Thông tin y tế - sức khỏe trên báo in hiện nay

Phong có chuyên mục “Sức khỏe”, Người Lao động có chuyên mục “Sức khỏe” và “Tiến bộ y khoa”,… Ngoài ra, hiện nay, một số ấn phẩm riêng về mảng y tế - sức khỏe cũng xuất hiện rất nhiều nh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ THANH HÒA

THÔNG TIN Y TẾ - SỨC KHỎE

TRÊN BÁO IN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

HÀ NỘI – 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ THANH HÒA

THÔNG TIN Y TẾ - SỨC KHỎE TRÊN BÁO IN HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Đặng Thị Thu Hương

HÀ NỘI - 2013

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Thông tin về y tế sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống và

Sức khỏe & đời sống 26 Bảng 2.2 Số lượng bài viết dịch chân tay miệng và dịch sốt xuất huyết 31 Bảng 2.3 So sánh số lượng tin bài về thành tích y học, kỹ thuật mới

trong điều trị trên hai báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe

& đời sống 33 Bảng 2.4 Cấu trúc của tít trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe &

đời sống 53 Bảng 2.5 Số lượng bài phỏng vấn trên hai báo Khoa học & đời sống và

Sức khỏe & đời sống 59

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 8

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề 9

3 Mục đích, nội dung nghiên cứu 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11

5 Phương pháp nghiên cứu 11

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: 11

7 Kết cấu của luận văn: 12

CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC CHUYỂN TẢI THÔNG TIN VỀ Y TẾ - SỨC KHỎE VÀ DIỆN MẠO CỦA BÁO CHÍ VIẾT VỀ MẢNG Y TẾ - SỨC KHỎE HIỆN NAY 13

1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về vấn đề thông tin y tế - sức khỏe 13

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 17

1.3 Vai trò của báo chí trong việc chuyển tải thông tin 19

1.4 Diện mạo của báo chí về lĩnh vực y tế - sức khỏe ở Việt Nam hiện nay 20

1.4.1 Báo chí về lĩnh vực y tế - sức khỏe trên các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay 20

1.4.2 Vài nét về tờ báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 22

Tiểu kết 24

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, HÌNH THỨC THỂ HIỆN THÔNG TIN Y TẾ - SỨC KHỎE TRÊN BÁO KHOA HỌC & ĐỜI SỐNG VÀ SỨC KHỎE & ĐỜI SỐNG 26

2.1 Nội dung thông tin y tế - sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 26

2.1.1 Khảo sát số lượng tin bài trên hai tờ báo 26

2.1.2 Thông tin về bệnh dịch 27

2.1.3 Thông tin về thành tích y học, kỹ thuật mới trong điều trị 33

2.1.4 Thông tin về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh

thường gặp 35

2.1.5 Thông tin tư vấn về y tế, sức khỏe 42

2.2 Hình thức thể hiện của hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 50

2.2.1 Ngôn ngữ thông tin phi văn tự trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 50

2.2.2 Thông tin văn tự trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 53

2.2.2.1 Tít (title) 53

2.2.2.2 Các hình thức thể loại chính 54

Tiểu kết 65

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ƯU ĐIỂM, NHƯỢC ĐIỂM CỦA THÔNG TIN Y TẾ - SỨC KHỎE TRÊN BÁO CHÍ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 68

3.1 Ưu điểm về nội dung và hình thức của hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 68

3.2 Nhược điểm về nội dung và hình thức của hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 71

3.3 Một số kiến nghị đối với hai tờ báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống 77

3.3.1 Cải tiến về nội dung và hình thức 77

3.3.2 Kiểm soát chặt chẽ về mặt nội dung trước khi đăng tải 77

3.3.3 Xây dựng nội dung truyền thông để người dân thay đổi hành vi 79

3.3.4 Đào tạo nhân lực 80

Tiểu kết 80

KẾT LUẬN 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC……… 80

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Tại Việt Nam, công tác chăm sóc sức khỏe là một trong những “quốc sách hàng đầu” - điều này không chỉ được thừa nhận về mặt chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, mà đã biểu hiện cụ thể qua thái độ quan tâm sâu sắc của xã hội, cũng như mỗi cá nhân về tình hình sức khỏe của bản thân, môi trường sống xung quanh…

Trong Nghị quyết số 46- NQ/TW của Bộ chính trị cũng có nêu: “Sức khoẻ là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội Bảo vệ, chăm sóc

và nâng cao sức khoẻ nhân dân là hoạt động nhân đạo, trực tiếp, bảo đảm nguồn nhân lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước… Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ cũng là bổn phận của mỗi người dân, mỗi gia đình

và cộng đồng, là trách nhiệm của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và các tổ chức xã hội, trong đó ngành y tế giữ vai trò nòng cốt” Do vậy, việc nâng cao nhận thức, giúp người dân có cái nhìn đúng đắn về sức khỏe, cung cấp những tri thức khoa học trên báo chí về chăm sóc, bảo vệ sức khỏe, cách phòng chữa bệnh, tư vấn sức khỏe…luôn luôn là vấn đề nóng bỏng hiện nay, khi mà môi trường (đất, nước, không khí) đang bị

ô nhiễm, dịch bệnh ngày càng gia tăng và một số căn bệnh chưa tìm ra phương pháp chữa trị

Có thể nói chưa bao giờ các thông tin về y tế sức khỏe lại chiếm nhiều diện tích trên các báo, thời lượng trên đài phát thanh và các chương trình truyền hình như hiện nay Riêng truyền hình có một kênh O2TV chuyên sâu về sức khỏe, được phát sóng liên tục 24/24h mỗi ngày kể từ 8/8/2008 Bên cạnh đó, trên báo in cũng xuất hiện nhiều chuyên mục về y tế - sức khỏe: báo Sức khỏe

& đời sống có 4 chuyên mục “Thuốc và sức khỏe”, “Y học cổ truyền”, “Bác sĩ gia đình”, “Y học thưởng thức”; báo Khoa học & Đời sống có 5 chuyên mục: “

Y học và đời sống’, “Dinh dưỡng”, “ Sức khỏe”, “Gia đình khỏe”, “ Sống vui -

sống khỏe”… Rất nhiều trang báo điện tử đều thành lập các chuyên mục liên quan đến việc chăm sóc, tư vấn sức khỏe, thẩm mỹ cho bạn đọc

Báo chí với tư cách là công cụ tuyên truyền đắc lực các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã có những đóng góp đáng kể trong việc thông tin, phản ánh thực trạng sức khỏe của người dân hiện nay, cung cấp những phương pháp điều trị bệnh tiên tiến, những thành tựu y học, tư vấn sức khỏe… cho cộng đồng Tuy vậy, những thông tin y tế sức khỏe trên báo chí hiện nay vẫn còn một số hạn chế nhất định: thông tin chưa kịp thời, đúng lúc, còn đan xen nhiều yếu tố quảng cáo lồng ghép; tính định hướng về chăm sóc sức khỏe đối với cộng đồng còn chưa cao,… Do đó, tác giả luận văn đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Thông tin y tế - sức khỏe trên báo in hiện nay” nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả truyền thông, từ đó giảm thiểu những vấn đề còn tồn tại trong mảng thông tin về y tế sức khỏe

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Trước đề tài này, đã có một số sách và công trình nghiên cứu về nhiệm

vụ tuyên truyền giáo dục sức khỏe trên các phương tiện truyền thông đại chúng (báo, chương trình phát thanh, truyền hình…) Dưới đây là một số đề tài cụ thể đã được thực hiện:

- “Những bài học từ KHHGĐ và sức khỏe sinh sản”- Tác giả Phyllis Tilson Piotrow và Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe, Bộ Y tế Đây

là cuốn sách nghiên cứu chuyên ngành xuất bản nội bộ, dành riêng cho cán

bộ y tế có nội dung đề cập tới những đánh giá, tổng kết về hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản trong đó có nói tới vấn đề tuyên truyền giáo dục sức khỏe sinh sản

- “Báo Sức khỏe với việc hướng dẫn, chăm sóc sức khỏe phụ nữ (năm 1993- 1994)” của Bùi Thị Quyên (Luận văn tốt nghiệp Khoa báo chí và truyền thông - Trường ĐHKHXH&NV) Luận văn đã đề cập đến thực trạng đời sống, sức khỏe của phụ nữ Việt Nam hiện nay và báo Sức khỏe với việc chăm sóc sức khỏe phụ nữ

- “Báo sức khỏe với vấn đề bảo vệ trẻ em” của Nguyễn Thị Thu Thủy (Khảo sát trên báo Sức khỏe trong năm 1993 – 1994) - (Khóa luận tốt nghiệp Khoa báo chí và truyền thông - Trường ĐHKHXH&NV) Khóa luận này nêu vai trò của báo chí đối với vấn đề bảo vệ trẻ em Bên cạnh đó, những khía cạnh về tuyên truyền bảo vệ trẻ em trên báo Sức khỏe trong năm 1993 – 1994 cũng được tác giả đề cập đến

- “Báo chí về thực trạng thị trường thuốc tân dược Việt Nam trong những năm gần đây” (Khảo sát trên báo Sức khỏe & đời sống, Lao động và Tạp chí Thuốc và sức khỏe trong 3 năm 1996 -1998) của Nguyễn Vân Khanh (Khóa luận tốt nghiệp Khoa báo chí và truyền thông - Trường ĐHKHXH&NV) Khóa luận đề cập đến thực trạng thị trường thuốc tân dược Việt Nam qua phản ánh báo chí, những kiến nghị của báo chí trước hạn chế của thị trường thuốc tân dược,…

- Đề tài: “Thông tin sức khỏe trên báo chí Việt Nam hiện nay- Vấn đề

và thảo luận”- của học viên Bùi Thị Thu Thủy Đề tài này đã đề cập đến hệ thống lý luận về lí thuyết kênh, chương trình truyền thông đối với vấn đề thông tin sức khỏe Tuy nhiên, Bùi Thị Thu Thủy mới dừng lại ở việc khảo sát nội dung thông tin trên O2TV và báo Sức khỏe và đời sống trong năm

2009, chứ chưa nghiên cứu đánh giá từ phía các chuyên gia y tế về các loại thông tin về y tế - sức khỏe

Do đó, thông qua việc nghiên cứu, khảo sát, đề tài: “Thông tin y tế - sức khỏe trên báo in hiện nay” (Khảo sát 2 tờ báo Sức khỏe & đời sống, Khoa học

