Hiện đại hóa quân sự Trung Quốc hai mươi năm đầu thế kỷ XXI

Có thể kể đến một số tác phẩm như "Suy ngẫm triết học về cuộc cải cách quân sự màu sắc Trung Quốc" của Hứa Chí Công chủ biên do Nhà xuất bản Quân giải phóng TQ phát hành năm 2008, trong

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ TUYẾT MAI

HIỆN ĐẠI HOÁ QUÂN SỰ TRUNG QUỐC HAI MƯƠI NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Châu Á học

HÀ NỘI - 2010

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ TUYẾT MAI

HIỆN ĐẠI HOÁ QUÂN SỰ TRUNG QUỐC HAI MƯƠI NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CHÂU Á HỌC

Mã số: 60.31.50

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sỹ Đỗ Minh Cao

HÀ NỘI - 2010

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

QUÂN SỰ TRUNG QUỐC 12

1.1 Những yếu tố chi phối đến tiến trình hiện đại hóa quân sự của trung quốc 12 1.2 Khái quát tiến trình hiện đại hóa quân sự của trung quốc đến năm

1991 24 1.3 Quá trình phát triển tư tưởng hiện đại hoá quân sự của các thế hệ lãnh đạo gần đây 32

1991 ĐẾN NAY 42

2.1 Bối cảnh của tiến trình hiện đại hóa quốc phòng trung quốc từ năm

1991 đến nay 42 2.2 Những bước phát triển mới về tiềm lực quân sự của trung quốc 49

ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI THẾ GIỚI, KHU VỰC VÀ VIỆT NAM 78

3.1 Xu hướng phát triển tiềm lực quân sự của trung quốc đến năm 2020 78 3.2 Tác động của sự phát triển tiềm lực quân sự trung quốc đối với thế giới, khu vực và việt nam 103

KẾT LUẬN 110

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Thời gian gần đây, TQ đang “trỗi dậy” mạnh mẽ, kinh tế phát triển nhanh liên tục, sức mạnh tổng hợp quốc gia ngày càng được tăng cường, ảnh hưởng quốc tế ngày càng được mở rộng, trở thành một thế lực mới trong cán cân quyền lực quốc tế Có được những thành tựu đó phải kể đến công cuộc cải cách mở cửa mà TQ đã theo đuổi hơn 30 năm qua Để tiếp tục công cuộc cải cách mở cửa do Đặng Tiểu Bình khởi xướng, TQ đã đang và sẽ tiến hành

“Bốn hiện đại hoá”, là những bộ phận cấu thành sức mạnh tổng hợp quốc gia của mình Hiện đại hoá quân sự là công cuộc khó khăn phức tạp, tuy nhiên, trong lĩnh vực này, TQ đã đạt được những thành tựu nhất định Hiện nay, về sức mạnh quân sự, TQ được đánh giá là một trong số những quốc gia hàng đầu thế giới

Việt Nam và TQ là hai nước láng giềng có quan hệ truyền thống lâu đời Thời gian gần đây, với sự nỗ lực của hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai

nước, quan hệ Việt – Trung đã có bước phát triển vượt bậc, quan hệ “đối tác

hợp tác chiến lược toàn diện” trên cơ sở “phương châm 16 chữ” và “tinh thần

4 tốt” ngày càng đi vào chiều sâu, mang lại lợi ích thiết thực cho hai nước

Quan hệ quốc phòng hai nước cũng có những bước phát triển cần ghi nhận Thêm vào đó, sự tương đồng về thể chế chính trị cũng như việc cả hai nước Việt Nam và TQ cùng lựa chọn con đường phát triển chủ nghĩa xã hội như hiện nay cũng làm cho mối quan hệ giữa hai quốc gia trở nên đặc biệt Theo

đó, những bước phát triển của TQ luôn có giá trị tham khảo lớn đối với Việt Nam

Nghiên cứu đề tài “Hiện đại hoá quân sự Trung Quốc 20 năm đầu thế

kỷ 21” nhằm đưa ra được bức tranh tương đối hoàn thiện về hiện đại hoá quân

sự của TQ trong những năm đầu thế kỷ 21, cũng như thấy được những ảnh hưởng nhiều chiều của công cuộc này đối với tình hình an ninh trong khu vực nói riêng và trên thế giới nói chung Qua một số bài học được và chưa được của công cuộc hiện đại hoá quân sự của TQ, những nước có quan hệ với nước này có thể có những bước đi phù hợp trong quan hệ với TQ trong thời kỳ ngắn, trung và dài hạn trong đó có Việt Nam Đồng thời, phát huy những bài học tích cực trong xây dựng lực lượng quân sự hiện đại, đặc biệt trong công nghiệp quốc phòng “kép” – “quân sự - dân sự”, giúp một số nước, trong đó có Việt Nam tăng cường hiệu quả của chính sách và việc thực hiện đường lối kết hợp quân, dân thúc đẩy phát triển chung của đất nước Đề tài hoàn thành có thể là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nhận diện TQ nói chung, tài liệu tham khảo giảng dậy về TQ hiện đại tại các trường đại học Việt Nam, đặc biệt

là các trường quân sự

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

TQ hiện đại hoá toàn diện thành công là một hiện tượng được giới nghiên cứu quốc tế, trong nước đặc biệt quan tâm từ cuối thế kỷ 20 cho đến nay Từng mặt của bốn hiện đại hoá, toàn diện bốn hiện đại hoá đều là những vấn đề khiến thế giới nghiên cứu mổ xẻ, bàn luận và đưa ra những kết luận, tổng kết đủ loại như “mô hình TQ”, “bài học TQ” Chính vì vậy, vấn đề hiện đại hoá quân sự của TQ được nhiều chuyên gia, học giả nghiên cứu và bàn luận

Ở nước ngoài, đặc biệt là Mỹ và phương Tây có nhiều công trình nghiên cứu quy mô Trong hệ thống các tác phẩm nghiên cứu về hiện đại hoá quân sự

TQ viết bằng tiếng Anh, có thể kể tên những tác phẩm như “Cuộc cách mạng

về học thuyết quân sự của Trung Quốc" của James C.Mulvenon và David

M.Finkelstein (quan chức Mỹ), từ những thông tin thu thập được, hai tác giả

đã phân tích và tập trung phản ánh về chiến lược và học thuyết tác chiến chiến

dịch mới của quân đội TQ những năm đầu thế kỷ 21, đồng thời phản ánh những đánh giá quan trọng của hai tác giả về nguyên nhân, mục tiêu, phương hướng, nguyên tắc của việc chuyển đổi chiến lược và học thuyết quân sự của TQ; chỉ ra ảnh hưởng của quá trình chuyển đổi này đối với các nước trong khu vực và các cường quốc lớn Bộ Quốc phòng Mỹ hàng năm đều đưa ra

“Báo cáo Sức mạnh quốc phòng của Cộng hoà nhân dân Trung Hoa”, trong

đó nêu ra những vấn đề mới, những phát triển mới về mặt vũ khí trang bị, học thuyết quân sự, ngân sách quốc phòng của TQ qua từng năm, đưa ra những ảnh hưởng của sức mạnh quốc phòng TQ tới thế giới, khu vực

Ở trong nước TQ, làn sóng nghiên cứu về quá trình hiện đại hoá quân sự của TQ và chỉ ra những bài học kinh nghiệm của quá trình này cũng lan toả trong giới học giả quân sự cũng như dân sự Có thể kể đến một số tác phẩm

như "Suy ngẫm triết học về cuộc cải cách quân sự màu sắc Trung Quốc" của

Hứa Chí Công chủ biên do Nhà xuất bản Quân giải phóng TQ phát hành năm

2008, trong đó chủ yếu tập trung bàn về sự phát triển tư tưởng cải cách quân

sự gắn với yếu tố triết học và nâng cao khả năng tư duy chiến lược để thúc

đẩy có hiệu quả quá trình hiện đại hoá quân sự Trong ấn phẩm “Chiến lược

quốc tế và cuộc cải cách quân sự mới” của Hùng Quang Khải (nguyên Phó

Tổng tham mưu trưởng Quân giải phóng nhân dân TQ) xuất bản năm 2003, tác giả đã dành trọn Phần II bàn về chính sách quốc phòng của TQ những năm đầu thế kỷ 21 và yêu cầu xây dựng quân đội phù hợp với xu thế an ninh quốc

tế

Ở Đài Loan, các học giả Đài Loan cũng dày công nghiên cứu về quá trình hiện đại hoá quân sự của TQ và đề xuất các biện pháp đối phó trong

chiến tranh tương lai Có thể kể đến “Tìm hiểu sức mạnh quân sự TQ thế kỷ

21: đi theo con đường đánh thắng cuộc chiến tranh công nghệ cao” của tác

giả Trần Mạnh Hào xuất bản năm 2000 Tác giả dành 3 chương đầu của cuốn

sách lý giải tại sao TQ hiện đại hoá quân sự và sức mạnh quân sự của TQ trong thế kỷ 21 sẽ đạt được tới mức nào Chương 4, tác giả đặt tưởng định về một số cuộc chiến mà TQ sẽ tham gia và đưa ra những đối sách của quân đội

TQ Tác giả kết thúc công trình nghiên cứu của mình bằng những suy ngẫm

của mình về ngoại giao phòng ngự và an ninh khu vực Trong ấn phẩm “Hiện

đại hoá quân sự TQ: lộ trình, thách thức và triển vọng” của David

Shambaugh phát hành năm 2004, tác giả đã giúp người đọc hiểu được tầm quan trọng và tính phức tạp của quân đội TQ, hiểu được thực chất việc cùng tồn tại như là một tất yếu của Mỹ và các quốc gia láng giềng ở khu vực Đông

Á và Nam Á của TQ với quân đội TQ hùng mạnh Đồng thời, tác giả cũng phần nào lý giải các vấn đề mọi người hoài nghi về quân đội TQ như hiện đại hoá với nhịp độ ra sao, sử dụng sức mạnh quân sự mới như thế nào

Tình hình nghiên cứu hiện đại hoá của quân đội TQ ở Việt Nam cũng rất sôi nổi Có rất nhiều các bài viết ở góc độ nghiên cứu một vấn đề, một mặt của quá trình hiện đại hoá và cũng có những ấn phẩm nghiên cứu quá trình hiện đại hoá quân sự TQ ở các giai đoạn khác nhau hoặc lồng ghép hiện đại hoá quân sự trong các vấn đề khác lớn hơn Hàng năm, Viện nghiên cứu TQ thường xuất bản cuốn sách toàn diện về các mặt của TQ, trong đó bao giờ cũng có mảng an ninh, quốc phòng, viết về những phát triển mới về lý luận quân sự, trang bị vũ khí, hoạt động đối ngoại quốc phòng nổi bật trong năm Một số bài viết của các tác giả trong quân đội Việt Nam nghiên cứu về quân

sự TQ có thể kể đến như “Chính sách quốc phòng và Phương châm chiến

lược quân sự của TQ” của Đại tá - Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Điệp (2009) trên

báo Biên phòng online ngày 28.10.2009, hay các bài nghiên cứu của các tác

giả ngoài quân đội như bài “Cương lĩnh quân sự TQ trong thời đại mới” của Thanh Hà trên Bản tin VIT (2009), bài “Thử bàn về sức mạnh của TQ” của

