Nghệ thuật thông tin trên sách Việt Nam - Tổng quan của báo giới từ lý luận đến thực tiễn

Các thể loại báo chí và xu hướng phát triển thể loại báo chí trên "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" 71 Chương 3: nghệ thuật hiện đại hóa thông tin đặc thù của tác phẩm báo trên sách

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Chương 1: Báo chí việt nam - diễn đàn của văn hóa việt Nam trong

tiến trình hiện đại hóa

2.1 Sự phát triển của báo chí Việt Nam giai đoạn 1999 -

2.2.3 Báo chí trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn

hóa

24

4 Tính hiện đại trong quá trình "hiện đại hóa" tác phẩm

báo chí

30

Chương 2: "việt nam - tổng quan của báo giới" và cách làm sách

hiện đại về toàn cảnh báo chí hàng năm, kể từ 2004

1 Cái nhìn toàn cảnh của chủ thề làm sách (Hội đồng

1.2 Tổng quan của báo giới - Một cách làm mới 39

2 Những sự kiện báo chí và thể loại báo chí nào được

chọn vào sách tổng quan

41

3 Tính phản biện xã hội, dự báo đã trở thành chuẩn thẩm mĩ

trong lựa chọn tác phẩm của "Việt Nam - Tổng quan của báo

48

5 Các thể loại báo chí và xu hướng phát triển thể loại

báo chí trên "Việt Nam - Tổng quan của báo giới"

71

Chương 3: nghệ thuật hiện đại hóa thông tin đặc thù của tác phẩm

báo trên sách "việt nam - tổng quan của báo giới"

2 Từ báo lên sách - Nét đặc sắc trong "Việt Nam - Tổng

quan của báo giới"

92

3 "Thương hiệu" nhà báo, tờ báo trên "Việt Nam - Tổng

quan của báo giới"

96

3.1 "Thương hiệu" tờ báo qua "Việt Nam - Tổng quan của

báo giới"

96

3.2 Lao động của nhà báo 98

3.3 Phong cách của một số nhà báo qua "Việt Nam -

Tổng quan của báo giới"

101

BẢNG QUY ĐỊNH CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNTT : Công nghệ thông tin

VOV : Đài tiếng nói Việt Nam

VTV : Đài Truyền hình Việt Nam

VTC : Đài Truyền hình Kĩ thuật số Việt Nam VCTV : Truyền hình Cáp Việt Nam

WTO : Tổ chức Thương mại thế giới

xét, đánh giá về toàn cảnh báo chí trong một năm ở Việt Nam "Việt Nam -

Tổng quan của báo giới" tuy chưa hẳn toàn diện nhưng đã làm được công

việc thông tin "toàn cảnh" đó bằng một ấn phẩm hoàn toàn không phải ấn

phẩm báo chí mà thông qua loại hình sách in Thông qua sách "Việt Nam -

Tổng quan của báo giới", toàn cảnh báo chí Việt Nam được hiện diện bằng

việc tập hợp các bài báo

Để có được ấn phẩm này, các nhà báo làm cuốn sách đã có một thời gian tìm hiểu, học tập kinh nghiệm làm sách kiểu tổng quan này từ một số nền báo chí hiện đại, đặc biệt là Hoa Kỳ, nên lần đầu tiên Việt Nam đã xuất hiện một cuốn "tổng quan báo giới" với ý nghĩa như trên Bắt đầu từ năm 2004,

Hội Nhà báo Việt Nam, Báo Lao Động có sáng kiến xuất bản ấn phẩm "Việt

Nam - Tổng quan của báo giới" Trong 3 năm liên tục, ấn phẩm này được

không chỉ giới báo chí đón nhận mà còn được đông đảo độc giả cả nước mong đợi với vai trò như một cuốn “từ điển sống”, "Almanach" của nền báo chí nước nhà với nhiều sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, giáo dục, quốc tế nổi bật sau một năm Cuốn sách tập hợp những tác phẩm báo

chí tiêu biểu được chọn lọc từ hàng trăm tờ báo, tạp chí, báo điện tử của cả nước, thể hiện sâu sắc nhất những thành tựu, bước phát triển của Việt Nam và đời sống quốc tế diễn biến sau một năm Sự hấp dẫn của ấn phẩm sách, bao gồm sự hấp dẫn của các tác phẩm báo chí trong đó đã khái quát được sự đóng góp của báo chí đối với sự phát triển của đất nước, đã là lý do để tác giả luận

văn chuyên ngành báo chí lựa chọn sách "Việt Nam - Tổng quan của báo

giới" các năm 2004, 2005, 2006 làm đối tượng nghiên cứu của luận văn khoa

học báo chí

Bản thân "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" là cuốn sách, tập hợp

nhiều bài báo, nhưng người tiếp nhận nó (độc giả) lại không có cảm giác rằng

mình đang đọc sách mà ở trong đó họ cảm thấy là hơi thở báo chí Nghĩa là

họ có gấp hai lần thú vị khi được đọc báo qua sách Nét đặc biệt này cũng là

lý do để tác giả luận văn chọn "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" làm đối

tượng nghiên cứu trong luận văn này

2 - Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Như đã nói ở trên, "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" là một cách

làm sách trên báo chí mới có lần đầu tiên ở Việt Nam trong đầu thế kỉ XXI nên sự tìm hiểu, nghiên cứu về cách làm báo trong sách này là chưa từng hiện diện Vì thế, trước khi luận văn này được thực hiện, chưa thấy có một công trình nghiên cứu nào về vấn đề nêu trên, có chăng chỉ là cuốn sách "Những sự kiện báo chí nổi bật" do TTX Việt Nam xuất bản, bắt đầu từ năm 2007 Ngoài

ra, những chuyên mục điểm báo hàng ngày hoặc điểm báo tuần trên một số phương tiện truyền thông khác, nhất là báo hình cũng là một "kênh'' để tham khảo

Qua các công cụ tìm kiếm trên Internet như Google, Bing, Yahoo!, MSN , tác giả cũng đã thử tìm kiếm những tài liệu liên quan đến tổng quan báo giới dưới từ khóa tìm kiếm tiếng Anh là “views of the year”, "overview"

thì thấy rằng những thông tin liên quan đến thuật ngữ này rất hiếm Ngoài ra, những khái niệm có nghĩa tương tự như "Digest", "Collected Articles" cũng rất ít và hầu hết tập trung vào tập san Reader's Digest xuất bản ở Mỹ và nhiều nước khác Điều đó cho thấy, đề tài nghiên cứu là một vấn đề mới về lý luận báo chí học ở Việt Nam

3 - Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Chọn một góc nhìn tổng thể, khái quát về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục của Việt Nam và những vấn đề quốc tế nổi bật được thông tin trên sách tổng quan trong quãng thời gian 2004 - 2006, tác giả luận văn phân tích nội dung, hình thức thể hiện các tác phẩm báo chí và cách tiếp cận vấn đề của mỗi tờ báo Những cây bút sắc sảo của nhiều tờ báo cũng xuất hiện dày đặc trên ấn phẩm nói trên và đây là lý do để luận văn dành một phần

để nghiên cứu về “phong cách nhà báo” tương ứng với phong cách của mỗi tờ

báo Đặc biệt, qua những sự kiện báo chí nêu trên, đề tài sẽ đi sâu vào phân

tích nghệ thuật thông tin báo chí trên sách "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" từ góc nhìn xuất bản sách

4 - Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các thể loại báo chí, nghệ thuật

thông tin của tác giả, tác phẩm báo in, báo điện tử trên sách "Việt Nam - Tổng

quan của báo giới" các năm 2004, 2005, 2006

- Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào ấn phẩm "Việt Nam - Tổng quan

của báo giới" các năm 2004, 2005, 2006 và những tài liệu báo chí học liên

quan, trong đó đặc biệt là cuốn "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" năm

2007 đã được hoàn thành những khâu: tuyển chọn, biên tập, làm ma-két nhưng vì lý do ngoài khoa học mà không thể xuất bản

5 - Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm rõ được vì sao "Việt

Nam - Tổng quan của báo giới" lại trở thành một cuốn sách tham khảo cần

thiết đối với những người làm báo, người làm khoa học chính trị và độc giả quan tâm Đặc biệt, dưới góc độ báo chí học, đề tài sẽ đưa ra những đánh giá, nhận xét về cách xây dựng, tuyển chọn, những ấn phẩm nêu trên, thông qua

đó thấy được sự phát triển của thể loại báo chí trước việc phản ánh các sự kiện báo chí sao cho hiệu quả nhất

6 - Phương pháp luận nghiên cứu:

- Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử để xây dựng luận văn

- Sưu tầm, thống kê, phân loại tin, bài thành từng nhóm theo đặc điểm của nội dung và hình thức

- Phương pháp phân tích tài liệu: Phương pháp này được sử dụng nhằm

xem xét thông tin có sẵn trên "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" để thu

thập thông tin định tính phục vụ mục tiêu đề tài

- Phương pháp phân tích tác phẩm báo chí: Phương pháp này được sử

dụng nhằm đánh giá chuẩn lựa chọn bài báo hay của "Việt Nam - Tổng quan

của báo giới", từ đó cho thấy báo chí đang trở thành một lĩnh vực cạnh tranh

thông tin khốc liệt

7 - Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 - Báo chí Việt Nam - diễn đàn của văn hóa Việt Nam

trong tiến trình hiện đại hóa

Chương 2 - "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" và cách làm sách

hiện đại về toàn cảnh báo chí hàng năm, kể từ năm 2004

Chương 3 - Nghệ thuật hiện đại hóa thông tin đặc thù của tác

phẩm báo trên sách "Việt Nam - Tổng quan của báo giới"

Chương 1

BÁO CHÍ VIỆT NAM - DIỄN ĐÀN CỦA VĂN HÓA

VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA

1 - Bối cảnh hội nhập văn hóa thông tin đầu thế kỉ XXI:

