hằng tháng, Nhân Dân điện tử tiếng Việt, Nhân Dân điện tử tiếng Anh và báo Thời nay

Báo Nhân Dân hằng ngày có số phát hành khoảng 220 nghìn bản/ngày Báo Nhân Dân cuối tuần 16 trang ra hằng tuần khoảng 110 nghìn bản/kỳ Báo Nhân Dân cuối tuần in tại Hà Nội, chuyển bằng máy bay, xe lửa, ô-tô đến các tỉnh, thành phố trong cả nước Báo Nhân Dân hằng tháng ra hằng tháng, mỗi

số 48 trang, số lượng phát hành khoảng 130 nghìn bản/kỳ Báo Nhân Dân hằng tháng in ở 2 nhà in: Nhà in báo Nhân Dân tại Hà Nội và Công ty in Tạp chí Cộng sản, được vận chuyển bằng máy bay, xe lửa, ô-tô đi các tỉnh, thành phố trong cả nước

Trước những chuyển biến mạnh mẽ của truyền thông, đặc biệt là sự xuất hiện của một loại hình báo chí mới, hiện đại – báo chí Internet; xác định vai trò, chức năng, nhiệm vụ của báo Nhân Dân, Bộ Chính trị quyết định cho phép xuất bản báo Nhân Dân điện tử trên mạng Internet Ngày 21/6/1998, báo Nhân Dân điện tử chính thức phát hành trên mạng Internet, trở thành nhật báo chính thức đầu tiên của Việt Nam lên mạng ở địa chỉ www.nhandan.org.vn và hiện phát hành đồng thời cả ở hai địa chỉ www.nhandan.org.vn và

www.nhandan.com.vn Báo Nhân Dân điện tử tiếng Việt và tiếng Anh hiện mỗi ngày có từ 800.000 đến 1.000.000 lượt người truy cập

Báo Thời nay ra vào thứ hai và thứ năm hằng tuần, mỗi số có 16 trang

Báo Thời nay in ở 4 nhà in: Nhà in báo Nhân Dân tại Hà Nội, Nhà in báo

Nhân Dân tại Đà Nẵng, Nhà in báo Nhân Dân tại Thành phố Hồ Chí Minh và Công ty in Bình Định

1.5.2 Về báo Tiền Phong

Báo Tiền Phong là cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh Đây là tờ báo có vị thế vững vàng trong làng báo, thuộc các tờ báo có lượng phát hành cao trong cả nước

Báo Tiền Phong ra đời ngày 16/11/1953 tại chiến khu Việt Bắc (bản Dõn, xã Minh Thanh, Sơn Dương, Tuyên Quang) Hơn nửa thế kỷ trưởng thành và phát triển, báo Tiền Phong có lịch sử “già” về thời gian, nhưng tờ báo luôn trẻ, luôn ở tuổi 20

Lớn mạnh qua hai cuộc kháng chiến, đến giai đoạn đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, báo Tiền Phong đã hưởng ứng tích cực công cuộc đổi mới và luôn đồng hành với giới trẻ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ

và phát triển đất nước

Kể từ khi hình thành và phát triển cho tới ngày nay, báo Tiền Phong luôn đi đúng định hướng của Đảng, của Đoàn, trở thành diễn đàn thực sự của tuổi trẻ Việt Nam

Như tên gọi của mình, báo Tiền Phong đã tiên phong đi đầu, khởi xướng nhiều việc: Là tờ báo ra số Chủ nhật đầu tiên của các tờ báo Trung Ương; Sáng lập Quỹ khuyến khích tài năng trẻ (năm 1987); Sáng lập Quỹ Đền ơn đáp nghĩa đầu tiên; Tổ chức Cuộc thi hoa hậu đầu tiên của nước Việt

Nam thống nhất; Tổ chức giải thể thao quốc gia lâu đời nhất – Giải Việt dã báo Tiền Phong; là tờ báo đầu tiên ở Việt Nam thành lập Công ty…

Tiền Phong không chỉ là tờ báo có uy tín về nội dung, luôn đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực, đấu tranh bảo vệ lẽ phải, bảo vệ công bằng, dân chủ, bảo vệ sự tiến bộ và quyền lợi chính đáng của hàng triệu người… được hàng triệu độc giả yêu quý mà còn là tờ báo làm tốt công tác xã hội sau mặt báo

Tiền Phong hiện là tờ báo có nhiều ấn phẩm nhất trong làng báo cả nước, với: báo giờ (Tiền Phong điện tử), báo ngày (nhật báo Tiền Phong), báo tuần (Tiền Phong cuối tuần), bán nguyệt san (Người đẹp Việt Nam, Tri thức trẻ) và báo tháng (Tiền Phong cuối tháng)…

Tiền Phong hiện đang in đồng thời tại 5 điểm in trên cả nước Báo đã thành lập và phát triển Công ty cổ phần Tiền Phong, xây dựng được trụ sở hiện tại bằng vốn tự có…

1.5.3 Về báo Lao Động

Báo Lao Động là cơ quan ngôn luận của Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, diễn đàn của những người lao động về các vấn đề lao động, việc làm và các vấn đề chính trị xã hội khác Báo Lao Động thành lập năm 1959 đến nay

đã hơn 50 năm xây dựng và phát triển Là tờ báo khổ lớn, ra hàng ngày với số lượng phát hành khoảng 300.000 bản/kỳ, nhằm đối tượng là cán bộ, đoàn viên công đoàn và đông đảo người lao động cả nước Báo Lao Động là tờ báo có

uy tín về nghiệp vụ làm báo hiện đại và thông tin nhanh nhạy, chính xác với những hoạt động xã hội từ thiện rất rộng rãi và hiệu quả Báo dành riêng trang

