Hiệu quả truyền thông về hát Xoan qua báo in và báo mạng điện tử (Báo Phú Thọ, Văn hoá và tuoitre.vn, vietnamnet.vn, 2010-2012

Tuy nhiên vấn đề truyền thông về hát Xoan trên báo chí để hát Xoan thực sự trở thành loại hình văn hóa được quần chúng nhân dân yêu thích sau khi được UNESCO công nhận là di sản vẫn chưa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ THU HÀ

HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ HÁT XOAN QUA

BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ (BÁO PHÖ THỌ, VĂN HÓA VÀ TUOITRE.VN,

VIETNAMNET.VN, 2010-2012)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội-2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ THU HÀ

HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ HÁT XOAN QUA

BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ (BÁO PHÖ THỌ, VĂN HÓA VÀ TUOITRE.VN,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên: Đỗ Thị Thu Hà

Là học viên cao học lớp báo chí khóa 2010 của trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Học viên

Đỗ Thị Thu Hà

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng bày tỏ lời cảm ơn đối với PGS.TS Đinh Văn Hường, Đại học Quốc gia Hà Nội Thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu; khoa Báo chí và truyền thông trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHQG Hà Nội; Ban giám đốc Sở văn hóa thể thao và du lịch Phú Thọ; Ban giám đốc Sở thông tin truyền thông Phú Thọ; Ban lãnh đạo báo Phú Thọ đã tạo điều kiện

để tôi tiếp xúc và thu thập những tư liệu cần thiết cho luận văn này

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các giảng viên đã tham gia giảng dạy khóa học vì đã cung cấp, chia sẻ những kiến thức quý báu về truyền thông

Cảm ơn các bạn học viên cùng khóa đã động viên, hỗ trợ tôi trong quá trình nghiên cứu luận văn này

Vì luận văn được hoàn thành trong thời gian ngắn nên không tránh khỏi những hạn chế, sai sót Kính mong quý thầy cô, các nhà chuyên môn, các bạn học viên và những người quan tâm đóng góp ý kiến để tôi có thể làm tốt hơn trong những nghiên cứu về lĩnh vực này trong thời gian tới

Học viên

Đỗ Thị Thu Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 7

7 Kết cấu của đề tài 8

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN VÀ VAI TRÕ CỦA TRUYỀN THÔNG VỀ HÁT XOAN 9

1.1 Khái quát về di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận và di sản văn hóa phi vật thể hát Xoan 9

1.2 Khái quát chung về hát Xoan 10

1.3 Vai trò của truyền thông về hát Xoan 20

Tiểu kết chương 1 26

CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN TRÊN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 28

2.1 Vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể hát Xoan trên báo chí 28

2.2 Nội dung, hình thức truyền thông hát Xoan trên báo in và báo mạng điện tử 30

2.3 Tác động, hiệu quả của truyền thông về hát Xoan 50

Tiểu kết chương 2 66

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN TRÊN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 69

3.1 Vấn đề đặt ra với hát Xoan hiện nay 69

3.2 Một số kết quả bước đầu về hiệu quả truyền thông hát Xoan qua điều tra bảng hỏi 71

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông về di sản văn hóa phi vật thể hát Xoan trên báo in và báo mạng điện tử 74

Tiểu kết chương 3 83

KẾT LUẬN 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PHỤ LỤC 90

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DSVHPVTCNL Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

PTTTĐC Phương tiện truyền thông đại chúng PT-TH Phát thanh và truyền hình

VHPVT Văn hóa phi vật thể

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hát Xoan là loại hình dân ca lễ nghi phong tục được trình diễn ở cửa đình trong hội làng mùa xuân, hình thành từ thời kỳ Hùng Vương dựng nước, được phát triển theo tiến trình lịch sử, đến thời nhà Lê (thế kỷ XV - XVI) các bài bản Xoan được các nhà nho biên soạn, bổ sung và lưu truyền cho đến nay Hát Xoan là loại hình dân ca với hình thức nghệ thuật diễn xướng nguyên hợp

đa yếu tố có sự kết hợp hài hòa của trống, hát và múa Hát Xoan thường được biểu diễn vào dịp đầu xuân, phổ biến nhất ở vùng đất tổ Phú Thọ Hát Xoan thể hiện đời sống tinh thần của con người và thể hiện sự gắn kết cộng đồng tại các vùng Xoan

Ngày 24/11/2011, tại Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về Bảo tồn DSVHPVT của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia, Hồ sơ hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam đã được công nhận là DSVHPVTCNL Đặc trưng của loại hình VHPVT là nó thể hiện đời sống tinh thần, tư tưởng, tình cảm của con người và cộng đồng người Nó được lưu truyền từ thế hiện này qua thế hệ khác chủ yếu dưới dạng truyền miệng Độ bền vững của loại hình VHPVT khá lâu dài bởi nó ăn sâu vào tiềm thức của con người Tuy nhiên, hát Xoan Phú Thọ cũng đang chịu tác động của xã hội hiện đại Trước nền kinh tế thị trường, có sự giao lưu hội nhập văn hóa mạnh mẽ thì hát Xoan đang đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng Vì vậy, việc đề ra những giải pháp cụ thể để hát Xoan thoát khỏi nguy cơ thất truyền và đáp ứng đòi hỏi của cuộc sống đương đại, của con người hôm nay là cấp thiết

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển tải mọi thông tin đa chiều và sâu sắc về loại hình VHPVT này đến với đông đảo công chúng Thông qua các PTTTĐC, công chúng sẽ biết, hiểu và yêu thích về di sản hát Xoan Phú Thọ

Trước, trong và sau khi được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, báo chí đã tập trung phản ánh về loại hình văn hóa này trên tất cả các loại hình TTĐC Đặc biệt trên hai loại hình báo in và báo mạng điện tử đã tập trung có nhiều bài báo phản ánh về di sản hát Xoan Tuy nhiên vấn đề truyền thông về hát Xoan trên báo chí để hát Xoan thực sự trở thành loại hình văn hóa được quần chúng nhân dân yêu thích sau khi được UNESCO công nhận

là di sản vẫn chưa được nhìn nhận một cách thấu đáo Do vậy hiện nay công chúng vẫn chưa thực sự hiểu nhiều về hát Xoan, chưa tỏ ra gắn bó hay có tình cảm yêu thích đối với loại hình này

Vì vậy, cần có sự nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả truyền thông về hát Xoan sau khi được UNESCO công nhận là VHPVTCNL Từ đó, đưa ra một số phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông hát Xoan để hát Xoan xứng tầm với loại hình VHPVT được công chúng tự hào và yêu thích

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có một số đề tài luận văn đã nghiên cứu về vấn đề bảo tồn và phát

triển văn hóa như: Báo chí với vấn đề bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, luận văn thạc sỹ báo chí, Đỗ Mai Trang; Báo văn hóa với vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay (khảo sát báo văn hóa

2004-2006) của Trịnh Thị Liên Hà do PGS.TS Trần Thế Phiệt hướng dẫn;

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa nghệ thuật ở nước ta hiện nay của Đàm Văn Thụ; Vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam trên báo chí (khảo sát những di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận và

đang được đề cử công nhận của UNESCO tại Việt Nam) của tác giả Lê Vũ

Điệp; Vấn đề truyền thông bốn di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO công nhận: nhã nhạc cung đình Huế, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, quan họ, ca trù trên báo in và báo điện tử Ở những đề

tài trên, các tác giả đã nghiên cứu về vấn đề bảo tồn VHPVT nói chung hoặc một số loại hình VHPVT cụ thể (không có hát Xoan) trên báo chí

Tháng 7/2013, Sở Văn hóa – thể thao và du lịch tỉnh Phú Thọ đã công

bố Đề án bảo tồn và phát huy giá trị DSVHPVT cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại - hát Xoan Phú Thọ giai đoạn (2013 - 2015) định hướng đến 2020

Đề án tập trung vào 5 dự án bao gồm: Dự án “Sưu tầm, nghiên cứu, kiểm kê,

tư liệu hóa, số hóa các bài bản, tư liệu về hát Xoan”; dự án “Phục hồi, truyền dạy các bài Xoan cổ trong cộng đồng và Giáo dục, phổ biến dạy hát Xoan trong các trường học tỉnh Phú Thọ”; dự án “Quy hoạch, hỗ trợ tu bổ, tôn tạo

và khôi phục hệ thống di tích liên quan đến hát Xoan Phú Thọ và xây dựng không gian văn hóa hát Xoan phục vụ phát triển du lịch, nâng cao đời sống cộng đồng”; dự án “Nâng cao năng lực quản lý cho các phường, câu lạc bộ Xoan; xây dựng chế độ, chính sách liên quan đến bảo tồn và phát huy giá trị của di sản hát Xoan”; dự án “Tuyên truyền, quảng bá DSVHPVT cần bảo vệ khẩn cấp hát Xoan Phú Thọ”

Trong công tác tuyên truyền, quảng bá về hát Xoan thời gian qua chủ yếu tập trung vào việc: Tổ chức các hội thi, hội diễn, liên hoan dân ca Xoan;

Tổ chức giới thiệu hát Xoan qua giao lưu văn hóa quốc tế; Thu thanh, thu hình, xuất bản các CD, DVD