& đời sống từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2012) sẽ làm rõ ưu, nhược điểm, thành công và hạn chế của thông tin y tế - sức khỏe trên hai tờ báo in nổi bật Đồng thời, luận văn cũng khảo sát, lấy ý kiến chuyên gia về những thông tin y tế, sức khỏe trên báo chí hiện nay Những vấn đề này sẽ giúp cho độc giả có được bức tranh tổng thể về thông tin y tế - sức khỏe trên báo chí, đồng thời giúp các nhà báo nhận rõ được ưu, nhược điểm trong việc chuyển tải thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả truyền thông cho mảng báo chí viết về y tế - sức khỏe

3 Mục đích, nội dung nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng thông tin về y tế, sức khỏe trên báo in hiện nay, từ đó đánh giá ưu, nhược điểm, rút ra bài học truyền thông khi chuyển tải thông tin về y tế, sức khỏe trên báo chí Bên cạnh đó, qua việc lấy ý kiến đánh giá của các chuyên gia về thông tin y tế sức khỏe trên báo chí, tác giả luận văn có đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả truyền thông, từ đó giảm thiểu những vấn đề còn tồn tại

trong mảng thông tin về y tế sức khỏe

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn tư liệu tham khảo cho những nhà báo đang hoạt động trên lĩnh vực thông tin nói chung và thông tin sức khỏe nói riêng, đồng thời là nguồn tài liệu tham khảo cho những nhà hoạch định chính sách của ngành y tế, góp phần làm cho chất lượng các sản phẩm báo chí ngày càng được nâng cao, phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề thông tin y tế - sức khỏe trên

2 tờ báo in: “Sức khỏe & đời sống”, “Khoa học & đời sống” từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2012

5 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài nghiên cứu: “Thông tin y tế - sức khỏe trên báo in hiện nay”, tác giả luận văn sẽ kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như: phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp, phương pháp phân tích nội dung và hình thức chuyển tải thông tin về y tế - sức khỏe trên 2 tờ báo in: “Sức khỏe & đời sống”

và “Khoa học & đời sống” từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2012, phương pháp phỏng vấn sâu các chuyên gia y tế về các vấn đề y tế - sức khỏe trên báo chí Ngoài ra, luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh,…

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

Việc nghiên cứu báo chí viết về y tế - sức khỏe sẽ góp phần làm phong phú hơn lý luận về báo chí, bổ sung tư liệu thực tế cho một số môn học chuyên ngành báo chí Ngoài ra, việc nghiên cứu cũng sẽ giúp tìm ra những

đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật chuyển tải thông tin và một số lưu ý khi viết ở mảng y tế sức khỏe

Về ý nghĩa thực tiễn của đề tài, sau khi nghiên cứu, tác giả luận văn đã rút ra được bài học cho bản thân về báo chí trong việc thông tin về y tế - sức khỏe, đồng thời giúp các nhà báo, các cơ quan báo chí nhận rõ ưu, nhược điểm của việc thông tin trên báo chí về mảng y tế - sức khỏe hiện nay Hy vọng đề tài này sẽ được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn trong các công trình khoa học tiếp theo

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Vai trò của báo chí trong việc chuyển tải thông tin về y tế -

sức khỏe và diện mạo của báo chí viết về mảng y tế - sức khỏe hiện nay

Chương 2: Nội dung, hình thức thể hiện những thông tin y tế - sức khỏe

trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống

Chương 3: Đánh giá ưu điểm, nhược điểm của thông tin y tế - sức khỏe

trên báo chí và đề xuất giải pháp

CHƯƠNG 1:

VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC CHUYỂN TẢI THÔNG TIN VỀ Y TẾ - SỨC KHỎE VÀ DIỆN MẠO CỦA BÁO CHÍ VIẾT VỀ MẢNG Y TẾ - SỨC KHỎE HIỆN NAY

1.1 Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về vấn đề thông tin y tế - sức khỏe

Ở nước ta, việc chăm lo cho sức khỏe của người dân luôn được quan tâm Câu nói của Hồ Chủ Tịch: “Mỗi người dân khỏe mạnh là cả nước khỏe

mạnh, mỗi người dân yếu ớt là cả nước yếu ớt” (Trích trong “Lời kêu gọi toàn

dân tập thể dục” của Hồ Chí Minh, đăng trên báo Cứu quốc số 199, ngày

27-3-1946) đã trở thành quan điểm xuyên suốt trong vấn đề chăm sóc sức khỏe của người dân Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành TƯ Đảng khóa VII năm 1993 đã nêu rõ: “Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội, là nhân tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy chúng ta phấn đấu để mọi người đều được quan tâm chăm sóc sức khỏe”

Đảng, Nhà nước và ngành Y tế luôn coi trọng và chỉ đạo: công tác truyền thông là một phần không thể thiếu được trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân Nghị quyết số 46/ NQ/TW của Bộ chính trị, ngày 23/2/2005

đã đưa ra 7 nhiệm vụ và giải pháp thực hiện công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới Trong đó, nghị quyết chỉ rõ cần: Nâng cao hiệu quả thông tin - giáo dục - truyền thông nhằm tạo sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức, trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; trang bị kiến thức và kỹ năng để mỗi người, mỗi gia đình và cả cộng đồng có thể chủ động phòng chống dịch bệnh, xây dựng nếp sống vệ sinh, rèn luyện thân thể, hạn chế những lối sống và thói quen có hại đối với sức khỏe, tham gia tích cực các hoạt động bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho cộng đồng

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ mối liên hệ mật thiết giữa vai trò của cá nhân và vai trò của cộng đồng, trong đó có vai trò của quản lý Nhà nước trong chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe của nhân dân Đảng, Nhà nước và ngành Y tế luôn coi trọng và khẳng định công tác truyền thông là một phần không thể thiếu được trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân

Trên thực tế, trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ nâng cao sức khỏe nhân dân cũng đã được cụ thể hóa thông qua 5 quan điểm chỉ đạo nhất quán trong Nghị quyết số 27/NQ-CP ngày 12/6/2009 của Chính phủ về định hướng chiến lược công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe Theo đó, con người là nguồn tài nguyên quý báu nhất quyết định sự phát triển của đất nước Vì vậy, đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân, mỗi gia đình Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là hoạt động nhân đạo, trực tiếp đảm bảo nguồn nhân lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước Đầu tư cho lĩnh vực này là đầu tư phát triển thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ Đổi mới và hoàn thiện hệ thống y tế theo hướng công bằng, hiệu quả và phát triển, nhằm tạo cơ hội cho người dân được bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe với chất lượng ngày càng cao, phù hợp với sự phát triển của kinh tế - xã hội của đất nước Phát triển bảo hiểm y tế toàn dân, nhằm từng bước đạt tới công bằng trong chăm sóc sức khỏe, thực hiện chia sẻ giữa người khỏe với người

ốm, người giàu với người nghèo, người trong độ tuổi lao động với trẻ em, người già, công bằng trong đãi ngộ đối với cán bộ y tế Thực hiện chăm sóc sức khỏe toàn diện: gắn phòng bệnh với chữa bệnh, phục hồi chức năng và tập luyện thể dục, thể thao nâng cao sức khỏe Phát triển đồng thời y tế phổ cập

và y tế chuyên sâu, kết hợp đông y và tây y Xã hội hóa các hoạt động chăm sóc sức khỏe gắn với tăng cường đầu tư của Nhà nước, thực hiện tốt việc trợ

giúp cho các đối tượng chính sách và người nghèo trong chăm sóc và nâng cao sức khỏe

Trong “Chỉ thị của bộ trưởng bộ y tế về việc tăng cường chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân nhân ngày thầy thuốc Việt Nam” (2001/CT-BYT, ban hành ngày 05/02/2001) có nêu rõ: “cần đẩy mạnh hơn nữa công tác truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh, công tác khám chữa bệnh, chăm sóc và bảo

vệ sức khỏe nhân dân” Và để thực hiện được điều này, chỉ thị cũng nêu ra một số vấn đề cần phải làm, trong đó nhấn mạnh: “vấn đề chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân vẫn còn một số việc cần quan tâm giải quyết, đó là trách nhiệm, tinh thần thái độ phục vụ người bệnh, chất lượng khám chữa bệnh và trình độ cán bộ y tế cơ sở cũng như việc chăm lo đời sống vật chất và chế độ chính sách cho cán bộ y tế cơ sở”

Bên cạnh đó, tại chỉ thị 06 - CT/TW ngày 22/1/2002 của Ban bí thư Trung ương đảng về củng cố và hoàn thiện mạng lưới Y tế cơ sở, Ban Bí thư Trung ương Ðảng yêu cầu các cấp uỷ đảng, các ngành, các đoàn thể quán triệt

và thực hiện tốt những việc liên quan đến chăm sóc, bảo vệ, nâng cao sức khỏe của người dân như: “Củng cố tổ chức và đổi mới phương thức hoạt động của Ban chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở cơ sở; tăng cường phối hợp liên ngành, lồng ghép các chương trình, mục tiêu, đẩy mạnh các hoạt động truyền thông - giáo dục sức khoẻ; huy động cộng đồng tích cực tham gia các hoạt động vệ sinh, phòng bệnh, chăm sóc sức khoẻ, rèn luyện thân thể, tạo ra phong trào toàn dân vì sức khoẻ Xây dựng và ban hành chính sách ưu tiên chăm sóc sức khoẻ nhân dân miền núi, vùng sâu, vùng xa, đặc biệt quan tâm tới đồng bào các dân tộc thiểu số, nhằm cải thiện rõ rệt chất lượng chăm sóc sức khoẻ, góp phần nâng cao đời sống nhân dân trong vùng Ngành Y tế có trách nhiệm phối hợp với các ngành liên quan xây dựng chuẩn quốc gia về y

tế cơ sở; nâng cao năng lực chuyên môn và y đức của các cán bộ y tế; coi trọng phát huy và phát triển y - dược học cổ truyền; tăng cường các hoạt động

giám sát và hỗ trợ kỹ thuật của y tế tuyến trên đối với tuyến cơ sở, bảo đảm cho trung tâm y tế huyện, trạm y tế xã, phường có đủ khả năng phát hiện và điều trị kịp thời các bệnh theo tuyến kỹ thuật, góp phần giảm tình trạng quá tải của các bệnh viện tuyến trên; phát huy khả năng của y tế các lực lượng vũ trang trong việc kết hợp quân - dân y để chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở cơ sở, đặc biệt là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo; tổ chức tốt việc quản lý và phát huy vai trò của lực lượng y tế ngoài công lập Mở rộng các hình thức đào tạo và bồi dưỡng để phát triển đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, ưu tiên đào tạo cán bộ người dân tộc tại chỗ Bảo đảm đủ chức danh cán bộ cho trạm

y tế, chú trọng bồi dưỡng nâng cao trình độ cán bộ y - dược học cổ truyền Phấn đấu đến năm 2010, 80% trạm y tế xã có bác sĩ, 100% thôn, bản có nhân viên y tế với trình độ sơ học trở lên Có chính sách đãi ngộ thích hợp để khuyến khích cán bộ y tế làm việc tại trạm y tế xã, phường, đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa; tăng cường trang thiết bị y tế thích hợp cho y tế cơ sở” Như vậy, Ban chấp hành TW Đảng đã có sự chỉ đạo về nguồn lực để củng cố và hoàn thiện mạng lưới Y tế cơ sở trên toàn quốc, tạo điều kiện tốt nhất cho người dân được hưởng các quyền lợi chăm sóc sức khỏe