4 để đăng tải nội dung thông tin về Công đoàn – Bạn đọc với lượng tin, bài phong phú, đa dạng, sâu sắc Báo có mạng lưới phóng viên thường trú và

cộng tác viên ở hầu hết các địa phương, do vậy luôn cập nhật tin tức về mọi mặt của đời sống, xã hội để phản ánh khách quan, chân thực

1.6 Đối tượng độc giả của báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động

1.6.1 Đối tượng độc giả báo Nhân Dân

Với chức năng, nhiệm vụ của một tờ báo Đảng, báo Nhân Dân là nguồn rất quan trọng nhằm thông tin về tình hình chính trị - kinh tế - văn hóa và xã hội đang diễn ra hàng ngày trên đất nước Việt Nam Hơn thế nữa báo Nhân Dân còn là một công cụ chính trị sắc bén và hiệu quả chứng minh sự phát triển cách mạng Việt Nam nhằm chống lại những tư tưởng, hành động thù địch của các lực lượng phản cách mạng đang ngày đêm tìm mọi thủ đoạn xuyên tạc, bóp méo Từ đặc điểm này, báo Nhân Dân thu hút được một lực lượng độc giả khá phong phú Độc giả đặc thù của báo Nhân Dân gồm: Đảng viên, cán bộ có chức có quyền; đảng viên, cán bộ bình thường; tất cả các công dân nhất là những công dân đang trong độ tuổi lao động; đồng bào Việt Nam

ở nước ngoài; nhân sĩ cán bộ ở nước ngoài không phải là công dân Việt Nam

Do báo Nhân Dân là tờ báo, cơ quan trung ương của Đảng, nên đối tượng của

tờ báo chủ yếu là Đảng viên

Độc giả báo Nhân Dân có nhu cầu thông tin về mọi vấn đề thật sự có ý nghĩa, đang và sẽ diễn ra ngay tại đất nước Việt Nam Trong đó, các vấn đề

về chính trị, các hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước, cơ chế chính sách thu hút đầu tư phát triển, hợp tác thương mại, giáo dục, y tế, văn hóa… được dư luận trong nước và thế giới đặc biệt quan tâm; hoặc có khi nhu cầu được thông tin về những diễn biến bình thường nhưng mang đậm tính quê hương đối với những đối tượng người Việt xa tổ quốc, tấm lòng luôn hướng

về nơi chôn nhau cắt rốn với một tình cảm đặc biệt của những người con xa

xứ Những đối tượng trên thường là Việt kiều, người nước ngoài gốc Việt, lưu học sinh, nghiên cứu sinh, đặc biệt các cán bộ ngoại giao của các đại sứ quán

Việt Nam tại nước ngoài, các phóng viên, cán bộ an ninh đang làm công tác tại nước ngoài, người xuất khẩu lao động và đông đảo độc giả quốc tế, trong

đó không thể không nói tới một số lực lượng phản cách mạng, thù địch cách mạng quan tâm theo dõi

Theo kết quả thăm dò ý kiến độc giả báo Nhân Dân trong cả nước cho thấy, hơn 30% số người được hỏi cho biết họ thường xuyên theo dõi thông tin của báo Nhân Dân với nội dung hấp dẫn từ các chuyên mục chính trị - xã hội, kinh tế, văn hóa, khoa học – giáo dục… Hiện nay độc giả báo Nhân Dân hàng ngày ngang bằng với độc giả báo Nhân Dân điện tử với hơn 18 vạn lượt người mỗi ngày, do báo có định hướng tốt về tư tưởng chỉ đạo và nội dung thông tin Hàng ngày tòa soạn nhận được rất nhiều thư từ, góp ý của độc giả

Đặc điểm độc giả báo Nhân Dân có nhiều nét khác so với các tờ báo khác Họ ở độ tuổi khá cao, theo kết quả 100 phiếu chúng tôi điều tra độc giả tại Hà Nội cho thấy, 80% số độc giả đang ở độ tuổi từ 30-50 tuổi, 70% đang ở

vị trí lãnh đạo, số còn lại theo dõi thông tin để định hướng kinh doanh cho bản thân

1.6.2 Đối tượng độc giả báo Tiền Phong

Đối tượng độc giả truyền thống của báo Tiền Phong là thanh niên nông thôn, miền núi, hải đảo Với những chuyên mục như thế giới trẻ, khoa học – giáo dục, tuổi trẻ - pháp luật, thanh niên và thời đại… đặc biệt là chuyên mục

có tuổi đời cao như: Sau lũy tre làng Tiền Phong thực sự là tờ báo gần gũi với bạn trẻ nông thôn, miền núi, hải đảo

Qua khảo sát các số báo Tiền Phong tháng 7/2008 cho thấy: Địa bàn phản ánh vùng nông thôn chiếm 60%; Đối tượng phản ánh: nông dân, thanh niên nông thôn, miền núi, hải đảo chiếm 72% Bên cạnh đó là các đối tượng chính trị gia, doanh nhân, sinh viên, khách du lịch

Về địa bàn, Tiền Phong hiện có vị trí khá tốt trong lòng độc giả ngoài Bắc và miền Trung nhưng tại miền Nam, tờ báo không có được vị trí tốt như