Công tác đăng tải tác phẩm hát Xoan trên các PTTTĐC cũng được nhắc đến Song chưa đề cập tới vấn đề hiệu quả truyền thông về hát Xoan

Đề tài luận văn mà tác giả nghiên cứu đã có luận văn thạc sỹ “Báo chí với việc bảo tồn và phát triển dân ca xoan, ghẹo” của Nguyễn Thị Thu Hà, khoa báo chí, Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn Hà Nội năm 2005 Luận văn đó đã khảo sát hát Xoan, hát Ghẹo trên loại hình báo in từ năm 1990 -

2005 Tuy nhiên luận văn này sẽ có điểm mới ở việc tập trung nghiên cứu vấn

đề nâng cao hiệu quả truyền thông về hát Xoan sau khi hát Xoan được

UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL (từ 24/11/2011) trên báo in và báo mạng điện tử Sau khi hát Xoan được công nhận là DSVHPVTCNL thì cần có

kế hoạch truyền thông mới và hiệu quả Bên cạnh đó, điểm mới của luận văn

là sẽ cố gắng nhìn nhận trên phương diện lý luận và thực tiễn về hiệu quả truyền thông của hát Xoan Từ đó, đưa ra các giải pháp, phương hướng nhằm phát huy tối đa hiệu quả của TTĐC đối với việc phản ánh hát Xoan để hát Xoan xứng tầm với đúng danh vị được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, đưa hát Xoan trở thành loại hình VHPVT được đông đảo công chúng biết tới và yêu thích nó

Vì vậy, tác giả chọn đề tài này vừa kế thừa vừa tham khảo và vận dụng một số kết quả của các tác giả và công trình trước đó, vừa có những điểm mới, mở ra hướng nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hiệu quả truyền thông về hát xoan trên báo in và báo mạng điện tử ở nước ta

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn sẽ khảo sát, nghiên cứu, đánh giá các báo in và báo mạng điện tử: báo Phú Thọ, báo Văn hóa, Vietnamnet, Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh từ 2011 - 2013 Ngoài ra, tác giả cũng so sánh, đối chiếu với một số loại hình báo chí khác để làm nổi bật đặc trưng của báo in và báo mạng điện tử về hoạt động này

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu: Luận văn bước đầu khảo sát, phân tích, đánh

giá thực trạng truyền thông trên báo in và báo mạng điện tử về di sản hát Xoan (những ưu điểm, hạn chế ); đánh giá hiệu quả truyền thông về hát Xoan; từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hơn nữa hiệu quả truyền thông

về hát Xoan để xứng tầm là DSVHPVTCNL

* Để thực hiện mục đích trên, luận văn sẽ tập trung giải quyết 3 nhiệm

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu là:

- Phương pháp sưu tầm: sưu tầm tài liệu, sách, báo…

- Phương pháp điền dã: tìm hiểu tại địa phương có hát Xoan, tìm hiểu qua các nghệ nhân hát Xoan (phỏng vấn sâu, hỏi ý kiến chuyên gia, nghệ nhân)

- Phương pháp phỏng vấn: trao đổi với các nhà nghiên cứu dân gian về hát Xoan và các nhà truyền thông

- Phương pháp so sánh: so sánh cách truyền thông giữa ba thời điểm: trước, trong và sau khi hát Xoan được công nhận là DSVHPVTCNL

- Phương pháp tổng hợp thống kê: các số liệu liên quan

- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số phương pháp như: lôgic lịch

sử, quy nạp và diễn dịch

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Luận văn sẽ góp phần bổ sung và làm phong phú hơn lý luận truyền thông về DSVHPVTCNL trên báo in và báo mạng điện tử hiện nay

Qua đề tài nghiên cứu này, người viết mong muốn các kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giúp cho những người làm truyền thông về hát Xoan nắm

rõ hơn các cách thức truyền thông về hát Xoan Đồng thời, những người làm truyền thông sẽ có cơ sở để thực hiện một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong việc truyền thông về hát Xoan để hát Xoan có vị trí xứng đáng là DSVHPVTCNL được UNESCO công nhận Bên cạnh đó, đề tài cũng muốn thông qua truyền thông về hát Xoan, công chúng đã biết, hiểu và cảm thấy trân trọng, yêu thích hơn với loại hình văn hóa phi vật thể độc đáo này

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm

có 3 chương như sau:

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN

VÀ VAI TRÕ CỦA TRUYỀN THÔNG VỀ HÁT XOAN

CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN TRÊN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN TRÊN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ DI SẢN PHI VẬT THỂ HÁT XOAN VÀ VAI TRÕ CỦA TRUYỀN THÔNG VỀ HÁT XOAN 1.1 Khái quát về di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận và

di sản văn hóa phi vật thể hát Xoan

1.1.1 Định nghĩa về di sản văn hóa phi vật thể

Di sản văn hóa được hiểu là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch

sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể

Theo công ước về bảo vệ DSVHPVT của UNESCO thì “DSVHPVT được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng

và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người mà trong một số trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, DSVHPVT được các cộng đồng

và các nhóm người không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa các cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ một ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người.” [6, tr.90]

Còn định nghĩa về DSVHPVT theo luật di sản văn hóa được thể hiện như

sau: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác.” [5, tr.90]

Như vậy, theo quan điểm của người viết có thể hiểu DSVHPVT là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, DSVHPVT được các cộng đồng và các nhóm người không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa các cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ

1.1.2 Các DSVHPVT được UNESCO công nhận ở Việt Nam

Hiện nay Việt Nam đã có 8 DSVHPVT được UNESCO công nhận Đó

là Nhã nhạc cung đình Huế (2003), Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên (2005), Dân ca Quan họ Bắc Ninh (2009), Ca trù (2009), Hội Gióng

ở đền Phù Đồng và Sóc Sơn (2010), Hát Xoan Phú Thọ (2011), Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (2012), Đờn ca tài tử Nam Bộ (2013)

Vào ngày 24/11/2011, tại Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ

về Bảo tồn DSVHPVT của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia đã công nhận hồ sơ Hát Xoan Phú Thọ là DSVHPVT

Trong số các DSVHPVT được UNESCO công nhận trên thì có Ca trù, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan được xếp vào loại các DSVHPVT cần bảo vệ khẩn cấp

1.2 Khái quát chung về hát Xoan

Hát Xoan là tên gọi khác (nói chệch) của hai từ Hát Xuân hay Ca Xuân;

là lối hát dùng trong nghi lễ, phong tục, lễ hội diễn ra vào mùa xuân Hát Xoan thường được diễn ra ở cửa đình nên còn được gọi là khúc đình môn Có

4 phường Xoan được gọi theo tên làng là các phường Xoan: An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét thuộc thành phố Việt Trì

1.2.1 Nguồn gốc của hát Xoan

Hát Xoan có nguồn gốc từ những tập quán và phong tục dân gian, là một loại hình nghệ thuật dân gian cổ truyền phát triển theo phương thức truyền khẩu, truyền ngôn, truyền nghề có lịch sử lâu đời, có vị trí quan trọng trong đời sống văn hoá, phong tục cộng đồng Nguồn gốc hát Xoan được gắn với những câu chuyện truyền thuyết nhằm giải thích sự ra đời của nó

Ở các địa phương khác nhau, sự ra đời của hát Xoan lại có những truyền thuyết khác nhau

Trong chuyến đi điền dã về làng Kim Đới, truyền thuyết về hát Xoan được người dân kể lại rằng: Hoàng hậu của Vua Hùng trong cơn khó đẻ nghe dân chúng múa hát mà dễ bề sinh nở Vua khen điệu hát múa, sai các Mỵ Nương học để lưu truyền Vì vậy, không ít người cho rằng hát Xoan có từ thời Hùng Vương

Ở làng Phù Đức, xã Kim Đức, thành phố Việt Trì còn lưu truyền thuyết: Vào trưa ngày 13 tháng Chạp, ba anh em Vua Hùng đi qua thôn Phù Đức và An Thái dừng chân nghỉ ngơi Lúc đó có đám trẻ chăn trâu vừa chơi đánh vật, kéo co lại vừa hát những khúc ca rất hay Người anh cả nhà họ Hùng liền bảo hai em dạy các trẻ mục đồng hát một số điệu mà họ mang theo

Về sau, đến ngày mùng 2 và mùng 3 tháng Giêng Âm lịch hàng năm, dân làng Phù Đức mở hội cầu để cầu Đức Thánh Cả (anh Cả Vua Hùng) phù hộ cho “Dân khang, vật thịnh, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt” Trong hội cầu, họ diễn lại cảnh hát xướng để nhớ lại sự tích các Vua Hùng dạy dân múa hát