Mới đây, trong Quyết định số 432/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ

- Phê duyệt Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 cũng nêu rõ: “cần phải phát triển về số lượng và nâng cao chất lượng các dịch

vụ y tế, chăm sóc sức khỏe; bảo đảm an toàn thực phẩm; cải thiện điều kiện

và vệ sinh môi trường lao động Đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe theo hướng toàn diện, chú trọng dự phòng tích cực và chủ động, khống chế kịp thời và kiểm soát tốt các dịch bệnh, sàng lọc phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh tật Củng cố và tăng cường hệ thống y tế theo hướng đa dạng hóa các loại hình phục vụ và xã hội hóa lực lượng tham gia, trong đó các cơ sở y tế công phải đóng vai trò chủ đạo Thiết lập hệ thống cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện, tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu Nâng cao chất lượng dịch vụ khám bệnh,

chữa bệnh và phục hồi chức năng ở tất cả các tuyến; giảm tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trên Cải thiện, nâng cấp cơ sở vật chất, điều kiện làm việc của các trạm y tế xã, phường… Từng bước hình thành hệ thống quản lý

và kiểm soát vệ sinh, an toàn thực phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng” Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ mối liên hệ mật thiết giữa vai trò của cá nhân với vai trò của cộng đồng, trong đó có vai trò quản lý của Nhà nước đối với việc chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân”

Xuyên suốt trong tất cả các văn bản chỉ đạo về y tế - sức khỏe cộng đồng, Đảng và Nhà nước luôn nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của việc thông tin tuyên truyền về y tế - sức khỏe, đặc biệt trên các phương tiện truyền thông đại chúng Việc đẩy mạnh các hoạt động truyền thông về sức khoẻ sẽ giúp cộng đồng tích cực tham gia các hoạt động vệ sinh, phòng bệnh, chăm sóc sức khoẻ, rèn luyện thân thể, từ đó tạo ra phong trào toàn dân vì sức khoẻ

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

Thông tin sức khỏe có nhiều định nghĩa khác nhau theo nhiều cách quan niệm, trong đó Bách khoa Y học cho rằng: “Thông tin sức khỏe đó là những thông tin về tình trạng thể chất, tinh thần và các quan hệ xã hội” Các chuyên gia y tế công cộng thấy định nghĩa này chưa đầy đủ, họ cho rằng thông tin sức khỏe ngoài thông tin về thể trạng còn một số thành phần khác trong sức khỏe của con người, đó là: thông tin về dinh dưỡng, tinh thần và tri thức

Trong tuyên ngôn Alma Ata năm 1978, Tổ chức Y tế thế giới (WTO)

đã định nghĩa: “Sức khỏe là một trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không phải chỉ là tình trạng không có bệnh tật hay thương tật” Điều đó có nghĩa, sức khoẻ bao gồm tình trạng của cả tinh thần lẫn thể chất Chúng ta có thể bổ sung cho đầy đủ hơn: Sức khoẻ của một cộng đồng là kết quả tổng hoà của tất cả các yếu tố tạo nên tinh thần và thể chất của cộng đồng ấy Các hoạt động hướng tới việc bảo vệ, tăng cường sức khỏe của một cộng đồng chính là các hoạt động y tế công cộng

Sức khỏe tinh thần là một khái niệm ám chỉ tình trạng tinh thần và cảm xúc tốt của mỗi cá nhân Theo tổ chức y tế thế giới, không có định nghĩa chính thức cho sức khỏe tinh thần Các nền văn hóa khác nhau, các đánh giá chủ quan và các giả thuyết khoa học khác nhau đều có ảnh hưởng tới định nghĩa về khái niệm "sức khỏe tinh thần" Mặt khác, tình trạng thoải mái, không có rối loạn nào về tinh thần chưa chắc đã được coi là sức khỏe tinh thần Có một cách để nhận xét sức khỏe tinh thần là xem xem một người thể hiện chức năng của mình thành công tới mức nào Cảm thấy có đủ khả năng

tự tin, có thể đối mặt với những mức tình trạng căng thẳng ở bình thường, luôn giữ được các mỗi quan hệ một cách thoải mái, có một cuộc sống độc lập,

và dễ hồi phục sau những tình huống khó khăn đều được coi là các dấu hiệu của một sức khỏe tinh thần

Sức khoẻ thể chất được thể hiện một cách tổng quát sự sảng khoái và thoải mái về thể chất Cơ sở của sự sảng khoái, thoải mái thể chất là: sức lực,

sự nhanh nhẹn, khả năng chống đỡ được các yếu tố gây bệnh: ít ốm đau hoặc nếu có bệnh cũng nhanh khỏi và chóng hồi phục, khả năng chịu đựng được những điều kiện khắc nghiệt của môi trường…

Về khái niệm y tế công cộng, cho tới nay, nhiều nhà khoa học đã đưa ra rất nhiều định nghĩa khác nhau về y tế công cộng Những định nghĩa sau đây được coi là cơ sở khái niệm của y tế công cộng, được phần đông các nhà khoa học trong lĩnh vực này công nhận: “Y tế công cộng là khoa học và nghệ thuật của việc phòng bệnh, kéo dài tuổi thọ, tăng cường sức khoẻ và hiệu quả thông qua những cố gắng được tổ chức của cộng đồng” (Wilslow, 1920) Hoặc theo Báo cáo của IOM (Tổ chức quốc tế về di dân) năm 1988 cho rằng: “Y tế công cộng hoàn thiện những quan tâm xã hội trong việc đảm bảo những quyền làm cho con người có thể khoẻ mạnh”

Như vậy, y tế công cộng phải quan tâm đến sức khỏe cho tất cả mọi người Thứ nhất, ý tưởng y tế công cộng bắt nguồn từ nhận thức của xã hội, cần thiết tạo ra một mục tiêu chung và đại diện cho mọi người Thứ hai, y tế

công cộng liên quan đến tổng thể dân số, bao gồm sức khoẻ và nguyện vọng

cá nhân vì sức khoẻ cho chính họ Thứ ba, y tế công cộng liên quan đến sự bảo vệ, nâng cao, phục hồi sức khoẻ, có nghĩa là nó bao gồm một phạm vi rất rộng các hoạt động tiềm năng Cuối cùng, trách nhiệm của y tế công cộng thuộc về những tổ chức xã hội khác nhau, bao gồm chính quyền trung ương, các cấp chính quyền địa phương và hệ thống y tế quốc gia Trọng tâm can thiệp của y tế là phòng bệnh trước khi đến mức phải chữa bệnh thông qua việc theo dõi tình trạng và điều chỉnh hành động bảo vệ sức khỏe

1.3 Vai trò của báo chí trong việc chuyển tải thông tin

Trong đời sống xã hội, báo chí giữ vai trò hết sức quan trọng Bất kỳ một lực lượng cầm quyền nào trong các quốc gia trên thế giới đều sử dụng báo chí như một công cụ để tác động vào tư tưởng, tình cảm của công chúng, nhằm tạo ra ở họ những nhận thức mới, những định hướng có giá trị cho cuộc sống

Ở nước ta, báo chí là công cụ chính trị của Đảng, của Nhà nước, của các

tổ chức, đoàn thể xã hội, là diễn đàn của nhân dân Báo chí thật sự đã trở thành

vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, mặt khác nó cũng tạo những điều kiện cần thiết để cho mọi người dân có thể tham gia vào đời sống chính trị của đất nước Vì vậy, ý nghĩa của thông tin báo chí rất quan trọng Với nội dung thông tin có định hướng đúng đắn, chân thật, có sức thuyết phục, báo chí

có khả năng hình thành dư luận xã hội, dẫn đến hành động xã hội

Báo chí không chỉ là vũ khí tư tưởng sắc bén, lợi hại mà còn là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể; điều này càng phù hợp với thời đại bùng nổ thông tin hiện nay Theo cuốn “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” của Dương Xuân Sơn – Đinh Văn Hường – Trần Quang, “báo chí đóng vai trò quan trọng trong xã hội bởi lẽ:

- Báo chí là kênh tạo lập, định hướng và hướng dẫn dư luận

- Báo chí là kênh chủ yếu cung cấp kiến thức thông tin về tình hình thời

sự trong nước và quốc tế cho nhân dân

- Báo chí là một công cụ hữu hiệu để quản lý, điều hành và cải cách

Đối với mảng y tế - sức khỏe, báo chí đăng tải những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực y tế - sức khỏe, cung cấp cho người dân những thông tin mang tính thời sự, phổ biến kiến thức trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe,… Ngoài ra, những thông tin y tế - sức khỏe trên báo chí còn mang tính chất cảnh báo trước mỗi diễn biến xấu của dịch bệnh, định hướng và hình thành dư luận xã hội trước những vấn đề nóng hổi của mảng y

tế - sức khỏe Vì vậy, báo chí có vai trò rất quan trọng trong việc chuyển tải thông tin về y tế - sức khỏe

1.4 Diện mạo của báo chí về lĩnh vực y tế - sức khỏe ở Việt Nam hiện nay

1.4.1 Báo chí về lĩnh vực y tế - sức khỏe trên các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay

Con người là vị trí trung tâm của mọi hoạt động và quyền được sống là quyền cao nhất của con người Khi được sống thì sức khỏe là yếu tố quan trọng nhất, nếu không có sức khỏe thì không thể làm gì được cho bản thân cũng như góp sức dựng xây phát triển đất nước Truyền thông nói chung cũng như báo chí nói riêng ngày càng có nhiều phương thức phong phú để chuyển tải những thông tin về y tế - sức khỏe bổ ích tới công chúng Những thông tin

về y tế - sức khỏe xuất hiện thường xuyên và đều đặn trên cả bốn loại hình báo chí: truyền hình, phát thanh, báo in, báo điện tử

Về truyền hình, hiện nay đã có một kênh riêng chuyên sâu về sức khỏe,

đó là O2TV phát sóng 24/24h kể từ ngày 8/8/2008 O2TV là kênh truyền

thông giúp người dân nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi chăm sóc sức khoẻ và cải thiện chất lượng cuộc sống, là cầu nối giữa người dân với các nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực y tế Hiện tại, O2TV có khoảng 30 chương trình sức khỏe thường xuyên phát sóng, trong đó nổi bật là những chương trình: Bản tin O2, Nhật ký O2, Giờ vàng sức khỏe, Giờ chiến thắng ung thư, Tuổi vàng, Blog trẻ thơ, Giữ cho lá phổi khỏe mạnh, Chuyện ngành