Nguyễn Hải Hoành trên Bản tin VIT Online ngày 08.7.2010 Các bài viết

của các tác giả đều tập trung làm rõ một số những điểm mới cơ bản về sức mạnh quân sự của TQ trong giai đoạn hiện nay và việc bố trí, sử dụng lực lượng của TQ trong thực hiện chiến lược Hải Dương Xanh, chiến lược “phát triển hoà bình” Tuy nhiên, nghiên cứu hiện đại hoá quân sự của TQ ở Việt Nam vấp phải một khó khăn đó là dữ liệu của TQ và phương Tây công bố rất khác nhau và cho đến tận năm 2002, TQ thực sự mới có những công bố chính thức về chính sách và số liệu

Ngoài ra, các nhà xuất bản trong nước cũng xuất bản nhiều tài liệu biên dịch từ các cuốn sách do nước ngoài ấn hành có liên quan đến TQ và vấn đề hiện đại hoá quân sự của họ, đặc biệt là những cuốn sách do các học giả TQ, Đài Loan, Mỹ và phương Tây phát hành

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: hiện đại hóa quân sự của TQ

- Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu trong 20 năm đầu của thế kỷ 21

và dự báo xu hướng phát triển những năm tiếp theo

Phân kỳ trong nghiên cứu TQ tuỳ theo lĩnh vực nghiên cứu để có các kiểu phân kỳ khác nhau, nghiên cứu về kinh tế - xã hội có thể phân kỳ theo kế hoạch 5 năm một lần của ĐCS TQ, hoặc có thể phân kỳ theo các kỳ đại hội ĐCS TQ, nghiên cứu về quan hệ quốc tế của TQ với các nước có thể phân kỳ theo cách lựa chọn mốc từ cải cách mở cửa đến nay (từ năm 1978 đến nay) hoặc từ những mốc có những dấu ấn đặc biệt giữa hai nước Cũng có thể áp dụng tất cả các dạng phân kỳ này cho một lĩnh vực nghiên cứu cụ thể Tuy nhiên, tác giả luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu hiện đại hoá quân sự của

TQ trong 20 năm đầu thế kỷ 21 và lựa chọn làm sáng tỏ quá trình hiện đại hoá quân sự từ năm 1991 đến nay bởi một số lý do: thứ nhất, tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến chuyển sau sự sụp đổ của Liên Xô; thứ hai, hình thái

chiến tranh trên thế giới có những đổi mới (sự xuất hiện hình thái chiến tranh cục bộ trong điều kiện công nghệ cao hiện đại); thứ ba, TQ đẩy mạnh hơn nữa quá trình cải cách mở cửa, thu được nhiều thành tựu đáng kể và cuối cùng là

“thập kỷ 1990 là thời kỳ PLA bắt đầu thực hiện hàng loạt cuộc cải cách với mục tiêu nâng lực lượng vũ trang tương lai của TQ lên thành một lực lượng chuyên nghiệp hơn và có năng lực tác chiến hơn” [33,tr.15] “PLA thực hiện chương trình cải cách và hiện đại hoá sâu sắc hơn, phạm vi bao trùm lên toàn

bộ các khía cạnh hoạt động (phát triển khái niệm tác chiến mới và kỹ thuật tiến hành chiến tranh; hiện đại hoá vũ khí, công tác tuyển quân, giữ và quản lý quân, huấn luyện, điều chỉnh cơ cấu lực lượng ) và qui mô được đo bằng bước ‘nhảy vọt’ về trí tuệ, khả năng chuyên nghiệp và về khái niệm phải gạt sang một bên những quyền lợi cục bộ lâu đời cũng như những tư duy thiển cận để đưa quân đội TQ tiến vào thế kỷ 21.” [33,tr.17]

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn sử liệu

Đề tài thuộc lĩnh vực quân sự, mang tính bao quát cao do vậy những phương pháp nghiên cứu sau đây đã được áp dụng:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: để có cái nhìn chung toàn diện về bức tranh hiện đại hóa quân sự tại TQ

- Phương pháp lịch sử: Để những sự kiện diễn ra theo trình tự đem lại sự

để Việt Nam có được những đối sách phù hợp hơn với tình hình mới trong lĩnh vực quân sự của TQ

Nguồn sử liệu: tác giả có sử dụng một số các tài liệu và sử liệu chính

phục vụ cho quá trình nghiên cứu là các văn kiện Đại hội ĐCS TQ khoá 16 và 17; các bài phát biểu của lãnh đạo Đảng, nhà nước và các tướng lĩnh quân đội

TQ, các sách trắng quốc phòng TQ

5 Cấu trúc của đề tài

Đề tài ngoài phần mở đầu, kết luận, cấu trúc thành ba chương:

Chương 1: Quá trình phát triển tư tưởng hiện đại hoá quân sự của

Trung Quốc Chương này được bố cục làm ba phần: Những vấn đề chi phối

đến hiện đại hoá quân sự TQ, quá trình hiện đại hoá quân sự TQ đến năm

1991 và quá trình phát triển tư tưởng hiện đại hoá quân sự của các thế hệ lãnh đạo TQ Chương này tập trung nêu khái lược về những yếu tố tác động đến quá trình hiện đại hoá quân sự TQ và quá trình hiện đại hoá từ thời cổ đại đến năm 1991, đặc biệt là sự phát triển tư duy hiện đại hoá quân đội của người đứng đầu đất nước, đứng đầu quân uỷ trung ương - yếu tố tác động sâu sắc nhất nhưng cũng cụ thể nhất đến tiến trình hiện đại hoá quân sự

Chương 2: Hiện đại hoá quân sự Trung Quốc từ năm 1991 đến nay Nội

dung chủ yếu của chương này là phân tích làm rõ những bước phát triển mới

về tiềm lực quân sự của TQ có ảnh hưởng đến thế giới, khu vực

Chương 3: Xu hướng phát triển quân sự của Trung Quốc đến năm 2020

và những tác động ảnh hưởng đối với thế giới, khu vực và Việt Nam Trong

chương này đưa ra một số dự báo về phát triển tiềm lực quân sự TQ 20 năm đầu thế kỷ 21 và ảnh hưởng tới thế giới, khu vực và Việt Nam Đồng thời, nêu ảnh hưởng, một số kinh nghiệm và bài học của hiện đại hóa quân sự của TQ đối với Việt Nam

Ngoài ra, luận văn còn có phần tài liệu tham khảo gồm các ấn phẩm, tài liệu, tạp chí trong và ngoài nước liên quan đến vấn đề cải cách quân sự trên thế giới, cải cách quân sự của TQ, cải cách học thuyết quân sự của TQ

Chương 1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HIỆN ĐẠI HÓA QUÂN SỰ

TRUNG QUỐC

1.1 NHỮNG YẾU TỐ CHI PHỐI ĐẾN TIẾN TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA QUÂN SỰ CỦA TRUNG QUỐC

1.1.1 Yếu tố bên ngoài – làn sóng cải cách quân sự trên thế giới

Sự phát triển của TQ không tách rời thế giới Hiện đại hóa quân đội TQ cũng không nằm ngoài trào lưu cải cách quân sự thế giới Từ những năm 60,

70 của thế kỷ 20, cùng với việc ứng dụng rộng rãi cuộc cách mạng công nghệ mới vào lĩnh vực quân sự, lĩnh vực quân sự thế giới đã có một cuộc cải cách sâu sắc – từ chiến tranh cơ giới hóa từng bước chuyển sang chiến tranh thông tin hóa Có thể nói, đây là một cuộc cách mạng thực sự về chiến tranh, là một cuộc cải cách sâu sắc, rộng rãi mà tới nay vẫn chưa kết thúc trong lịch sử quân sự nhân loại

(1) Cuộc cải cách quân sự trên thế giới là một cuộc cải cách xuyên thế

kỷ, ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trong đó có Trung Quốc

Alvin Toffler - học giả người Mỹ chia sự phát triển của xã hội loài người thành ba giai đoạn xã hội nông nghiệp, xã hội công nghiệp và xã hội thông tin, tương ứng với đó, lĩnh vực quân sự của loài người cũng trải qua một số giai đoạn mang tính lịch sử - chiến tranh bằng vũ khí lạnh, chiến tranh bằng vũ khí nóng, chiến tranh cơ giới hóa và chiến tranh thông tin

Khoảng 2000 năm trước Công nguyên, người châu Á dẫn đầu trong việc chế tạo vũ khí lạnh và sử dụng vào chiến tranh Thời kỳ từ Thương, Hán tới Tống, Nguyên, TQ dẫn đầu trong việc chế tạo vũ khí bằng sắt và sử dụng trong chiến tranh Thế kỷ 10 sau Công nguyên, lần đầu tiên người TQ phát minh ra thuốc nổ, đồng thời dẫn đầu thế giới chế tạo ra các loại vũ khí như

hỏa tiễn, súng… Sau khi thuốc nổ đến phương Tây, người phương Tây dẫn đầu trong việc kết hợp thuốc nổ với công nghiệp chế tạo cơ khí khiến cho súng, đạn dần trở thành binh khí chủ chiến mới, chiến tranh bằng vũ khí nóng súng đạn dần bước vào giai đoạn hoàn thiện Việc sử dụng vũ khí nóng ở TQ

đã kéo dài 9 thế kỷ từ Bắc Tống tới Nam Tống, triều Nguyên, Minh tới cuộc chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất triều Thanh (năm 1840) Còn người phương Tây cũng sử dụng vũ khí nóng kéo dài hơn 600 năm từ thế kỷ 14 sau công nguyên đến thế kỷ 19 Bắt đầu từ giữa thế kỷ 18, châu Âu nổ ra cuộc cách mạng công nghiệp, đẩy nhanh tiến trình phát triển của xã hội Bước vào thế kỷ 19, lần lượt ra đời động cơ đốt trong, vô tuyến điện… cùng với thời đại công nghiệp của xã hội phương Tây, chiến tranh cũng dần đi tới giai đoạn cơ giới hóa Đặc biệt trải qua hai cuộc đại chiến thế giới, chiến tranh cơ giới hóa trở thành hình thái chiến tranh điển hình