Ở làng Cao Mại, thị trấn Lâm Thao, huyện Lâm Thao kể lại: Vợ Vua Hùng mang thai tới ngày sinh nở, cứ đau bụng mãi mà không đẻ được Người hầu nữ tâu rằng: Có nàng Quế Hoa hát hay, múa giỏi, nên đón về múa hát để

dễ sinh đẻ Vua Hùng cho mời nàng Quế Hoa đến hát múa bên cạnh vợ Vua

Hùng Quế Hoa trổ tài hát hay, múa dẻo, người mềm như tơ, tay dẻo như bún

Vợ Vua Hùng mải xem nàng Quế Hoa múa hát nên quên đau đã sinh hạ được

ba người con trai khôi ngô Vua Hùng thấy thế truyền cho các mỵ nương học các điệu múa hát ấy để hát trong lễ hội mùa xuân nên được gọi là hát Xuân, sau này kiêng tên húy của con gái Vua Hùng tên là Xuân Nương nên gọi chệch là hát Xoan

Ở làng Hương Nộn, xã Hương Nộn, huyện Tam Nông kể lại rằng: Vào khởi nghĩa đánh giặc Hán những năm đầu Công nguyên, nữ tướng Xuân Nương có lần hành quân qua làng, được nghe hát Xuân, rất thích thú Sau ngày khởi nghĩa thắng lợi, Hai Bà Trưng lên ngôi vua, Nữ tướng Xuân Nương được phong làm Đông Cung công chúa Bà sưu tầm các bài ca Xuân truyền dạy trong quân Ngày nay khi tế Xuân Nương, dân làng Hương Nộn tổ chức hát Xuân nghi lễ Để kiêng kỵ tên húy của bà, nên khúc ca Xuân được gọi chệch đi là khúc ca Xoan

Các truyền thuyết về hát Xoan mang tính huyền thoại và hư cấu huyền bí Song qua đó chúng ta có thể thấy một số thông tin mang tính khoa học có thể xác định được nguồn gốc về sự hình thành và quá trình tồn tại của hát Xoan

Qua truyền thuyết, chúng ta thấy rằng, hát Xoan được ra đời từ rất sớm,

có thể từ thời Hùng Vương dựng nước với hình thức ban đầu sơ khai và được dùng làm nghi thức tín ngưỡng trong lễ hội của làng để cầu Trời đất ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no cho muôn dân

Hát Xoan là sản phẩm tinh thần của nhân dân lao động Nó bắt nguồn

từ cuộc sống lao động của người nông dân và gắn liền với phong tục, tập quán của cư dân trồng lúa nước Hát Xoan thể hiện ước nguyện của người nông dân đối với các bậc thánh, thần ban phát sự may mắn, phong lưu dân chúng Hát

Xoan thể hiện đạo lý Vua - Tôi, nghĩa vợ chồng, đạo làm cha, đạo làm con Hát Xoan còn thể hiện tình cảm, là cầu nối cho sự đoàn kết trong cộng đồng

Hát Xoan là một nghệ thuật được sinh ra từ tín ngưỡng nông nghiệp trồng lúa nước, nó ra đời trên miền đất cội nguồn của dân tộc, do đó nó mang đầy đủ tính chất của nền văn hóa cội nguồn và cổ xưa nhất Mặt khác, hát Xoan mang đậm yếu tố tín ngưỡng, tâm linh được hát tại đình làng là nơi thờ Thành Hoàng để thể hiện ước nguyện linh thiêng

1.2.2 Đặc điểm của hát Xoan

Hát Xoan có những đặc điểm độc đáo như: tổ chức phường Xoan khá chặt chẽ, vai trò của trùm phường Xoan, tục giữ cửa đình, tục kết nghĩa giữa phường Xoan và làng sở tại, không gian diễn xướng ở cửa đình và thời gian diễn xướng vào mùa xuân, cách ăn mặc của đào, kép trong lúc biểu diễn hát Xoan… Điều này tạo nên nét vừa thiêng liêng vừa gần gũi, vừa nhẹ nhàng vừa sâu lắng của hát Xoan Nó cũng khiến cho hát Xoan khác biệt với các loại hình dân ca khác

1.2.2.1 Tục giữ cửa đình và tục kết nghĩa

Hát Xoan còn được gọi là “Khúc đình môn” nghĩa là hát ở cửa đình Mỗi họ Xoan đều có một số cửa đình mà họ giữ lấy cửa: “đình nào họ đấy”, các họ khác không được tự do đến hát nhằm tránh sự tranh chấp giữa các phường Xoan Lệ giữ cửa đình quy ước mỗi phường Xoan chỉ có một số cửa đình chính để hàng năm đến hát thờ Ví dụ phường Kim Đới giữ cửa đình Hữu Bổ, Nha Môn… phường Phù Đức giữ các đình Phù Ninh, Đức Bác …

Lệ giữ cửa đình dẫn tới “tục kết chạ” (kết nghĩa) anh em Phường Xoan

là em, làng sở tại là anh Kết nghĩa của Xoan là kết nghĩa giữa họ với làng,

khác với hát Ghẹo là kết nghĩa giữa hai hay nhiều làng với nhau, cũng khác với Quan họ là kết nghĩa giữa hai Quan họ

Tục kết nghĩa quy định đào, kép phường Xoan không được kết hôn với trai gái của làng kết nghĩa, phản ánh tình cảm trong sáng, lành mạnh giữa đào kép phường Xoan với trai gái làng kết nghĩa

Ở Phú Thọ có 21 làng có tục hát Xoan song chỉ có 4 làng có người đi hát: Kim Đới (Kẻ Đơi), Phù Đức, Thét, An Thái thuộc thành phố Việt Trì Cả

4 phường Xoan này đều khai xuân bằng các bài múa hát ở đình làng mình từ ngày mùng 1 đến ngày mùng 4 tết (âm lịch) Còn từ ngày mùng 5 tết trở đi các phường Xoan phải chia nhau đến hát ở các cửa đình làng bạn Cuộc lưu diễn của phường Xoan tới cửa đình làng bạn diễn ra trong gần 3 tháng

1.2.2.2 Cơ cấu tổ chức và thành viên trong sinh hoạt hát Xoan

Những người tham gia hát Xoan được tổ chức lại thành phường Xoan (hoặc họ Xoan) Phường Xoan có từ 15 đến 20 người, tuổi mười tám đôi mươi, trong đó 4 đến 5 người là nam, còn lại là nữ Nam gọi là kép Nữ gọi là đào Kép có thể đã có vợ nhưng trong phường ít nhất phải có một kép trẻ, tuổi

từ 10-15 Đào đều là các cô gái xinh đẹp hát hay, tuổi từ 15-20 Số lượng đào thường đông hơn kép để đáp ứng các tiết mục hát múa giao duyên với trai làng sở tại

Đứng đầu phường Xoan là người đã đi hát nhiều năm, thuộc nhiều bài hát Xoan, biết chữ Nôm, có uy tín được dân làng bầu làm trùm Trùm tổ chức hướng dẫn cho các đào kép hát, múa; đồng thời quản lý phường Xoan Trùm phường cũng là người đứng ra giao dịch với các làng mà có mời phường Xoan đến hát Trùm phường Xoan còn chỉ đạo nghệ thuật diễn xướng và là một kép thành thạo Trùm là người đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của phường Xoan

Các thành viên trong phường Xoan có vai trò khác nhau trong diễn xướng Kép phường Xoan vừa hát vừa giữ trống phách Kép trẻ nhất đảm nhiệm các tiết mục nghi thức mở đầu (Giáo Trống, Giáo Pháo) Các kép khác giữ nhịp trống, phách, có thể hát dẫn trong một số bài Xoan Còn đào phường Xoan vừa hát vừa múa một số tiết mục và đối đáp giao duyên với trai làng sở tại

1.2.2.3 Giao tiếp ứng xử và địa điểm diễn xướng

Quan hệ giữa phường Xoan với các làng mà phường Xoan đến ca hát là quan hệ anh em Tuy nhiên trong giao tiếp ứng xử hai bên phường Xoan và làng sở tại đều trân trọng, bình đẳng lẫn nhau

Ngoài 4 làng Xoan gốc, ở Phú Thọ còn có 17 làng hát Xoan là: Ở huyện Phù Ninh có làng Tử Đà (xã Tử Đà), làng Phù Ninh (xã Phù Ninh), làng An Đạo (xã An Đạo), làng Tiên Du (xã Tiên Du); huyện Lâm Thao có làng Cao Mại (xã Cao Mại), làng Hữu Bổ (xã Kinh Kệ), làng Thanh Mai (xã Thanh Đình); huyện Lâm Thao có làng Cổ Tích (xã Hy Cương); huyện Đoan Hùng có làng Tây Cốc (xã Tây Cốc); huyện Tam Nông có làng Hương Nộn (xã Hương Nộn); thành phố Việt Trì có khu Cẩm Đội (phường Thụy Vân), phường Nông Trang, phường Dữu Lâu

Địa điểm diễn xướng ở cửa đình, còn hát ở trong đình Đào phường Xoan thường hát Trống Quân với trai làng Đức Bác ở bến Song, tiến tới đầu làng rồi mới vào hát ở cửa đình Một số làng sau khi nghe hát Xoan ở cửa đình thì mời phường Xoan về hát ở nhà, chủ yếu hát ngâm ngợi những bài thơ áng văn

1.2.2.4 Trang phục, đạo cụ, nhạc cụ khi hát

Phường Xoan có cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động khá chặt chẽ Hàng năm phường Xoan thường trích một khoản thu nhập từ đi hát để mua sắm đạo cụ và nhạc cụ