Y, Chính sách y tế và cuộc sống, Thuốc tốt thuốc hay,… Ngoài ra, trên VTV – Đài truyền hình Việt Nam có 4 chương trình cũng thuộc mảng y tế - sức khỏe, đó là: “Vì sức khỏe”, “Sức khỏe cho mọi người”, “Chính sách y tế và cuộc sống”, "Sống khỏe mỗi ngày" Một số chương trình về y tế - sức khỏe khác cũng xuất hiện trên các kênh sóng truyền hình như: Chương trình “Sức khỏe cho mọi nhà – Dr You”- chính thức phát sóng số đầu tiên vào ngày 20-5-2012 trên kênh VTV9 và Today TV, chương trình "Vì chất lượng cuộc sống" phát sóng trên kênh HTV7 thuộc Đài Truyền hình TPHCM “Sức khỏe cho mọi nhà – Dr You” là chương trình cung cấp những kiến thức, thông tin

bổ ích, thiết thực về các căn bệnh thông thường cho người xem truyền hình Trong chương trình, bệnh nhân sẽ được trực tiếp trò chuyện và đặt câu hỏi với bác sĩ về căn bệnh của mình để cùng bác sĩ tìm hiểu nguyên nhân gây bệnh và cách chữa trị Chương trình "Vì chất lượng cuộc sống" cung cấp cho người xem truyền hình những ý kiến tư vấn, kinh nghiệm về vấn đề chăm sóc sức khỏe, chế độ ẩm thực và dinh dưỡng

Trên đài phát thanh hiện nay cũng có 5 chương trình về sức khỏe phục

vụ thính giả nghe đài như: “y tế sức khỏe”, “chăm sóc sức khỏe cho học sinh – sinh viên”, “sức khỏe sinh sản và giới trẻ”, “Vị thuốc quanh ta”, “Bản tin y

tế và sức khỏe cộng đồng”,…

Đối với báo in, ngoài hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống

mà luận văn khảo sát thì hầu hết các tờ báo đều có chuyên mục liên quan đến vấn đề y tế - sức khỏe, ví dụ như các tờ: Thanh niên có chuyên mục “Sức khỏe -

Ẩm thực”, Tuổi Trẻ có chuyên mục “Sống khỏe” và “Tư vấn sức khỏe”, Tiền

Phong có chuyên mục “Sức khỏe”, Người Lao động có chuyên mục “Sức khỏe”

và “Tiến bộ y khoa”,… Ngoài ra, hiện nay, một số ấn phẩm riêng về mảng y tế - sức khỏe cũng xuất hiện rất nhiều như: Tạp chí Sức khỏe và Tiêu dùng, Tạp chí

"Sức khỏe và An toàn thực phẩm", Tạp chí Sức Khỏe Gia Đình,…

Các trang báo điện tử cũng thành lập các chuyên mục liên quan đến việc chăm sóc, tư vấn sức khỏe, thẩm mỹ cho bạn đọc như: trang Giadinh.net

có chuyên mục “Sức khỏe”, “Y tế”, “Làm đẹp”; trang Dantri.com.vn có chuyên mục “Sức khỏe”; trang VnExpress.net có chuyên mục “Sức khỏe”,

“Làm đẹp”; trang Phunuonline.com.vn có chuyên mục “Sức khỏe- Dinh dưỡng”, “Thời trang- làm đẹp”…

Báo chí với tư cách là công cụ tuyên truyền đắc lực các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã có những đóng góp đáng kể trong việc thông tin, phản ánh thực trạng sức khỏe của người dân hiện nay, cung cấp những phương pháp điều trị bệnh tiên tiến, những thành tựu y học, tư vấn sức khỏe, thẩm mỹ… cho cộng đồng Tuy vậy, những thông tin y tế sức khỏe trên báo chí hiện nay vẫn còn một số hạn chế nhất định cần được nghiên cứu và xem xét: tính kịp thời của thông tin, yếu tố khách quan trong các bài báo về y

tế - sức khỏe… Do vậy, việc nâng cao nhận thức, giúp người dân có cái nhìn đúng đắn về sức khỏe, cung cấp những tri thức khoa học trên báo chí về y tế - sức khỏe luôn là vấn đề nóng bỏng

1.4.2 Vài nét về tờ báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống

Khoa học & đời sống là một trong những tờ báo lâu đời ở Việt Nam Trước kia, báo Khoa học & đời sống được biết đến là tờ báo có nhiều thông tin về khoa học công nghệ, tuy nhiên, hiện nay, tờ báo này chứa đựng song song nhiều nội dung phong phú về y tế - sức khỏe Báo được thành lập năm

1959, là cơ quan ngôn luận của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam Hơn nửa thế kỷ qua, Báo có đội ngũ cộng tác viên là các chuyên gia khoa học hàng đầu của Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực Khoa học và công nghệ nên thông tin trên báo có độ tin cậy cao Thông tin nhanh nhạy về tiến

bộ khoa học của thế giới và Việt Nam, phổ biến kiến thức về y tế - sức khỏe, hướng dẫn kỹ năng sống khoa học, tư vấn về dinh dưỡng, sức khỏe, ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ cuộc sống là đặc thù và cũng là thế mạnh của Khoa học & đời sống

Xác định phương châm "Khoa học là đời sống" và "Khoa học vì đời sống", tờ báo này đã đặt mục tiêu phát triển nội dung theo hướng gắn với lợi ích trực tiếp của bạn đọc Báo Khoa học & đời sống có nội dung theo hướng gắn với có lợi ích trực tiếp cho đời sống của mỗi bạn đọc Với sự tham gia của một đội ngũ các nhà chuyên môn trong lĩnh vực khoa học, tờ báo sẽ góp thêm một tiếng nói với các vấn đề dân sinh, quốc kế, nỗ lực tôn vinh những nhà khoa học, xúc tiến thương mại, và thực hiện chức năng phổ biến kiến thức khoa học ứng dụng Tất cả sự nội dung tờ báo sẽ được thể hiện qua các chuyên mục chính: Chuyển động, Ý tưởng - Sản phẩm, Gia đình, Sống vui- sống khỏe, Khám phá và Tư vấn Hiện nay, báo đã tiến thêm một bước mới là cải tiến toàn diện các trang mục, tăng lên thành 20 trang nhằm cung cấp thêm lượng thông tin cho độc giả trên các lĩnh vực Công nghệ thông tin - Viễn thông, Y tế sức khỏe và Đời sống gia đình Báo Khoa học & đời sống có 3 ấn phẩm: Báo Khoa học & đời sống: khổ A3; Phụ san Khoa học & đời sống; Chuyên đề Dân tộc Thiểu số và Miền núi

Báo Sức khỏe & đời sống - cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế là một kênh truyền thông có hiệu quả để tuyên truyền các trọng tâm công tác của ngành, đường lối chính sách của Đảng về y tế tới mọi người dân, các chỉ thị, nghị quyết của Bộ Y tế tới các cấp cơ sở và cán bộ y tế Mục đích của báo Sức khỏe & đời sống là cung cấp những khái niệm, kiến thức bảo vệ sức khỏe, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Bên cạnh đó, báo có nhiều bài viết đề cập đến vấn đề giáo dục ý thức, hướng dẫn cách phát hiện, phòng ngừa và chữa trị các bệnh Bằng cách phân tích tỉ mỉ, hướng dẫn chính xác, nhiều bài viết trên báo đã cung cấp cho độc giả những kiến thức cần thiết để chăm sóc sức khỏe cho chính mình cũng như gia đình

Báo Sức khỏe & đời sống có tiền thân là báo Sức khỏe, là diễn đàn về lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân Là tờ báo của Bộ Y tế, báo Sức khỏe & đời sống luôn phản ánh một cách tổng thể khá toàn diện mọi mặt

về công tác trọng tâm của ngành, công tác phòng bệnh, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu, các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa liên quan đến sức khỏe Ngay từ số đầu tiên, báo đã xác định rõ tôn chỉ mục đích phấn đấu của mình:

“Tuần báo Sức khỏe & đời sống - cơ quan ngôn luận của Bộ y tế, đồng thời là diễn đàn của các tầng lớp nhân dân trong cả nước, với phương châm: cộng tác viên là sức sống của tờ báo, đông đảo bạn đọc là mục tiêu phục vụ chủ yếu của tòa soạn Tuần báo Sức khỏe & đời sống cung cấp cho bạn đọc trong và ngoài ngành những thông tin về chủ trương, chính sách mới nhất của Đảng, Nhà nước và của ngành y tế, thường xuyên và kịp thời giới thiệu những thành tựu y học mới trong nước và thế giới, hướng dẫn cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe gia đình và cộng đồng, nêu gương những đơn vị tốt, người tốt, việc tốt Đồng thời, đấu tranh với những hiện tượng tiêu cực có liên quan đến sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân” (lá thư tòa soạn số 1 năm 1995) Ngày 4/10/1995, báo Sức khỏe đổi tên thành báo Sức khỏe & đời sống như hiện nay

Báo Sức khỏe & đời sống hiện có 4 ấn phẩm báo chí và 2 sản phẩm điện tử trên mạng Internet Báo Sức khỏe & đời sống phát hành 4 kỳ/ tuần, 16 trang, khổ 29 x 42 cm, ra các ngày thứ 3,5,7 và chủ nhật hàng tuần Nằm trong hệ thống báo chuyên ngành của Bộ Y tế còn có: Tạp chí y học thực hành, Tạp chí Dược học, tạp chí y tế công cộng, tạp chí y học cổ truyền Việt Nam… Có thể nói, với đặc thù riêng của mình, báo Sức khỏe & đời sống có những lợi thế hết sức to lớn trong công tác phản ánh thông tin sức khỏe mà không phải tờ báo, tạp chí nào cũng có được

và ngành Y tế luôn coi trọng và khẳng định công tác truyền thông là một phần không thể thiếu được trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân Thông tin

về y tế - sức khỏe đã phản ánh tình hình chung của mảng y tế hiện nay, đồng thời cung cấp thêm những tri thức để mọi người có cách phòng ngừa, đối phó với bệnh tật, giữ gìn sức khỏe