1.1: Đặc điểm của bối cảnh mới

Kể từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) của Đảng, nhân dân ta đã thực hiện công cuộc Đổi mới hơn 20 năm Trong quãng thời gian đáng ghi nhớ ấy, đất nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo được những bước chuyển cơ bản và toàn diện Kinh tế tăng trưởng khá, sự nghiệp CNH, HĐH, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thu được những thắng lợi quan trọng Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện Hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố, tăng cường Chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng - an ninh được giữ vững Thế

và lực của nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao Công cuộc Đổi mới của nước nhà thu được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử

Những năm đầu thế kỉ XXI, cùng với sự phát triển chung do thành quả

từ đổi mới đem lại, hoạt động văn hóa nói chung và hoạt động báo chí nói riêng cũng hòa mình vào dòng chảy của đất nước Giai đoạn này có thể nói

đến hai điều kiện mới ảnh hưởng đến công tác quản lý văn hóa Đó là đất nước bước vào thời kỳ hội nhập sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là

kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO cuối năm 2006 và tác động của Internet đến cuộc sống xã hội ngày càng sâu rộng hơn Tiền đề này dẫn đến thực tế là

"văn hóa Việt Nam đã có những biến đổi sâu sắc theo hướng nâng cao, trở nên phong phú hơn, cởi mở hơn Đó là kết quả đường lối mở cửa của Đảng, Nhà nước Điều này rất phù hợp với xu thế chung của thế giới ngày nay là giao lưu và hội nhập Làm được như vậy trước hết là vì chúng ta có tư duy đổi mới" [4]

Trong đời sống văn hóa, đổi mới tư duy thể hiện rõ nhất trong khía cạnh chính trị pháp lý Kế thừa Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) "Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc" ban hành ngày 16-7-1998 và một số Nghị quyết chuyên đề về văn hóa khác, gần đây nhất, ngày 16-6-2008, Đảng đã ban hành Nghị quyết 23-NQ-TW của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới Đây là Nghị quyết đầu tiên của Đảng dành riêng cho cho văn học nghệ thuật, một lĩnh vực cụ thể của văn hóa, thể hiện sự quan tâm sát sao của Đảng đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa và đời sống văn hóa của người Việt Nam, là sự quyết tâm của Đảng đối với sự nghiệp đổi mới văn hóa Một điều đổi mới quan trọng trong tư duy là Đảng đã công nhận khía

cạnh quyền lợi cá nhân trong quyền tự do văn hóa Có thể nói, đổi mới về

khía cạnh chính trị - pháp lý đã làm cơ sở quan trọng cho đổi mới văn hóa nước ta trong thời kỳ hội nhập quốc tế Nó chính là đòn bẩy để chúng ta xây dựng và phát triển con người và nền văn hóa mới vừa mang tính tiên tiến của thời đại, vừa phát huy các giá trị bản sắc dân tộc của văn hóa truyền thống

Cuộc cách mạng CNTT đặc biệt là những năm đầu thế kỷ XXI đang đưa loài người vào kỷ nguyên thông tin, xã hội thông tin Hệ thống thông tin

vệ tinh phủ sóng khắp địa cầu truyền thông tin qua cáp quang, các dịch vụ phát thanh - truyền hình, bưu chính - viễn thông và đặc biệt là Internet đã làm cho thế giới thu nhỏ lại, trở thành "thế giới phẳng" Hiện nay, ở Việt Nam tính đến 1-1-2009 theo thống kê của Trung tâm Internet Việt Nam "số người sử dụng Internet đã đạt 29,9 triệu người, đạt 24,5% dân số cả nước và tăng 3,3 lần so với năm 2004" [12, tr.3] Đây là một bước phát triển nhảy vọt trong lĩnh vực thông tin Có thể nói, "Internet là một kho thông tin khổng lồ và hiệu quả đem đến cho con người điều kiện điều kiện thuận lợi và khả năng hết sức

to lớn trong việc nâng cao kiến thức, thưởng thức văn hóa - nghệ thuật, làm phong phú đời sống văn hóa của mình và là một công cụ quan trọng góp phần thúc đẩy nhiệm vụ ngoại giao văn hóa" [5, tr.15]

Trong công cuộc đổi mới và phát triển đất nước hôm nay, với phương châm “Việt Nam là bạn với các nước”, văn hóa Việt Nam sẽ có những vận hội mới để tiếp xúc và giao lưu hơn nữa với văn hóa khu vực và thế giới Báo chí, phát thanh - truyền hình, Internet, các phương tiện bưu chính - viễn thông

đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc truyền bá, lưu giữ, xây dựng nền văn hóa của mỗi dân tộc, đồng thời cũng tạo thời cơ lớn cho sự tăng cường giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, quốc gia, làm cho con người hiểu biết về nhau đầy

đủ, sâu sắc hơn Những giá trị văn hóa của mỗi dân tộc, nhờ các phương tiện thông tin đại chúng mà trở thành tài sản, giá trị chung của nhân loại và ngược lại mỗi dân tộc có điều kiện tiếp thu những giá trị chung của văn hóa nhân loại Sự hiểu biết và đời sống tinh thần của con người có khả năng được nâng cao và trở nên phong phú với những phương tiện thuận lợi, giá chi phí ngày càng rẻ cho phép đông đảo nhân dân có điều kiện nâng cao dân trí, thưởng thức văn hóa, nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu của đời sống tinh thần

Trong tiến trình phát triển do điều kiện khách quan và chủ quan có phần đóng góp xứng đáng của đội ngũ báo chí "Với khẩu hiệu "Đổi mới báo

chí vì sự nghiệp đổi mới đất nước", báo chí nước ta những năm vừa qua tiếp tục phát triển mạnh mẽ về số lượng, loại hình, ấn phẩm, công nghệ, phạm vi tác động đến công chúng" [9, tr.36-37] Báo chí đã thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của quần chúng; những vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, quan liêu lãng phí và suy thoái đạo đức, lối sống Báo chí cũng đã góp phần giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, truyền thống cách mạng, góp phần nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, phong phú và đa dạng về đời sống tinh thần của nhân dân Bên cạnh những vấn đề trên, báo chí nước ta trong quá trình Đổi mới và hội nhập đã góp phần nâng cao chất lượng thông tin đối ngoại, góp phần quan trọng giới thiệu đất nước, văn hóa con người Việt Nam với bạn bè quốc tế; thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng, đa phương hóa các quan hệ quốc tế của Đảng, Nhà nước ta; góp phần nâng cao uy tín và vị thế Việt Nam trên trường quốc

tế

Với nhiều điều kiện khách quan và chủ quan để báo chí phát triển thời gian qua có thể thấy rằng điều kiện khá quan trọng nhất là sự tăng trưởng với tốc độ lớn về số lượng người sử dụng Internet và các tờ báo, trang thông tin trên mạng Ở tất cả các bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội đều có cơ quan báo chí Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều có ít nhất từ 2 đến 3

cơ quan báo chí, gồm báo của đảng bộ địa phương, đài PT-TH, tạp chí văn nghệ Các địa phương có nhiều cơ quan báo chí nhất là TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Nghệ An, Thừa Thiên - Huế, Đồng Nai Với bốn loại hình báo chí (báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử), báo chí nước ta đã trở thành hệ thống thông tin đa loại hình, đa phương tiện

1.2: Hội nhập báo chí với khu vực và toàn cầu

Do những tác động qua lại với các yếu tố kinh tế, xã hội trong và ngoài nước, cũng như những ảnh hưởng mạnh mẽ từ sự phát triển của CNTT và truyền thông trong môi trường toàn cầu hóa mà báo chí Việt Nam hiện nay đã

có những biến đổi cả về lượng và chất, cả về nội dung thông tin và phương pháp hành xử, cả về tiềm lực được tích lũy cũng như khả năng tác động vào đời sống xã hội

Trước hết, chính sách đối ngoại cởi mở, hội nhập quốc tế theo phương châm "làm bạn với tất cả" không chỉ mang lại cơ hội cho việc mở mang các quan hệ kinh tế, chính trị, mà còn tạo ra các điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ, hợp tác quốc tế của hệ thống báo chí Mặt khác, CNTT và Internet đã mang đến cho báo chí Việt Nam phương tiện tuyệt vời để mở ra các hình thức quan hệ, hội nhập với hệ thống báo chí toàn cầu, trực tiếp tham

dự vào quá trình toàn cầu hóa truyền thông Bản thân việc hiện diện ngày càng nhiều các đại diện của những cơ quan thông tấn báo chí nước ngoài và hoạt động tác nghiệp của họ cũng có ý nghĩa như chất xúc tác thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế của báo chí Việt Nam

Việc mở rộng quan hệ và hợp tác quốc tế của báo chí thể hiện trước hết

ở sự nhộn nhịp trong trao đổi thông tin và các sản phẩm báo chí truyền thông Hoạt động này nổi bật nhất ở khu vực truyền hình và truyền hình cáp với việc mua và sử dụng các chương trình phim, truyền hình của nước ngoài Gần đây, một số công ty truyền thông nước ngoài đã thiết lập các cơ quan đại diện có nhiệm vụ quảng bá và tiêu thụ các sản phẩm truyền thông tại thị trường Việt Nam