Khi đi hát đào thường mặc váy sồi hay quần láng đen, áo tứ thân, năm thân, (hoặc là bao xanh bao hồng), đầu vấn khăn nhung đen, hay khăn mỏ quạ Kép và những chàng trai làng tham gia hát Xoan mặc quần ống sớ màu trắng, áo the thâm dài tới đầu gối, cổ quàng dải nhiễu điều, đầu đội khăn hay khăn xếp đen Trang phục khi đi hát đẹp, trang trọng không những biểu lòng tôn kính với thần linh mà còn biểu lộ sự tôn trọng của mình đối với dân các làng kết nghĩa Đây cũng là biểu hiện văn hoá ứng xử của phường Xoan

Đạo cụ hành nghề của phường Xoan chỉ có quạt giấy với một quyển sách chép đầy đủ 14 Quả Cách chép bằng chữ Nôm Nhạc cụ của phường Xoan gồm một trống nhỏ bằng gỗ (thường gỗ mít già) hoặc cặp trống bịt bằng

da trâu hoặc da bò và một cặp phách

Tóm lại, hát Xoan có nhiều đặc điểm độc đáo tạo nên khác biệt của hát Xoan so với các loại hình dân ca khác Không gian diễn xướng ở cửa đình tạo sự linh thiêng cho các bài hát Xoan thỉnh mời thánh thần Lệ giữ cửa đình quy định mỗi phường Xoan có một số cửa đình chính để hàng năm đến hát thờ Tục kết nghĩa anh em giữa các phường Xoan với làng sở tại làm cho hát Xoan có tính đoàn kết cộng đồng cao Ở mỗi phường Xoan

có cơ cấu tổ chức chặt chẽ với kép, đào và đứng đầu là trùm Trùm phường Xoan giữ vai trò quan trọng trong tổ chức hoạt động của phường Xoan Đạo

cụ trong hát Xoan khá đơn giản gồm quạt giấy và sách ghi 14 Quả Cách Nhạc cụ có trống và phách Các đặc điểm này làm cho hát Xoan vừa thiêng liêng vừa bình dị, vừa lễ nghi vừa gần gũi Hát Xoan cũng làm nên tình đoàn kết cao giữa phường Xoan và làng sở tại có mời phường Xoan đến hát

1.2.3 Quá trình diễn xướng

1.2.3.1 Chặng nghi lễ

Hát nghi lễ là hát những nghi thức thờ vua và thờ thần tại các không gian thiêng Nội dung chủ yếu của những bài hát ở phần nghi thức là thỉnh

mời, cầu xin các vị thần linh về dự lễ tế, che chở cho dân làng được an khang, mùa màng tươi tốt, thiên hạ thái bình

Phường Xoan khi đi hát ở các làng kết nghĩa, trùm phường cùng chủ

tế làng sở tại phải đứng trước hương án của làng, chắp tay kinh cẩn vái lạy các thần linh Sau đó trùm phường hát thỉnh mời Giáo Trống Lúc đó kép trẻ nhất phường với chiếc trống nhỏ đeo trước bụng vừa múa vừa nhảy dẫn, bốn cô đào ra trước hương án, tay nâng quạt làm điệu bộ dâng hương, bước lên bước xuống, hát bài Thơ Nhang, Đóng Đám… Đào và kép hát xen kẽ, lúc phụ họa lúc đuổi nhau Múa hát rộn ràng, khỏe mạnh gây được không khí tưng bừng cho ngày hội

1.2.3.2 Chặng Quả Cách

Hát Cách hay trình bày các Quả Cách là lối hát các bài bản khá dài như bài văn hay bài diễn ca Nội dung Quả Cách miêu tả cảnh đẹp thiên nhiên với bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông hay mô tả cuộc sống của bốn lớp người trong xã hội lúc bấy giờ: sĩ, nông, công, thương, hoặc kể lại những chuyện xưa

Hát cách gồm 14 bài bản được gọi là Quả Cách được sắp xếp trình diễn như sau: Kiều Giang Cách; Nhàn Ngâm Cách; Tràng Mai Cách; Ngư Tiều Canh Mục Cách; Đối Dẫy Cách; Xuân Thời Cách; Hồi Liên Cách; Hạ Thời Cách; Thu Đông Cách; Đông Thời Cách; Tứ Mùa Cách; Thuyền Chèo Cách;

Tứ Dân Cách; Chơi Dâu Cách Trong một thời gian dài, các phường Xoan thường hát 13 Quả Cách, còn Quả thứ 14 bị thất lạc nay mới tìm lại và được các phường Xoan khôi phục lại

Cấu trúc mỗi Quả Cách gồm có ba phần: giáo cách, đưa cách, kết cách

Về diễn xướng, mỗi Quả Cách có nhiều vẻ nhưng cơ bản là hát ngâm và hát nói Trùm phường Xoan hay một kép ngồi ở giữa khoang đình vừa đánh trống phách vừa hát dẫn Các cô đào đứng sau hát phụ hoạ bằng cách hát lại nguyên một câu hay một đoạn vừa hát, có khi chỉ là những câu đưa hơi

Các Quả Cách là những áng văn chữ Nôm được cấy ghép vào hát Xoan

do một số các nhà Nho viết ra, mang những yếu tố của văn chương bác học Ngày nay các đình làng như Cao Mại, Hữu Bổ, Hương Nộn… tổ chức mời các phường Xoan đến hát thi các Quả Cách có trao giải dựa trên văn tự chữ Nôm

1.2.3.3 Chặng hát hội

Hát hội là chặng sôi nổi nhất để kết thúc một cuộc Hát Xoan Hát hội gồm nhiều bài được kết nối với nhau theo hình thức tổ khúc hay liên khúc vừa hát, múa, vừa diễn trò

Điệu Bỏ Bộ gồm tập hợp các bài trống quân, hát ru, hát ví được xây dựng thành những làn điệu độc lập Đào múa làm điệu bộ theo nội dung lời hát Ở điệu Bỏ Bộ diễn tả mọi sinh hoạt trong đời sống

Điệu Bợm Gái được sắp xếp theo đội hình 4 đào vừa múa vừa hát theo nhịp trống Bợm Gái hát theo lối tự do nhưng lời nặng về hát chúc tụng Đi theo một chủ đề âm nhạc nhưng mỗi đoạn trong bài lại tương đối độc lập với nhau

Điệu Xin Hoa - Đố Chữ mang tính chất trữ tình giao duyên nam nữ Nội dung điệu hát vừa mang tính chất đố những điều gần gũi trong cuộc sống Lúc đầu nội dung điệu này chỉ có Xin Hoa, sau được phát triển thêm phần Đố Chữ

Điệu Cài Huê được sắp xếp theo hình cánh hoa với 12 đào Xoan và 4 trai làng (hoặc kép của phường) đan kết với nhau thành 4 cánh hoa, gái ở ngoài, trai ở trong Với đội hình 9 đào và 4 trai làng thì tạo thành 3 cánh hoa Trai gái vừa múa uốn lượn vừa hát giao duyên tình tứ

Điệu Dã Cá là tiết mục độc đáo được trình diễn như một hoạt cảnh Cách biểu diễn có sự linh hoạt cao, các cô đào hoặc trai làng sở tại được đóng vai cá bị vây bắt dâng lên bàn thờ tế thần Tiết mục Dã Cá rất sôi nổi là màn kết thúc cuộc hát Xoan trong không khí tưng bừng của lễ hội

Qua quá trình diễn xướng dễ nhìn thấy điểm độc đáo của hát Xoan so với Quan họ Âm nhạc trong hát Xoan không phức tạp, có số lượng âm ít, âm vực hẹp, giai điệu đơn giản, sử dụng ít nốt luyến láy, dễ hát Ở chặng nghi thức của hát Xoan, hầu hết các bài bản đều là thang 3, 4 âm, đây có thể coi là dạng những bài bản âm nhạc cổ nhất khác với Quan họ có đầy đủ 5 âm Các quãng trong giai điệu hát nói của hát Xoan không vượt quá quãng 8, thường là

từ quãng 2 đến quãng 5 Nếu như giai điệu Quan họ được xen kẽ rất nhiều nốt xung quanh một nốt chính, thì hát Xoan tiếng nào ra tiếng ấy Từng từ, từng chữ trong lời ca thường chỉ ứng với một đến hai, ba nốt nhạc Khi hát thì kép hát một quãng và đào hát một quãng cách nhau một khoảng cách Đồng thời hát Xoan là hát múa nên đòi hỏi phải có nhịp điệu và tiết tấu rõ ràng

1.1.4 Các biến thể của hát Xoan hiện nay

Sau khi được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, bên cạnh biểu diễn Xoan gốc thì đã có biến thể “Xoan mới” với lời hát và điệu bộ được cải biên

Lối trình diễn “Xoan mới” được các diễn viên nhà hát chèo của tỉnh Phú Thọ biểu diễn trong một chương trình truyền hình quảng bá về hát Xoan