Diện mạo báo chí về thông tin y tế - sức khỏe đã phát triển một cách nhanh chóng trong thời gian gần đây trên cả bốn loại hình báo chí: truyền hình, phát thanh, báo in, báo mạng Mỗi loại hình báo chí đều có kênh chuyên trách về vấn đề thông tin y tế - sức khỏe, ví dụ: kênh O2TV của truyền hình Ngoài ra, thông tin về y tế - sức khỏe còn xuất hiện trên nhiều chuyên mục khác nhau của Đài truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh… Đối với báo in, hai tờ báo chủ lực của mảng thông tin y tế - sức khỏe

là tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống Sau đây, ở những chương tiếp theo, tác giả luận văn sẽ đi vào phân tích cụ thể về nội dung và hình thức hai tờ báo này, từ đó tìm ra ưu, nhược điểm, thành công và hạn chế của hai tờ báo trong việc chuyển tải thông tin y tế - sức khỏe đến với bạn đọc

CHƯƠNG 2:

NỘI DUNG, HÌNH THỨC THỂ HIỆN THÔNG TIN

Y TẾ - SỨC KHỎE TRÊN BÁO KHOA HỌC & ĐỜI SỐNG

VÀ SỨC KHỎE & ĐỜI SỐNG

2.1 Nội dung thông tin y tế - sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống

2.1.1 Khảo sát số lượng tin bài trên hai tờ báo

Bảng 2.1: Thông tin về y tế sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống

và Sức khỏe & đời sống

Số lượng tin bài

STT Nội dung thông tin Khoa học &

về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp cũng phù hợp với nhiệm vụ của các báo, đó là phản ánh những thông tin về chăm sóc, bảo

vệ sức khỏe của người dân Mặt khác, thông tin về dịch bệnh chiếm số lượng tin bài ít nhất ở hai tờ Khoa học & đời sống, Sức khỏe & đời sống từ 4/2011 đến 4/2012 cho thấy các loại bệnh dịch chỉ bùng phát mạnh ở một số thời điểm nhất định Đối với các dịch bệnh theo mùa, hai tờ báo cung cấp những thông tin mang tính chất cảnh báo, phòng ngừa, điều trị,… Thông tin về thành tích y học, kỹ thuật mới trong điều trị xuất hiện nhiều đã thể hiện sự phát triển của nền y học trong và ngoài nước Thông tin tư vấn về y tế, sức khỏe chiếm

số lượng bài viết tương đối lớn trên hai tờ Khoa học & đời sống, Sức khỏe & đời sống cũng cho thấy đời sống của cộng đồng được nâng cao Người dân muốn được biết những thông tin liên quan đến vấn đề thẩm mỹ, làm đẹp,… bên cạnh những thông tin chăm sóc sức khỏe thông thường khác

2.1.2 Thông tin về bệnh dịch

Trong những năm qua, báo chí đã góp phần quan trọng vào kết quả đạt được của các chương trình y tế và vào thành công của các chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân, phòng chống dịch bệnh, nâng cao kiến thức về y tế cho mọi người Có thể nói, việc đưa tin về dịch bệnh là một nội dung được xuyên suốt trong các số báo của tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống Những năm gần đây toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều dịch bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thậm chí dẫn đến tử vong Trong khoảng thời gian tiến hành nghiên cứu, ở nước ta xuất hiện một số loại dịch bệnh theo mùa, một số dịch bệnh ở trẻ em khiến xã hội quan tâm lo lắng Trước mỗi đợt dịch bệnh trong năm, báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống đều

có những bài viết cảnh báo, cung cấp những thông tin để phòng ngừa, khống chế dịch bệnh cho cộng đồng Trong thời gian khảo sát của luận văn, có 3 loại dịch bệnh được đề cập đến nhiều trên hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống là dịch sốt xuất huyết, dịch bệnh chân tay miệng, dịch tiêu chảy ở trẻ em, trong đó dịch chân tay miệng được nói đến nhiều nhất, dàn trải trong suốt khoảng thời gian một năm Khảo sát tin bài trên Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống cho thấy, số lượng tin bài được đưa nhiều cũng

trùng khớp với thời điểm dịch chân tay miệng tăng cao (từ tháng 6 đến tháng

10 trong năm) Cụ thể, trong tháng 6 năm 2011, trên báo Khoa học & đời sống có bài: “Khử khuẩn phòng bệnh chân tay miệng” (số 70, ra ngày 11/6/2011) đề cập đến 1 số phương pháp khử khuẩn nhằm đề phòng dịch bệnh truyền nhiễm cho trẻ em trong đó bệnh chân tay miệng, với sự tư vấn cho ý kiến của Ths.BS Lê Hồng Nga - Trung tâm Y tế dự phòng TP HCM; số

74, ngày 21/6/2011 có bài: “Chế độ dinh dưỡng phòng trị bệnh tay chân miệng” với sự tư vấn trả lời của bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thị Hoa, trưởng khoa dinh dưỡng, bệnh viện Nhi Đồng 1, TPHCM…

Đối với báo Sức khỏe & đời sống - tờ báo của Bộ y tế thì trong tháng 6/2011, báo đã đưa tất cả 12 tin bài về dịch bệnh chân tay miệng với nội dung phong phú, cập nhật những thông tin đa chiều về bệnh chân tay miệng Trong

đó, báo đã đề cập đến vấn đề phòng chống dịch bệnh, hướng giải quyết dịch bệnh, diễn biến dịch bệnh trên cả nước, các điểm nóng bùng phát dịch bệnh, kết quả đạt được đối với việc đẩy lùi dịch bệnh,… Khi theo dõi nội dung các bài viết, độc giả có thể thấy rõ bức tranh toàn cảnh về việc diễn biến của dịch bệnh Chỉ riêng trong tháng 6, tình hình dịch bệnh chân tay miệng ở trẻ em đã được báo Sức khỏe & đời sống phản ánh nhiều chiều, tại nhiều địa phương: Cần Thơ, Hà Nội, Hải Dương, Quảng Ngãi Các bài viết đa dạng, nhằm cung cấp cho cộng đồng những thông tin mới, cập nhật nhất về tình hình diễn biến của dịch bệnh, số lượng các ca mắc mới, cách phòng chống, xây dựng phác

đồ điều trị,…

* Thông tin về số lượng người mắc bệnh

Đối với mỗi loại dịch bệnh, hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của dịch Trước tiên, hai báo thông tin về số lượng người mắc bệnh Trên tờ Khoa học & đời sống, một

số bài viết nổi bật chứa đựng thông tin về số lượng người mắc bệnh như “Hà Nội – số ca mắc sốt xuất huyết gia tăng” Bài viết đã chỉ ra sự bùng phát của dịch sốt xuất huyết và một số dịch bệnh khác: “Thông tin từ trung tâm y tế dự

phòng Hà Nội cho biết, từ đầu năm đến nay, số ca mắc sốt xuất huyết đã tăng 20% so với cùng kỳ năm 2010 Hà Nội cũng ghi nhận 141 trường hợp mắc tiêu chảy cấp, gần 600 ca sốt phát ban, 4 ca dương tính với sởi Nguyên nhân

là do diễn biến của dịch đang ở giai đoạn tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát, nhất là tiêu chảy cấp và sốt xuất huyết, cộng với việc thời tiết diễn biến thất thường, độ ẩm cao tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus phát triển mạnh Cùng với đó là ý thức của người dân chưa cao…”

Trên báo Khoa học & đời sống đã có những bài viết thống kê thông tin

về số lượng người mắc bệnh Số 113 đã chỉ ra: “Cho đến ngày 19/9/2011, cả nước đã có 47.600 ca mắc tại 61 địa phương, trong đó 102 người đã tử vong” Hay như bài: “Dịch tay chân miệng bùng phát” (số 32) đề cập đến thông tin

số lượng trẻ mắc bệnh này có xu hướng tăng cao, bài viết có đoạn: “Thường tháng 6 đến tháng 9 mới là mùa dịch tay chân miệng, nhưng ngay từ đầu năm, các ca bệnh tay chân miệng đã ồ ạt nhập viện Điều bất thường là rất nhiều ca bệnh không tiếp xúc với nguồn lây, có triệu chứng không điển hình nhưng lại diễn biến nhanh, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 1 tuổi…” Đối với tờ Sức khỏe & đời sống, bài viết thống kê thông tin về số lượng người mắc bệnh cũng xuất hiện khá nhiều Ở số 78, ngày 30/6 có tin “40 ca tử vong do bệnh chân tay miệng”

đề cập đến việc “Ngày 29/6, TS Nguyễn Văn Bình, Cục trưởng cục y tế dự phòng, Bộ Y tế cho biết, từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận hơn 13.000 ca mắc bệnh chân tay miệng, cao hơn nhiều so với năm 2009, 2010: mỗi năm 10.000, trong đó gần 40 trường hợp tử vong Phần lớn ca bệnh là trẻ nhỏ, tập trung chủ yếu ở miền Nam” Trong số 97 ra ngày 25/6/2011, Thứ trưởng Bộ

Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã chỉ ra rằng: trung bình mỗi năm có từ 25.000 - 76.000 ca bệnh sốt xuất huyết và từ 45 - 111 ca tử vong do sốt xuất huyết trên khắp cả nước Theo thống kê của Cục Y tế dự phòng, từ đầu năm 2011 đến 5/2011, cả nước ghi nhận trên 8.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trung bình số người mắc sốt xuất huyết là 500 ca/tuần, cao hơn nhiều so với cùng

kỳ năm 2010 Hơn nữa, dịch sốt xuất huyết từ đầu năm 2011 có chiều hướng

diễn biến bất thường với nhiều ca biến chứng nặng Bệnh gia tăng ở các tỉnh thành phía Nam

Dịch bệnh chân tay miệng diễn biến phức tạp với số ca mắc bệnh ở trẻ

em tăng cao theo từng giai đoạn Đây là vấn đề lớn, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của trẻ nhỏ và ảnh hưởng đến từng gia đình nên cần được báo chí quan tâm, theo dõi để đưa tin một cách nhanh chóng, chính xác Việc thông tin kịp thời về dịch bệnh khiến cho người dân có thể kịp thời nắm bắt diễn biến lây lan, phát triển của bệnh, từ đó có phương pháp phòng ngừa, đối phó, ngăn chặn bệnh dịch lây lan Từ tháng 4/2011 đến 4/2012, trên cả nước ta đã xuất hiện dịch bệnh chân tay miệng, mà nổi bật là thời điểm tháng 6, tháng 7

và tháng 10 năm 2011 Tuy nhiên, theo kết quả nghiên cứu và khảo sát trên 2

tờ báo này từ tháng 4/2011 đến 4/2012 thì báo Sức khỏe & đời sống bám sát

và đưa nhiều thông tin về dịch chân tay miệng hơn báo Khoa học & đời sống

* Thông tin về phòng ngừa, cách phòng chống bệnh dịch

Ở mỗi dịch bệnh, hai tờ báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống đều có những bài viết đề cập đến vấn đề phòng ngừa, phân tích nguyên nhân bùng phát, xu hướng điều trị các bệnh dịch Đối với dịch sốt xuất huyết, trên báo Sức khỏe & đời sống, số 84 ra ngày 26/5/2011, “Cách chăm sóc và phòng bệnh sốt xuất huyết” của TS Bùi Vũ Huy (Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương) Bài viết đã hệ thống các nguyên nhân gây bệnh, biểu hiện của sốt xuất huyết, diễn biến của bệnh, phương pháp điều trị sốt xuất huyết,…