Thể hiện thứ hai là việc tăng cường trao đổi và giao lưu quốc tế của các nhà báo dưới nhiều hình thức như: gửi nhà báo đi công tác nước ngoài nhằm đưa tin về những sự kiện lớn; trao đổi với nước ngoài các đoàn nhà báo đi tham quan, nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm nghề nghiệp; trao đổi các sản

phẩm định kỳ, các thông tin, tư liệu "Báo chí truyền thông Việt Nam đã tích cực, chủ động tham gia vào các hoạt động của báo chí khu vực và thế giới góp phần quan trọng vào tiến trình phát triển chung của báo chí truyền thông hiện đại Hội Nhà báo Việt Nam là thành viên của Tổ chức quốc tế các nhà báo (OIJ); Liên đoàn báo chí ASEAN (CAJ) Hội và các cơ quan báo chí đẩy mạnh giao lưu, hợp tác với các tổ chức, cơ quan báo chí của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Lào, Pháp, Thụy Điển VTV, VOV mở rộng phạm vi phủ sóng ra nhiều khu vực trên thế giới, nhất là khu vực Bắc Mỹ, châu Á, châu Âu, châu Phi TTX Việt Nam cử trên 70 phóng viên thường trú

ở gần 30 nước trên thế giới Các báo Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Lao Động, Thanh Niên, VTV, VOV cũng cử phóng viên thường trú ở các nước Báo chí truyền thông Việt Nam cũng hợp tác chặt chẽ, hiệu quả với các phóng viên, văn phòng đại diện, phân xã của hàng chục hãng thông tấn, báo chí quốc

tế thường trú tại Việt Nam như AP, AFP, UPI, Reuters, Kyodo, Tân Hoa xã, DPA, Itar-TASS, NHK, BBC " [10]

Không thể bỏ qua việc báo chí mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các nhà báo Ngay từ những năm 1992 -

1993, Hội Nhà báo Việt Nam đã hợp tác với Trường đại học báo chí Lille dưới sự tài trợ của Bộ Ngoại giao Pháp để tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp

vụ báo chí ngắn hạn Từ năm 1997, một dự án lớn có tên "Đào tạo nâng cao báo chí Việt Nam" do Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Thông tin - Truyền thông) chủ trì với sự tài trợ của Tổ chức SIDA Thụy Điển đã được triển khai thực hiện Trong khuôn khổ những dự án này và phần truyền thông của một

số dự án kinh tế - xã hội khác, mỗi năm đều có một số nhà báo được cử đi học tập, bồi dưỡng ở nước ngoài

Ngoài ra là hàng trăm khóa học ngắn hạn có giảng viên nước ngoài đã được tổ chức, tạo ra cơ hội cho hàng nghìn nhà báo Việt Nam được tiếp cận

với những kinh nghiệm, phương pháp hoạt động nghề nghiệp báo chí ở những quốc gia có nền báo chí phát triển Sự hợp tác này đã mang lại nhiều hiệu quả

và tác động tích cực trong việc đưa thông tin trong nước ra thế giới và thu nhận thông tin quốc tế cho người dân trong nước, tạo sự hiểu biết, hữu nghị

và hợp tác lẫn nhau

2 - Báo chí Việt Nam sau 10 năm thi hành Luật Báo chí:

2.1: Sự phát triển của báo chí Việt Nam giai đoạn 1999 - 2009:

2.1.1: Tăng nhanh về số lượng ấn phẩm báo chí, nhà báo:

Luật Báo chí được Quốc hội khóa VIII, kỳ họp lần thứ 6 thông qua ngày 28-12-1989 và được Chủ tịch nước công bố vào ngày 2-1-1990 8 năm sau, tại kỳ họp thứ 5 của Quốc hội khóa X, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí được thông qua Luật gồm 7 chương, 30 điều, ngoài các quy định chung còn có các điều khoản quy định khá chi tiết về nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí, quyền tự do báo chí và quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, tổ chức báo chí và nhà báo, quản lý nhà nước về báo chí, khen thưởng và xử lý vi phạm

Luật Báo chí năm 1999 được ban hành đã tạo điều kiện thuận lợi để các

cơ quan báo chí và các nhà báo hoạt động có hiệu quả hơn Hiện nay cả nước

có một hệ thống báo chí khá hoàn chỉnh từ Trung ương đến địa phương Hầu hết các lĩnh vực thiết yếu của đất nước và đời sống xã hội đều có báo, đài đảm nhận hoặc được thông tin, phản ánh trên báo, đài

"Tính đến tháng 5-2009, cả nước có 702 tờ báo và tạp chí với 830 ấn phẩm 68 đài PT-TH (trong đó có 3 đài truyền hình trung ương là VTV, VTC, VCTV); 1 đài phát thanh quốc gia là VOV, 63 đài PT-TH cấp tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương, hơn 600 đài phát thanh cấp huyện và hàng chục phường, xã, thị trấn, nhà máy, xí nghiệp, bệnh viện, trường học; 1 hãng thông

tấn nhà nước là TTX Việt Nam" [10] Tính đến tháng 5-2009, cả nước cũng

có 21 tờ báo mạng điện tử, 160 trang tin điện tử tổng hợp mang tính báo in và hàng nghìn trang điện tử có nội dung thông tin của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các đoàn thể, hội, hiệp hội, doanh nghiệp Rõ ràng, đây là lĩnh vực báo chí phát triển nhanh nhất những năm gần đây

Để có được những chương trình, bài báo hay thì điều kiện tiên quyết là phải có được đội ngũ nhà báo chuyên nghiệp, giỏi về chuyên môn, vững vàng

về lý luận chính trị Những năm đầu thế kỷ XXI chứng kiến sự phát triển nhanh chưa từng thấy về đội ngũ những người làm báo "Nếu như năm 1999 trên toàn quốc chỉ có 8.000 nhà báo được cấp thẻ thì đến nay cả nước có gần 15.000 nhà báo được cấp thẻ Trong số này, nhiều nhà báo có lập trường chính trị, tư tưởng vững vàng, tiến bộ nhanh về nghiệp vụ, am hiểu nghề nghiệp, tiếp cận nhanh với phong cách làm báo hiện đại, trưởng thành từ thực tiễn của sự nghiệp đổi mới" [1, tr.7] "Đội ngũ này ngày càng trẻ hóa, được đào tạo bài bản, hệ thống, có chất lượng và trình độ Đến nay, gần 80% nhà báo có trình độ đại học trở lên, số nhà báo có 1 - 2 bằng đại học, sử dụng 1 - 2 ngoại ngữ ngày càng tăng [ ] Hiện khoảng 35-40% nhà báo chuyên nghiệp

và 60-65% làm nhà báo nhưng chưa chuyên nghiệp [ ] Đội ngũ người làm báo giữ vai trò quyết định về nội dung, hình thức và chất lượng báo chí" [10]

Cũng trong 10 năm qua, kinh tế, xã hội của đất nước phát triển, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các cơ quan báo chí cũng có điều kiện tăng nguồn thu từ các hoạt động quảng cáo, phát hành, dịch vụ "Nhiều

cơ quan báo chí có nguồn thu hàng chục, hàng trăm tỷ đồng như: VTV (900 tỷ), Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh (600 tỷ đồng), VOV (122 tỷ), Đài Tiếng nói nhân dân TP Hồ Chí Minh (hơn 30 tỷ đồng), Đài PT-TH Hà Nội (hơn 170 tỷ đồng), Đài PT-TH Vĩnh Long (hơn 60 tỷ) Các báo: Tuổi trẻ TP

Hồ Chí Minh (hơn 450 tỷ), Thanh Niên (246 tỷ), Tiền Phong (hơn 50 tỷ),

Công an Nhân dân (83 tỷ), Công an TP Hồ Chí Minh (128 tỷ), Hà Nội mới (71 tỷ), Sài Gòn giải phóng (121 tỷ) Nhờ đó, các cơ quan báo chí có điều kiện nâng cấp máy móc thiết bị, đổi mới công nghệ làm báo, đầu tư nhiều hơn cho hoạt động nghiệp vụ, cải thiện và nâng cao đời sống cán bộ, phóng viên, nhân viên, mở rộng các hoạt động từ thiện, nhân đạo Một số cơ quan báo chí đang tiến dần đến xây dựng mô hình tập đoàn báo chí - truyền thông như VTV, TTX Việt Nam, báo Quân đội Nhân dân, Hà Nội mới, Sài Gòn giải phóng, Tiền Phong, Thanh Niên, Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh, Công an Nhân dân, Đài PT-TH Hà Nội, VTC " [10]

Nhìn chung kinh tế, kinh doanh, phát hành, dịch vụ quảng cáo, PR báo chí có nước phát triển mới, sôi động và năng động trong nền kinh tế thị trường làm cho báo chí khởi sắc và phát triển đúng hướng, hiệu quả Các phóng viên, biên tập viên, nhân viên kỹ thuật, cán bộ lãnh đạo quản lý và cơ quan báo chí được trang bị máy móc, thiết bị tương đối hiện đại, tiên tiến và đồng bộ - chủ yếu là kỹ thuật số Đặc biệt, với việc Việt Nam phóng thành công vệ tinh VINASAT-1 vào tháng 4-2008 và sử dụng từ tháng 6-2008 đã góp phần hoàn chỉnh cơ sở hạ tầng kỹ thuật hiện đại với cả 3 phương diện: vệ tinh, Internet và cáp quang Nhờ các phương tiện này mà việc thu - phát thông tin của báo chí Việt Nam nhanh chóng, chất lượng và hiệu quả hơn rất nhiều

so với trước đây Cùng với đó, các cơ quan quản lý báo chí cũng được kiện toàn sao cho phù hợp với tình hình mới Đó là việc thành lập mới Cục PT-TH

và thông tin điện tử, Cục Thông tin đối ngoại (thuộc Bộ Thông tin - Truyền thông) bên cạnh Cục Báo chí chuyên về quản lý báo in

Trong sự phát triển của báo chí không thể không kể đến vai trò của công chúng báo chí Theo đó, với gần 87 triệu dân, Việt Nam là một trong những thị trường công chúng báo chí lớn, hấp dẫn và nhiều tiềm năng Đây là điều kiện tốt cho báo chí phát triển, đồng thời cũng khó khăn, phức tạp và

thách thức lớn đối với báo chí Công chúng hiện nay có trình độ, bản lĩnh, chính kiến, đòi hỏi cao về chất lượng thông tin từ báo in, PT-TH, hãng tin tức, báo điện tử, báo ảnh Đồng thời họ còn tích cực tham gia trao đổi, thảo luận, phản biện những vấn đề của đất nước và báo chí tạo không khí dân chủ, công khai, minh bạch trong thông tin hai chiều góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