“Xoan mới” có phần ghép nhạc hiện đại, trang phục năm thân kín đáo của Xoan được thay bằng áo tứ thân kiểu chèo, có cầm quạt để biểu diễn, tay múa theo kiểu chèo ngửa lên rất khác với Xoan cổ, cái liếc mắt cũng theo phong cách biểu diễn chèo, lời lẽ pha giữa xoan, hát trống quân, chèo Nó chỉ khác chèo ở một điểm là lời Xoan cổ bị bóp méo nhiều, kéo giãn ra và ghép nhạc mới vào “Xoan mới” có vẻ rộn ràng hơn, nhưng sai lệch đi so với Xoan cổ

Sự biểu diễn loại hình Xoan mới này vấp phải ý kiến phản đối rất nhiều của các nhà chuyên môn, nhà nghiên cứu VHDG, nghệ nhân hát Xoan và công chúng yêu hát Xoan Bởi loại hình “Xoan mới” này đã làm mất đi tính

cổ xưa và bị pha tạp với các loại hình nghệ thuật khác

Việc quảng bá “Xoan mới” chứ không phải là Xoan cổ trên PTTTĐC gây ra hệ quả là công chúng sẽ không biết tới loại hình dân ca Xoan cổ đã được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL Vì vậy, vấn đề quảng bá di sản hát Xoan thế nào cho đúng và đạt được hiệu quả truyền thông cao đang được đặt ra bức thiết

1.3 Vai trò của truyền thông về hát Xoan

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa Trong suốt thời gian hát Xoan được khôi phục và lập hồ sơ, trình

UNESCO cho đến lúc chính thức được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, báo chí đã luôn đồng hành tuyên truyền cổ vũ để nhân dân

cả nước và toàn thế giới biết đến các giá trị của hát Xoan Báo chí đã đăng tải

về hát Xoan với mật độ dầy đặc và sôi động khiến cho khán thính giả và

người dân phải đặc biệt quan tâm đến vấn đề này Báo chí góp phần tác động

có hiệu quả vào số lượng lớn công chúng khiến họ dần có cảm tình và tham gia vào quá trình bảo tồn, phát huy di sản hát Xoan “Điều cốt yếu nhất trong việc truyền dạy cũng như giáo dục, phổ biến Hát Xoan cho thế hệ trẻ là phải tạo nên một tình yêu tự nguyện dành cho di sản Chỉ có tình yêu một cách tự nguyện,

tự nhiên của thế hệ trẻ mới giúp cho di sản có sức sống bền vững.” [5, tr 89]

Thông tin được đăng tải trên các PTTTĐC có tính mới mẻ, nhanh chóng, chính xác và hấp dẫn với công chúng Thông tin được đăng tải trên TTĐC có độ xác thực cao Do đó, đây là kênh thông tin chính thống để đăng tải các thông tin đúng đắn về di sản đến với công chúng Qua đó, công chúng

có niềm tin vào sự đúng đắn của thông tin và dẫn tới có sự thay đổi thái độ, hành vi, hành động trong việc chung tay bảo tồn di sản.

Bằng những thế mạnh của mình, mỗi loại hình báo chí có những đóng góp trên những khía cạnh, bình diện khác nhau Báo điện tử thông tin nhanh nhậy các tin tức Báo in đăng tải nhiều bài viết sâu sắc, ý kiến đánh giá của

các chuyên gia, miêu tả bằng những câu chuyện thú vị, hấp dẫn; những lời bình luận sắc xảo góp phần làm cho người ta hiểu và yêu quý hát Xoan Cùng

là loại hình báo in nhưng các báo có những góc độ tiếp cận và hình thức thể hiện khác nhau đem đến cho độc giả cái nhìn phong phú

Vai trò của TTĐC trong việc bảo tồn văn hóa đã được khẳng định:

“báo chí có nhiệm vụ và vai trò to lớn trong việc nâng cao nhận thức, thẩm

mỹ, giáo dục và giải trí đối với nhân dân; một mặt tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, mặt khác giữ gìn và phát huy bản sắc, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc… định hướng công chúng đến với CHÂN – THIỆN – MỸ” [27, tr 87]

1.3.1 Vai trò của truyền thông cấp Trung ương

Các phương tiện báo chí truyền thông ở Trung ương đã góp phần to lớn trong việc quảng bá về hát Xoan Nhiều cơ quan báo chí như: TTXVN, Đài truyền hình Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, báo Văn hóa… đã phản ánh góc nhìn đa dạng, có chiều sâu về hát Xoan Đây là các kênh thông tin có chất lượng, độ tin cậy cao, diện phủ sóng lớn, số lượng công chúng đông đảo

Các báo chủ yếu đăng các tin, bài liên quan đến việc hát Xoan được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, một số bài báo giới thiệu chung về

di sản, chân dung nghệ nhân, vấn đề bảo tồn hát Xoan… Hầu hết các bài báo phản ánh về hát Xoan mang tinh thần cổ vũ và xây dựng, tạo ra sự đồng thuận cao trong việc tuyên truyền, quảng bá về nét đẹp của di sản và kêu gọi mọi người cùng chung tay bảo tồn hát Xoan

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí ở Trung ương còn đề cập đến biến thể của hát Xoan, nguy cơ mai một, thất truyền, thực trạng trong vấn đề bảo tồn của địa phương… Qua đó, công chúng có cái nhìn toàn diện, đa dạng và

sâu sắc hơn về vấn đề bảo tồn và phát triển hát Xoan Đồng thời nó giúp cho các nhà quản lý có sự điều chỉnh trong công tác bảo tồn hát Xoan cho phù hợp

Sự quan tâm đăng tải của báo chí truyền thông cấp Trung ương đã khiến cho hát Xoan được đông đảo công chúng ở khắp các vùng miền, dân tộc

đã được tiếp cận với thông tin chính thống về di sản hát Xoan một cách nhanh chóng, kịp thời, tin cậy, xác thực Qua đó, mọi người hiểu, yêu thích loại hình dân ca này và cùng góp phần vào quá trình bảo tồn và phát triển hát Xoan

1.3.2 Vai trò của truyền thông địa phương

Truyền thông ở tỉnh Phú Thọ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn hát Xoan Hát Xoan được phản ánh trên nhiều loại hình báo chí của tỉnh Phú Thọ như: Đài PT-TH Phú Thọ, báo Phú Thọ, Cổng giao tiếp điện tử tỉnh Phú Thọ, tạp chí Văn nghệ Đất Tổ, tạp san Văn hóa…

Hát Xoan được phản ánh với những thông tin mới mẻ, ý nghĩa một cách nhanh chóng, tin cậy đến với công chúng Báo Phú Thọ điện tử, Cổng giao tiếp điện tử đã xây dựng chuyên trang tuyên truyền, giới thiệu về hát Xoan Ở các chuyên trang này tập hợp rất nhiều các tin, bài phản ánh các thông tin đa dạng, phong phú, sâu sắc về hát Xoan Đài PT-TH Phú Thọ xây

dựng và phát sóng chương trình “Dạy hát Xoan trên truyền hình” nhằm giúp mở

rộng đông đảo số lượng công chúng có thể học hát Xoan một cách thuận tiện

Báo chí ở tỉnh Phú Thọ có thuận lợi khi phản ánh về hát Xoan là được tiếp xúc thường xuyên, hiểu biết sâu rộng về các địa điểm, nghệ nhân, phong trào hát Xoan, tình hình mới trong hoạt động bảo tồn hát Xoan… Do vậy, báo chí ở tỉnh Phú Thọ phản ánh thông tin mới mẻ, nhanh chóng và tin cậy đến với công chúng Đây cũng là kênh thông tin quan trọng để các lãnh đạo địa phương nắm được tình hình để chỉ đạo kịp thời với công tác bảo tồn và phát huy di sản hát Xoan

Tuy nhiên, với tính định hướng cao, báo chí ở tỉnh Phú Thọ còn chưa phản ánh được toàn cảnh về hát Xoan, vấn đề biến thể trong bảo tồn hát Xoan

và những tồn tại trong bảo tồn hát Xoan hiện nay

1.3.3 Vài nét về báo Văn hóa, Phú Thọ, vietnamnet.vn, tuoitre.vn

Luận văn đã tập trung khảo sát các bài báo phản ánh về hát Xoan được đăng tải trên báo in và báo điện tử là báo Văn hóa, Phú Thọ, vietnamnet.vn, tuoitre.vn trong thời gian 2010-2012 Đây là các báo có uy tín, thông tin phong phú, có lượng công chúng đông đảo và đã quan tâm phản nhiều nhiều thông tin về hát Xoan Phú Thọ

1.3.3.1 Báo Văn hóa

Báo Văn hóa được thành lập từ tháng 2/1957, là cơ quan ngôn luận của

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với tên gọi ban đầu là Tập san Văn hóa Nghệ thuật

Mỗi một giai đoạn lịch sử, tùy theo nhiệm vụ mà tờ báo có nhiều tên gọi khác nhau: Tập san Văn hóa (1957), Báo Văn hóa (1962), Báo Văn hóa Nghệ thuật (1985) Từ năm 1991 đến nay là Báo Văn hóa Đến nay, báo xuất bản 4 kỳ/tuần, gồm 3 số thường và 1 số phụ trương là Tạp chí Thế giới Văn hóa; với số lượng xuất bản trên 150.000 bản/tuần Cuối năm