Đối với dịch bệnh chân tay miệng, những thông tin về vấn đề phòng ngừa, phân tích nguyên nhân bùng phát, xu hướng điều trị cũng được hai báo chú trọng đăng tải thông tin Trên Khoa học & đời sống đã có những bài viết phân tích về tình trạng chân tay miệng ở trẻ em thời gian gần đây, tiêu biểu như các bài: “Bệnh chân tay miệng - Dễ nhầm với bệnh khác” (Số 117, ngày 29/9/2011), bài viết đưa ra các triệu chứng ở bệnh nhân nhi mắc chân tay miệng, các thể bệnh, phương pháp điều trị, và đặc biệt phân tích, nhấn mạnh đến sự nhầm lẫn với một số các bệnh khác có triệu chứng tương tự như: viêm

loét miệng, các bệnh có phát ban da, dị ứng, viêm da mủ, thủy đậu, nhiễm khuẩn huyết, sốt xuất huyết, và các bệnh viêm não - màng não do vi khuẩn, virus, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi,…

Ở báo Sức khỏe & đời sống, số 109 có bài: “Cần hiểu đúng về bệnh chân tay miệng” của ThS Phạm Anh Tuấn với 3 nội dung chính: Nhận dạng bệnh chân tay miệng, các biến chứng nguy hiểm của bệnh, cần thực hiện tốt

vệ sinh thân thể và ăn uống Trên báo Sức khỏe & đời sống cũng có nhiều bài phân tích nhằm tìm ra nguyên nhân của đợt bùng phát dịch chân tay miệng ở các địa phương Việc đưa ý kiến nhận định của các chuyên gia sẽ làm cho người dân có cái nhìn khách quan về dịch bệnh, từ đó thực hiện những biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn sự lây lan dịch chân tay miệng

So sánh trên hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống, tác giả luận văn nhận thấy, số lượng bài viết về dịch bệnh chân tay miệng ở cả hai

tờ báo đều nhiều hơn số lượng bài viết về dịch sốt xuất huyết

Bảng 2.2 Số lượng bài viết dịch chân tay miệng và dịch sốt xuất huyết

về dịch bệnh

Dịch sốt xuất huyết Tỷ lệ

Dịch chân tay miệng Tỷ lệ Khoa học & đời sống 125 47 37,6% 78 62,4%

Dựa vào bảng trên chúng ta có thể thấy, tỷ lệ bài viết về dịch chân tay miệng được đưa nhiều hơn so với dịch sốt xuất huyết Điều này khẳng định, hai tờ báo đang phản ánh thực trạng tình hình và diễn biến của dịch bệnh Dịch chân tay miệng có mức độ nguy hiểm và chiếm được sự quan tâm của cộng đồng nhiều hơn so với dịch sốt xuất huyết Bởi vậy, cả hai tờ Khoa học

& đời sống và Sức khỏe & đời sống đều dành cho dịch chân tay miệng số lượng tin bài nhiều nhất Các bài viết trên hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống đều sẽ giúp nâng cao nhận thức cho cộng đồng, phòng ngừa

để tránh dịch bệnh bùng phát,…

Trước thực trạng dịch bệnh sốt xuất huyết và chân tay miệng có chiều hướng tăng mạnh, Bộ Y tế đã có những biện pháp nhằm tuyên truyền và khống chế dịch bệnh Những văn bản, nội dung hướng dẫn chỉ đạo của Bộ y

tế, tình hình diễn biến dịch bệnh sốt xuất huyết trên cả nước đều được hai tờ Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống chuyển tải đến độc giả Tuy nhiên, báo Sức khỏe & đời sống đã cập nhật đầy đủ hơn diễn biến dịch bệnh, các chỉ đạo của Bộ Y tế so với tờ Khoa học & đời sống Bản thân tờ Sức khỏe

& đời sống có hẳn chuyên mục “Các chương trình mục tiêu quốc gia” trong

đó đề cập đến việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết trên cả nước Điều này thể hiện, tờ báo rất quan tâm đến việc tuyên truyền phòng chống và đẩy lùi dịch bệnh, chăm lo sức khỏe cho người dân

Trên cơ sở cung cấp thông tin, báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe

& đời sống đã giúp ích cho ngành y tế trong công tác phòng, chống dịch bệnh hiệu quả Từ thông tin tuyên truyền của báo chí, người dân đã nâng cao ý thức cảnh giác, bảo vệ sức khỏe, phòng chống dịch bệnh, góp phần làm giảm những ca nhiễm bệnh do thiếu hiểu biết, giải quyết phần nào tình trạng quá tải trong các bệnh viện, cơ sở y tế Bên cạnh đó, báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống cũng kịp thời đưa tin diễn biến mỗi khi có dịch bệnh xảy ra ở từng địa phương, giúp mỗi gia đình và cộng đồng hình dung được bức tranh toàn cảnh về dịch bệnh

Qua sự thống kê về số lượng bài viết cũng như nội dung tin bài trên 2 báo có thể thấy rằng, báo Sức khỏe & đời sống bám sát và đưa tin đều đặn, phong phú hơn về dịch bệnh Theo khảo sát của tác giả luận văn, thông tin về diễn biến của dịch bệnh (số ca nhiễm, tình hình lây lan) là nội dung được các

tờ báo tập trung đăng nhiều hơn cả, trong đó nếu báo Khoa học & đời sống

chủ yếu chỉ đưa tin, thì báo Sức khỏe & đời sống đã có nhiều bài viết sâu hơn

để phán ánh về dịch bệnh, trong đó có một số bài phỏng vấn các chuyên gia

2.1.3 Thông tin về thành tích y học, kỹ thuật mới trong điều trị

Nội dung thông tin về thành tích y học, kỹ thuật mới thường tập trung vào hai nội dung chính, đó là: phương pháp mới trong điều trị và thành tựu y học

Bảng 2.3 So sánh số lượng tin bài về thành tích y học, kỹ thuật mới trong điều trị trên hai báo Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống

Báo

Tổng số tin bài về thành tích, kỹ thuật mới trong điều trị

Phương pháp mới trong điều trị

Tỷ lệ

Thành tựu y học

* Phương pháp mới trong điều trị

Dựa vào bảng trên chúng ta có thể thấy, số lượng tin bài về phương pháp mới trong điều trị trên tờ Khoa học & đời sống nhiều hơn so với tờ Sức khỏe & đời sống Điều này cũng dễ hiểu vì đối với tờ Khoa học & đời sống, những thông tin liên quan đến khoa học sẽ được đề cập đến nhiều hơn

Trên tờ Khoa học & đời sống, thông tin về phương pháp mới trong điều trị có riêng chuyên mục: “Kỹ thuật mới trong điều trị” Chuyên mục này đề cập đến các phương pháp điều trị bệnh mới đang được áp dụng, mở ra những

hy vọng cho người bệnh, trong đó nêu bật ưu điểm của từng phương pháp Khi theo dõi chuyên mục này, độc giả có thể nắm bắt và tích lũy được nhiều kiến thức về y học hiện đại Mỗi số báo là một kinh nghiệm, một phương pháp điều trị bệnh khoa học, được đúc kết và chia sẻ với độc giả Bài viết:

“Cấy chỉ điều trị thoái hóa cột sống” (số 30) đề cập đến phương pháp cấy chỉ tiên tiến, một phương pháp mới giúp bệnh nhân thoái hóa cột sống có thể sớm trở lại được cuộc sống bình thường Một số bài viết khác có thể kể đến như:

“Đặt stent thông hẹp ống động mạch phổi” (số 53); “Tạo hình dây chằng chéo bằng mảng ghép đồng loại” (số 105)…

Về mảng nội dung này, tờ Sức khỏe & đời sống cũng có hai chuyên mục thường xuyên đưa tin hoặc có những bài viết chứa đựng nội dung về thành tích y học, kỹ thuật mới trong điều trị là: Kỹ thuật mới trong điều trị, Thuốc và sức khỏe,… Những chuyên mục này xuất hiện thường xuyên trên báo Sức khỏe & đời sống, tạo dấu ấn và thu hút sự quan tâm lớn của độc giả Các bài viết về phương pháp điều trị mới thường tập trung vào việc phân tích, hướng dẫn nhằm giúp độc giả hiểu về một số phương pháp mới đang được áp dụng để điều trị bệnh Trên số 56, ngày 7/4/2011 có các bài viết: “Phẫu thuật thành công bệnh nhi bị tim bẩm sinh phức tạp hiếm gặp”, “Phẫu thuật u não bằng dụng cụ cắt hút”… Số 61 có bài “Ghép da bằng vạt siêu mỏng có nối vi mạch phẫu: Phục hồi thẩm mỹ cho vùng mặt, cổ”… Thông tin về kỹ thuật mới trong điều trị được truyền tải rộng rãi tới mọi người cũng giúp tạo ra sự ủng hộ, đồng thuận của các cá nhân trong hoạt động của ngành y tế, góp phần nâng cao chất lượng công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người dân

* Thành tựu y học

Dựa vào bảng 2.3 chúng ta có thể thấy, số lượng tin bài về thành tựu y học trên tờ Sức khỏe & đời sống nhiều hơn so với tờ Khoa học & đời sống Báo Sức khỏe & đời sống là cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế nên luôn phản ánh một cách phong phú, đa dạng các tin bài về thành tựu y học

Các bài viết về kỹ thuật mới trong điều trị thường là các bài viết chuyên sâu, xuất hiện đều đặn trên báo, có nội dung và kiến thức y học phong phú, cung cấp cho độc giả những thông tin bổ ích về các thành tựu y học Bên cạnh

đó, hệ thống bệnh được đề cập đến cũng rất đa dạng Ở báo Khoa học & đời sống, mảng nội dung thành tựu y học xuất hiện đều đặn, một số bài viết nổi bật như: “Gốm thủy tinh điều trị xốp xơ tai”, (số 111); bài “Nội soi ruột thừa qua rốn không sẹo” (số 28), bài “Ghép tế bào gốc trị thoái hóa khớp” (số 29)…