2.1.2: Hạn chế:

Trong điều kiện Việt Nam, báo chí là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, đồng thời là diễn đàn của nhân dân Báo chí hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và trong khuôn khổ pháp luật Báo chí hoạt động theo định hướng xã hội chủ nghĩa Thời gian qua, bên cạnh những thành tích, ưu điểm, báo chí Việt Nam cũng bộc lộ những yếu kém, khuyết điểm đáng lo ngại Đó là:

Thứ nhất: Một số nhà báo kể cả một số lãnh đạo cơ quan báo chí chưa

quán triệt đẩy đủ, sâu sắc đường lối, chính sách và pháp luật Việt Nam về báo chí, trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của người làm báo "Đã xuất hiện trên báo chí những tác phẩm vô tình hay cố ý đi chệch định hướng, hoài nghi hoặc phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh, đòi xem xét lại hoặc xóa bỏ điều

4 của Hiến pháp 1992 (tước bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam); tán thành, cổ vũ quan điểm đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập; đòi lật lại một số vấn đề lịch sử đã được kết luận, xuyên tạc lịch sử, kiến nghị "khôi phục quy chế độc lập cho báo chí"" [10]

Thứ hai: Tình trạng thông tin sai sự thật vẫn tiếp tục diễn ra nhưng

chậm được khắc phục, thể hiện chủ yếu ở mảng bài viết về các vụ án; thông tin xâm phạm bí mật đời tư công dân, thậm chí xúc phạm nghiêm trọng uy tín, danh dự nhân phẩm của công dân, vi phạm các quy định của Luật Báo chí Một số cơ quan báo chí vi phạm điều 10 của Luật Báo chí về việc đưa lên mặt báo nhiều nội dung sai sự thật gây hậu quả xấu, nội dung cấm thông tin như

tiết lộ bí mật Nhà nớc, kích dâm, kích động bạo lực "Số nhà báo, người làm công tác trong lĩnh vực báo chí yếu kém đạo đức, vi phạm pháp luật, lợi dụng nghề nghiệp để vụ lợi có xu hướng răng đáng lo ngại Năm 2008, các cơ quan bảo vệ pháp luật đã khởi tố, bắt giam 5 nhà báo " [10]

Thứ ba: Trong quá trình hoạt động, nhiều cơ quan báo chí đã chạy theo

thị hiếu của một bộ phận độc giả, có biểu hiện xa rời tôn chỉ, mục đích được quy định trong giấy phép hoạt động báo chí "Các cơ quan báo chí ngày càng coi trọng quyền được thông tin của người dân Khi nhận được phản hồi hoặc khiếu nại, tố cáo của người dân về thông tin đăng, phát trên báo mình hoặc những việc liên quan khác thì phần lớn cơ quan báo chí xem nhẹ, thậm chí có trường hợp có biểu hiện coi thường việc khiếu nại thông tin của các cá nhân,

tổ chức, dẫn đến việc một số cơ quan báo chí bị cá nhân, tổ chức khởi kiện tại tòa án" [1, tr.9]

Thứ tư: Tình trạng tư nhân núp bóng các tổ chức xã hội để xuất bản các

ấn phẩm báo chí đã manh nha xuất hiện Đây là thực tế phát sinh từ việc thành lập cơ quan báo chí chưa thực hiện đầy đủ các quy định của Luật Báo chí Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm người đứng đầu cơ quan báo chí ở một số nơi còn tùy tiện

Thứ năm: Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về báo chí

chưa theo kịp thực tiễn sôi động, nhanh chóng và phức tạp của báo chí hiện nay Lĩnh vực đào tạo bồi dưỡng nhân lực báo chí chưa đáp ứng được tình hình mới, chất lượng chưa cao Luật Báo chí và các văn bản pháp quy liên quan nói chung chậm được đổi mới, bổ sung và chưa gắn liền với hiện thực cuộc sống Đó là tình trạng phát triển mạnh của các trang tin điện tử, website, webblog, mạng xã hội chưa được điều chỉnh cụ thể bằng các quy định pháp luật

Rõ ràng, những hạn chế, khuyết điểm nói trên là không thể coi thường Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời sẽ bất lợi cho công tác quản lý, cho sự phát triển của đất nước và chính nền báo chí Việt Nam

2.2: Báo chí Việt Nam trong "dòng chảy" toàn cầu hóa:

2.2.1: Đa dạng hóa các loại hình báo chí:

Sau hơn 20 năm thực hiện chính sách Đổi mới, nếu như nền kinh tế Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ, đạt được những thành tựu to lớn, thì lĩnh vực báo chí truyền thông của đất nước cũng đã có những thay đổi chưa từng thấy Sự tăng trưởng của báo chí Việt Nam trong hơn 20 năm qua gắn bó chặt chẽ với sự phát triển về loại hình

Lĩnh vực báo in: Tính đến tháng 5-2009, cả nước có 702 tờ báo và tạp

chí với 830 ấn phẩm [10] Ngoài ra còn có 1 hãng thông tấn quốc gia, 103 báo địa phương [2, tr.7]

Báo điện tử: Tính đến tháng 5-2009, cả nước cũng có 21 tờ báo mạng

điện tử, 160 trang tin điện tử tổng hợp mang tính báo in và hàng nghìn trang điện tử có nội dung thông tin của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các đoàn thể, hội, hiệp hội, doanh nghiệp [5].Tuy là loại hình báo chí ra đời muộn, nhưng ngay từ khi gia nhập làng báo Việt Nam, báo điện tử đã thể hiện

“sức trẻ” vượt bậc so với các loại hình báo chí khác về mọi phương diện Đó chính là nhờ khả năng kết hợp đa dạng các loại hình báo chí, lợi thế cập nhật thông tin nhanh, liên tục, không bị hạn chế bởi không gian và thời gian Chính nhờ những lợi thế này, chỉ trong một thời gian ngắn báo điện tử Việt Nam đã khẳng định vai trò và hiệu quả lớn trong việc tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Các cơ quan báo chí truyền thống như báo in, PT-TH rất coi trọng phát triển hình thức thông tin trên Internet, coi đây là phương tiện thông tin đối ngoại hiệu quả nhất Đây thực sự là “cầu nối” thông tin trong nước với cộng đồng người Việt đang sinh sống và học tập ở

nước ngoài vốn đang rất mong muốn được giao lưu tình cảm với quê hương, người thân và muốn theo dõi tình hình đổi mới ở trong nước

Hệ thống PT-TH: "cả nước có 68 đài PT-TH Trung ương và địa

phương, trong đó có 03 đài phủ sóng toàn quốc: VOV, VTV, VTC, 64 đài

PT-TH địa phương gồm 63 đài PT-PT-TH của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Riêng TP Hồ Chí Minh có 2 đài: Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh và Đài Tiếng nói nhân dân TP Hồ Chí Minh Theo số liệu chưa đầy đủ, toàn quốc có gần 1.000 trạm phát lại tín hiệu truyền hình được đầu tư từ chương trình phủ sóng vùng lõm, các chương trình của các bộ, ngành; hơn 8.000 đài phát thanh hoặc cụm phát thanh cấp xã, gần 700 đài phát thanh truyền hình cấp huyện Trong đó có khoảng 14 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có

hệ thống đài cấp xã phủ kín toàn bộ số lượng các xã, thị trấn

VOV phát sóng với thời lượng hơn 200 giờ/ngày trên 4 hệ đối nội và 2

hệ đối ngoại Tổng công suất phát sóng của VOV là 7.200KW, diện phủ sóng quốc gia là 97,5% diện tích lãnh thổ với khoảng 82% dân số cả nước

VTV phát sóng với thời lượng 112,5 giờ/ngày trên 6 kênh truyền hình quảng bá và đang phát thử nghiệm kênh truyền hình VTV6 dành cho thanh thiếu niên với thời lượng 8 giờ/ngày Về phát sóng quảng bá, VTV hiện đang

sử dụng phương thức phát sóng mặt đất tương tự (analog) trên 90% diện tích lãnh thổ và phủ sóng trực tiếp qua vệ tinh kỹ thuật số DTH 100% diện tích Riêng chương trình VTV4 đang được phát trên vệ tinh đã phủ sóng toàn bộ lãnh thổ Việt Nam và đến nhiều khu vực trên thế giới, như châu Á (100% diện tích), châu Âu, Bắc Mỹ, Bắc Phi

Do ưu thế về công nghệ, các chương trình của VTC sử dụng đa phương tiện truyền thông để truyền dẫn, phát sóng các chương trình truyền hình, bao gồm truyền hình kỹ thuật số mặt đất, truyền hình trên điện thoại di động, truyền hình trên Internet và cả trên một số mạng cáp Do sớm tích hợp thành

công PT-TH với viễn thông và công nghệ thông tin, hiện nay truyền hình trên Internet của VTC đang trở thành kênh thông tin đến được với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, trở thành phương tiện truyền thông hiệu quả phục vụ thông tin đối ngoại" [5]

Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng Internet và các loại hình báo in tạo

ra sức ép, làm cho người ta buộc phải tìm ra phương hướng phát triển thích hợp, nếu như muốn sản phẩm báo chí được công chúng tiếp nhận Phương hướng ấy được thể hiện khá rõ ở sự đa dạng hóa về loại hình và phương tiện ở các cơ quan báo chí lớn Hầu như tất cả các cơ quan báo chí đáng kể đều có website song hành với loại hình báo chí truyền thống Một số tờ báo đơn nhất