2006, Báo Văn hóa đã cho ra mắt Văn hóa điện tử với lượng truy cập ngày một gia tăng

Đặc biệt, từ năm 1996 đến nay, Báo Văn hóa được Chính phủ và Ủy ban Dân tộc chọn vào chương trình mục tiêu quốc gia nâng cao dân trí cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi, vùng đặc biệt khó khăn

Trong suốt quá trình hoạt động, Báo Văn hóa luôn giương cao ngọn cờ bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc; đấu tranh không khoan nhượng với những quan điểm lệch lạc, sai trái về các chủ trương của Đảng, Nhà nước; các chủ trương về bảo vệ và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc Bên cạnh đó, báo đã phát hiện những vụ việc,

những bất cập, những biểu hiện tiêu cực hay những thông tin chưa chính xác; thể hiện tinh thần đấu tranh, phản biện một cách trung thực, thẳng thắn trên tinh thần xây dựng

1.3.3.2 Báo Phú Thọ

Ngày 1/5/1962, Báo Phú Thọ ra đời, là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Phú Thọ Tới ngày 1/3/1968, Báo Vĩnh Phú -

tờ báo của Đảng bộ Vĩnh Phú đã ra số đầu

Đến nay, để đáp nhu cầu thông tin trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, Báo Phú Thọ đã tăng lên 6 kỳ/tuần, từ thứ hai đến thứ bảy hàng tuần Báo Phú Thọ còn xuất bản thêm nhiều ấn phẩm đáp ứng nhu cầu thông tin, tuyên truyền như: Phú Thọ điện tử, Phú Thọ miền núi để phục vụ tốt hơn nhu cầu của độc giả trong tỉnh

Năm 2007, báo Phú Thọ thực hiện hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001-2000 và phiên bản mới ISO 9001-2008 Hiện nay, Báo Phú Thọ có số lượng phát hành trên 7.000 tờ/kỳ; báo Cuối tuần gần 6.000 tờ/kỳ; Báo Điện tử cập nhật các ngày trong tuần; ấn phẩm Phú Thọ miền núi số lượng phát hành

trên 4.000 tờ/kỳ

Báo Phú Thọ đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, thông tin kịp thời, chính xác các sự kiện thời sự chính trị, kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng trên địa bàn tới với công chúng một cách nhanh chóng, chính xác, tin cậy

1.3.3.3 Vietnamnet.vn

Báo Vietnamnet ra đời ngày 19/12/1997, là tờ báo trực thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông Từ một trang mạng trong một doanh nghiệp ra đời gắn với việc Internet bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam, Vietnamnet đã xây dựng được thương hiệu mạnh trong nước và quốc tế

Trong những năm qua, báo Vietnamnet đã bám sát thực tiễn phát triển của đất nước, có nhiều bài viết sắc sảo về thực trạng tình hình kinh tế-xã hội, những giải pháp của Chính phủ trong việc khắc phục khó khăn, đưa đất nước phát triển, góp phần, nâng cao dân trí, phục vụ đời sống tinh thần nhân dân Đồng thời, báo là một kênh thông tin quan trọng cung cấp thông tin trung thực về các hoạt động quản lý nhà nước của Bộ thông tin và Truyền thông Bạn đọc, dư luận đặc biệt quan tâm đến những phản biện xã hội trên nhiều lĩnh vực mà báo đề cập

Báo Vietnamnet đang không ngừng cải tiến chất lượng nội dung và hình thức Ngoài báo điện tử, Vietnamnet còn có nhiều sản phẩm như Tạp chí Echip; Tuần tin eChip Mobile, VietnamNet TV, dịch vụ GTGT trên mạng di động

Trong suốt quá trình thành lập, báo Vietnamnet đã giành được nhiều giải thưởng như Giải Nhất về lĩnh vực Ứng dụng CNTT trong truyền thông và giải trí (năm 2002), Giải thưởng “Sao vàng Đất Việt” (2003), nhiều năm nhận Cờ thi đua của Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam, Cờ thi đua của Bộ Bưu chính - Viễn thông, bằng khen của Thủ tướng Chính phủ (2006-2007)

cập/ngày Ngày 20 tháng 3 năm 2010 đổi tên miền thành tuoitre.vn và thay giao diện mới

Tuoitre.vn đã thông tin mọi mặt trong đời sống chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh quốc phòng của đất nước và thế giới, đặc biệt báo phản ánh các hoạt động sôi nổi của tầng lớp thanh niên, đoàn viên trong cả nước Hiện nay, báo Tuoitre.vn có thể được coi là có tầm vóc và chính kiến

Tóm lại, trên loại hình báo in và báo mạng được khảo sát là báo Văn hóa, báo Phú Thọ, Vietnamnet.vn và Tuoitre.vn đã góp phần quan trọng trong việc phản ánh các thông tin trên mọi lĩnh vực của đời sống con người trong nước và trên thế giới Các báo này đang ngày càng phát triển lớn mạnh và là kênh thông tin phản ánh đa dạng trên mọi lĩnh vực trong nước

và thế giới Các báo có vai trò chính trị - xã hội khá quan trọng và có vị thế ngày càng tăng lên Đây cũng là những tờ báo tiêu biểu có đăng tải số lượng nhiều các bài báo viết về các sự kiện quan trọng diễn ra trong đề tài

về di sản hát Xoan

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã đưa ra được định nghĩa về loại hình DSPVT nói chung và khái quát các DSPVTCNL ở Việt Nam được UNESCO công nhận Trong đó vào ngày 24/11/2011, tại Bali – Indonexia, di sản hát Xoan đã được UNESCO công nhận là DSPVTCNL Đồng thời đây cũng là một trong 3 DSPVTCNL cần được bảo vệ khẩn cấp Đây là cơ sở lý luận quan trọng làm tiền đề cho việc nghiên cứu về hiệu quả truyền thông về di sản hát Xoan

Tìm hiểu về nguồn gốc mang tính truyền thuyết của di sản hát Xoan chủ yếu gắn liền từ thời Hùng Vương với hình thức ban đầu sơ khai dùng làm nghi thức tín ngưỡng trong lễ hội Đồng thời đề cập tới các đặc điểm tạo nên tính đặc sắc của di sản hát Xoan như: Lệ giữ cửa đình của phường Xoan; tục

kết nghĩa giữa phường Xoan và làng sở tại; cơ cấu tổ chức của phường Xoan

có trùm, kép và đào; địa điểm diễn xướng ở cửa đình tạo nên sự linh thiêng cho hát Xoan; nhạc cụ trong hát Xoan khá đơn giản với quạt, trống và phách Các đặc điểm này tạo nên sự độc đáo và khác biệt của di sản hát Xoan Nội dung của hát Xoan cũng được đề cập qua quá trình diễn xướng với 3 chặng Chặng nghi thức hát thờ thần linh và vua Hùng ở trong cửa đình Chặng Quả Cách có 14 bài hát Xoan tập trung vào phản ánh đời sống của con người lúc bấy giờ Chặng hát hội sôi nổi nhất với những bài hát Xoan được biểu diễn ngoài sân đình

Chương cũng đề cập đến vai trò của truyền thông ở cấp Trung ương và địa phương đối với việc bảo tồn và phát triển di sản hát Xoan Đồng thời có

sự giới thiệu các báo có khảo sát các bài báo phản ánh về di sản hát Xoan như: Văn hóa, Phú Thọ, Vietnamnet.vn, Tuoitre.vn nhằm có cái nhìn chung nhất về các báo này

Đây là những tiền đề lý luận quan trọng để nghiên cứu về hiệu quả truyền thông trên báo in và báo mạng điện tử ở chương tiếp theo

CHƯƠNG 2 HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ HÁT XOAN TRÊN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

2.1 Vấn đề bảo tồn và phát huy hát Xoan trên báo chí

Dân ca Việt Nam là một bộ phận của văn hóa Việt Nam và là loại hình DSVHPVTCNL Hát Xoan là loại hình dân ca của tỉnh Phú Thọ với những đặc trưng độc đáo Báo chí là kênh thông tin quan trọng trong việc giữ gìn, phát huy di sản hát Xoan trước nguy cơ mai một, thất truyền

Vấn đề bảo tồn và phát huy hát Xoan trên báo chí có cơ sở pháp lý rõ ràng Đó là: Công ước về bảo vệ di sản VHPVT của UNESCO năm 2003; Luật Di sản văn hoá ngày 29 tháng 6 năm 2001 và Luật sửa đổi, bổ sung một

số điều của Luật Di sản văn hóa ngày 18 tháng 6 năm 2009; Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 06 tháng 5 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020; Chương trình hành động quốc gia về bảo vệ và phát huy giá trị di sản VHPVT cần bảo vệ khẩn cấp - Hát Xoan Phú Thọ (Giai đoạn 2012-2015); Văn bản số 353/VPCP-KGVX ngày 11/01/2013 của Văn phòng Chính phủ về ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân xây dựng Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị Di sản VHPVT cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại - Hát Xoan Phú Thọ; Đề án bảo tồn và phát huy giá trị hát Xoan - DSVHPVTCNL giai đoạn 2013 - 2015

do Sở Văn hóa - thể thao và du lịch tỉnh Phú Thọ xây dựng

Tại điều 11, luật di sản văn hóa có quy định về việc bảo tồn và phát huy

di sản văn hóa dân tộc: “Các cơ quan văn hóa, thông tin đại chúng có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến rộng rãi ở trong nước và nước ngoài các giá trị

di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ và phát huy di sản văn hóa trong nhân dân.” [5, tr 90]

UBND tỉnh Phú Thọ cũng đã đưa ra Quyết định Về việc phê duyệt Chiến lược phát triển Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đến năm 2020 Trong nội

dung về Chương trình khoa học và xã hội và nhân văn có nêu: “Điều tra, nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy chọn lọc các giá trị lịch sử, giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của các loại hình VHDG truyền thống, nghệ thuật cổ truyền của vùng đất Tổ, hát Xoan, tín ngưỡng thờ Hùng Vương, các giá trị văn hóa thời đại Hùng Vương, nghề thủ công truyền thống; nghiên cứu kết hợp hài hòa việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa với các hoạt động nhằm phát triển kinh tế, phục vụ phát triển du lịch, dịch vụ bền vững, hướng vào việc xây dựng nền văn hóa và con người đất Tổ phát triển toàn diện trong giai đoạn mới.”