Bắt đầu từ thập kỷ 60, 70 của thế kỷ 20, cùng với sự phát triển mạnh

mẽ của cuộc cách mạng công nghệ mới với công nghệ thông tin là cốt lõi, xã hội loài người dần chuyển từ thời đại công nghiệp sang thời đại thông tin Tương ứng, một cuộc cải cách quân sự mới cũng bắt đầu trong lĩnh vực quân

sự thế giới Cuộc cải cách quân sự thế giới đã trải qua quá trình 30 năm đến nay vẫn chưa kết thúc, hiện nay đã bước vào một giai đoạn thực chất mới Mười năm thai nghén của cuộc cách mạng quân sự là khoảng thời gian

từ khi xuất hiện “bom thông minh” sau chiến tranh Việt Nam cho tới cuối những năm 70 của thế kỷ 20 Những nước phát triển như Mỹ ngày càng coi trọng nghiên cứu chế tạo loại vũ khí dẫn đường chính xác này Đồng thời, Mỹ cũng tập trung nghiên cứu chế tạo hệ thống chỉ huy tự động hóa C3

I (chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc và tình báo), những năm 70 về cơ bản đã thực hiện tự động hóa chỉ huy Như vậy, phát triển vũ khí dẫn đường thông minh

và hệ thống tự động hóa chỉ huy là trụ cột công nghệ vật chất cơ bản nhất để thai nghén cuộc cải cách quân sự mới

Mười năm đặt nền móng là khoảng thời gian từ khi đưa ra “Dự báo Ogarkov” tới cuối những năm 80 Năm 1979, Tổng tham mưu trưởng Liên Xô

cũ đã nhìn thấy những đổi mới bất ngờ xảy ra trong lĩnh vực quân sự, dự báo

sự xuất hiện công nghệ tiên tiến tất sẽ dẫn đến “cuộc cách mạng công nghệ quân sự mới” Ông chỉ rõ, công nghệ thông tin với máy tính điện tử là cốt lõi phát triển nhanh chóng, vũ khí dẫn đường chính xác ra đời số lượng lớn, tất yếu sẽ phá vỡ mô hình phát triển cũ của quân đội, thúc đẩy nổ ra cuộc cải cách mới về quân sự “Dự báo Ogarkov” gây được sự chú ý trong lĩnh vực quân sự thế giới, nghiên cứu chế tạo công nghệ mới dần hình thành làn sóng ảnh hưởng tới sự phát triển quân sự Đặc biệt Mỹ đã hình thành Ủy ban chuyên nghiên cứu và đánh giá vấn đề cải cách quân sự mới mà “Dự báo Ogarkov” nêu ra Quân đội Mỹ đã nghiên cứu đưa ra lý luận mới tác chiến

“nhất thể trên không và mặt đất”, tích cực phát triển nhiều hệ thống vũ khí thông tin hóa như tên lửa “Patriot”, máy bay trực thăng “Apache”, hệ thống liên hợp theo dõi và tấn công mục tiêu, đồng thời cải cách biên chế quân đội tương ứng Thời kỳ này, cải cách quân sự mới trên phạm vi toàn thế giới bước đầu lộ rõ

Mười năm phát triển là chỉ khoảng thời gian từ khi nổ ra chiến tranh vùng Vịnh tới cuối thập kỷ 90 Năm 1990, chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất nổ ra, vũ khí công nghệ cao mới được sử dụng với số lượng lớn, một loạt phương pháp tác chiến công nghệ cao như chiến tranh điện tử, chiến tranh thông tin, tấn công trên không và tấn công chính xác tầm xa… đã phản ánh những thay đổi cơ bản trong phương thức tác chiến và hình thái chiến tranh,

có ý nghĩa vượt thời đại Thượng tướng Lục quân Mỹ Henry nói “Chúng ta đã nhìn thấy cuộc cải cách quân sự mới trong chiến tranh vùng Vịnh”.[23, tr.64]

Sau chiến tranh vùng Vịnh, cuộc cải cách quân sự mới phát triển nhanh chóng

ở Mỹ Trải qua chiến tranh Côsôvô, chiến tranh Apganistan, chiến tranh Irac, cải cách quân sự mới trên thế giới bước vào một giai đoạn thay đổi thực chất

Mỹ vượt xa các nước khác hình thành ưu thế quân sự tuyệt đối, tuy nhiên vẫn không ngừng đẩy mạnh đầu tư, đẩy nhanh sự thay đổi toàn diện của quân đội Quân đội Mỹ đang phát triển khả năng tấn công chính xác tầm xa toàn cầu, đồng thời đang thực hiện kế hoạch “hệ thống tác chiến tương lai” “Hệ thống tác chiến tương lai” được tạo bởi nhiều hệ thống như xe mặt đất có người lái

và không người lái, vật thể bay không người lái và C4

ISR (chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc, máy tính và tình báo), khi hình thành khả năng tác chiến thực thì khả năng tác chiến phi tiếp xúc nhanh và mang tính quyết định của quân đội Mỹ sẽ nâng cao lên trình độ mới Thứ hai, các quốc gia và khu vực khác trên thế giới cũng đẩy nhanh xây dựng thông tin hóa Nga đã đưa ra mục tiêu tổng quát xây dựng quân đội chính quy hóa, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa, nêu rõ tỉ trọng trang bị vũ khí hiện đại hóa của quân đội Nga sẽ chiếm 35% vào năm 2010 và tới năm 2015 đạt 45% Quân đội các nước như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và quân đội Đài Loan đều đẩy nhanh xây dựng thông tin hóa.[23,tr.132]

Có thể thấy, cải cách quân sự mới trên thế giới đang phát triển nhanh, có ảnh hưởng tới toàn cầu, tới tất cả các quốc gia và TQ không thể nằm ngoài vòng xoáy đó

(2) Diện mạo chiến tranh thay đổi khiến TQ phải thay đổi để theo kịp

Sự thúc đẩy của cải cách quân sự mới trên thế giới khiến diện mạo chiến tranh hiện đại đã có một loạt thay đổi mang tính cách mạng như trang bị vũ khí xuất hiện xu thế thông tin hóa, nhất thể hóa, các loại trang bị vũ khí liên kết thành một chỉnh thể hữu cơ; tấn công tầm xa được tăng cường, độ chính xác được nâng cao chưa từng thấy, khả năng sát thương tăng gấp bội phần; tác

chiến tung thâm toàn diện, tác chiến phi chiến tuyến… dần trở thành phương thức giao chiến cơ bản của chiến tranh hiện đại

Trang bị vũ khí thông tin hóa từng bước trở thành yếu tố quan trọng trong khả năng tác chiến của quân đội, xây dựng quân đội thông tin hóa trở thành mục tiêu của quân đội các quốc gia chủ yếu trên thế giới Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các quần thể công nghệ cao mới với công nghệ thông tin là cốt lõi và ứng dụng rộng rãi của những công nghệ này vào lĩnh vực quân

sự, mức độ thông tin hóa trang bị vũ khí ngày càng cao Một số cuộc chiến tranh cục bộ gần đây cho thấy, trang bị vũ khí thông tin hóa phát huy vai trò rất quan trọng trong chiến tranh, ảnh hưởng lớn tới kết cục chiến tranh Quân đội các quốc gia chủ yếu đẩy mạnh nhịp độ xây dựng trang bị vũ khí thông tin hóa, triển khai một vòng cạnh tranh mới xoay quanh việc xây dựng đội quân thông tin hóa Trong cuộc cạnh tranh này, quân đội Mỹ đi tiên phong Đầu tư của BQP Mỹ lớn, tập trung xây dựng một đội quân toàn cầu có hệ thống

C4ISR, để nâng cao hơn nữa trình độ thông tin hóa quyết sách chỉ huy Hiện nay, 53% trang bị vũ khí Lục quân Mỹ đã thực hiện thông tin hóa, trang bị thông tin hóa của Hải quân và Không quân đạt tới 70% Trang bị thế hệ đầu tiên của quân đội Mỹ đã đào thải toàn bộ; tỉ lệ trang bị chủ chiến thế hệ thứ ba của Hải quân và Không quân là trên 90%, Lục quân là 52%; trang bị thế hệ thứ 4 và thứ 5 cũng đang trong giai đoạn phát triển tích cực Nội hàm hiện đại hóa quân đội của Mỹ đã thay đổi sâu sắc

Cơ cấu tổ chức quân đội dần đi theo mô hình nhỏ gọn, đa năng hóa Biên chế tổ chức khoa học là khâu then chốt thực hiện kết hợp yếu tố trang bị

vũ khí với con người Cải cách quân sự mới lấy công nghệ thông tin là cốt lõi

và nền tảng sẽ dẫn đến những thay đổi về cơ cấu tổ chức quân đội Xu thế phát triển cơ cấu tổ chức quân đội tương lai đã lộ ra những đặc trưng sơ khai Một là quy mô quân đội thu nhỏ, nổi bật là nâng cao chất lượng; hai là cơ chế

tác chiến phát triển từ cơ cấu dạng thẳng đứng hình “cây” trước đây sang cơ cấu mặt phẳng dạng “mạng”; ba là biên chế lực lượng theo xu thế nhất thể hóa,

đa năng hóa và nhỏ gọn; bốn là cơ chế bảo đảm hậu cần của quân đội phát triển theo hướng nhất thể hóa quân sự với dân sự, bảo đảm liên hợp; năm là

cơ chế quản lý trang bị vũ khí phát triển theo hướng cơ chế quản lý tập trung thống nhất cao độ

“Tác chiến tiếp xúc” và “tác chiến phi tiếp xúc” được vận dụng linh hoạt, các dạng thức chiến tranh phát triển theo hướng đa nguyên hóa Trong chiến tranh thời đại thông tin, do sự phát triển cao của công nghệ quân sự, các dạng thức tác chiến càng linh hoạt: có thể lấy tác chiến mặt đất là chủ đạo, tấn công và chiếm lĩnh lãnh thổ hoặc yếu địa chiến lược nào đó của đối phương; cũng có thể lấy tấn công tầm xa trên không là chủ, phá hủy các mục tiêu chiến lược quan trọng của đối phương để uy hiếp đối phương ép đối phương đầu hàng Các dạng thức chiến tranh và phương thức tác chiến của quân đội đã xuất hiện các hình thái đa nguyên như “tiếp xúc” và “phi tiếp xúc” Trong chiến tranh Chesnia, quân đội Nga đã sử dụng phương thức tác chiến “tiếp xúc” tiêu chuẩn, sử dụng số lượng lớn lực lượng mặt đất Trong chiến tranh Irac, liên quân Anh – Mỹ với mục tiêu tác chiến chiếm lĩnh Batda lật đổ chính quyền Saddam Hussein, đã đưa lực lượng tác chiến mặt đất vào, triển khai tác chiến mặt đất ở khu vực rộng lớn với quân đội Irac Thực tiễn chiến tranh cho thấy, sử dụng phương pháp nào, dạng thức nào do mục tiêu chiến tranh quyết định Đồng thời cũng có thể thấy, cùng với sự phát triển của quần thể công nghệ cao với công nghệ thông tin là chủ đạo, “tác chiến phi tiếp xúc” không chỉ là phối hợp các mặt quan trọng của “tác chiến tiếp xúc”, hơn nữa đã từng bước phát triển thành một kiểu tác chiến độc lập Dưới tác dụng của công nghệ quân sự cao mới, các bước như tình báo trinh sát, định vị mục tiêu, chỉ huy kiểm soát tới đánh giá hiệu quả đều có thể làm rất chính xác Hệ thống

trinh sát công nghệ cao toàn phương vị, trong mọi điều kiện thời tiết và các dải tần có thể cung cấp các dữ liệu đáng tin cậy về tình hình chiến trường toàn diện, kịp thời cho người chỉ huy Hệ thống định vị dẫn đường toàn cầu hiện đại có thể tự động hiển thị tọa độ ba chiều của mục tiêu, tốc độ vận động và thời gian chính xác, cung cấp thông tin định vị với độ chính xác cao Dưới sự giúp đỡ của hệ thống C4ISR, độ bắn trúng của vũ khí dẫn đường chính xác không ngừng nâng lên, từ đó khiến tấn công chính xác tầm xa ngoài khu vực phòng ngự “phi tiếp xúc” trở thành phương thức tác chiến tương đối thông thường