ở miền Bắc Như vậy, với độc giả ở vùng nông thôn, miền núi, tờ báo Tiền Phong đã có những độc giả truyền thống và khá đông đảo Trên 70% dân số Việt Nam sống ở nông thôn, tức là có khoảng hơn 60 triệu người, trong đó số người trẻ từ 18-30 tuổi chiếm tỉ lệ khá lớn Hiện nay quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh, nhiều đối tượng người dân sẽ chuyển từ nông thôn ra thành thị hoặc chính nơi họ đang sống trong hiện tại sẽ là đô thị trong tương lai Tỉ lệ dân số thành thị sẽ cao, dân số nông thôn sẽ giảm Con số thống kê trên có thể

sẽ thay đổi trong tương lai

Công tác bạn đọc của báo Tiền Phong được giao cho Ban bạn đọc Báo Tiền Phong chưa có nhiều hoạt động điều tra đối tượng độc giả, tổ chức các hoạt động giao lưu với độc giả và cơ quan báo

1.6.3 Đối tượng độc giả báo Lao Động

Đối tượng độc giả của báo Lao Động được đánh giá khá đa dạng thuộc nhiều tầng lớp nhân dân lao động trong và ngoài nước Ngoài nhu cầu quan tâm đến các vấn đề chính trị - kinh tế - văn hóa – xã hội nói chung, họ còn có mối quan tâm đặc biệt về các vấn đề có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm, lợi ích của người lao động

Độc giả đến với báo Lao Động là do uy tín của tờ báo đã được xây dựng mấy chục năm qua Báo Lao Động luôn đi tiên phong với vị trí là một trong những tờ báo lớn hàng đầu của Việt Nam Độc giả báo Lao Động đề cao những thông tin đi sâu, đi sát với đời sống nhân dân lao động, phản ánh kịp thời và chân thực những diễn biến của đời sống xã hội Bởi vậy, độc giả tìm đến báo Lao Động như một kênh thông tin hiệu quả và tin cậy

100 phiếu khảo sát về độc giả báo Lao Động tại Hà Nội, về độ tuổi độc giả báo Lao Động trẻ hơn khá nhiều so với độc giả báo Nhân Dân, đa số từ 18-50 tuổi, thậm chí có những độc giả độ tuổi thấp hơn, nhưng lại có những trường hợp tuổi rất cao Nghiên cứu về đối tượng độc giả báo Lao Động cho thấy, phần lớn họ đọc báo để giải trí, thỏa mãn nhu cầu thông tin khám phá, thích cái mới 200 phiếu điều tra trong nước với đủ thành phần trong xã hội từ già, trẻ, có trình độ học vấn cao và có trình độ học vấn thấp, tất cả họ có một đặc điểm chung là độc giả của báo Lao Động Trong nhóm có trình độ học vấn cao là 50 người trong đó 30 người độc giả là phóng viên có kinh nghiệm tại một số báo như Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam Số còn lại là độc giả tại Thư viện Quốc gia Hà Nội Nhóm trình độ học vấn thấp gồm thợ gội đầu, thợ sửa chữa ô tô, thợ cắt tóc, họ là những nhóm độc giả không thường xuyên, thỉnh thoảng mới mua báo để đọc

Tiểu kết chương 1

Thông tin là một nhu cầu thiết yếu trong đời sống xã hội, là công cụ để điều hành quản lý, chỉ đạo của mỗi quốc gia Thông tin nhanh nhạy, đầy đủ là yêu cầu cần có của một xã hội dân chủ Nếu thiếu thông tin và nhiễu thông tin thì người quản lý sẽ không có được những quyết định chuẩn xác, phù hợp với thực tiễn và phía người dân sẽ khó khăn trong việc lựa chọn phương án đúng đắn nhất

Những năm qua, các cơ quan báo chí không chỉ kịp thời đưa tin về những sự kiện hàng ngày, báo chí cũng tham gia vào việc tạo nên các phong trào tốt, trở thành cầu nối giữa Đảng – Nhà nước với nhân dân Đảng ta từ lâu

đã chủ trương luôn lấy dân làm gốc, tiến hành cách mạng đều vì dân và do dân Trong công cuộc đổi mới đất nước hôm nay, Đảng ta luôn phát huy yếu

tố dân chủ và công khai Đó chính là động lực để dẫn tới mọi thành công

Trong lĩnh vực báo chí, tính dân chủ luôn được phát huy và thể hiện rõ vai trò

là diễn đàn của mọi tầng lớp nhân dân

Hiện nay, công tác bạn đọc ngày càng được quan tâm ở nhiều tờ báo

Dù có do một nhóm người nào đó thực hiện, là cơ quan ngôn luận của một ngành, đoàn thể nào đó, nhưng báo chí cách mạng phải là của mọi người dân;

họ phải có tiếng nói trên diễn đàn Cho nên việc dành những diện tích cần thiết, thích đáng để đăng tải những bài viết, những ý kiến của bạn đọc là rất cần thiết

Do đó, phát huy mạnh mẽ tính dân chủ trong báo chí là một trong những tiêu chí để đánh giá đúng và tiếp tục khẳng định vai trò to lớn của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng và công cuộc xây dựng đất nước hiện nay;

để báo chí thực sự là diễn đàn của mọi tầng lớp nhân dân, là một trong những "nhịp cầu nối" giữa Đảng với dân - dân với Đảng

Hơn bao giờ hết, báo chí hiện nay ngày càng quan tâm đến “con mắt” của độc giả đối với mỗi sản phẩm do mình tạo ra Bởi vậy, với thế mạnh và tính ưu việt của mình, báo in sẽ ngày một phát huy vai trò quan trọng trong việc phản ánh đa chiều mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có dựa trên cơ

sở những nguồn thông tin mà độc giả gửi tới

Để đưa được những thông tin hay, thời sự tới bạn đọc, từ “kho” thông tin mà độc giả gửi tới tòa soạn, đòi hỏi quá trình xử lý nguồn thông tin của độc giả ở các tòa soạn báo in phải tuân theo những quy trình, nguyên tắc nhất định, mang tính đặc trưng, mà một trong những quy trình quan trọng nhất là lựa chọn nguồn để đưa thông tin lên báo chí Qua rất nhiều khâu xử lý thông tin, khởi đầu từ phóng viên, qua trưởng ban, biên tập viên, thư ký tòa soạn rồi đến Tổng biên tập, thông tin mới được coi là đã hoàn thành một vòng xử lý và

có thể xuất bản

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG XỬ LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN THÔNG TIN CỦA