đã thực sự trở thành những cơ quan báo chí đa phương tiện với việc xuất bản đồng thời nhiều loại hình sản phẩm báo chí khác nhau như: nhật báo, tuần báo, nguyệt san, chuyên san, báo tiếng nước ngoài, báo điện tử Sự tồn tại đồng thời các loại hình sản phẩm báo chí khác nhau cho phép các tòa soạn có thể mở rộng phạm vi ảnh hưởng, tạo điều kiện cho các loại hình sản phẩm hỗ trợ lẫn nhau về mặt tài chính, quảng bá thương hiệu, cũng như tận dụng các khả năng khai thác thông tin, tư liệu

2.2.2: Xu hướng đa dạng hóa nguồn tin:

Sự phát triển để trở thành đa dạng hóa thông tin đồng thời với chuyên biệt hóa đối tượng tiếp nhận thông tin vừa là kết quả có tính lô-gíc của việc tăng nhanh số lượng, chủng loại sản phẩm báo chí truyền thông, vừa là hệ quả tất yếu của những tác động của các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội và kỹ thuật

- công nghệ trong quá trình thực hiện chính sách đổi mới ở Việt Nam

Tiếp đến, toàn cầu hóa hay gọi một cách hình tượng thì thế giới ngày

nay là một "thế giới phẳng", dẫn đến là "sự mở rộng mạnh mẽ các nguồn tin

trong nước và ngoài nước" [17, tr.42] Ở trong nước, trình độ dân trí nói

chung được nâng cao hơn Điều đó làm cho người dân quan tâm hơn đến báo

chí, trở thành nguồn thông tin ngày càng rộng lớn, tích cực của báo chí Mặt khác, những chính sách mở rộng và phát huy dân chủ đã thực sự tạo ra không khí cởi mở trong xã hội, tạo cho người dân ngày càng nhiều khả năng và điều kiện thực tế để tham gia nhiều hơn vào việc thảo luận, phát biểu ý kiến về các vấn đề chung của cộng đồng, của đất nước

Trên bình diện quốc tế, sự mở rộng các quan hệ kinh tế, chính trị, ngoại giao nhà nước cũng như nhân dân kéo theo việc mở rộng khai thác, trao đổi thông tin báo chí dưới nhiều hình thức khác nhau như: thông qua trao đổi tin tức thông tấn, trao đổi các đoàn nhà báo đi tham quan, nghiên cứu, trao đổi các sản phẩm báo chí, các chương trình PT-TH, mở thêm mạng lưới phóng viên thường trú nước ngoài, v.v

Sự mở rộng nguồn tin tất yếu dẫn đến sự đa dạng hóa thông tin chuyển

tải trên hệ thống báo chí Trên các trang báo, tạp chí, trong các chương trình PT-TH, các trang thông tin điện tử, lượng thông tin bao quát toàn diện kể từ không gian địa lý, các lĩnh vực đời sống xã hội, đến các chiều hướng, tính chất, các tầng nấc ý nghĩa chính trị - xã hội

Trong những năm gần đây, báo chí có ảnh hưởng ngày càng to lớn trong việc thúc đẩy tiến trình các sự kiện Nói cách khác, báo chí không chỉ đơn thuần là người đưa tin, phản ánh thụ động các sự kiện Hơn thế nữa, nó còn đóng vai trò ngày càng tích cực, tham gia trực tiếp vào các sự kiện như một trong những yếu tố, những điều kiện thúc đẩy và quy định chiều hướng vận động của các sự kiện Bản chất của vai trò đó chính là áp lực của dư luận

xã hội do báo chí tạo ra Có thể nhận biết tác động này một cách rõ ràng trong các vụ án lớn về tiêu cực, tham nhũng, lãng phí trong thời gian vừa qua như

vụ Năm Cam, vụ đất đai ở Đồ Sơn - Hải Phòng, vụ PMU 18 Nếu để tìm

hiểu những sự kiện trên, độc giả có thể hoàn toàn dựa vào "Việt Nam - Tổng

quan của báo giới" để tham khảo

2.2.3: Báo chí trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hóa

Với khả năng tác động nhanh chóng, mạnh mẽ và rộng lớn các phương tiện thông tin đại chúng có vai trò to lớn trong việc nâng cao dân trí, xây dựng các chuẩn mực lối sống, đạo đức, ứng xử tốt đẹp, bồi dưỡng nhân cách, làm phong phú thêm đời sống văn hóa của toàn xã hội, góp phần quan trọng trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hóa Đảng, Nhà nước ta cũng xác định một trong những nhiệm vụ của báo chí hiện nay là góp phần đẩy mạnh công tác ngoại giao văn hóa

Báo chí là nơi truyền tải, tiêu thụ các sản phẩm văn hóa do các nghệ sĩ trong nước và quốc tế sáng tạo như thơ, văn xuôi, kịch, múa, âm nhạc, tranh ảnh, phim các loại, các công trình nghệ thuật kiến trúc, công trình khoa học lớn Giới thiệu các công trình nghiên cứu về văn hóa trong và ngoài nước; diễn đàn của các nghệ sĩ, các nhà khoa học nổi tiếng trong nước và thế giới Phát hiện, giới thiệu các di sản và truyền thống văn hóa dân tộc tốt đẹp của các địa phương, vùng, các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam Tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách về văn hóa của Đảng và Nhà nước; đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, xuống cấp về văn hóa, đề cao, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc, chống ảnh hưởng văn hóa ngoại lai, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại

Trên thực tế, nhiều tờ báo lớn đã dùng nhiều thể loại và mở nhiều chuyên mục, chuyên trang, số chuyên đề văn hóa và thường xuyên mỗi ngày

có nửa trang hoặc cả trang văn hóa - nghệ thuật, các số chủ nhật, cuối tháng, cuối tuần tỷ lệ nội dung văn hóa - nghệ thuật khá lớn; số báo có trang văn nghệ thường xuyên, các tạp chí văn nghệ, số chuyên đề văn nghệ khá nhiều và mang nội dung văn hóa dân tộc và tính nhân dân

Với chương trình đối ngoại phong phú, hấp dẫn, đài phát thanh là phương tiện tuyên truyền đối ngoại quan trọng giới thiệu văn hóa Việt Nam ra

nước ngoài, nhất là với hơn 3 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập

và công tác ở nước ngoài và những người nước ngoài quan tâm đến Việt Nam

Sự xuất hiện của truyền hình thực sự là cuộc cách mạng trong thông tin đại chúng, tạo ra những điều kiện và khả năng to lớn cho báo chí thực hiện chức năng văn hóa, giải trí Truyền hình trở thành một loại nhà hát, quảng trường công cộng, trường học nhân dân, người hướng dẫn văn hóa đại chúng, phương tiện thông tin, giải trí có sức hấp dẫn và hiệu quả lớn nhất, là sân khấu của mọi người, mọi tầng lớp

Cuộc cách mạng CNTT hiện nay đang đưa loài người vào kỷ nguyên,

xã hội thông tin Hệ thống thông tin vệ tinh phủ sóng khắp địa cầu truyền thông tin qua cáp quang, các dịch vụ phát PT-TH, bưu chính - viễn thông và đặc biệt là Internet đã làm cho thế giới thu nhỏ lại Hiện nay, ở Việt Nam đã

có hơn 24% dân số với hơn 18 triệu người sử dụng Internet Đây là một bước phát triển nhảy vọt trong lĩnh vực thông tin Có thể nói, Internet là một kho thông tin khổng lồ và hiệu quả đem đến cho con người điều kiện thuận lợi và khả năng hết sức to lớn trong việc nâng cao kiến thức, thưởng thức văn hóa - nghệ thuật

"Báo chí, PT-TH, Internet, các phương tiện bưu chính - viễn thông đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc truyền bá, lưu giữ, xây dựng nền văn hóa của mỗi dân tộc, đồng thời cũng tạo thời cơ lớn cho sự tăng cường giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, quốc gia, làm cho con người hiểu biết về nhau đầy đủ, sâu sắc hơn" [5] Những giá trị văn hóa của mỗi dân tộc, nhờ các phương tiện thông tin đại chúng mà trở thành tài sản, giá trị chung của nhân loại và ngược lại mỗi dân tộc có điều kiện tiếp thu những giá trị chung của văn hóa nhân loại Sự hiểu biết và đời sống tinh thần của con người có khả năng được nâng cao và trở nên phong phú với những phương tiện thuận lợi, giá chi phí ngày

càng rẻ cho phép đông đảo nhân dân có điều kiện nâng cao dân trí, thưởng thức văn hóa, nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu của đời sống tinh thần

3 - Cuộc cạnh tranh thông tin trên mặt báo:

Một thực tế không thể phủ nhận là sự phát triển của Internet đã thay đổi đáng kể thị trường thông tin Không chỉ vì từ nay, thông tin trở nên dễ tiếp cận hơn, mà còn vì người sử dụng (thông tin) thụ động từ nay đã có thể trở thành đồng sự cho tiến trình thu thập tin tức Đặc biệt, kể từ khi báo điện tử xuất hiện tại Việt Nam, một cuộc cạnh tranh thông tin đã diễn ra và ngày càng khốc liệt hơn giữa các loại hình báo chí với nhau, kể cả là giữa các báo điện

tử

Thể loại tin chiếm phần lớn nội dung của các báo điện tử cho nên sự cạnh tranh giữa các báo này trước hết và chủ yếu là cạnh tranh về việc đưa tin nhanh và chất lượng thông tin Đưa tin nhanh là một lợi thế và cũng là một tiêu chí hàng đầu của các báo điện tử Những sự kiện thời sự nóng (breaking news) là trận địa nóng bỏng nhất Để chạy đua đưa tin sớm nhất, trước hết, báo điện tử có thể chỉ chạy một cái tít và một câu mở đầu tin để thông báo sự kiện mới xảy ra Sau đó họ mới bổ sung dần thông tin, ảnh, các dữ liệu khác Đối với những sự kiện lớn được công chúng quan tâm đặc biệt, họ còn có thể tường thuật trực tiếp sự kiện bằng hình ảnh (web TV) và bằng chữ để độc giả

có thể theo dõi liên tục sự kiện đang diễn ra Nhưng vấn đề quan trọng đầu tiên là làm thế nào để có được thông tin sớm nhất Ngoài số lượng phóng viên

có hạn của mình theo dõi từng lĩnh vực, các báo chỉ có thể dựa vào mạng lưới đông đảo cộng tác viên và cộng đồng bạn đọc thân thiết gắn bó với tờ báo Tờ báo nào xây dựng được đội quân này đông đảo hùng mạnh thì càng có nhiều

cơ hội tiếp nhận được thông tin nhanh

Một xu hướng mới của báo điện tử là công chúng tham gia ngày càng nhiều vào nội dung tờ báo Trong rất nhiều trường hợp, bạn đọc không chỉ thông báo sự kiện cho báo mà họ còn ghi hình chụp ảnh và tường thuật sự kiện Chẳng hạn như trong thảm hoạ sóng thần ở châu Á tháng 12-2004, nhiều khách du lịch châu Âu đã viết nhật ký trực tuyến (blog) tường thuật sự kiện và chụp ảnh, quay nhiều hình ảnh đưa lên mạng Internet, sau đó được các báo sử dụng lại Hay thời gian gần đây, những vụ việc "nóng" tại Việt Nam như: sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ, giải vô địch bóng đá châu Á tổ chức tại

4 nước Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam), lụt lội lịch sử tại Hà Nội cũng

đã thật sự tạo những cuộc cạnh tranh thông tin trên mặt báo, giữa các loại hình báo chí với nhau

Một trong những thị trường báo chí hiện nay có sự cạnh tranh khốc liệt nhất chính là các loại báo chí chuyên về thể thao Điểm sơ qua cũng có thể thấy số đầu báo thể thao hiện chiếm số lượng khá lớn Đó là: Bóng Đá, Sài Gòn giải phóng thể thao, Thể thao TP Hồ Chí Minh, Thể thao & Văn hóa, Thể thao Việt Nam, Thể thao 24h, Thể thao hàng ngày, Thanh niên Thể

thao Cuộc cạnh tranh thông tin giữa các tờ báo thể thao là điển hình cho

cạnh tranh thông tin trên báo chí Việt Nam hiện nay Có thể thấy điều này khi phóng viên tác nghiệp trong các sự kiện lớn chẳng hạn như SEA Games, Giải bóng đá vô địch quốc gia (V-League) thì chuyện “cài virus” hay còn gọi bằng cái từ khác: “bỏ bom” thường diễn ra SEA Games 22 diễn ra trên đất nước mình nhưng cũng có nhà báo "việt vị" vì bị đồng nghiệp “bỏ bom” Trong một đại hội thể thao, cùng một lúc, nhiều sự kiện diễn ra trên 2 địa bàn lớn là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cùng một số tỉnh Các môn thi đấu nhiều và các nội dung thi đấu diễn ra song song Một tờ báo không thể rải đều hết các phóng viên thể thao cho trên 30 môn Mỗi môn có một số nội dung khác nhau (như các hạng cân của quyền Anh, các giải đơn, đôi và nam nữ trong môn

quần vợt, bóng bàn…) Vậy là những hợp đồng chia sẻ thông tin của các phóng viên ra đời, mà đó thường là hợp đồng miệng Nhưng thực tế là nhiều phóng viên có thể chia sẻ những tấm hình và những tư liệu ghi chép để đánh rộng trên nhiều mặt trận

Ngoài ra, mối quan tâm của từng báo, từng phóng viên có khác nhau

Báo Bóng Đá chắc không quan tâm đến môn thể thao bi sắt hay thể hình Báo

Tuổi Trẻ TP Hồ Chí Minh luôn tìm góc nhìn lạ ở nhiều nội dung thi đấu Báo Thanh Niên luôn “canh” điểm thi đấu nào Việt Nam sẽ có huy chương trong

ngày hôm đó Ít nhất cũng được tấm hình Báo địa phương thì tìm chỗ nào có vận động viên tỉnh mình tham gia chẳng hạn Giữa một biển sự kiện ngồn ngộn và liên tục thay đổi ấy, nhà báo phải nhanh mắt, nhanh tay nắm bắt đầy

đủ, chính xác, chọn lựa thông minh và chuyển tin về nhanh nhất Vậy nên đã xảy ra tình trạng nhiều phóng viên “ăn theo”: ngồi một chỗ ở khách sạn, nghe ngóng đồng nghiệp và "xào" nhanh tin tức gửi về Cuộc cạnh tranh thông tin trên báo chí đang diễn ra gay gắt hơn bao giờ hết

Ngày nay lại có một thực tế khác, nhiều người thích nắm tin tức không qua những "nguồn truyền thống" (như báo chí, truyền hình), mà qua các nhật

ký điện tử (blog) Vì sao? Vì tác giả các blog này trung thực hơn, họ đưa thông tin không lệ thuộc vào quan điểm hay cái nhìn của chủ nhân ấn bản đang theo đuổi một đường lối, chính sách nào đó Thứ hai: phương pháp truyền đạt thông tin này dễ tiếp cận với tất cả Cuối cùng, người đọc có thể tự chọn lựa sẽ đọc hay xem thông tin nào thay vì bị quy định bởi một ấn bản hay hãng tin nào đó

Nhưng trong cuộc ganh đua thời buổi ngày nay giữa nhà báo chuyên nghiệp với nhà báo nghiệp dư, chưa biết chắc đến cuối hiệp rồi ai sẽ là người chiến thắng Bởi ngày càng xuất hiện trên báo, đài nhiều tên tuổi không chuyên sáng giá Những người viết báo chưa được cấp (hoặc không có nhu

cầu) thẻ nhà báo này viết nhiều, viết hay, viết khá thường xuyên Họ đề cập hết sức sắc sảo, lý giải đầy sức thuyết phục các vấn đề trọng đại của đất nước hoặc đang nóng bỏng trong xã hội, thậm chí chuyện làm ăn đời thường Những nhà báo này được gọi dưới một thuật ngữ mới "nhà báo công dân"

Sự xuất hiện ngày càng đông các nhà báo không chuyên là biểu hiện rất đáng mừng của đất nước trên đà phát triển Đó là dấu hiệu mặt bằng dân trí ngày càng cao lên, dân chủ xã hội ngày càng cởi mở, công dân ai cũng có cơ hội tự do biểu đạt ý kiến của mình trong khuôn khổ hiến pháp, đất nước hội nhập, giao lưu ngày càng sâu rộng vào cộng đồng quốc tế

4 - Tính hiện đại trong quá trình "hiện đại hóa" tác phẩm báo chí

Quá trình "HĐH" tác phẩm báo chí tất yếu gắn liền với sự phát triển của các yếu tố kinh tế, xã hội, đặc biệt là KHCN Dưới góc độ báo chí học thì

"HĐH" tác phẩm báo chí dưới hai góc độ: phát hiện thông tin và thể hiện

thông tin, nên được cho là hai thành tố quan trọng nhất Bởi hai thành tố này

sẽ có tính quyết định đến sản phẩm báo chí Trong nền kinh tế thị trường, báo chí là loại sản phẩm hàng hóa đặc biệt, chịu sự tác động của quy luật cạnh tranh như bất cứ loại hàng hóa nào khác Bán báo tức là bán thông tin, dù dó

là loại hình báo chí nào: PT-TH, báo ảnh, báo điện tử hay báo in truyền thống Mua báo tức là mua giá trị thông tin Công chúng là khách hàng của báo chí,

do vậy, họ có quyền lựa chọn cho mình loại sản phẩm báo chí mà họ cảm thấy cần thiết, bổ ích Các loại công chúng khác nhau có nhu cầu thông tin khác nhau, lựa chọn các loại hình, ấn phẩm khác nhau nhưng điểm chung của họ là

ấn tượng với những tác phẩm có tính phát hiện mới, đậm chất PBXH

Báo chí là một trong những phương tiện giao tiếp của con người trong

xã hội hiện đại Nó là loại văn bản viết ghi lại bằng ngôn ngữ những thay đổi của xã hội qua các thời đại Xã hội thay đổi, ngôn ngữ thay đổi và dĩ nhiên báo chí cũng phải song hành với quá trình này Song, theo lý thuyết truyền

thống, ngôn ngữ phát triển theo cách thức liên tục, từ từ, cho nên những mô tả đồng đại không cho chúng ta thấy được sự thay đổi của nó Những thay đổi

đó, theo L.Bloomfield "chỉ có thể quan sát bằng cách quan sát thống kê học

thực sự qua một thời gian khá dài" [25, tr.38]

Xét riêng sự HĐH trên báo chí ở yếu tố ngôn ngữ, trong công trình "Sự

thay đổi của các đơn vị ngôn ngữ Âu - Mỹ trong giao tiếp ngôn ngữ ở đô thị

Hà Nội (trên cứ liệu báo Hà Nội mới)" của tác giả Nguyễn Thị Kim Loan

(Viện Ngôn ngữ học) tại hội thảo toàn quốc về ngôn ngữ học tổ chức ngày 26

và 27-11-2009 có thể thấy: Đã có sự thay đổi to lớn của ngôn ngữ Âu - Mỹ trên báo chí qua các giai đoạn khác nhau Giai đoạn 1957 - 1975, báo chí, cụ thể là báo Hà Nội mới hầu như không có sự du nhập từ ngữ mới, song có lẽ vì thế mà ảnh hưởng của thói quen sử dụng tiếng Pháp lại được tô nổi lên trong giao tiếp ngôn ngữ Trong khi đó, 1976 - 1986 là thời kỳ tiếng Việt đã có những dấu hiệu của ảnh hưởng tiếp xúc với tiếng Anh tuy chưa nhiều, xuất phát từ hệ quả của việc khó vượt qua tầm tác động của Mỹ, một cường quốc

có uy thế về chính trị, kinh tế và quân sự trên trường quốc tế nói thứ tiếng đó

Từ năm 1986 trở lại đây, tiếng Anh ngày càng trở nên quen thuộc với những yếu tố "trộn mã" trong giao tiếp công việc nơi công sở, đường phố, trường học và đương nhiên là cả trên các phương tiện truyền thông Hơn ai hết, ngôn ngữ trên báo chí có sự HĐH nhanh nhất, hội nhập nhanh nhất với toàn cầu và nhà báo trở thành "người mở đường" cho ngôn ngữ mới du nhập vào Việt Nam (nhiều trường hợp lại trở thành những người đi tiên phong không "giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt khi sử dụng ngôn ngữ lai căng, lạm dụng ngoại ngữ)