Diễn biến chiến tranh là sự đối kháng giữa hệ thống và hệ thống, vũ trụ trở thành điểm cao chiến lược mới trong cạnh tranh quân sự quốc tế Trong chiến tranh thời đại thông tin, nếu không có sự vận hành hiệu quả của hệ thống tác chiến thông tin hóa thì trang bị vũ khí hiện đại cũng khó phát huy tác dụng Do đó, quân đội các nước phát triển phương Tây đều tập trung vào xây dựng hệ thống tác chiến, không ngừng sử dụng công nghệ số hóa để nhất thể các lực lượng tác chiến với các loại vũ khí trang bị, nỗ lực xây dựng hệ thống tác chiến liên hợp ba quân, hệ thống tác chiến liên hợp giữa các lực lượng tác chiến và hệ thống tác chiến liên hợp giữa các đơn nguyên tác chiến Trong tương lai gần, trang bị công nghệ số hóa sẽ trở thành nền tảng vật chất khách quan của đối kháng hệ thống, lực lượng số hóa sẽ trở thành chủ thể của đối kháng hệ thống Quân đội Mỹ đã khởi động xây dựng chiến trường số hóa Anh, Pháp, Đức cũng đã xây dựng lực lượng số hóa, tập trung triển khai hệ thống quản lý chiến trường và hệ thống chỉ huy kiểm soát chiến trường để nhanh chóng thực hiện hệ thống hóa các yếu tố tác chiến Không gian tác chiến không chỉ hạn chế ở khu vực giao chiến trực tiếp, mà mở rộng ra các lĩnh vực trên đất liền, trên biển, trên không, vũ trụ, lộ rõ xu thế phát triển tác chiến toàn phương vị, thăm dò toàn cầu và vươn ra toàn cầu Đặc biệt, cùng

với sự phát triển của vũ khí vũ trụ, không gian bên ngoài không chỉ là nơi bảo đảm tác chiến trinh sát, báo động, dẫn đường và định vị cho chiến trường mặt đất, trên biển và trên không, mà còn trở thành lĩnh vực quan trọng để đôi bên giao chiến Các nước như Mỹ, Nga… đều tích cực phát triển lực lượng hàng không vũ trụ quân sự Bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của các nước trên thế giới, Mỹ kiên quyết phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia và hệ thống phòng thủ tên lửa chiến trường, tập trung nghiên cứu và khai thác vũ khí vệ tinh và các trạm không gian, muốn làm bá chủ không gian vũ trụ, không ngừng diễn tập mô phỏng tác chiến không gian, đưa ra ý tưởng thành lập “Phòng tác chiến vũ trụ” trong Bộ Không quân, thành lập trường đào tạo tác chiến không gian mới và dành 50 tỉ USD để phát triển vũ khí không gian Tóm lại, cải cách quân sự mới trên thế giới đã làm cho diện mạo chiến tranh hiện nay có những thay đổi sâu sắc TQ xác định “không hiểu xu thế phát triển của cải cách quân sự mới trên thế giới thì không hiểu được chiến tranh hiện đại dẫn tới không thể chỉ huy được chiến tranh hiện đại Chính vì vậy, TQ kiên quyết thực hiện thành công các mục tiêu hiện đại hoá PLA” [18,tr.49]

(3) Cuộc cải cách quân sự mới vừa là thách thức cũng là cơ hội cho TQ

Trải qua mấy chục năm xây dựng đất nước, đặc biệt là sau hơn 30 năm cải cách mở cửa, TQ đang ở vào giai đoạn lịch sử quan trọng coi phát triển là nhiệm vụ hàng đầu, thông qua phát triển để nâng cao đời sống nhân dân, nâng cao sức mạnh tổng hợp của đất nước Tương ứng với giai đoạn phát triển này,

về tổng thể quân sự TQ vẫn ở vào giai đoạn cơ giới hóa và bán cơ giới hóa, chưa tương xứng với yêu cầu đánh thắng cuộc chiến tranh cục bộ thông tin hóa, quốc phòng và quân đội đang ở vào giai đoạn phát triển lấy xây dựng hiện đại hóa là trọng tâm, đi theo con đường tinh luyện lực lượng mang màu sắc TQ Đối diện với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cải cách quân sự mới

trên thế giới, một mặt nếu TQ nhìn thiển cận, hành động chậm chạp, không tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân sự trong nước sẽ bị làn sóng phát triển quân sự thế giới bỏ lại đằng sau, rơi vào cục diện bị động; mặt khác, nếu TQ

mù quáng chạy theo, rất có thể kéo tụt nền kinh tế quốc dân, ảnh hưởng đến chiến lược phát triển đất nước

Tuy nhiên, cải cách quân sự mới trên thế giới lại là một thời cơ lịch sử hiếm có để TQ bắt kịp trình độ tiên tiến trên thế giới Trước tiên, so với xã hội công nghiệp, những yêu cầu tích lũy của xã hội thông tin tương đối thấp Rất nhiều nhà khoa học cho rằng, so sánh với chuyển đổi mô hình thời kỳ trước, những yếu tố cơ bản hình thành xã hội thông tin là coi các công nghệ như công nghệ máy tính, công nghệ mạng, công nghệ thông tin … là cốt lõi, đối với những yêu cầu cơ bản tích lũy vốn có của thời đại công nghiệp thì chúng không quá cao Học giả tương lai nổi tiếng của Mỹ Alvin Toffler cho rằng, yêu cầu tích lũy của thời đại thông tin đối với thời đại công nghiệp chỉ chiếm 30%, rất nhiều quốc gia lạc hậu ở thời đại công nghiệp có thể lợi dụng thời cơ chuyển đổi mô hình thời đại, tiến sang thời đại thông tin Bộ Quốc phòng Mỹ từng tiến hành một cuộc điều tra phạm vi lớn, kết quả cho thấy: có 100 quốc gia trên thế giới có điều kiện đẩy nhanh xây dựng thông tin hóa, từ đó có khả năng thực tế và khả năng tiềm tàng tiến hành tác chiến thông tin Thứ hai, phạm vi ứng dụng công nghệ thông tin rộng, ở trình độ tương đương nhau, giữa các nước trên thế giới có thể sử dụng và cùng hưởng thành quả công nghệ thông tin tương đối hiện đại Mặc dù các nước phương Tây đứng đầu là

Mỹ kiểm soát công nghệ thông tin, tuy nhiên nếu kiểm soát quá nhiều sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển của ngành và công nghệ thông tin của chính bản thân mình Công nghệ thông tin có tính minh bạch và tính rộng rãi không thể ngăn cản khiến các nước đang phát triển có thể có được công nghệ thông tin tương đối dễ dàng

Điều cần nhìn nhận là, các thành tựu lịch sử trong xây dựng quân đội

và quốc phòng của TQ đã đặt nền tảng vật chất kỹ thuật nhất định cho hiện đại hoá quân sự TQ Nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa thành lập không lâu, Mao Trạch Đông đã nêu ra “phải nỗ lực xây dựng một quân giải phóng hiện đại hóa, đồng thời lãnh đạo toàn quân nỗ lực không ngừng vì mục tiêu đó”.[2,tr.27] Qua quá trình xây dựng, quốc phòng và quân đội đã có được

những nền tảng nhất định Một là, đặt được cơ sở kỹ thuật không gian ngoài

vũ trụ Qua mấy chục năm xây dựng và tích lũy cơ sở vật chất kỹ thuật, TQ hôm nay đã trở thành cường quốc vũ trụ thứ ba trên thế giới sau Mỹ, Nga, chiếm vị trí quan trọng về phương diện sử dụng và khai thác không gian ngoài

vũ trụ, cung cấp điều kiện cơ sở quan trọng để hiện đại hoá theo thời đại chiến

tranh thông tin Hai là, đã đặt nền tảng cho khả năng về tên lửa hạt nhân và

tên lửa thông thường Khả năng thực chiến và uy hiếp của tên lửa hạt nhân chiến lược và tên lửa thông thường là nội dung quan trọng của đấu tranh quân

sự hiện đại và chiến tranh hiện đại Bằng những chỉ đạo của quyết sách chiến lược đúng đắn, công nghệ tên lửa của TQ khởi đầu tương đối sớm, đồng thời theo kịp trình độ hiện đại trên thế giới, mấy chục năm trở lại đây đã gặt hái được thành tựu to lớn Trong chiến tranh thông tin hóa thời gian tới, khả năng tấn công thông thường tương đối mạnh là biện pháp thực chiến quan trọng

của TQ Ba là, đã đặt được nền tảng công nghệ thông tin và những công nghệ

có liên quan Từ cuối thập kỷ 50 của thế kỷ 20, TQ đã bắt đầu bước vào lĩnh vực máy tính điện tử và đạt được kết quả ban đầu, sau đó, lĩnh vực này bị ngừng lại do nhiều nguyên nhân lịch sử Sau thập kỷ 80, dưới sự cổ súy của Đặng Tiểu Bình, nhà nước đã khởi động kế hoạch “863” có ý nghĩa chiến lược lớn, thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của các quần thể công nghệ cao mới với công nghệ thông tin là cốt lõi Hiện nay, công nghệ thông tin của TQ