Báo chí cũng đã có những đóng góp nhất định trong việc phản ánh, bảo tồn và phát huy di sản hát Xoan Hát xoan đã được đề cập trên báo chí từ những năm 1972, 1974 với những bài viết đăng trên tạp chí “Văn hóa nghệ thuật”, tạp chí “Dân tộc học” Trong phạm vi luận văn này, chúng tôi chỉ nghiên cứu những bài viết trong 3 năm từ năm 2011 – 2013 Đây là khoảng thời gian trước, trong và sau khi hát Xoan được công nhận là DSVHPVTCNL Trong 3 năm khảo sát trên 2 tờ báo in và 2 trang báo mạng điện tử, chúng tôi nhận thấy số lượng bài viết chưa nhiều và chưa đồng đều ở các báo trên Năm 2010, trên 4 báo khảo sát có 18 tin, bài, trong đó báo văn hóa có 2 tin, bài; báo Phú Thọ có 13 tin, bài; Vietnamnet.vn có 2 bài; Tuoitre.vn có 1 bài Năm 2011, có 31 tin, bài, trong đó báo văn hóa có 4 tin, bài; báo Phú Thọ có 20 tin, bài; Vietnamnet.vn có 2 tin, bài; Tuoitre.vn có 5 tin, bài Năm 2012, có tổng 44 tin, bài, trong đó báo Văn hóa có 6 tin, bài; báo Phú Thọ có 32 tin, bài; Vietnamnet.vn có 3 tin, bài; Tuoitre.vn có 3 tin, bài Như vậy, về tổng số lượng các tin, bài đăng trên các báo tăng theo mỗi năm

(nhất là báo Phú Thọ và báo Văn hóa) Tuy nhiên, số lượng các tin, bài trên mỗi báo tăng không đều nhau giữa các năm và giữa các báo

Tin Bài Tin Bài Tin Bài Tin Bài

ra những đề xuất, giải pháp cho việc bảo tồn dân ca này Trong số các bài báo chúng tôi đã khảo sát được, cũng có một số bài nghiên cứu của các nhà nghiên cứu VHDG Tuy nhiên số lượng các bài nghiên cứu không nhiều Đặc biệt, trong số các bài viết, chưa thấy có sự phản hồi của độc giả, chưa có sự nghiên cứu về công chúng báo chí

2.2 Nội dung, hình thức truyền thông hát Xoan trên báo in và báo mạng diện tử

2.2.1 Nội dung phản ánh về hát Xoan trên báo chí

2.2.1.1 Thông điệp hát Xoan

Qua 3 thời điểm khảo sát là trước, trong và sau khi hát Xoan được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, chúng tôi nhận thấy các thông điệp gắn với các nhóm chủ đề được báo chí truyền tải

qua hát Xoan tiêu biểu gồm: CLB hát Xoan, chân dung nghệ nhân, hồ sơ hát Xoan, vinh danh hát Xoan và bảo tồn hát Xoan

Báo chí đã chuyển tải thành công thông điệp có nhiều CLB hát Xoan ở Phú Thọ cho thấy sự sôi nổi trong phong trào hát Xoan Một loạt các CLB hát Xoan được báo chí liệt kê ở thời điểm trước khi hát Xoan được UNESCO

DSVHPVTCNL cho thấy sự lớn mạnh của hát Xoan trong cộng đồng “Các CLB Hát Xoan và dân ca Phú Thọ được công nhận đợt này gồm: CLB của Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Việt Trì, CLB phường Gia Cẩm, phường Nông Trang (thành phố Việt Trì), CLB xã Tây Cốc (Đoan Hùng),…”

(Vĩnh Hà, Công nhận 10 CLB “Hát Xoan và dân ca Phú Thọ”, Phú Thọ,

số 2596, ngày 21/9/2010) Sau khi hát Xoan được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, báo chí đẩy mạnh phản ánh việc mở câu lạc bộ, lớp học hát Xoan ở nhiều đơn vị như: Trường đại học Hùng Vương, UBND huyện Thanh Thủy, huyện Thanh Ba, Yên Lập Điều này góp phần quan trọng vào việc giữ gìn, bảo tồn hát Xoan, đưa hát Xoan đi sâu vào cộng đồng Đồng thời cung cấp cho công chúng các thông tin về tình hình hát Xoan sôi nổi ở các đơn vị, qua đó kích thích lòng yêu mến và mong muốn học hát Xoan của công chúng

Cùng với đó, báo chí còn tập trung chuyển tải thông điệp sự say mê hát Xoan của các nghệ nhân Đó sự cảm động của nghệ nhân Nguyễn Xuân Ngũ khi nghe tin hát Xoan trở thành di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

“Hôm trước xem tivi biết hát Xoan Phú Thọ chính thức được UNESCO thông qua quyết định công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp

của nhân loại, tôi mừng đến ứa nước mắt” (Hà Phương, Niềm vui ông trùm

làng Xoan, Phú Thọ, số 6784, ngày 3/12/2011) Đó là sự nhiệt huyết muốn

bảo tồn hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch “Sau nhiều đêm trăn trở khi mong muốn những điệu hát xoan không bị thất truyền, bà quyết định mở lớp dạy hát xoan miễn phí cho các thanh, thiếu niên trong vùng.” (Thương

Huyền, Bà giáo “nghiệp dư” mở lớp Xoan miễn phí, Phú Thọ, số 2681,

ngày 18/1/2011) Đó còn là xúc động trước tấm lòng yêu Xoan của nghệ nhân

Lê Thị Đá hơn 100 tuổi “Gần trưa, khi nắng ngả lên gốc cây ổi đầu hè, bà

Đá cất lời hát, dù không còn tròn, chắc và mượt mà như thuở còn con gái, nhưng vẫn nồng nàn, vẫn mềm ấm ngân nga vọng cả quê đồi, điệu Giáo trống

như níu chân khách lạ:” (Quốc Hội, Những người giữ “hồn” Xoan cổ, Phú

Thọ, số 2875, ngày 19/10/2011) Sự yêu nghề của các nghệ nhân là phần quan

trọng thu hút công chúng quan tâm tới loại hình dân ca này Bởi dân ca phải độc đáo, có giá trị mới khiến cho những nghệ nhân tâm huyết với nghề bao năm như thế Đó cũng là sự ca ngợi sự say mê với nghề của các nghệ nhân hát Xoan

Thông điệp về sự chuẩn bị công phu hồ sơ hát Xoan cũng được báo chí tập trung phản ánh cho thấy sự đầu tư kỹ lưỡng của nhà chức trách trong việc khẳng định giá trị quý báu của hát Xoan Nhà chức trách đã tổ chức Hội thảo

khoa học quốc tế về hát Xoan đã thu hút “12 nhà khoa học quốc tế là các giáo sư, tiến sĩ đến từ Pháp, đảo Síp, Đức, Áo, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Singgapo, Lào, Hàn Quốc, Trung Quốc và hơn 40 nhà khoa học ở các cơ quan Trung ương, địa phương với 32 tham luận chính tham gia

chương trình hội thảo.” (Nguyễn Siển, Hội thảo khoa học quốc tế “hát

Xoan Phú Thọ”, Phú Thọ, số 2422, ngày 18/1/2010) Các nhà khoa học

quốc tế đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng cho việc chuẩn bị xây dựng hồ

sơ về hát Xoan Cùng với đó, hát Xoan còn được biểu diễn thực tế để vận

động hành lang các nhà khoa học quốc tế ủng hộ hát Xoan “Mọi người cuốn theo lời ca, điệu múa, tiếng trống, nhịp phách Hai tay bà Yves (Pháp) cũng làm động tác múa theo các đào Ngài Gisa Jahnichen (Đức) thì dí mãi cái máy quay vào gương mặt của cô đào trẻ nhất phường để ghi hình Tiến sĩ Sheen Dea Cheol (Hàn Quốc) thì bấm máy ảnh lia lịa Mấy vị tây khác cũng

bỏ cả chỗ ngồi bám theo các đào để ghi hình, chụp ảnh.” (Xuân Thu, Ấn

tượng về một đêm Xoan đất Tổ, Phú Thọ, số 2424, ngày 20/1/2010) Sự

tham gia nhiệt tình của các nhà khoa học vào chương trình biểu diễn hát Xoan cho thấy sức hút to lớn của loại hình dân ca này