Có thể thấy, trong những năm qua, người làm báo Việt Nam đã không ngừng tự HĐH quy trình làm báo của mình Sự ra đời của ấn phẩm "Việt Nam

- Tổng quan của báo giới" chính là một trong những cách để người làm báo

Việt Nam hoàn thiện chính mình, phấn đấu theo kịp trình độ phát triển của các nước trong khu vực và trên thế giới

Một trong những yếu tố được cho là HĐH của báo chí Việt Nam thời gian qua đó là tính PBXH cao hơn Báo chí ngoài tham gia cổ vũ gương người tốt, việc tốt, điển hình trên các lĩnh vực đã tích cực tham gia vào chống tiêu cực, tham nhũng, góp phần lành mạnh hóa xã hội Chẳng hạn, sự kiện xây dựng khách sạn Novotel trong khuôn viên Công viên Thống Nhất, trung tâm thương mại tại chợ 19-12, trung tâm thương mại tại vườn hoa Con Voi (phường Trung Tự, Đống Đa), quy hoạch ồ ạt sân golf trên địa bàn Hà Nội trong hai năm 2008-2009 mà báo chí phát hiện đã nêu lên vấn đề quy hoạch

và bảo vệ quần thể văn hoá Hà Nội nói riêng và các địa danh khác nói chung

Rõ ràng, những dẫn chứng cụ thể nêu trên đã đủ đi đến kết luận rằng những bài báo đậm chất PBXH, tức bản thân chúng có nhiều yếu tố để độc giả nhớ đến chính là một trong nhiều lý do để được chọn vào "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" Bản thân những người làm sách cũng đặt cho mình mục tiêu:

"Đối mặt với cái xấu, cái ác và vận động, cổ vũ toàn xã hội đẩy lùi những tồn tại, tiêu cực là trách nhiệm của mỗi nhà báo trong từng bài báo Và đó cũng

là trách nhiệm của những người thực hiện cuốn niên báo khi tập hợp những bài báo đầy trí tuệ, tâm huyết của đồng nghiệp" [14, Phần lời mào đầu của

Ban biên tập]

Tiểu kết chương 1:

Một thực tế không thể phủ nhận rằng, hệ thống báo chí là cầu nối cung cấp thông tin hữu hiệu nhất cho người dân, đặc biệt là trong xã hội phát triển với tính dân chủ được mở rộng hơn Ở một số lĩnh vực như: thời sự chính trị -

xã hội, dự báo biến đổi khí hậu, thời tiết và thiên tai v.v , báo chí giữ ưu thế tuyệt đối Nói cách khác, tuyệt đại bộ phận thông tin về những lĩnh vực này, người dân đều tiếp nhận được từ báo chí Một số lĩnh vực khác như: thể thao,

giải trí , ưu thế cũng dần dần chuyển về phía báo chí Hệ thống báo chí tác động, tạo ra ảnh hưởng to lớn về văn hóa, lối sống xã hội Nhiều hình ảnh, kiểu mốt, ngôn từ và cách hành xử thể hiện trong các chương trình truyền hình, các trang báo đã nhanh chóng xâm nhập vào cuộc sống

Những phác thảo về vấn đề phát triển của báo chí Việt Nam sau 20 năm đổi mới cho thấy khuynh hướng tiến bộ, hiện đại và dân chủ đã quán xuyến

và chi phối tất cả các bình diện của nền báo chí Việt Nam Những đặc điểm phát triển ấy là lô-gíc tất yếu của một chính sách báo chí nhất quán của Đảng

và Nhà nước Việt Nam trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền tự do báo chí ngôn luận một cách rộng rãi nhất, tích cực nhất cho nhân dân lao động, phát huy một cách có hiệu quả nhất vai trò và sức mạnh của báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúng trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Những đặc điểm phát triển của báo chí ấy cũng là hệ quả của sự phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa của đất nước, không tách rời những ảnh hưởng to lớn của quá trình toàn cầu hóa và sự phát triển KHCN của thời đại, nhất là CNTT

và Internet

Sẽ là bất hợp lý nếu không chỉ ra rằng, trong tiến trình phát triển của báo chí Việt Nam cũng đã xuất hiện và đang tồn tại một số vấn đề bất cập hoặc chậm xử lý làm hạn chế vai trò động lực phát triển của báo chí Việc đặt

ra và giải quyết những vấn đề đó, trước hết là những vấn đề liên quan đến hành lang pháp lý, cơ chế quản lý, giáo dục đạo đức nghề nghiệp chuyên nghiệp là yêu cầu, điều kiện không thể thiếu cho việc phát huy những tính chất ưu việt, tăng cường hội nhập quốc tế, xây dựng nền báo chí Việt Nam hiện đại, ngang tầm với những yêu cầu, đòi hỏi của nhiệm vụ xây dựng, phát triển đất nước trong thời kỳ mới

Chương 2

"VIỆT NAM - TỔNG QUAN CỦA BÁO GIỚI"

VÀ CÁCH LÀM SÁCH HIỆN ĐẠI VỀ

TOÀN CẢNH BÁO CHÍ HÀNG NĂM, KỂ TỪ 2004

1 - Cái nhìn toàn cảnh của chủ thể làm sách (Hội đồng tuyển chọn):

1.1 - Tổng quan của báo giới và những cách thể hiện khác nhau:

1.1.1 - Giải thích thuật ngữ :

Một trong nhiều hạn chế của nền báo chí Việt Nam đó là nghiên cứu khoa học về báo chí còn ít và không thống nhất, dẫn đến hệ quả tất yếu là những thuật ngữ về báo chí đến nay còn thiếu và chưa đầy đủ hoặc mỗi người hiểu theo cách của riêng mình Gần đây, TS Phạm Thành Hưng đã xuất bản

cuốn "Thuật ngữ Báo chí - Truyền thông", trong đó có một số thuật ngữ theo

người viết luận văn là gần giống với khái niệm "Tổng quan của báo giới" - đối tượng nghiên cứu chính của luận văn này

- Tuyển tập báo chí: (tên tiếng Anh là Digest, Collected Articles) còn

được gọi là kỷ yếu báo chí, tức là dạng sách tuyển các bài báo tiêu biểu, xuất sắc, tổ chức theo một chủ đề, theo tên tác giả, hoặc một tờ báo trong một khoảng thời gian nhất định Bài báo được tuyển có thể là toàn phần hoặc có thể là trích đoạn quan trọng [11, tr 234]

- Hợp tuyển: (tên tiếng Anh là Anthologie) là tập hợp các tác phẩm

hoặc các phần trích tác phẩm tiêu biểu của văn học trong nước hoặc nước ngoài, được xuất bản dưới một tiêu đề chung Hợp tuyển có thể được tổ chức theo thể loại, giai đoạn, kiểu sáng tác, trào lưu văn chương hoặc theo dân tộc, châu lục Các hợp tuyển văn học được chọn lọc tổ chức tốt thường nhanh chóng chiếm giữ một vị trí vững chắc trong đời sống văn học với tư cách một

công trình nghiên cứu văn học sử, đồng thời có ý nghĩa như một sự khẳng định và giới thiệu thành tựu sáng tác Chính vì vậy, vấn đề quan điểm tuyển chọn, thị hiếu người tuyển chọn là vấn đề đặc biệt quan trọng Hình thức hợp tuyển từ văn học đang dần chuyển sang báo chí [11, tr 90]

Trong khi đó, với tên gọi "Việt Nam 2004 - Tổng quan của báo giới", những người biên soạn đã nêu quan điểm: Phản ánh, phân tích, lưu giữ diện

mạo và thần khí của đất nước trong một năm đáng nhớ như thế là công việc của người chép sử, với một khoảng lùi chiêm nghiệm cần thiết Còn người làm báo thường phải viết nóng giữa dòng xoáy của sự kiện, đáp ứng tức thời nhu cầu thông tin của xã hội Vì thế "tuổi thọ" của sự kiện cũng là "tuổi thọ" của bài báo Nhưng đã là tác phẩm báo chí thì không hẳn thế Và những bài báo có giá trị đều mang yếu tố lịch sử, đều là chất liệu quan trọng cho người chép sử Do đó, một tuyển tập những bài báo nổi bật về những sự kiện quan trọng trên mọi lĩnh vực trong một năm đầy ấn tượng như 2004 là hành trang cần thiết, là món quà độc đáo dành cho bạn đọc cả nước nhân dịp vào năm mới

Trong khi đó, lời mào đầu của "2007 - Những sự kiện báo chí nổi bật" của Nxb Thông Tấn dường như cũng chọn "cách đi" riêng: Để giúp bạn đọc

có cái nhìn tổng thể về các sự kiện của một năm, tiếp theo cuốn "2006 - Những sự kiện báo chí nổi bật", Nxb Thông Tấn phát hành cuốn "2007 - Những sự kiện báo chí nổi bật" với nội dung điểm lại những sự kiện nổi bật trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của thế giới và Việt Nam được các hãng thông tấn, báo chí trong và ngoài nước phản ánh [ ]