đã đạt được mức độ tương đối, thu hẹp khoảng cách với trình độ hiện đại của

thế giới Đặc biệt là mấy năm gần đây, TQ đã đạt được một loạt các đột phá lớn về công nghệ máy điện toán Ngoài ra, ở các lĩnh vực có liên quan đến chiến tranh tương lai như vật lý ứng dụng, công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lượng, công nghệ sinh học, khoảng cách của TQ với các quốc gia phát triển phương Tây rất hẹp Nguồn lực con người dành cho các lĩnh vực có liên quan đến công nghệ thông tin quân sự tương đối dồi dào và đang tiếp tục phát

triển mạnh mẽ Bốn là, đã đặt nền tảng hệ thống công nghiệp quốc phòng

hoàn thiện Cơ sở vật chất thời kỳ nước TQ thành lập kém xa các nước phương Tây, công nghiệp quốc phòng của TQ chỉ là con số 0 Qua mấy chục năm xây dựng, TQ đã có hệ thống công nghiệp quốc phòng quy mô tương đối, kết cấu khoa học, phân bố hợp lý và có khả năng sáng tạo tự chủ tương đối mạnh Đây là điều kiện vật chất kỹ thuật đáng tin cậy và lực lượng trụ cột không thể thiếu trong xây dựng quân đội cơ giới hóa và thông tin hóa

1.1.2 Yếu tố nội tại của TQ – phù hợp với tư duy nước lớn của TQ

(1) Sức mạnh quân sự bảo đảm cho mục tiêu kinh tế - xã hội của nước lớn

Thế kỷ mới, giai đoạn mới, Đại hội Đảng lần thứ 16 đã đưa ra mục tiêu phấn đấu xây dựng xã hội “khá giả” toàn diện Thực hiện mục tiêu này, một mặt phải bảo đảm sự phát triển nhanh chóng liên tục của kinh tế xã hội, tranh thủ vượt qua một nấc thang dài vài năm; một mặt phải bảo đảm sự phát triển hài hoà giữa xây dựng kinh tế và xây dựng quốc phòng, tích cực thúc đẩy cải cách quân sự để phát triển nhảy vọt trong xây dựng hiện đại hoá quân đội và quốc phòng, từ đó bảo đảm an ninh cho việc xây dựng xã hội “khá giả” toàn diện Như Chủ tịch Hồ Cẩm Đào từng nói: “Tích cực thúc đẩy cải cách quân

sự là một nhiệm vụ chiến lược quan trọng trong xây dựng hiện đại hoá quân đội, có thể hoàn thành thắng lợi được nhiệm vụ chiến lược này không liên quan đến toàn cục việc xây dựng quân đội và quốc phòng, liên quan đến việc

thống nhất an ninh quốc gia, liên quan đến việc phấn đấu thực hiện mục tiêu xây dựng xã hội “khá giả” toàn diện.”[12,tr.102]

Xây dựng xã hội khá giả toàn diện cần một môi trường an toàn, tiêu chuẩn an toàn ở đây không chỉ là hoà bình Hai mươi năm tới, TQ có thể tiếp tục thời kỳ hoà bình, nhưng tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ không an toàn Vai trò của sức mạnh quân sự trong các công việc quốc tế ngày càng nâng cao, quân đội TQ sẽ đối mặt với những thách thức nghiêm trọng trong việc giữ ổn định khu vực, duy trì hoà bình thế giới và chống lại chủ nghĩa bá quyền Các phong trào ly khai sẽ xảy ra không ngừng theo sự thay đổi môi trường trong nước và quốc tế, các hoạt động của “chủ nghĩa khủng bố” không loại bỏ được

mà còn có khả năng quốc tế hoá và tăng cường hơn, đặc biệt khi các thế lực thù địch trong và ngoài nước cấu kết với nhau sẽ uy hiếp nghiêm trọng tới TQ Nhiệm vụ “phòng ngừa bên ngoài” “ổn định bên trong” của TQ càng nặng nề Ngoài ra, cùng với việc đẩy nhanh tiến trình toàn cầu hoá kinh tế thế giới, mâu thuẫn phát triển không cân bằng của thế giới cũng nguy kịch thêm Lịch

sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy, kinh tế càng phát triển, an ninh quốc gia càng dễ bị đe doạ Bởi vì, kinh tế phát triển không ngừng, hai yếu tố lớn (thị trường và vốn) trực tiếp ảnh hưởng tới nền kinh tế sẽ vấp phải thách thức

và đe doạ không ngừng Khi những thách thức và đe doạ này đạt tới mức độ nhất định sẽ có thể xảy ra xung đột quân sự Một đất nước nếu không có sức mạnh quân sự hùng mạnh thực sự sẽ không thể bảo vệ hiệu quả an ninh và lợi ích quốc gia dưới sự uy hiếp của chủ nghĩa bá quyền và uy hiếp chính trị cường quyền Sự phát triển của kinh tế TQ và tham gia sâu hơn vào tiến trình quốc tế hoá, lợi ích kinh tế của TQ không ngừng được mở rộng, phạm vi phải bảo đảm an ninh cũng mở rộng theo đó Không ngừng nâng cao năng lực chiến lược của quân đội TQ đã trở thành một vấn đề quan trọng mới trong xây

dựng quân đội Muốn nâng cao khả năng chiến lược của quân đội thì phải tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân đội

Ngoài ra, vấn đề thống nhất Đài Loan cũng là một mục tiêu mà chính phủ TQ đang tiếp tục theo đuổi Bên cạnh việc sử dụng các biện pháp ngoại giao, chính trị, kinh tế thì TQ cũng không từ bỏ việc sử dụng vũ lực để thống nhất tổ quốc Chính vì vậy, hiện đại hoá quân sự TQ được chính phủ TQ coi

là một biện pháp cần thiết để sẵn sàng trong giải quyết vấn đề Đài Loan

(2) Hiện đại hoá quân sự là yêu cầu của quân đội trong thời đại mới

Sứ mệnh của quân đội cũng phát triển theo sự phát triển của lịch sử Bước vào thế kỷ mới, giai đoạn mới, môi trường trong nước và quốc tế có những thay đổi lớn, sứ mệnh lịch sử của quân đội TQ cũng có những nội dung mới Ngày 13 tháng 3 năm 2005, phát biểu tại hội nghị toàn thể đoàn đại biểu Quân giải phóng tham gia kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá 10 của TQ, Hồ Cẩm Đào nói, yêu cầu quân đội tập trung sức mạnh và ý chí của toàn quân để thực hiện sứ mệnh lịch sử của quân đội trong thế kỷ mới, giai đoạn mới, đó là:

“Bảo đảm là sức mạnh quan trọng để ĐCS củng cố địa vị cầm quyền, bảo đảm an ninh vững chắc duy trì thời cơ chiến lược quan trọng phát triển đất nước, giúp đỡ có hiệu quả duy trì lợi ích quốc gia, phát huy vai trò quan trọng gìn giữ hoà bình thế giới và sự phát triển chung Đương nhiên, thực hiện tốt

sứ mệnh lịch sử mới này, quân đội phải không ngừng nâng cao khả năng đánh thắng và giữ nguyên bản chất, phải tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân đội để quân đội TQ trở thành quân đội cách mạng chính quy hoá, hiện đại hoá có sức chiến đấu hùng mạnh, tương xứng với địa vị cường quốc.”

Xem xét những thay đổi phát triển của tình hình trong và ngoài nước,

20 năm đầu thế kỷ 21 là thời cơ chiến lược quan trọng để TQ phát triển TQ phải nắm được thời cơ hiếm có này đẩy nhanh phát triển Nhưng cũng phải thấy rằng, những yếu tố ảnh hưởng và gây nhiễu thời cơ chiến lược còn rất

nhiều như tranh chấp lợi ích lãnh hải, biển và tranh chấp lãnh thổ rất phức tạp giữa TQ với một số nước xung quanh, các thế lực đòi “Đài Loan độc lập”; phong trào của chủ nghĩa ly khai và sự tấn công của các vấn đề xã hội phức tạp… Phải đề phòng và loại bỏ những ảnh hưởng của các yếu tố bất lợi này, chống lại sự xâm lược của bên ngoài, bảo đảm biên giới, không phận và lãnh hải của TQ không bị xâm phạm, có lực lượng hùng mạnh và đáng tin cậy phản đối và ngăn chặn các thế lực của chủ nghĩa ly khai “Đài Loan độc lập”, bảo đảm quốc gia thống nhất và ổn định, phải tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân đội

Tóm lại, hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc là nhu cầu xuất phát từ các yếu tố chi phối bên ngoài và các yếu tố nội tại trong lòng Trung Quốc Trung Quốc hiện đại hoá quân sự để bắt kịp với tốc độ phát triển quân sự thế giới, để đảm bảo sức mạnh tổng hợp quốc gia và đối phó với các thách thức

an ninh phi truyền thống đang ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại Hiện đại hoá quân sự là phương tiện để đảm bảo thành công các mục tiêu hiện đại hoá kinh tế và khoa học kỹ thuật khác Ngoài ra, hiện đại hoá quân sự nhằm đảm bảo quyền sử dụng sức mạnh đó để bảo vệ các thành quả của cải cách Điều này hoàn toàn phù hợp với tư tưởng nước lớn của Trung Quốc

1.2 KHÁI QUÁT TIẾN TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA QUÂN SỰ CỦA TRUNG QUỐC ĐẾN NĂM 1991

Lịch sử và tương lai thống nhất với nhau Không hiểu lịch sử không thể tổng kết và rút ra những bài học kinh nghiệm từ lịch sử, cũng không thể nắm bắt chính xác thực tiễn, có tương lai Nhìn lại những cuộc cải cách quân sự trước đây, khi TQ nắm chắc cơ hội lịch sử cũng đứng vào tốp đầu thế giới; khi đánh mất thời cơ chiến lược thì đất nước và nhân dân rơi vào khó khăn

1.2.1 Tiến trình hiện đại hoá quân sự trong lịch sử cổ đại TQ

Lịch sử chiến tranh của nhân loại cũng lâu đời như lịch sử văn minh của nhân loại và có những bước tiến hoá từ thấp đến cao Khoảng 2000 năm trước Công nguyên, người châu Á dẫn đầu việc chế tạo ra các vũ khí lạnh, đồng thời sử dụng trong chiến tranh, thực hiện cuộc cánh mạng lần thứ nhất trong lịch sử quân sự Thời kỳ vũ khí lạnh, lúc đầu chỉ có bộ binh Khoảng 400 năm trước Công nguyên xuất hiện kỵ binh Trong điều kiện thời đó, kỵ binh là lực lượng có khả năng tấn công lớn nhất và khả năng cơ động nhanh và xa, do đó Anghen đã nói kỵ binh là binh chủng có ý nghĩa quyết định Ai có đội kỵ binh hùng mạnh, người đó sẽ có sức mạnh quân sự lớn nhất

Trên đất Hoa Hạ, đội kỵ binh sớm nhất xuất hiện ở Hung Nô vùng Ngoại Mông thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên (thời Chiến quốc) Năm 302 trước Công nguyên, vua nước Triệu ở phía Bắc TQ Vũ Linh Vương đã thực hiện cải cách quân sự, lần đầu tiên tập trung xây dựng kỵ binh trong dân tộc Hoa Hạ, trở thành đối thủ mạnh nhất của nước Tần trong sự nghiệp thống nhất TQ