ĐỘC GIẢ TRÊN BÁO IN

Với lượng thông tin phong phú, đa dạng phải xử lý mỗi ngày, áp lực công việc đặt lên vai mỗi người làm báo tại Ban Bạn đọc của mỗi tòa soạn là khá lớn Đảm bảo những thông tin đó khi đăng tải trên báo chí đều là những thông tin có giá trị, không sai sót… là nhiệm vụ không dễ dàng, nhất là khi công chúng báo chí ngày càng có nhận thức cao

Bởi vậy, trong chương này chúng tôi sẽ tiến hành phân tích, đánh giá, nhận xét nguồn thông tin của độc giả gửi đến báo và quy trình xử lý và sử dụng nguồn thông tin đó để đăng tải trên báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động trong thời gian từ tháng 1/2008 đến tháng 6/2009

2.1 Xử lý nguồn thông tin của độc giả

2.1.1 Nguồn thông tin của độc giả

Báo chí là phương tiện thông tin, độc giả thông tin trên báo chí là một kênh thông tin và đây là một trong những kênh thông tin quan trọng có tính quần chúng thực hiện mối liên kết giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước và ngược lại Có nhiều cách thức để thông tin của độc giả đến tòa soạn báo Chẳng hạn như: Độc giả đến trực tiếp tòa soạn hoặc tòa soạn đến gặp trực tiếp độc giả để khai thác thông tin; độc giả viết thư gửi đến; độc giả điện thoại tới tòa soạn; độc giả trực tiếp gặp cán bộ, phóng viên của tờ báo trình bày vấn đề liên quan đến ban nào đó (ví dụ: Ban Kinh tế, Ban Chính trị - xã hội ) Đây

là cách phụ, thể hiện tính xã hội, quan hệ cá nhân

Nội dung thông tin của độc giả không chỉ có ý nghĩa thông tin về sự kiện, hiện tượng cho xã hội mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với người gửi thông tin

Ví dụ: Nhiều bạn đọc đề nghị được tư vấn bảo đảm quyền lợi hợp pháp

khi cho thuê nhà sau khi đọc bài “Nguy cơ mất nhà chỉ về cho thuê làm cửa

hàng” trên Tiền Phong ngày 28/12/2008 Trên trang 6 báo Tiền Phong (số 2,

ngày 2/1/2009), chuyên trang Thời sự có đăng bài viết: Sau bài “Nguy cơ mất

nhà chỉ vì cho thuê làm cửa hàng”: Người cho thuê nên lưu ý những gì? Trao

đổi với Tiền Phong, Luật sư Bùi Quang Hưng, Trưởng Văn phòng luật BQH

và cộng sự đã đưa ra một số lưu ý khi cho thuê cửa hàng Trong đó có nêu: người cho thuê nhà càng đưa vào nhiều chi tiết thật cụ thể liên quan đến việc cho thuê nhà thì càng có lợi về mặt pháp lý Thậm chí nhiều trường hợp cho thuê nhà còn quy định rõ là người thuê nhà không được phép nuôi chó, mèo, không được quét vôi, không được thay đổi đường điện… trong hợp đồng cho thuê của mình

Trong bài báo có box nêu: “Trở lại vụ việc được báo Tiền Phong nêu,

luật sư Bùi Quang Hưng cho biết, về bản chất, quan hệ thỏa thuận thuê nhà

số 65 Hàm Long (Hà Nội) giữa bà Vũ Thị Nhật và ông Trần Viết Xuân hoàn toàn độc lập với chuyện ông Xuân mua ngôi nhà trên đúng hay không đúng tiêu chuẩn của Nghị định 61 và lấy lý do đó để không trả lại nhà là không có

cơ sở Khi giải quyết vụ việc người ta chỉ xét mối quan hệ giữa người đi thuê nhà và chủ sở hữu nhà chứ không quan tâm đến việc mua như thế nào Vì vậy, kết luận buộc người đi thuê nhà phải trả lại nhà là logic và hiển nhiên”

Từ bài báo trên ta nhận thấy, độc giả gửi thông tin đến tòa soạn, được tòa soạn đăng tải nội dung thông tin trả lời không chỉ có ý nghĩa về mặt thông tin sự kiện mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với chính bản thân họ, trong khi họ

đang băn khoăn tìm câu trả lời xác thực nhất khi cho thuê nhà cần phải lưu ý những gì?

Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động là ba tờ báo tồn tại độc lập, ngoài đội ngũ trực tiếp làm báo, cả Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động đều thu hút được độc giả, những thông tin viên, cộng tác viên, từ những người rất bình thường, những kiều bào ở nước ngoài, những người có tên tuổi và địa vị trong

xã hội… Nội dung nguồn thông tin từ độc giả của ba tờ báo này khá đa dạng, phong phú, đa chiều, nhiều hình thức, bao gồm tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Bản thân độc giả đã là một nguồn tin phong phú vì họ ở các cương vị khác nhau, đảm trách những công việc khác nhau nên khi lựa chọn

sử dụng tin, bài từ độc giả gửi tới không những khai thác được những nguồn thông tin vừa đa dạng, chuyên sâu, vừa đầy đủ mà còn góp phần nâng cao được vị thế của mỗi tờ báo

Kết quả khảo sát cho thấy, tại báo Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong, những vấn đề độc giả quan tâm nhiều nhất thường là vấn đề về chính trị, thời

sự đang diễn ra Ví dụ: tranh chấp đất đai hay là những vấn đề bức xúc của

chính độc giả và gia đình họ Trong khi đó những vấn đề chung của xã hội thì

độc giả thường hay phê phán, ít có ý kiến ủng hộ (Ví dụ: làm cầu vượt; đường

cao tốc; làm tàu điện ngầm…) Đối với Báo Nhân Dân, tòa soạn rất coi trọng

ý kiến của Đảng viên, các cán bộ lão thành cách mạng, bởi đây là những ý kiến “chính” do họ là đối tượng chính của báo

Có thể khẳng định rằng, việc khai thác nguồn tin từ độc giả được tất cả các cơ quan báo chí sử dụng Chính nhờ sự phong phú về thông tin từ độc giả gửi tới, không những giúp cho thông tin trên mỗi tờ báo đầy đủ, hấp dẫn hơn

mà còn đảm bảo tính khách quan, chính xác hơn khi phóng viên có thể đối chiếu giữa nhiều nguồn tin khác nhau để lựa chọn ra những thông tin đúng

2.1.2 Quy trình xử lý nguồn thông tin của độc giả

Quy trình xử lý nguồn thông tin của độc giả chính là việc thực hiện những thao tác xử lý thông tin để sáng tạo nên tác phẩm báo chí hoàn chỉnh

Với đề tài luận văn “Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên

báo in” thì xử lý nguồn thông tin của độc giả là nhiệm vụ của những người

làm công tác bạn đọc tại tòa soạn báo Đây là vấn đề đáng quan tâm nhất đối với mỗi nhà báo khi thực hiện nhiệm vụ của một phóng viên tiếp nhận nguồn thông tin từ phía độc giả

Quá trình xử lý thông tin để xây dựng nên tác phẩm báo chí cũng trải qua những giai đoạn giống như quá trình sản xuất của cải, vật chất Tuy nhiên, báo chí là sản phẩm hàng hóa đặc biệt, cho nên việc xử lý nguồn thông tin của độc giả để xây dựng nên tác phẩm báo chí không hoàn toàn giống với việc sản xuất vật chất Nếu như quy trình sản xuất vật chất bao gồm ba yếu tố: lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động thì đối với lao động báo chí,

do tính linh hoạt của các thể loại và đề tài quy định, nên sự hình thành tác phẩm báo chí có nhiều vấn đề khác với sản xuất vật chất Tuy vậy, trong sáng tạo tác phẩm báo chí, dù đặc điểm thể loại khác nhau nhưng quá trình hình thành tác phẩm vẫn có những nét tương đồng

Yêu cầu đặt ra về mặt thông tin của trang bạn đọc báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động là thông tin phản ánh mọi mặt từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa… Tuy nhiên, trong quá trình xử lý nguồn thông tin của độc giả để xây dựng nên tác phẩm báo chí hoàn chỉnh, tòa soạn vẫn chú trọng những thông tin có tác động dư luận xã hội mạnh mẽ, được công chúng đặc biệt quan tâm ưu tiên đưa nhanh, cụ thể và nhiều hơn

Dù mỗi tờ báo có các quy tắc riêng trong quá trình tiếp nhận và xử lý nguồn thông tin của độc giả nhưng nhìn chung trong quá trình khảo sát về quy

trình xử lý nguồn thông tin của độc giả trên báo in Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động, người viết nhận thấy đều có chung các bước xử lý thông tin như sau: Tiếp nhận nguồn thông tin; xử lý nguồn thông tin và hình thành tác phẩm; Trưởng ban chuyên trách sẽ là người duyệt tin, bài đầu tiên, biên tập một bước rồi chuyển lên cho Ban Biên tập; Ban Biên tập sẽ biên tập lại các tin, bài đó, soát lỗi, loại bỏ những thông tin không cần thiết rồi chuyển sang cho Ban Thư ký tòa soạn; Ban Thư ký tòa soạn đọc lại tin, bài lần cuối, xem lại mọi vấn đề, nếu không có vấn đề gì thì sẽ đưa tin, bài đó duyệt lên trang

Theo đó, nhiệm vụ của Ban Bạn đọc trước hết là tiếp nhận và đọc tất cả thư của độc giả gửi tới để phân loại yêu cầu bạn đọc Thư độc giả có thể chia

ra làm ba loại như: Thứ nhất là thư phản ánh tình hình thực tế ở địa phương,

cơ sở; thứ hai là thư hỏi về các vấn đề trong cuộc sống; thứ ba là thư là tin, bài, tranh, ảnh, thơ, truyện… của bạn đọc gửi đăng báo…

2.1.2.1 Lựa chọn nguồn tin

Thời gian qua, hoạt động báo chí Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực, tuy mới chỉ là bước đầu nhưng hết sức có ý nghĩa Điều đó khẳng định sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát và kịp thời của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ đối với lĩnh vực này; tính hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về báo chí ngày càng được nâng cao hơn

Báo chí không ngừng phát triển, xứng đáng là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng Theo Bộ Thông tin Truyền thông cho biết, đến hết năm 2009 cả nước ta có 706 cơ quan báo chí, trong đó có 178 báo in,

582 tạp chí, một hãng thông tấn quốc gia, 2 đài phát thanh, truyền hình quốc gia, một đài truyền hình của Ngành, 63 đài phát thanh, truyền hình thành phố,