Trên báo Sức khỏe & đời sống, mảng thông tin về thành tựu y học cũng chiếm một số lượng tin bài khá lớn Tờ báo có rất nhiều chuyên mục thường xuyên đưa tin hoặc có những bài viết chứa đựng mảng nội dung này như: Y

học thường thức, Thông tin y dược,… Những bài viết thể hiện rõ về thành tựu

y học, được đăng tải trên báo Sức khỏe & đời sống như: “Lần đầu tiên ghép tế bào gốc điều trị bệnh tự miễn”, “Phẫu thuật thành công trường hợp u tụy tiết insulin hiếm gặp ở trẻ sơ sinh” (số 57, ra ngày 9/4/2011); “Ca đóng thông liên thất bằng can thiệp qua da đầu tiên” (số 59); hay ngày 15/11/2011 có bài:

“Lần đầu tiên thực hiện thành công ghép van tự thân: Tiếp thêm sự sống cho những trái tim lạc nhịp”,…

Thời điểm năm 2011, toàn xã hội lo lắng vì dịch bệnh tay chân miệng Trong bối cảnh dịch bệnh dồn dập, việc các bác sĩ bệnh viện Nhi Đồng 1 (TPHCM) nghiên cứu, triển khai thành công kỹ thuật lọc máu liên tục cho bệnh nhi tay chân miệng bị suy đa tạng đã gây tiếng vang trên cả nước Những thông tin về thành tích y học này cũng được báo Sức khỏe & đời sống đưa tin đầy đủ, kịp thời đến bạn đọc cả nước, góp phần làm các gia đình và phụ huynh yên tâm hơn để đối phó với dịch bệnh chân tay miệng đang có xu hướng lan rộng Các trường hợp bệnh nhân được cứu sống nhờ áp dụng kỹ thuật mới này đã được báo Sức khỏe & đời sống thông tin đến bạn đọc cả nước, ví dụ: “Cứu sống trẻ bị chân tay miệng biến chứng nặng (số 89, ngày 4/6/2011)

Các thành tích y học tại Việt Nam hay nước ngoài đều giúp người dân

có thêm niềm tin về một nền y tế với nhiều kỹ thuật hiện đại, đẩy lùi được bệnh tật, từ đó cộng đồng sẽ có cuộc sống khỏe mạnh và thêm nhiều cơ hội được chữa khỏi bệnh tật nhờ các kỹ thuật mới

2.1.4 Thông tin về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp

Có thể nói, đây là mảng nội dung chiếm số lượng nhiều nhất trong số thông tin y tế - sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống, với số lượng là 2073 bài

Trên báo Sức khỏe & đời sống, nội dung về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp cũng chiếm số lượng nhiều nhất trong số thông tin y tế - sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống, với số lượng là 2958 bài

trên tổng số 4916 bài viết về thông tin y tế sức khỏe trong 1 năm (chiếm tỷ lệ 60,17%) Nội dung thông tin trong những bài viết đề cập đến nhiều bệnh, nhóm bệnh khác nhau trong đời sống hàng ngày Mảng nội dung này của báo Sức khỏe & đời sống đề cập đến việc phòng ngừa, phát hiện và điều trị nhiều loại bệnh khác nhau, những mối nguy hiểm cũng như biến chứng có thể gặp phải của bệnh,…

Theo dõi tin bài về mảng nội dung này trên báo Sức khỏe & đời sống, độc giả có thể nắm bắt được những thông tin nhiều chiều, cập nhật phương pháp chữa trị, đối phó với bệnh tật Các bài viết chứa đựng nội dung này thường nằm rải rác trong những chuyên mục: Y học thường thức, bác sĩ gia đình, chuyên mục hỏi đáp, y học cổ truyền, thông tin y dược, thuốc và sức khỏe, bác sĩ gia đình,… Trên báo Sức khỏe & đời sống, mỗi một số báo thường chứa đựng rất nhiều bài viết về nội dung nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp Các bài viết này đề cập đến hệ thống các bệnh, nhóm bệnh phong phú, phục vụ cho nhiều đối tượng,… Thông qua tin bài trên báo chí, độc giả sẽ thu nhập được nhiều kiến thức để có cái nhìn đúng đắn trong cách phòng ngừa, điều trị một số bệnh thường gặp

* Thông tin về phòng ngừa bệnh

Có thể nói, đây là mảng nội dung chiếm số lượng tin bài phong phú trên báo Khoa học & đời sống Nội dung thông tin trong những bài viết này thường phong phú, đa dạng, đề cập đến việc phòng ngừa nhiều bệnh, nhóm bệnh khác nhau trong đời sống hàng ngày Thông qua hệ thống tin bài của báo, độc giả có thể tích lũy được nhiều kiến thức để phòng ngừa một số bệnh thường gặp, nâng cao ý thức “phòng bệnh hơn chữa bệnh” Ví dụ, trong số 50, ngày 26/4/2011, báo Khoa học & đời sống có các tin bài: “Tránh teo cơ do viêm khớp dạng thấp”, “Ai cần tiêm ngừa bệnh hô hấp”, Hội chứng thận hư: nguy cơ gây sỏi thận”, “Làm chậm mệt mỏi tế bào não”… Số 140 ra ngày 22/11/2011 có các bài viết liên quan đến chủ đề nhận biết, phòng ngừa và điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp như sau: “Thận trọng khi dung

thuốc tăng sinh lực”, “Dùng thuốc dài ngày - đề phòng suy thận”, “Dấu hiệu của bệnh đa hồng cầu”,… Các bài viết về phòng ngừa bệnh có thể xuất hiện ở những chuyên mục khác nhau, tuy nhiên thường nằm rải rác trong các chuyên mục: “Sức khỏe”, “Y học và đời sống”,…

Sự phong phú ở nội dung mỗi số báo làm cho tờ Sức khỏe & đời sống

có sức hút lớn và được độc giả đón nhận Trong các số báo của tờ Sức khỏe & đời sống, những nội dung về phòng ngừa bệnh đều được độc giả dễ dàng nhận biết và tiếp thu Trong số báo ra ngày 13/12/2011 có những bài viết mang thông tin cảnh báo như: “Dị tật thận hình móng ngựa hiếm gặp nhưng nguy hiểm”, “Bong da chân có đáng lo”; có những bài chứa đựng nội dung phòng ngừa bệnh đơn thuần như: “Phòng 5 bệnh dễ gặp do lạnh đột biến”, “Phòng ngừa mù lòa không bao giờ là quá sớm”, “Bệnh lao hoàn toàn có thể phòng và chữa được”, “Ngăn ngừa biến chứng ung thư trực tràng”…

* Thông tin về điều trị bệnh thông thường

Có thể nói, đây là mảng nội dung chiếm số lượng nhiều nhất trong số thông tin y tế - sức khỏe trên báo Khoa học & đời sống Các bài viết chứa đựng nội dung này thường nằm rải rác trong những chuyên mục: “Gia đình và sức khỏe”, “Sức khỏe không có tuổi”, “Sống vui sống khỏe”,… Nội dung tin bài được đề cập dưới nhiều góc cạnh, bao gồm: đưa những thông tin chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng; phân tích, đề cập đến hướng điều trị bệnh một cách chi tiết

Số 50, ngày 26/4/2011 có tin bài: “Trị gầu bằng cách nào”, “Tràn dịch màng phổi do dưỡng chấp”, “Nang lạc tuyến buồng trứng hay tái phát”, “Các dấu hiệu chẩn đoán hen”, “Đau lưng do thoái hóa cột sống thắt lưng”, Ung thư phế quản”,… Ở số báo ra ngày 22/11/2011 có bài viết liên quan đến chủ đề nhận biết, phòng ngừa và điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp bao gồm: “Một trẻ chết, hai trẻ nguy kịch vì uống thuốc bổ chứa chì”, “Chuối thâm đen có thể chống ung thư”, “Huyết áp thay đổi theo tâm sinh lý”, “Phụ nữ huyết áp thấp: nguy hiểm cao”, “Men tiêu hóa có giống men vi sinh”, “Kỹ thuật loại bỏ trĩ không dao: giúp giảm khả năng u ác tính trực tràng”, “Giấm kết hợp với lá

xương song chữa viêm họng, thanh quản”, “Thoái hóa hoàng điểm ở người cao tuổi”, “Giảm khả năng lao động vì đau thần kinh tọa”, “Sỏi thận có tái phát”,

“Sử dụng Nattospes không gây tác dụng phụ”,… Nội dung các bài viết trong một số báo phong phú như vậy nên phục vụ khá đông đảo nhu cầu của bạn đọc

Trên tờ Sức khỏe & đời sống, mảng nội dung về điều trị một số bệnh thường gặp cũng xuất dày đặc trên các số báo Những thông tin này không chỉ cung cấp các hướng điều trị thích hợp mà còn đưa ra biện pháp xử lý cụ thể đối với từng loại bệnh Những bài viết về thông tin điều trị bệnh trên báo Sức khỏe & đời sống có thể kể đến bao gồm: “Nghi ngờ bệnh xuất huyết tiêu hóa”, “Thoát vị đĩa đệm: nên điều trị thế nào”, “Rối loạn phát triển giới tính” (số 199, ngày 13/12/2011) Nội dung các bài viết trong một số báo phong phú nên phục vụ khá đông đảo nhu cầu của bạn đọc

* Thông tin về điều trị bệnh có sự lồng ghép yếu tố quảng cáo

Mảng thông tin về điều trị bệnh trên báo Khoa học & đời sống đã đề cập được nhiều loại bệnh khác nhau, có nhiều bài viết sâu sắc, tuy nhiên, hiện tượng lồng ghép yếu tố quảng cáo trong bài viết vẫn là một vấn đề phổ biến xuất hiện trên báo Qua thống kê các số báo trong 1 năm (từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2012), báo Khoa học & đời sống đã có 634 bài xuất hiện yếu tố quảng cáo, trên tổng số 2073 bài ở mảng nội dung nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp (chiếm tỷ lệ 30,58%) Con số này cho thấy, mặc dù báo đã cố gắng tìm tòi và có những bài viết đa dạng về các bệnh, nhóm bệnh thường gặp nhưng lượng bài chứa yếu tố quảng cáo vẫn rất lớn, ảnh hưởng đến tính chất khách quan trong mỗi bài viết

Hình thức lồng ghép quảng cáo ở mỗi bài viết cũng khá điêu luyện khi mỗi bài viết thường chỉ khéo léo cài tên sản phẩm, tên thuốc vào cuối bài, còn nội dung bên trên hoàn toàn là những thông tin bệnh học khách quan Nếu không tinh ý, độc giả sẽ khó nhận biết có xuất hiện yếu tố quảng cáo Các sản phẩm được lồng ghép quảng cáo trong bài viết thường là thực phẩm chức năng hoặc các loại thuốc, và đơn vị làm việc này là các công ty Dược trong cả nước

Việc xuất hiện nhiều bài viết có yếu tố quảng cáo đã làm giảm tính khách quan trên báo Khoa học & đời sống Bên cạnh đó, số lượng bệnh được