Sau khi Tần sụp đổ đến triều Hán, hệ thống quốc phòng của triều Hán

cơ bản dựa theo triều Tần, phòng thủ với bên ngoài chủ yếu là chống lại sự tấn công của Hung Nô – dân du mục phương bắc Kể từ thế kỷ 2 trước Công nguyên, triều Hán và Hung Nô chiến tranh liên miên, một trận đánh quy mô lớn nhất là dùng 140.000 kỵ binh, còn dùng 100.000 con ngựa vận chuyển, là một trong những trận chiến kỵ binh lớn nhất trong lịch sử cổ đại trên thế giới Sau hàng trăm năm chiến đấu, triều Hán đã đánh bại được Hung Nô, khiến một phần quân quy hàng, một phần chạy theo phương Tây Sự kiện này cho thấy, triều Hán thời đó có quân đội lớn mạnh nhất trên thế giới Triều Hán đã xây dựng được đội kỵ binh hùng mạnh và đánh bại Hung Nô, bảo vệ sự phát triển kinh tế nông nghiệp, làm cho TQ cổ đại bước vào một thời kỳ hoàng kim, phát triển lớn mạnh lần thứ nhất

Đời Đường là thời đại hoàng kim lần thứ hai của xã hội phong kiến TQ Đường Thái Tông không sửa sang thành luỹ, sử dụng chiến lược tấn công với các bộ tộc du mục phương Bắc Lúc đó, kỵ binh rất phát triển Đến đời Tống, kinh tế hàng hoá phát triển thịnh vượng nhất trong xã hội phong kiến Quân đội các đối thủ của Tống như nước Liêu, Tây Hạ, Mông… cơ bản đều là những đội kỵ binh mạnh quen với cuộc sống du mục trên thảo nguyên Trong lịch sử chiến đấu với các bộ tộc du mục phương Bắc, đời Tống luôn bị tấn công và phải xin cầu hoà

Sự xuất hiện của thuốc súng và sử dụng thuốc súng trong chiến tranh là một sự thay đổi to lớn về quân sự của loài người Hình thái chiến tranh của nhân loại chuyển từ chiến tranh vũ khí lạnh sang chiến tranh vũ khí nóng

TQ là nước phát minh ra thuốc súng Ngay thế kỷ 9 sau Công nguyên đã phát minh ra thuốc súng và sử dụng vào chiến tranh, tuy nhiên sau đó kỹ thuật

vũ khí nóng không được coi trọng và dần mai một ở TQ Khoảng thế kỷ 13, thuốc súng du nhập vào phương Tây, lần lượt súng, pháo đã ra đời và được cải tiến không ngừng trong chiến tranh và có ảnh hưởng lớn đến lịch sử châu

Âu Đầu thế kỷ 16, thực dân phương Tây được vũ trang lại bằng công nghệ vũ khí nóng hiện đại và bắt đầu quá trình thực dân của mình Năm 1513, thực dân Hungary xâm lược Quảng Đông và đến Nhật Bản Người Nhật Bản học người Hungary và Hà Lan chế tạo ra nhiều súng Quân đội đến cuối nhà Minh

có đến 60% binh sỹ được trang bị súng Cuộc giao chiến Minh – Thanh, nhà Thanh thắng và đã cai trị Trung Nguyên 200 năm, trong 200 năm đó, vũ khí nóng của phương Tây phát triển nhanh chóng và thay đổi toàn diện thời đại

vũ khí lạnh TQ đã không nắm được cơ hội đó, từ đó kém xa trình độ hiện đại của thế giới Sau đó, TQ phải mua vũ khí từ nước ngoài, trong lúc TQ đang học tập phương Tây thì lĩnh vực quân sự của phương Tây lại ấp ủ một lần cải cách nữa từ chiến tranh vũ khí nóng sang chiến tranh cơ giới hoá Cuối thế kỷ

18 sự ra đời của động cơ đốt trong làm cho loài người bước vào cuộc cách mạng công nghiệp bắt đầu từ thế kỷ 19 Các thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp được áp dụng vào lĩnh vực quân sự xuất hiện các vũ khí trang bị

tự động hoá và cơ giới hoá Hai cuộc đại chiến thế giới ở nửa đầu thế kỷ 20 là điển hình của chiến tranh cơ giới hoá Và trong “cuộc chơi này”, TQ đã không thể theo kịp vì không có nền tảng công nghiệp Trang bị cơ giới hoá quân đội

là một hệ thống lớn phức tạp cần có bảo đảm tương ứng từ hệ thống cơ giới hoá và văn minh công nghiệp trong nước Vì thế, không có công nghiệp hoá đất nước thì không thể cơ giới hoá quân đội, đây là bài học lịch sử của TQ trong quá trình hiện đại hoá

1.2.2 Tiến trình hiện đại hoá quân sự từ năm 1949 đến năm 1991

Nước TQ mới vừa thành lập, Mao Trạch Đông đã kêu gọi TQ phải xây dựng quân đội hùng mạnh, phải xây dựng sức mạnh kinh tế hùng mạnh, đây

là hai việc lớn Lợi dụng điều kiện quốc tế đặc biệt thời đó, nhận được sự giúp

đỡ to lớn của Liên Xô cũ, nước TQ mới bắt đầu tiến hành công nghiệp hoá và

cơ giới hoá Một mặt, mua trang bị cơ giới hoá hiện đại của Liên Xô cũ, mặt khác xây dựng hệ thống công nghiệp quốc phòng của mình Thời gian kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, Liên Xô cũ đã viện trợ xây dựng 156 công trình trọng điểm, 1/3 trong số đó là công nghiệp quân sự, hơn nữa chuyển giao công nghệ đồng bộ, bảo đảm trong nước có thể tự sản xuất Chỉ trong thập kỷ

50 của thế kỷ 20, tốc độ hiện đại hoá trang bị vũ khí của quân đội TQ đã vượt qua xã hội cũ mấy chục năm, nhanh chóng thu hẹp khoảng cách về trình độ hiện đại với thế giới

Nước TQ mới không chỉ nhằm vào cơ giới hoá quân sự mà còn nhằm vào những phát triển mới nhất trong lĩnh vực quân sự trên thế giới, bắt đầu tiến quân vào công nghệ hạt nhân Sau thập kỷ 40 thế kỷ 20, lĩnh vực quân sự thế giới lại có một cuộc cách mạng, đó là sự ra đời của vũ khí hạt nhân Năm

1945, Mỹ chế tạo thành công bom nguyên tử và lần đầu tiên ném xuống Hiroshima và Nagashaki của Nhật Bản, sức sát thương quá lớn và ảnh hưởng trực tiếp tới sự đầu hàng của Nhật Bản Sự xuất hiện bom nguyên tử và bom nhiệt hạch khiến tính sát thương của vũ khí loài người sử dụng đến đỉnh điểm, đánh dấu quân sự thế giới đã phát triển từ giai đoạn cao cấp của trang bị cơ giới hoá sang giai đoạn vũ khí năng lượng hạt nhân

Trong cuộc cải cách quân sự lần này, nước TQ mới đã thể hiện quyết tâm đuổi theo trình độ hiện đại của thế giới Năm 1954, chiến tranh Triều Tiên vừa kết thúc, Trung ương ĐCSTQ đứng đầu là Mao Trạch Đông chỉ rõ

TQ cũng cần chế tạo bom hạt nhân, ông cho rằng trong thế giới hôm nay, muốn không bị người ta bắt nạt thì không thể không có những thứ đó Năm

1955, Trung ương xác định quyết tâm chế tạo bom hạt nhân và Trung Quốc bắt tay vào nghiên cứu, chế tạo thứ vũ khí này Năm 1957, Liên Xô cũ đồng ý cung cấp mẫu bom nguyên tử và giúp đỡ về công nghệ hạt nhân Sau đó, vũ khí mũi nhọn của TQ phát triển nhanh chóng Công nghiệp quốc phòng và mở rộng nhân sự nghiên cứu khoa học phát huy hết tiềm lực trên cả nước, hiệp đồng toàn lực, đồng cam cộng khổ, đồng thời hạn chế áp lực cuối thập kỷ 50 đầu thập kỷ 60 Liên Xô cũ kéo hết chuyên gia về nước, chủ yếu dựa vào sức mạnh của mình, trong thời gian ngắn tạo ra “hai loại bom, một loại vệ tinh”: Năm 1964, thử nghiệm thành công bom nguyên tử Năm 1966, thử nghiệm thành công vũ khí hạt nhân mang tên lửa tầm trung Năm 1967, thử nghiệm thành công bom nhiệt hạch Năm 1970, phóng thành công vệ tinh nhân tạo.[24,tr.46]

Nghiên cứu chế tạo vũ khí hạt nhân của TQ chậm hơn so với Mỹ mười mấy năm, sau Liên Xô cũ 10 năm, khởi điểm công nghệ thấp hơn nhiều Tuy nhiên tốc độ nghiên cứu chế tạo không chậm Thử nghiệm thành công bom nguyên tử chậm hơn Mỹ 19 năm, chậm hơn Liên Xô cũ 15 năm, nhưng chỉ

chậm hơn Pháp 4 năm, nghiên cứu chế tạo thành công bom nhiệt hạch sớm hơn Pháp Trên thế giới, TQ là nước thứ 5 có vũ khí hạt nhân, nước thứ 4 có bom nhiệt hạch, nước thứ ba có tên lửa vượt đại châu

Trong cải cách quân sự lần này, TQ đã đuổi kịp “đoàn tàu quốc tế”, nắm được thời cơ Nghiên cứu chế tạo thành công đầu đạn hạt nhân và đầu đạn thông thường có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử quân sự TQ, nâng cao rất nhiều địa vị quốc tế của TQ Sau này, Đặng Tiểu Bình từng nói: “Nếu thập

kỷ 60, TQ không có bom nguyên tử, bom nhiệt hạch, không phóng vệ tinh,

TQ không thể là cường quốc có ảnh hưởng quan trọng, không có địa vị quốc

tế như ngày hôm nay Những thứ đó phản ánh khả năng của một dân tộc, cũng

là tiêu chí của một dân tộc, một quốc gia phát triển phồn vinh.” [16,tr.67] Các nhà lãnh đạo TQ nhận ra một nền quốc phòng hiện đại phải dựa trên một hệ thống kinh tế quốc gia hiện đại yểm trợ bằng kỹ thuật cao Vì thế họ chọn một chính sách hai mặt để gia tăng phát triển kinh tế Một mặt là mở rộng thương mại quốc tế của TQ, liên doanh với nước ngoài để giải quyết vấn