500 đài truyền thanh, phát lại truyền hình cấp huyện 21 báo điện tử, 160 trang điện tử của các cơ quan báo in và hàng nghìn trang tin điện tử Báo điện

tử phát triển mạnh, có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày không chỉ ở trong nước mà trên toàn thế giới

Báo chí tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng của mình trong đời sống

xã hội Báo chí thực hiện tốt hơn vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của nhân dân

Báo chí tích cực tuyên truyền, cổ vũ phong trào thi đua lao động sản xuất, thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh xảy ra trong năm Báo chí tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật, nhất là quy định bắt buộc đội

mũ bảo hiểm khi đi xe mô tô, xe gắn máy đã đạt được thắng lợi bước đầu rất đáng khích lệ

Báo chí đã tích cực tham gia công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại, đặc biệt là trên truyền hình, phát thanh, báo điện tử trên mạng In-tơ-nét đã góp phần quan trọng đưa thông tin Việt Nam ra với bạn bè quốc tế và giúp bạn bè quốc tế ngày càng hiểu rõ hơn về đất nước, con người và sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam

Báo chí là công cụ tích cực đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, các tệ nạn xã hội, đấu tranh phê phán các quan điểm, tư tưởng sai trái của các thế lực thù địch, các phần tử cơ hội chính trị, bảo vệ quan điểm, đường lối, cương lĩnh của Đảng

Với bất kỳ một cơ quan báo chí nào, để có thể xuất bản những ấn phẩm báo chí của mình, yếu tố quan trọng nhất là phải có nguồn thông tin Với một

hệ thống báo chí khá hoàn chỉnh về loại hình và đồ sộ về số lượng như báo chí Việt Nam đã nêu ở trên, để có thể tiếp cận và ghi dấu ấn trong lòng độc giả, mỗi cơ quan báo chí phải tìm ra cho mình một lối đi riêng mà lối đi riêng này thể hiện rất rõ nét trong cách thông tin Để đảm bảo lượng tin bài đăng tải

trên báo chí, mỗi tờ báo đều phải đặc biệt chú trọng đến nguồn tin, vì nó là yếu tố sống còn của tờ báo

Theo tác giả Đinh Văn Hường, “tòa soạn tồn tại và hoạt động được là nhờ nguồn tin mới, thường xuyên, liên tục Các phóng viên phải tiếp xúc với

sự kiện, không có sự kiện thì không thể có tin tức” [11, tr.88] Ngoài các nguồn tin để phóng viên khai thác là văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, các cấp, các ngành Trung ương và cơ sở, các văn bản pháp luật khác; qua các phương tiện thông tin đại chúng trong nước

và nước ngoài; qua hội nghị, hội thảo, mít tinh, triển lãm… và các hoạt động chính trị - xã hội – thể thao – văn hóa khác; qua đi thực tế của phóng viên để phát hiện, tìm hiểu, tiếp xúc trực tiếp với con người, sự kiện phản ánh kịp thời trên báo chí… và nhiều nguồn tin khác… thì đội ngũ cộng tác viên, thông tin viên và nhân dân nói chung là một nguồn tin sống động của báo chí

“Sự thu thập và kiểm tra thông tin là thời điểm đầu tiên và cơ sở của việc làm báo Đó là vấn đề để mình tìm hiểu tin tức để sau đó có thể thông báo tin tức, là vấn đề biết để làm cho người khác biết” [39, tr.17-18 ] Tùy vào đối tượng công chúng, mục đích, nhiệm vụ tuyên truyền, mỗi tờ báo sẽ có sự lựa chọn nguồn thông tin sao cho phù hợp Theo đó, nguồn thông tin từ độc giả (cộng tác viên, thông tin viên) - một trong những nguồn tin của báo chí cũng được lựa chọn sao cho tương thích với mục đích, tôn chỉ của mỗi cơ quan báo chí Các cơ quan báo chí không chỉ lấy những nguồn tin chính thống

từ tin tức của các hãng thông tấn trong nước và nước ngoài làm nguồn tin chính mà còn dựa vào các mối quan hệ, gắn bó của tờ báo với các tổ chức, chính quyền, cơ sở, độc giả… để khai thác thông tin mà tòa soạn báo mong muốn

Ngoài khía cạnh quan hệ, hợp tác, theo luật định, các tổ chức, cơ quan chính quyền cũng có nghĩa vụ phải cung cấp thông tin cho báo chí Nhưng đôi khi, có những thông tin nằm ngoài luồng đó Phóng viên tình cờ nắm bắt được

nó qua mối quan hệ riêng và nó thường là những thông tin chưa chính thức hoặc không công khai Những thông tin này luôn hấp dẫn đối với các tờ báo, tuy nhiên, để đảm bảo tính chính xác khi đăng tải thông tin, mỗi cơ quan báo

in cũng không dám mạo hiểm với uy tín và chất lượng của mình bằng những thông tin này nếu nó chưa được thẩm tra kỹ, chưa có căn cứ đầy đủ

Căn cứ vào tiêu chí của tờ báo, các phóng viên sẽ bắt tay vào lựa chọn nguồn thông tin của độc giả và hình thành nên bài viết Những bài viết này sau khi được biên tập, gọt giũa lại sẽ được đăng tải trên báo in, khi đó công chúng được tiếp cận và thưởng thức những sản phẩm báo chí hoàn chỉnh Để

có những tin, bài đến với công chúng, các phóng viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn… của mỗi cơ quan báo in đã phải có quá trình làm việc nghiêm túc, sáng tạo ngay từ đầu