Sau khi được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL thì báo chí tập trung truyền tải thông điệp về vinh danh hát Xoan Đây là sự ghi nhận giá trị VHPVT trường tồn của hát Xoan đã được tôn vinh Đồng thời còn là sự tự hào của người dân đất Tổ nói riêng, nhân dân Việt Nam nói chung với loại

hình dân ca cổ truyền của dân tộc “Hát Xoan được vinh danh di sản văn hóa thế giới là niềm vinh dự, tự hào không chỉ của riêng Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ, mà là niềm vinh dự to lớn của toàn thể nhân

dân Việt Nam, là niềm vui, hạnh phúc của cả nhân loại.” (PV, Hát Xoan

Phú Thọ được quyết định công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, Phú Thọ, số 2902, ngày 25/11/2011)

Đồng thời thông điệp về bảo tồn hát Xoan cũng được báo chí tập trung phản ánh Sau khi được UNESCO công nhận là DSVHPVTCNL, hát Xoan đã

bị cải biên “Coi đó là một cách thử nghiệm để quảng bá rộng rãi đến công chúng, nhưng việc tạo ra một loại hình “xoan mới” (với lời hát, điệu bộ được cải biên) để quảng bá hát Xoan đang vấp phải sự phản đối gay gắt

của các nhà nghiên cứu lẫn nghệ nhân hát Xoan.” (Hà Hương, Cải biên di

sản để…bảo vệ khẩn cấp, Tuoitre.vn,

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/478582/Cai-bien-di-san-de-bao-ve-khan-cap.html) Điều này nêu ra tồn tại trong việc bảo tồn di sản Vấn đề bảo vệ nguyên trạng hay cải biên cần được nghiên cứu đúng đắn

Tóm lại, các thông điệp mà báo chí đưa ra có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định giá trị của hát Xoan Hiệu quả truyền thông đạt được qua các thông điệp này là khiến công chúng có thêm sự hiểu biết và yêu thích loại

hình dân ca này Bên cạnh đó, các thông điệp cũng đem đến cho người đọc sự

tự hào và trách nhiệm đối với việc gìn giữ, bảo tồn di sản hát Xoan

2.2.1.2 Báo chí phản ánh thuận lợi trong bảo tồn hát Xoan

Báo chí đã phản ánh những thuận lợi trong công tác bảo tồn hát Xoan là

việc hát Xoan vẫn thu hút người nghe Tác giả Hà Hương viết: “Rất may cho hát Xoan hơn nhiều di sản khác là có người nghe Hàng nghìn người dân ở bốn làng xoan đều yêu hát, truyền dạy cho nhau và bảo tồn hát Xoan.” (Hà

Hương, Hát Xoan Phú Thọ trở thành di sản thế giới, Tuoitre.vn,

thanh%C2%A0di-san-the-gioi.html) Đây là tiền đề quan trọng để lưu giữ hát Xoan được trong đời sống cộng đồng

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/Am-nhac/466613/Hat-xoan-Phu-Tho-tro-Hát Xoan được gìn giữ bởi các nghệ nhân tâm huyết với di sản Tác giả Thương Huyền đã có bài phản ánh về nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch mở lớp dạy Xoan miễn phí cho học trò ở vùng quê Kim Đức Sự khuyến khích học hát Xoan của nghệ nhân Lịch giúp cho các học trò nhỏ thêm yêu và biểu diễn

được loại hình dân ca này “Đến với lớp học, học sinh không phải đóng góp bất kỳ khoản học phí nào, thậm chí còn được hỗ trợ các đồ dùng học tập, còn khi học hành ngoan ngoãn, tiến bộ các em sẽ được nhận phần thưởng từ

người dạy.” (Thương Huyền, Bà giáo “nghiệp dư” mở lớp Xoan miễn phí,

đời…” (Quốc Hội, Những người giữ “hồn” Xoan cổ, Phú Thọ, số 2875,

ngày 19/10/2011) Nhờ đó, hát Xoan có cơ sở để bảo tồn cho muôn đời sau

Tóm lại, báo chí đã phản ánh các thuận lợi trong bảo tồn di sản hát Xoan là loại hình dân ca này vẫn có được lượng người nghe, các nghệ nhân vẫn tâm huyết bảo tồn di sản và hát Xoan vẫn được truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác Sự phản ánh này đã mang lại hiệu quả truyền thông là độc giả hiểu được các thuận lợi trong giữ gìn hát Xoan Từ đó củng cố thêm niềm tin của độc giả về việc bảo tồn và phát huy hát Xoan

2.2.1.3 Báo chí phản ánh khó khăn trong bảo tồn hát Xoan

Việc bảo tồn hát Xoan không tạo được hiệu quả cao khi hát Xoan thiếu

đi không gian diễn xướng chuyên nghiệp.“Hát Xoan là lối hát cửa đình, nhưng hiện tại chỉ có 2 phường có đình Không có đình, không có môi trường

để Hát Xoan hoạt động thường xuyên…”- nhạc sĩ Lương Nguyên tâm sự.”

(PV, Đêm hội Hát Xoan: Ngoại giao đoàn "vào chiếu" với nghệ nhân,

Văn hóa, số 2067, ngày 17/10/2011) Hát Xoan hiện nay đang được biểu diễn

tại bất cứ đâu có thể hát, không phù hợp với nội dung của tất cả các chặng trong hát Xoan

Nhân tố quan trọng để bảo tồn hát Xoan nằm ở phía các nghệ nhân

Nhưng nhân tố này cũng đang gặp khó khăn do các nghệ nhân tuổi cao: “Các nghệ nhân hát Xoan - lớp báu vật, nhân văn sống đã ở tuổi cao, già yếu nên sức khỏe, trí nhớ hạn chế; không thể đi biểu diễn trên sân khấu được.” (Phạm

Bá Khiêm, Giải pháp để bảo tồn và phát triển di sản hát Xoan, Phú Thọ,

số 6784, ngày 3/12/2011) hoặc còn gặp hạn chế trong việc am hiểu sâu sắc về

hát Xoan:“Đến như bà Nguyễn Thị Lịch, người đã được phong là nghệ nhân dân gian về hát xoan, khi được hỏi về ý nghĩa từng làn điệu cũng lúng túng.”

(Hoàng Điệp – Quốc Hội, Mai này, ai đi hát xoan? Tuoitre.vn,

ai-di-hat-xoan.html)

http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan//Cuoc-song-muon-mau/432760/Mai-nay-Sau khi hát Xoan được UNESCO được công nhận là DSVHPVTCNL thì việc bảo tồn hát Xoan vẫn còn nhiều bất cập Tác giả Vĩ Lam đã phản ánh

vấn đề này trên báo tuoitre.vn:“Đó là hiện nay chưa có một đội hát xoan mang tính chuyên nghiệp và hình mẫu để có thể biểu diễn trong các sự kiện quan trọng Việc đãi ngộ với các nghệ nhân hát xoan trong việc truyền dạy và

bảo tồn hát xoan cũng là điều đáng để bàn.” (Vĩ Lam, Vừa được công nhận,

hát Xoan đã “bị cải biên”, Vietnamnet.vn,

http://vietnamnet.vn/vn/van-hoa/66879/vua-duoc-cong-nhan hat-xoan-da-bi cai-bien-.html) Đây là khâu hạn chế trong việc bảo tồn hát Xoan đòi hỏi cần được cơ quan có chức năng khắc phục

Việc cải biên hát Xoan để tạo ra loại “xoan mới” đã vấp phải sự tranh cãi quyết liệt của các nhà chuyên môn Vấn đề bảo tồn nguyên trạng di sản hay cải

biên cho phù hợp với thực tế đang được đặt ra “Ngay trong lễ vinh danh hát Xoan diễn ra sáng 18-2 tại Phú Thọ, “xoan mới” với phần ghép nhạc hiện đại, trang phục kiểu hát chèo, lời lẽ pha giữa xoan, hát trống quân, chèo ” (Hà

Hương, Cải biên di sản để bảo vệ khẩn cấp, Tuoitre.vn,

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/478582/Cai-bien-di-san-de-bao-ve-khancap.html)

Tóm lại, báo chí đã phản ánh những khó khăn trong việc bảo tồn và phát huy di sản hát Xoan như thiếu không gian diễn xướng chuyên nghiệp, các nghệ nhân hát Xoan đã cao tuổi, các ý kiến trái chiều trong việc bảo tồn nguyên trạng hay cải biên hát Xoan Qua đó hiệu quả truyền thông đạt được là

đã cung cấp cho độc giả biết được thông tin về các khó khăn của hát Xoan

Để từ đó, các cấp lãnh đạo nắm bắt được tình hình và có sự chỉ đạo phù hợp trong công tác bảo tồn và phát huy hát Xoan Còn nhân dân sẽ có suy nghĩ, ý kiến, thái độ chung tay cùng góp phần tháo gỡ các khó khăn này