đề thiếu hụt tư bản và kỹ thuật mới Mặt kia, là giảm thiểu các chi phí quân sự, cắt giảm 1/4 quân số và chuyển một số công nghệ quân sự sang sản xuất hàng tiêu dùng để giải quyết khó khăn tài chính Hầu hết các học giả phương Tây nghiên cứu về TQ đều biết rằng mặc dù PLA rất cần các vũ khí tối tân và trang bị để tăng cường khả năng chiến đấu nhưng họ không có tiền mà họ cũng không muốn mua từ nước ngoài Các nhà lãnh đạo TQ từng công khai tuyên bố rằng họ hi vọng mở rộng thương mại quốc tế sẽ giúp hiện đại hóa quốc phòng và sẵn lòng hợp tác với nước ngoài để phát triển và sản xuất vũ khí mới ngay trên lãnh thổ TQ Mỹ đã đồng ý giúp TQ cải thiện hệ thống radar trong máy bay chiến đấu F-8 và bán cho họ nhiều máy điện toán tối tân Tuy nhiên, sau biến cố Thiên An Môn (4.6.1989), một số nước trong đó có cả

Mỹ và Nhật Bản tăng cường việc kiểm soát chuyển giao kỹ thuật cho TQ

Theo các báo cáo, trong thập niên 1980, TQ đã nhập khẩu 27 tỉ USD kỹ thuật

và trang bị, chiếm 60% gia tăng trong tổng sản lượng quốc gia Kể từ 1985,

TQ đã giảm quân số từ 4,2 triệu xuống còn 3 triệu người Theo đó các kinh phí quốc phòng cũng giảm theo Thành phần giải ngũ gồm các đơn vị không chiến đấu và nhân viên không cần thiết nên không làm yếu đi mà thực tế PLA còn mạnh hơn trước Trước khi cắt giảm quân số, quân số của TQ nhiều hơn Liên Xô độ 10% và gấp 2,5 lần Mỹ Tuy thế, ngân sách quân sự của họ chưa đầy 1/3 ngân sách Mỹ và chỉ bằng 1/4 ngân sách của Liên Xô cũ Dù vậy, chính quyền vẫn tiếp tục cắt giảm mỗi năm Từ 1971 đến 1985, ngân sách quốc phòng từ 17,4% rút xuống chỉ còn 7,5% ngân sách quốc gia

Để giải quyết những khó khăn trong vấn đề tài chính, PLA được phép kinh doanh để có thêm lợi tức Trong đó có cả việc dùng công nghệ quốc phòng để sản xuất các mặt hàng dân dụng bán trong nội địa cũng như trên thị trường thế giới Theo các báo cáo, có đến 1/3 công nghệ quân sự được sử dụng kép (phục vụ cả quân - dân sự) và 3/5 tổng số sản phẩm nhằm vào thị trường dân sự, tổng cộng hơn 700 mặt hàng Trong số đó, riêng năm 1989, trên 100 mặt hàng được bán ra thế giới đem về khoảng 300 triệu đô la Ngoài

ra, họ còn bắt đầu bán vũ khí cho các quốc gia trong thế giới thứ ba Năm

1988, TQ đứng vào một trong năm nước cung cấp vũ khí nhiều nhất thế giới trên thị trường quốc tế Nếu cải tiến được lề lối quản trị, họ có thể đem về trên 2,5 tỉ USD mỗi năm Nhờ tiếp tục tái tổ chức các cơ chế quân đội và quản trị, mặc dù ngân sách quốc phòng vẫn bị cắt giảm, nhưng công cuộc hiện đại hóa quân sự của TQ không bị chậm lại, nhất là việc hiện đại hoá các vũ khí chiến lược Trong khi TQ cắt giảm ngân sách quốc phòng, chuyển một số công nghệ quân sự sang sản xuất hàng tiêu dùng nhưng họ không giảm các khoản đầu tư cho nghiên cứu Không những thế, họ còn tập trung ngân sách quốc phòng vào việc phát triển các vũ khí mũi nhọn và các chương trình không

gian Từ năm 1978 tới nay, ngân khoản giành cho nghiên cứu gia tăng đáng

kể Sau khi thành công trong thử nghiệm tên lửa liên lục địa bắn từ mặt đất và

từ dưới biển do tàu ngầm nguyên tử phóng ra hồi đầu thập niên 1980, họ đã

có được một số lượng vũ khí nhiệt hạch hữu hiệu chống lại những cuộc tấn công bằng nguyên tử có thể xảy ra

Nhờ những thành tựu đó cũng như việc các siêu cường tiếp tục cắt giảm

vũ khí hạt nhân, TQ biết rằng đã đến lúc họ phải thay đổi chiến lược toàn cầu Trong một phiên họp mở rộng của Quân uỷ trung ương năm 1985, các nhà lãnh đạo TQ đưa ra nhận định từ nay tới cuối thế kỷ 20 và ngay cả đầu thế kỷ

21 sẽ không có thế chiến hay chiến tranh hạt nhân vì tình trạng quân bình về

vũ khí giữa các siêu cường khiến ai cũng hiểu là dùng vũ khí nguyên tử là tiêu diệt cả hai bên và sẽ không ai muốn phiêu lưu như thế Trong khi chiến tranh hạt nhân qui mô không xảy ra nhưng chiến tranh giới hạn hay đụng độ ở một mức độ thấp hơn vẫn có thể có bất cứ lúc nào và trở thành vấn đề chính yếu chi phối quan hệ khu vực trong một tương lai gần Triệu Tử Dương, nguyên Tổng Bí Thư Ủy Ban Trung Ương Đảng kiêm Phó Chủ Tịch Quân uỷ trung ương, đã đề ra trong phiên họp cấp cao vào tháng 5 năm 1988 ở Bắc Kinh là chiến lược của TQ chủ yếu nhằm vào chiến tranh giới hạn và các xung đột quân sự địa phương Để đạt mục tiêu đó, PLA sẽ xây dựng một lực lượng xung kích chớp nhoáng, trong khi vẫn tiến hành việc đánh giá nguy cơ chiến tranh trong tương lai, chiến lược quốc phòng trường kỳ và xu thế phát triển quân sự Việc thành lập lực lượng xung kích đã trở thành một quyết định chiến lược quan trọng từ năm 1988 tới nay Kế hoạch này không phải chỉ thực hiện trong lục quân mà cả không quân và hải quân Trong lục quân, các tiểu đoàn đặc nhiệm hay tiểu đoàn xung kích chớp nhoáng, trang bị vũ khí tối tân

đã được thành lập Một lữ đoàn thủy quân lục chiến tương tự như tiểu đoàn xung kích cũng đã hình thành trong Hạm đội Nam Hải Quân nhảy dù TQ

dưới quyền điều động của không quân cũng tiến hành thành lập các đơn vị xung kích Họ được giao nhiệm vụ tấn công kẻ thù trên bất cứ địa điểm nào trong toàn lãnh thổ trong vòng một ngày Họ đang tiến sang vị trí chiến lược

để đối phó với các xung đột biên giới và xung đột khu vực Tổ chức các lực lượng xung kích còn được dùng làm khuôn mẫu cho việc cải tổ PLA

1.3 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HIỆN ĐẠI HOÁ QUÂN

SỰ CỦA CÁC THẾ HỆ LÃNH ĐẠO GẦN ĐÂY

1.3.1 Tư tưởng hiện đại hoá quân sự của Đặng Tiểu Bình

Đặng Tiểu Bình là hạt nhân thế hệ lãnh đạo thứ hai của Đảng cộng sản Trung Quốc Ông nguyên là Chủ tịch quân uỷ trung ương của ĐCSTQ một thời gian dài trước thời Cách Mạng Văn Hóa bắt đầu vào năm 1966 Sau khi Mao Trạch Đông chết, “bè lũ bốn tên” bị lật đổ, năm 1977 ông quay lại nắm quyền và bắt đầu kế hoạch cải cách chính trị và quân sự kéo dài hàng chục năm cho TQ Ông thay đổi bộ mặt của TQ và trước hết là quân đội Mục tiêu các chương trình cải cách của Đặng Tiểu Bình có thể tóm tắt bằng hai cụm từ:

canh tân hóa và qui tắc hóa Quan điểm về cải tổ quân sự của Đặng Tiểu

Bình chú trọng nhiều về canh tân vũ khí và qui tắc hóa tổ chức của PLA mà không để mất truyền thống chính trị là một lực lượng vũ trang của Đảng Ông vẫn nhấn mạnh về sự cần thiết phải dùng quân đội để củng cố chế độ chuyên chính dân chủ nhân dân, có nghĩa là quyền hành chính trị của ĐCSTQ Ông cũng nhấn mạnh các quan điểm sau đây là cốt lõi của công cuộc canh tân hóa

và qui tắc hóa quân đội

Thứ nhất, PLA phải triệt để đi theo các nguyên tắc của Đảng, tăng cường

ý thức chính trị và tự tạo thành một khuôn mẫu đi theo đường lối, nguyên tắc

và chính sách của đảng Có như thế, họ mới bảo đảm được rằng họ là một lực

lượng vũ trang đáng tin cậy của đảng Thứ hai, PLA phải cải tiến vũ khí và

trang bị để tăng tốc hiện đại hóa quốc phòng cho phù hợp với việc phát triển

liên tục của kinh tế quốc gia Thứ ba, PLA phải cải tiến liên hệ với chính

quyền và quần chúng, gia tăng đoàn kết nội bộ, củng cố lực lượng dân quân,

kế thừa và phát triển truyền thống vinh quang của một quân đội nhân dân Sau

cùng, PLA phải củng cố huấn luyện quân sự và chính trị để tăng cường phẩm

chất trên cả hai mặt, nỗ lực hơn để gia tăng khả năng phối hợp chiến đấu với các binh chủng khác trong quân đội

Khi bàn đến tỉ lệ huấn luyện chính trị và quân sự, Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh về huấn luyện quân sự Ông đòi hỏi các trường võ bị sắp xếp sao cho chương trình học theo tỉ lệ ba bảy nghĩa là các đề tài quân sự chiếm 70% toàn thời gian, 30% còn lại cho chính trị Mặt khác, khi bàn đến chương trình tại các trường chính trị của PLA, ông yêu cầu giành 60% dạy các đề tài chính trị,

để 40% dạy các đề mục quân sự Theo Đặng Tiểu Bình, việc tái tổ chức các

cơ chế quân đội là ưu tiên một, cải thiện vũ khí trang bị là việc tiếp theo Sau khi các vấn đề này được giải quyết, vấn đề chiến lược mới đặt ra