Khi các phóng viên đã tập hợp được nguồn thông tin của độc giả thì cần phải giới thiệu những tin tức đó cho công chúng biết Tuy nhiên, để đến được giai đoạn này, phóng viên đã phải nắm bắt được tối đa thông tin, chỉ còn chuẩn bị bắt tay vào việc xử lý thông tin, thực hiện thông điệp, tức là chuyển những nguồn nguyên liệu thô – những thông tin đã tập hợp – thành các bài báo rồi tập hợp các bài báo đó để đăng tải, đặt vào các trang, các chuyên mục được thiết kế dành riêng cho mảng thông tin bạn đọc

Người làm báo phải có khả năng nhận biết và tìm ra cơ sở nguồn tin sống và các tư liệu vừa đáng tin cậy đối với các phương tiện truyền thông và công chúng, lại vừa thích hợp với chủ đề đề cập (những người tham gia vào

sự kiện, nhân chứng trực tiếp, các chuyên viên đặc nhiệm, tài liệu đích thực

không thể chối cãi)… Người làm báo cần có khả năng thẩm vấn các nguồn tin một cách sao cho hiệu quả, đảm bảo tính chính xác, rõ ràng và đầy đủ

Thông tin là yếu tố sống còn đối với mỗi tờ báo nhưng không phải thông tin nào mà độc giả cung cấp cũng có thể sử dụng, cũng có thể đăng tải trên báo chí “Gạn lọc khơi trong” thông tin đầu vào sẽ quyết định tới chất lượng của thông tin kế tiếp sau khi đã được xử lý và tới sản phẩm cuối cùng khi được đăng tải trên báo chí

2.1.2.2 Chọn chủ đề khi tiếp cận nguồn tin

Line Ross, tác giả cuốn sách Nghệ thuật thông tin, cho rằng: Lựa chọn

là sàng lọc và loại bỏ Trên thực thế, nhà báo không thể không lựa chọn vì mỗi ngày có hàng trăm, hàng nghìn sự kiện, báo chí không thể đưa toàn bộ tình hình thời sự, cho nên phải sàng lọc, phải chịu tình trạng “chưa trọn vẹn” Hàng ngày, tin điện và thông cáo, hồ sơ báo chí ùn ùn gửi đến tòa báo, chưa

kể nhiều nguồn tin còn chưa đến được tay bộ biên tập, trong khi không gian (khoảng để đăng tin) trên tờ báo có hạn, không thể có chỗ cho mọi thông tin, cho nên không thể không có sự lựa chọn Lựa chọn chủ đề tức là giới hạn phạm vi để phản ánh trong tác phẩm

Ví dụ: Trên trang 4 Công đoàn – Bạn đọc của báo Lao Động (ngày

9/5/2008), trong chuyên mục “Điều tra theo thư bạn đọc” có nói về việc chỉ

vì trùng tên với một số đối tượng vi phạm khác, khiến 2 lần chị Nguyễn Thị Thẩm ở đội 7, thôn Thanh Lương, Ân Tín, Hoài Ân (Bình Định) bị vu là can phạm của 2 vụ trộm cắp tài sản Được biết, sau khi nhận được nguồn thông tin từ phía độc giả phản ánh, phóng viên đã lựa chọn chủ đề cho bài viết

là“Bình Định: Vì trùng tên, hai lần gặp họa” để giới hạn phạm vi tiến hành

điều tra thông tin về sự việc trên nhằm nói lên sự vô trách nhiệm trước sinh mệnh người dân của Công an nhân dân, UBND xã Ân Tín

Cuộc sống rộng lớn, có nhiều sự kiện mới, bởi vậy trên cơ sở nguồn thông tin độc giả gửi đến tòa soạn, phóng viên chọn một vấn đề cụ thể, một

sự kiện cần thiết để bắt tay vào xử lý thông tin Khi có một sự kiện cụ thể, phóng viên nghiên cứu, xác định tính thời sự nóng hổi của nó ra sao, xác định giới hạn của vấn đề và ý nghĩa thời sự của bài báo đó đối với công chúng Việc xác định tính thời sự dựa vào yêu cầu của cơ quan báo chí đối với công chúng Dựa vào tình hình thực tế để xác định nội dung sao cho phù hợp với mục đích bài báo “Chủ đề bài báo chính là phần kiến thức của tác giả về sự kiện hay mâu thuẫn cụ thể trong thực tế được ghi lại bằng ngôn ngữ hoặc hình ảnh”.[25, tr.206-207] Chủ đề bài viết biểu hiện bằng nhận định, phán đoán về một sự kiện cần thông báo cho công chúng Hoặc có thể là vấn đề nảy sinh trong xã hội cần giải đáp

Ví dụ: Sau khi báo Tiền Phong phản ánh tình trạng taxi “chặt chém”

hành khách ở sân bay Nội Bài, nhiều độc giả đã gửi ý kiến cùng “lên án” tình trạng nêu trên Xoay quanh ý kiến độc giả gửi tới tòa soạn, phóng viên đã tập

hợp ý kiến độc giả xây dựng bài viết với chủ đề “Nhiều bạn đọc bất bình với

dịch vụ taxi ở sân bay Nội Bài” (Tiền Phong, số 51, 20/2/2008) Độc giả

Richard (richard@marketlink2vn.com), đã gửi lời cảm ơn đến tòa soạn có bài viết phản ánh về dịch vụ taxi ở sân bay Nội Bài và chia sẻ sự bực mình về chất lượng dịch vụ, thái độ người điều xe và lái xe, cùng cách “vòi” thêm tiền trên đường đi Độc giả Nguyễn Hữu Quốc Chuẩn(quocchuan76@yahoo.com) cũng bày tỏ bất bình trước những lời văng tục của lái xe taxi, trong khi sân bay Nội Bài là sân bay quốc tế mà những chuyện như vậy vẫn cứ tồn tại Qua ví dụ và phân tích nêu trên, ta thấy rằng phóng viên lựa chọn khéo léo chủ đề nên những ý kiến độc giả tập trung vào việc nêu bật ý nghĩa chủ