Có thể nói, cuốn sách "2007 - Những sự kiện báo chí nổi bật" là nguồn tư liệu phong phú, là cuốn từ điển các sự kiện để bạn đọc tra cứu thông tin Mỗi năm qua đi đều để lại những giá trị không thể nào quên, những tên tuổi ấn tượng, những bài học cho hậu thế Thời gian không ngừng trôi, nhưng chắc chắn

những thông tin được ghi nhận trong cuốn sách của chúng tôi sẽ còn mãi với thời gian

1.1.2 - Reader's Digest - Nét độc đáo của báo chí thế giới:

Trong làng báo chí thế giới, việc ra các tuyển tập báo chí, đặc biệt là

theo cách làm của "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" không nhiều nhưng

xét trên bình diện toàn cầu, tập san Reader's Digest thành công hơn cả Đây là tập san có số lượng lưu hành lớn nhất thế giới, do vợ chồng cư dân New York (Mỹ) là DeWitt và Lila Bell Wallace thành lập từ năm 1922

"Reader's Digest có bài vở gồm những bài viết cô đọng từ những sách báo khác và đã trở nên rất phổ thông với số độc giả khoảng 40 triệu người Mặc dù số lượng phát hành có giảm trong những năm gần đây nhưng theo Cục kiểm toán số lượng phát hành Hoa Kỳ (The Audit Bureau of Circulation), Reader's Digest vẫn là tạp chí thương mại bán chạy nhất ở Mỹ, với lượng phát hành hơn 10 triệu bản tại Mỹ theo ước tính của Mediamark Research (MRI).Cũng theo MRI, Reader's Digest có lượng độc giả với thu nhập 100.000

USD/năm nhiều hơn cả Fortune, The Wall Street Journal và Business Week

cộng lại Các ấn bản toàn cầu của Reader's Digest có thêm một lượng độc giả khoảng 40 triệu người ở 70 quốc gia, với 50 ấn bản bằng 21 thứ tiếng, bao gồm ấn bản tiếng Tây Ban Nha được gọi là Selecciones" [20].Trước 1975, tại Việt Nam, ấn bản tiếng Pháp của tạp chí này mang tên “Sélections de Reader's Digest” được lưu hành rộng rãi

Nhà xuất bản tờ Reader’s Digest tại Trung Quốc cho biết, công việc kinh doanh của tạp chí này tại quốc gia đông dân nhất thế giới này không bị ảnh hưởng bởi tình hình tái cơ cấu của trụ sở chính của tạp chí tại Mỹ Bên cạnh đó, công ty cũng không thay đổi nhân viên, nhà cung cấp và các đối tác Tháng 4-2009, tờ tạp chí Reader’s Digest với 87 năm tuổi, là tạp chí được yêu thích nhất tại Mỹ, đã phát hành ấn bản mở rộng đầu tiên tại Trung Quốc nhằm

làm phong phú nội dung tạp chí với tranh ảnh và từ ngữ Chỉ trong 1 tháng, gần 500.000 bản đã được bán ra tại Trung Quốc, trong đó hơn 100.000 bản số đặc biệt đã được bán tại Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu

Thậm chí, Reader's Digest được độc giả toàn cầu xem là tờ báo "dễ chịu" nhất thế giới bởi những ưu thế thực sự “dễ chịu” của nó”: thông tin chính xác, hấp dẫn, thái độ tôn trọng công luận, giá cả phải chăng, mức phổ biến rộng rãi… Đặc biệt, lối hành văn giản dị khiến tờ tạp chí này rất dễ đọc, không đòi hỏi người xem phải có trình độ tiếng Anh cao Theo kết quả thăm

dò, tỷ lệ độc giả cảm thấy thoải mái khi đọc Reader’s Digest tại nhà chiếm

73% (tỷ lệ tương ứng với báo Time là 41,2%, Newsweek - 38,8%, Asiaweek - 37,6%, Far Eastern Economic Review - 29,2%, Yazhou Zhoukan - 43,5%…)

[20]

Điều đó cho thấy rằng, nếu có cách làm thích hợp, mô hình "tổng quan báo chí" vẫn có sức hấp dẫn riêng và hoàn toàn có thể mang lại lợi nhuận Bản thân cách làm Reader's Digest cũng là một mẫu hình tốt để những người xây dựng cuốn "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" hy vọng cho sự thành công

1.1.3 - Những góc nhìn đa chiều của báo chí Việt Nam về cách làm "tổng quan":

Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, không một quốc gia, dân tộc, một cộng đồng người, thậm chí một cá nhân nào có thể hoàn toàn đứng riêng lẻ, biệt lập với thế giới xung quanh Sự phát triển của xã hội hiện đại đã tạo ra những tiền đề quan trọng để các phương tiện thông tin đại chúng mà trong đó cốt lõi là hệ thống báo chí phát triển ngày càng mạnh mẽ Dòng chảy mạnh mẽ của xu thế ấy đã có những ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển của hệ thống thông tin đại chúng thế giới, trong đó có hệ thống báo chí, tạo cho báo chí khả năng phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu thông tin của mọi người

Dưới góc độ là những độc giả, khán - thính giả của các phương tiện truyền thông thì nhu cầu được theo dõi lại tin tức, sự kiện, bài báo nổi bật trong một ngày, một tuần, một tháng, một năm là nhu cầu có thật Điều này giúp họ có thể nắm bao quát được về tình hình nổi bật của một quãng thời gian nào đó, vì lý do nào đó họ không có điều kiện tiếp cận đầy đủ Nó càng đặc biệt đúng trong bối cảnh Internet đang xâm nhập vào hầu khắp các gia đình và thế giới là "thế giới phẳng" Ở đó, khái niệm biên giới quốc gia là một điều gì đó mong manh và không còn giá trị như xưa

Với một hệ thống báo chí đa dạng, đặc biệt phát triển trong lĩnh vực báo, trang tin điện tử, không một cá nhân nào có thể đọc, xem, nghe được hết tất cả nội dung những gì báo chí đã phản ánh Khởi thủy của những chuyên mục "Điểm báo hàng ngày", "Điểm báo tuần", "Thế giới tuần qua", "Báo chí toàn cảnh", "Bình chọn các sự kiện trong nước, quốc tế, ngành nổi bật trong năm" có từ bao giờ hẳn không dễ xác định Nhưng có thể dám chắc rằng, nó chỉ phát triển mạnh cùng với sự phát triển của đất nước tạo điều kiện thuận lợi cho các phương tiện truyền thông nước nhà phát triển Tuy nhiên, mỗi một cách làm xuất phát từ quan điểm của người tuyển chọn, thời điểm, không gian tuyển chọn nói chung đều có hạn chế nhất định và khó có điều kiện phổ quát nhất cho tình hình phát triển của báo chí nước nhà trong 1 năm Đặc biệt nữa

là việc tuyển chọn của hầu hết các cơ quan báo chí mới chỉ dừng lại ở việc tóm lược những thông tin sự kiện mà không hoặc ít chú ý nhiều đến chất lượng các tác phẩm báo chí được đăng tải Ngoài ra, còn do hạn chế trong khi tiếp cận với nguồn thông tin của dòng báo chí ngành, báo chí địa phương nên việc tuyển chọn các tác phẩm báo chí theo các dạng thức trên hầu như bỏ quên lãnh địa này và thường chỉ chú trọng vào các "thương hiệu" báo chí lớn Ngoài ra, quan điểm của người tuyển chọn cũng có vai trò rất lớn đối với

những tác phẩm được chọn vào Điểm báo hàng ngày", "Điểm báo tuần", "Thế giới tuần qua", "Báo chí toàn cảnh"

1.2 - "Tổng quan của báo giới" - Một cách làm mới

Báo chí là một phương thức phản ánh hơi thở của cuộc sống nhưng là loại hình khó lưu giữ đầy đủ Từ trước đến nay, không thiếu những tác phẩm báo chí hay, độc đáo nhưng bị mai một, lãng quên Vì vậy, có một cuốn sách cung cấp cái nhìn tổng quan của báo giới về hình ảnh, diện mạo đất nước trong một năm là rất bổ ích để chiêm nghiệm về những sự kiện đã qua và đang tác động vào năm mới

"Về lâu dài, nó còn có ý nghĩa lớn hơn nữa, như một người chép sử, giúp người sau tiếp cận thời gian đã qua bằng ngôn ngữ báo chí, biết được hơi thở của cuộc sống trong quá khứ theo cách sinh động Báo chí không phải là văn chương mà phải trực tiếp góp phần cải thiện đời sống một cách nhanh nhất, cụ thể nhất" [16]

Xuất phát từ quan điểm đó "Việt Nam - Tổng quan của báo giới" là một

tập hợp có hệ thống và chọn lọc những vấn đề nổi bật trong năm Mỗi một năm qua đi, Việt Nam và thế giới lại đầy ắp những sự kiện Cũng khoảng thời gian một năm, nhưng với tốc độ vận hành chóng mặt của thời đại kĩ thuật số, trong bối cảnh toàn cầu hóa nên thông tin và sự kiện dường như được nén chặt trong từng giây ngắn ngủi của thời gian Từ trong chuỗi thông tin đa chiều, đan xen, dày đặc đó, người ta tìm thấy chân dung của con người và thiên nhiên, trong đó có sáng tạo và hủy diệt, sinh thành và triệt tiêu Trong

mớ hỗn độn và dồn dập của sự kiện và biến thiên của cuộc sống, nhà báo khắp mọi nơi cần mẫn quan sát, nhanh nhạy chộp lấy để vẽ lên một diện mạo Việt Nam và thế giới cực kỳ sinh động Với niềm đam mê nghề nghiệp và lòng can đảm của người cầm bút, nhà báo đã xây dựng được một bộ lưu trữ thông tin và hình ảnh chân thực