đề cập trên mặt báo cũng giảm theo, vì khi đã lồng ghép yếu tố quảng cáo thì bài viết phải đề cập đến bệnh gắn liền với sản phẩm của các công ty Dược Bên cạnh đó, sự lồng ghép quảng cáo các sản phẩm, các loại thuốc cũng được thực hiện khéo léo và tinh vi hơn rất nhiều so với trước đây Trong một bài viết về cách nhận biết, điều trị bệnh, vẫn là những thông tin bệnh học chính xác, có sự tham gia, cho ý kiến của các chuyên gia y tế, các bác sĩ chuyên ngành, nhưng chắc chắn, bài viết sẽ phải xuất hiện một vài lần tên của sản phẩm cần quảng cáo Đặc biệt, sự lồng ghép quảng cáo của nhiều công ty Dược hiện nay còn “khéo” đến mức không để tự tác giả nói về sản phẩm, mà các vị bác sĩ, giáo sư… có mối quan hệ mật thiệt với công ty sẽ nói về công dụng của sản phẩm Điều này càng khiến cho độc giả dễ bị nhầm lẫn và không thể phân biệt được bài viết khách quan của phóng viên với bài viết có xen lẫn yếu tố quảng cáo của các doanh nghiệp

Các bài lồng ghép yếu tố quảng cáo tường xuất hiện trên Khoa học & đời sống trong chuyên mục: “Hỏi đáp”, “Gia đình và sức khỏe”, “Gia đình khỏe”, “Nhịp cầu”, “Y học và đời sống”, “Thông tin tư vấn”, “Sống vui, sống khỏe” Qua khảo sát cho thấy, mỗi số báo Khoa học & đời sống thường có từ

4 đến 6 bài có lồng ghép quảng cáo

Số 25, báo Khoa học & đời sống có các bài: “Điều trị tăng huyết áp: hạ huyết áp liệu đã đủ?”, “Xử lý tăng đường huyết”, “Sỏi thận- tiết niệu và nguy

cơ suy thận”, “Cơn thiếu máu não thoáng qua - cẩn thận với đột quỵ”, “Điều trị suy thận ngay từ giai đoạn đầu”, “Tại sao trẻ em thời nay dễ bị cận?” Trong đó, bài “Điều trị tăng huyết áp: hạ huyết áp liệu đã đủ?” có 3 tít phụ: tít phụ thứ nhất “Vì sao tăng huyết áp liên quan đến tai biến” giải thích cơ chế tăng huyết áp dẫn đến tai biến mạch máu não; tít phụ thứ 2 là “Hạ huyết áp thôi là chưa đủ!!!” chỉ ra một trường hợp bệnh nhân cụ thể (Bác Trung, 61 tuổi, ở Ninh Bình) bị tăng huyết áp, mặc dù đã dùng thuốc hạ huyết áp hàng

ngày suốt 2 năm nhưng huyết áp của bác không được ổn định, vẫn lên xuống thất thường Sau đó, bài viết đưa ra lập luận: “Để giảm thiểu những biến chứng nguy hiểm của tăng huyết áp, thì chỉ hạ huyết áp thôi là chưa đủ, mà việc giữ huyết áp ở mức an toàn, ổn định lâu dài và phòng ngừa những cục máu đông hình thành trong lòng mạch là điều hết sức quan trọng” Tít phụ thứ

3 của bài là “Thông tin cho bạn” đề cập đến thực phẩm chức năng Hạ áp Ích Nhân với việc nêu rõ thành phần, công dụng của sản phẩm, nghiên cứu chứng minh của bệnh viện Y học cổ truyền TƯ về tác dụng của sản phẩm này Đây

là sản phẩm của Công ty TNHH Nam Dược Ở bài: “Xử lý tăng đường huyết”, cuối bài cũng đề cập đến Diabetna với thành phần và công dụng Sản phẩm này cũng của Công ty TNHH Nam Dược

Đối với bài: “Điều trị suy thận ngay từ giai đoạn đầu”, đây là dạng hỏi đáp của một độc giả gửi cho tòa soạn, thắc mắc về việc điều trị suy thận mạn giai đoạn đầu Câu hỏi này được PGS.BS Trần Văn Chất - Chủ tịch hội Thận học Hà Nội trả lời khá rõ ràng, nhưng ở cuối câu trả lời của mình, sản phẩm Ích Thận Vương cũng được PGS.BS Trần Văn Chất nhắc đến, với lời khuyên bệnh nhân nên sử dụng bổ sung sản phẩm này vì những công dụng của sản phẩm Điều này cho thấy, sự lồng ghép quảng cáo vào các bài viết hiện nay rất khéo léo và nếu không tinh ý, bạn đọc sẽ không thể phát hiện

Trong bài “Tại sao trẻ em thời nay dễ bị cận?”, sản phẩm cốm bổ mắt Kideye cũng được nhắc đến với tác dụng phòng ngừa và giảm cận thị tiến triển Cốm bổ mắt Kideye là sản phẩm của công ty Dược Việt Đức Trong số

38, ra ngày 29/3/2012 xuất hiện các bài viết có xen lẫn yếu tố quảng cáo như:

“Xuyên bối tỳ bà cao: Bài thuốc Đông y trị ho lịch sử” (nói về thuốc ho Đông dược Bảo Thanh của Công ty Dược Hoa Linh), “Tác dụng trị mụn của rau má” (lồng ghép sản phẩm Dưỡng Can Linh của công ty Dược Việt Đức), “1/3 trẻ Hà Nội mắc tật khúc xạ học đường” (nói về sản phẩm cốm bổ mắt Kideye của công ty Dược Việt Đức)

Tuy nhiên, với việc xuất hiện một khối lượng bài lồng ghép quảng cáo tương đối lớn nên mảng nội dung về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp vẫn chưa được khách quan, bởi liên quan đến việc quảng bá các sản phẩm, các loại thuốc cho nhiều công ty Dược Mảng nội dung về phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp chiếm một dung lượng lớn các bài viết trên báo Khoa học & đời sống, do đó cần được chắt lọc thông tin và hạn chế các bài lồng ghép quảng cáo, để giữ tính khách quan trong báo chí, đem lại tính thiết thực hơn cho độc giả

Tương tự, trên báo báo Sức khỏe & đời sống cũng xuất hiện một số bài lồng ghép yếu tố quảng cáo ở mảng nội dung này Khảo sát từ 4/2011 đến 4/2012, báo có một số chuyên mục đôi khi xuất hiện các bài quảng cáo cho các loại thuốc, các cơ sở khám chữa bệnh như: Thông tin y dược, Khỏe đẹp – vui sống,… Thống kê các số báo trong 1 năm (từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2012), báo Sức khỏe & đời sống đã có 142 bài xuất hiện lồng ghép quảng cáo, trên tổng số 2958 bài ở mảng nội dung nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp (chiếm tỷ lệ 4,8%) So sánh với tỷ lệ trên báo Khoa học & đời sống ở mảng nội dung này là 30,58% thì có thể thấy, trên báo Sức khỏe & đời sống ít để các bài lồng ghép quảng cáo xuất hiện, vì thế nội dung và tính khách quan của các bài viết cũng được nâng cao

Cũng như báo Khoa học & đời sống, hình thức đưa tên các sản phẩm, các loại thuốc ở mỗi bài viết của tờ Sức khỏe & đời sống đều khéo léo Đó là việc cài tên sản phẩm, tên thuốc vào cuối bài, còn nội dung bên trên hoàn toàn

là những thông tin bệnh học khách quan Sức khỏe & đời sống là cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế nên báo được kiểm soát chặt chẽ hơn so với tờ Khoa học & đời sống Đối với bài lồng ghép quảng cáo trên báo Sức khỏe & đời sống, nội dung của bài viết đa phần vẫn là những thông tin bệnh học chính xác, có sự tham gia, cho ý kiến của các chuyên gia y tế, các bác sĩ chuyên ngành, nhưng bài viết sẽ có sự xuất hiện một vài lần tên của sản phẩm cần quảng cáo

Qua khảo sát cho thấy, mỗi số báo Sức khỏe & đời sống chỉ có tối đa một bài lồng ghép quảng cáo Một số bài lồng ghép quảng cáo điển hình trên Sức khỏe & đời sống điển hình có thể kể đến: “Huyết Sâm: sâm quý cho người bị rối loạn tuần hoàn, hội chứng tiền đình” (số 66) lồng ghép sản phẩm Mạch Não An của công ty Dược phẩm Yên Bái, “Bệnh mắt: chủ quan khi còn trẻ, mù lòa khi già” (số 63) lồng ghép viên bổ mắt Minoptic của Công ty cổ phần BT Việt Nam,

“Làm gì sau cơn đột quỵ” (số 62) lồng ghép sản phẩm Nattocare của Công ty cổ phần BT Việt Nam, “Phẫu thuật trĩ có thể trị tận gốc” (số 62) lồng ghép sản phẩm Thăng Trĩ Nam Dược của Công ty cổ phần Nam Dược, “Rắn hổ mang là

vị thuốc quý hiếm cho bệnh nhân cơ xương khớp” (số 59) lồng ghép sản phẩm Bách Xà của Công ty cổ phần Nam Dược,…

Tóm lại, nội dung thông tin trong những bài viết về nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp khá đa dạng, đề cập đến những căn bệnh phổ biến rộng rãi trong đời sống hàng ngày Tuy nhiên, với việc đôi khi xuất hiện các bài có lồng ghép yếu tố quảng cáo, mảng nội dung

về nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp vẫn chứa đựng một số bài viết chưa khách quan Về số lượng tin bài, mảng nội dung về nhận biết, phòng ngừa, điều trị một số bệnh, nhóm bệnh thường gặp chiếm số lượng lớn các bài viết trên Khoa học & đời sống và Sức khỏe & đời sống, do đó cần được chắt lọc thông tin và hạn chế các bài viết thiếu tính khách quan, đem lại tính thiết thực hơn cho độc giả

2.1.5 Thông tin tư vấn về y tế, sức khỏe

Đây cũng là một nội dung xuất hiện nhiều trên báo Khoa học & đời sống với số lượng bài trong 1 năm là 576 bài, trên tổng số 3418 bài về y tế sức khỏe (chiếm 16,85%) Các thông tin tư vấn về y tế, sức khỏe thường đề cập đến các nội dung: tư vấn về chế độ dinh dưỡng cho cộng đồng (các thực phẩm có lợi cho sức khỏe, tác dụng của một số loại rau củ quả), thông tin tư vấn làm đẹp cho phụ nữ, thông tin giúp chăm sóc trẻ nhỏ,… So với hai nội dung trên, mảng nội dung “thông tin tư vấn về y tế, sức khỏe” xuất hiện ở