đề Bởi vậy, việc lựa chọn chủ đề là một việc làm quan trọng mang tính sáng tạo cao, đồng thời thể hiện tinh thần trách nhiệm của người làm báo trước

công chúng Nếu tinh thần, trách nhiệm, các vấn đề và sự kiện được lựa chọn không chính xác, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của tác phẩm

Để có chủ đề mới mẻ, có tính đại chúng, phóng viên phải đến tận nơi

có sự kiện, quan sát kỹ từng sự việc, tiếp xúc với nhiều người để thu thập tư liệu và kiểm tra (xác minh) qua nhiều nguồn tin khác nhau Bất cứ một tờ báo nào cũng cần có đông đảo lực lượng cộng tác viên, lực lượng này chính là người trực tiếp chứng kiến các sự kiện, sự việc diễn ra trên địa bàn, thậm chí

được tham gia các hoạt động ở cơ sở Bởi vậy, đòi hỏi người làm báo nói

chung cần phải có kiến thức rộng, có trình độ chuyên môn cao

Tại tòa soạn báo Nhân Dân, Tiền Phong, Lao Động, sau khi Ban Bạn đọc nhận được thông tin của độc giả sẽ phân chia theo lĩnh vực khác nhau cho các phóng viên theo dõi các mảng: Văn hóa văn nghệ, Kinh tế, Giao

thông, Nhà đất, Nội Chính… Ví dụ: Về vấn đề Giao thông sẽ giao cho phóng

viên Giao thông tiếp xúc Phóng viên thuộc lĩnh vực ấy sẽ đọc, nghe, xem, tìm hiểu tóm tắt nội dung trình bày với Trưởng Ban Bạn đọc về nội dung đó Khảo sát thực tế tại tòa soạn báo Nhân Dân, Tiền Phong và Lao Động cho thấy, trong số 10 nội dung thông tin tòa soạn nhận được từ phía độc giả, thì chỉ có 3 nội dung đáng đăng báo

Nhận được thông tin độc giả gửi tới, mỗi phóng viên phụ trách sẽ trình bày với lãnh đạo ban, trưởng ban, rồi tiến hành kiểm tra, xác minh Kiểm tra, xác minh xong phóng viên báo cáo lại lần nữa cho trưởng ban biết, quyết định viết bài hoặc thôi

Đối với thư phản ánh tình hình ở địa phương, cơ sở, có thể là thư khen hoặc chê, phát hiện tiêu cực Nếu vấn đề nêu trong thư không quan trọng, không lớn, bộ phận bạn đọc sẽ trực tiếp xử lý bằng cách đăng thư bạn đọc hoặc viết thư trao đổi ý kiến với bạn đọc

Ví dụ: Chuyên mục Thư bạn đọc với bài viết “Ninh Thuận: Làm sai chính sách, nhưng không chịu sửa” đăng trên trang 4 báo Lao Động (ngày

3/5/2008) có nêu trường hợp của bà Tiết Thị Bích Thủy – ngụ tại số 5 Phạm Hồng Thái, thị xã Phan Rang – Tháp Chàm – một nữ giáo viên có quá trình trên 30 năm công tác, nhưng đến lúc nghỉ hưu thì cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Ninh Thuận chỉ tính có 20 năm 1 tháng để giải quyết chế độ lương hưu Mặc dù đã có kết quả của các cơ quan chức năng, nhưng Bảo hiểm xã hội tỉnh vẫn chưa chịu điều chỉnh Từ thư bạn đọc gửi tới về vấn đề nêu trên, phóng viên Trung Phương – Nguyễn Huỳnh đã tổng hợp thông tin để phản ánh về vấn đề chính sách bảo hiểm xã hội để tìm lời giải đáp yêu cầu cho độc giả Thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận, Thanh tra Lao động tỉnh đã tiến hành thanh tra và khẳng định bà Thủy hội đủ điều kiện để được giải quyết chế độ nghỉ hưu với thời gian công tác là 30 năm 6 tháng Tuy nhiên, đến nay cơ quan Bảo hiểm xã hội vẫn chưa chịu điều chỉnh chế

độ chính sách cho bà Thủy

Nếu đó là vấn đề lớn, Ban Bạn đọc sẽ chuyển cho các phóng viên

chuyên môn hoặc trực tiếp đi điều tra, viết bài Ví dụ: Về vụ việc ông Vũ

Xuân Toán – tổ trưởng tổ dân phố 3, phường Thành Nhất, TP Buôn Mê Thuột – xây tường rào bao chiếm 142m2

đất công, xây nhà trái phép, nhưng lại được chính quyền phường rồi quận tạo điều kiện hợp thức hóa Theo đơn kiện của người dân về tình trạng trên phóng viên Võ Phụng Hoàng đã tiến hành điều tra thông tin từ phía UBND phường Thành Nhất, phòng tài nguyên môi trường thành phố Buôn Mê Thuột, Phó Chủ tịch UBND Thành phố

Buôn Mê Thuột, UBND phường Thành Nhất để thực hiện bài viết “Phường

bán rẻ đất công, quận đồng tình” đăng trên trang 6 – Bạn đọc với Tiền

Phong (ngày 25/2/2009) làm rõ vụ việc nêu trên Như vậy, theo đơn kiện của nhân dân phường Thành Nhất, khẳng định rằng người dân nơi đây chính là