Quan điểm của Đặng Tiểu Bình về hiện đại hoá vũ khí và trang bị không chỉ giới hạn trong việc cải tiến kỹ thuật chế tạo vũ khí Ông còn tìm hiểm các yếu tố thiết yếu ảnh hưởng đến công cuộc đổi mới quốc phòng và dĩ nhiên quyết định thắng bại Theo Đặng Tiểu Bình, đổi mới quân đội muốn thành công phải tùy thuộc vào sự thành công của đổi mới kinh tế nói chung và phát triển khoa học kỹ thuật cao nói riêng Chìa khóa để hoàn thành bốn hiện đại hoá là hiện đại hóa khoa học kỹ thuật Không thể nào xây dựng được nông nghiệp tiên tiến, công nghiệp tiên tiến, quốc phòng tiên tiến nếu không hiện đại hóa khoa học kỹ thuật Không thể nào đẩy mạnh phát triển kinh tế quốc gia một cách nhanh chóng trừ khi khoa học kỹ thuật phát triển kịp với nhu cầu Thay vì coi hiện đại hoá quốc phòng là ưu tiên một, ông đặc biệt chú ý đến sự phát triển kinh tế quốc gia và nghiên cứu khoa học Về vấn đề huấn luyện quân sự, Đặng Tiểu Bình đẩy mạnh cả huấn luyện trong quân trường và

trong quân ngũ Không hoàn toàn loại trừ các hoạt động phi quân sự và không quên nhu cầu huấn luyện chính trị, ông đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể trong việc nâng cao phẩm chất các sĩ quan PLA Đối với việc huấn luyện trong quân ngũ, Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh vào việc học hỏi chiến tranh hiện đại và hợp tác hành quân bao gồm nhiều loại lực lượng trong nghiên cứu cũng như huấn luyện thao tác Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh vào việc huấn luyện phối hợp chiến đấu giữa nhiều binh chủng và nói rõ là trong tương lai không thể chiến đấu chỉ với “cơm hẩm và súng” Cuộc chiến sắp tới là cuộc chiến với thiết giáp, phi cơ và chiến hạm, chiến đấu trên cạn, dưới nước, trên không, ngầm dưới đất bằng hoạt động phối hợp của nhiều hình thức trang bị Dựa trên nhận định đó, không những Đặng Tiểu Bình đẩy mạnh việc hiện đại hóa

vũ khí và trang bị của PLA để đạt được nhu cầu cho một cuộc chiến hiện đại

mà còn đặc biệt chú ý tới việc xây dựng một hệ thống hậu cần hiện đại để bảo đảm tiếp liệu hữu hiệu cho quân đội khi có chiến tranh Ông nói rõ là PLA không chỉ dựa vào việc cướp khí giới, lương thực của địch tại trận tiền để trang bị cho mình Đây là một quan niệm hoàn toàn khác với bản chất cuộc chiến Quốc-Cộng khi lý thuyết chiến tranh nhân dân của Mao Trạch Đông được hình thành Tuy nhiên, Đặng Tiểu Bình vẫn nói là dù có cải tiến về vũ khí và trang bị nhưng trong vòng 10 đến 20 năm nữa, PLA vẫn chưa thoát khỏi tình trạng yếu kém so với các siêu cường Thế nhưng dù có kém về vũ khí, ông tin PLA vẫn có thể đánh bại một kẻ thù mạnh hơn Niềm tin đó theo Đặng Tiểu Bình dựa vào một “cuộc chiến chính nghĩa và của nhân dân” mà

họ theo đuổi

1.3.2 Tư tưởng hiện đại hoá quân sự của Giang Trạch Dân

Xuất phát từ nền tảng tư tưởng và những thành công bước đầu trong công cuộc hiện đại hoá quân sự của Đặng Tiểu Bình, trong “Chiến lược phát triển và hiện đại hóa quân đội và công nghiệp quốc phòng TQ” Giang Trạch

Dân đưa ra năm 2001 đã xác định đến trước năm 2020, quân đội TQ phải trở thành quân đội mạnh nhất châu Á, đến năm 2050 tiến lên trình độ các quân đội mạnh nhất thế giới

Trong chiến lược hiện đại hóa quân sự của mình, Giang Trạch Dân chủ trương cải cách quân đội theo hướng:

Thứ nhất, cơ cấu lại các lực lượng theo hướng giảm biên chế quân số,

tăng cường chất lượng; triệt để áp dụng các biện pháp cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa các loại vũ khí thông thường; cải tiến cơ cấu hành chính quân

sự, biên chế tổ chức và bố trí, phân phối binh lực hợp lý Tập trung hoàn thiện khả năng đánh thắng các cuộc chiến tranh cục bộ trong điều kiện ứng dụng công nghệ cao và vũ khí thông minh Về chương trình hành động xác định rõ mục tiêu phát triển bộ máy quân sự có trình độ tiên tiến, có khả năng tiến hành các hoạt động tác chiến có quy mô châu lục, cách biên giới quốc gia của

TQ từ 3.000 đến 10.000km

Thứ hai, về trang bị vũ khí và khí tài, kết hợp tự lực phát triển hệ thống

vũ khí, trang bị với việc mua sắm từ nước ngoài; chú trọng phát triển hiện đại hóa các hệ thống vũ khí phòng không, vũ khí chống tàu ngầm và tàu trên mặt nước; phát triển hệ thống vũ khí chống vệ tinh, phóng thêm các loại vệ tinh phục vụ chỉ huy quân sự, định vị, dẫn đường và vệ tinh do thám tín hiệu, do thám hình ảnh; phát triển lực lượng tên lửa đạn đạo mang nhiều đầu đạn hạt nhân và tên lửa, bom hạt nhân chiến thuật Năm 2000, Giang Trạch Dân chỉ

rõ “Cuộc cách mạng quân sự mới thực chất là một cuộc cách mạng thông tin hoá Chiến tranh công nghệ cao với đặc trưng chính là thông tin hoá Thông tin hoá đang là máy tăng tốc cho sức chiến đấu của quân đội Chính vì vậy, các nước phát triển đều coi thông tin hoá là mục tiêu chính trong xây dựng hiện đại hoá quân đội trong thế kỷ mới Có thể thấy, chiến tranh thông tin hoá

sẽ trở thành hình thái chiến tranh chủ yếu của thế kỷ 21” [18,tr.473]

Thứ ba, về chiến lược hành động, phương sách xuyên suốt áp dụng cho

cả thời bình và thời chiến là phản công quyết liệt, không bị hạn chế bởi không gian và thời gian Triệt để tận dụng các cơ hội và điều kiện thuận lợi để tấn công, khi tấn công thì không đặt vấn đề biên giới quốc gia và vùng lãnh thổ Tập trung hỏa lực vào những điểm trọng yếu của đối phương; triển khai cùng lúc các hoạt động phòng thủ và tấn công, không chờ phòng thủ xong mới tấn công Thực hành tấn công trả đũa ngay sau khi bị tấn công với với thời hạn nhanh nhất Nhất thiết chỉ sử dụng lực lượng của chính mình để tấn công đối phương Phối hợp chặt chẽ hoạt động quân sự với hoạt động ngoại giao để chủ động chấm dứt chiến sự trên thế mạnh, thế có lợi Phối hợp các hoạt động quân sự với hoạt động kinh tế quân đội Triệt để lợi dụng sự rối loạn trên thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế do việc chủ động phát động chiến sự gây ra,

để tổ chức các hoạt động buôn bán, môi giới tài chính, ngân hàng, thu lợi nhuận cho quân đội Phát triển lực lượng kinh tế - quân sự, lấy lực lượng tài chính - ngân hàng quân sự để có nguồn thu lớn bù đắp cho chi phí quân sự ngay cả trong thời gian đang có chiến tranh cục bộ

Giang Trạch Dân cũng nhấn mạnh phải tập trung tăng cường hiện đại hóa hải quân và không quân, nhấn mạnh vai trò của hải quân và không quân trong mục tiêu hướng tới dự án mở rộng sức mạnh quân sự TQ tại TBD.[21,tr.278] Tăng cường năng lực tác chiến tàu ngầm và trên mặt nước, chủ yếu là các khả năng cảm biến, tàng hình, phòng thủ tên lửa và hiệu quả tác chiến tầm xa Cải thiện các công nghệ hải quân và đóng tàu thông qua việc nhập khẩu từ nước ngoài và phát huy nội lực Xây dựng chiến lược “phòng thủ xa bờ” mà hải quân TQ gọi là “phòng ngự viễn dương” và kêu gọi phát triển khả năng hải quân tầm xa

1.3.3 Tư tưởng hiện đại hoá quân sự của Hồ Cẩm Đào

Thời đại ngày nay, công nghệ cao mới với cốt lõi là công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng, ảnh hưởng sâu sắc tới quan hệ văn hoá, kinh tế, chính trị quốc tế và cách sản xuất sinh hoạt của mọi người, cũng có lợi cho việc thúc đẩy cuộc cải cách quân sự mới trên thế giới và sự phát triển nhanh chóng của lực lượng quân sự trên thế giới và tiến trình hiện đại hoá quân đội TQ Trong thế kỷ mới, giai đoạn mới, Hồ Cẩm Đào đã nêu ra một loạt luận thuyết quân

sự quan trọng và các quyết sách chiến lược liên quan đến hiện đại hoá quân đội, là kim chỉ nam lý luận khoa học mới của quân đội TQ dựa vào để thực hiện thành công tiến trình hiện đại hoá quân đội

Thứ nhất, đón nhận những thách thức của cuộc cách mạng quân sự mới

trên thế giới phải tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân sự TQ Từ góc độ chiến lược duy trì an ninh quốc gia và thực hiện hiện đại hoá quốc phòng, Hồ Cẩm Đào nhấn mạnh tầm quan trọng của hiện đại hoá quân sự, kêu gọi toàn quân phải kiên định không thay đổi trong công cuộc hiện đại hoá này Tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân sự TQ là con đường tất yếu để mở ra cục diện mới trong xây dựng quân đội và quốc phòng Nhằm vào sự thay đổi về hình thái chiến tranh và hình thái quân đội, Hồ Cẩm Đào nhấn mạnh, “TQ phải mở rộng tầm mắt, tích cực đón nhận những thách thức của cuộc cải cách mới trên thế giới.”[1,tr.27] Ông yêu cầu toàn quân phải theo dõi chặt chẽ xu thế phát triển của cuộc cải cách quân sự mới trên thế giới và lực lượng quân sự thế giới, nỗ lực đứng ở hàng đầu trong phát triển quân sự thế giới, tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân sự TQ phát triển nhanh, bền vững Tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân sự TQ là con đường hiệu quả để thực hiện cuộc phát triển vượt thời đại về quân sự và quốc phòng Lĩnh vực quân sự là lĩnh vực cạnh tranh và đối kháng mạnh mẽ nhất, là lĩnh vực có sức sống và tinh thần sáng tạo nhất, xây dựng quốc phòng và quân đội phải phát triển sáng tạo trong thúc đẩy hiện đại hoá quân sự Hồ Cẩm đào chỉ rõ, thúc đẩy quốc phòng và quân

đội phát triển trong hiện đại hóa quân đội TQ phải kiên trì tư tưởng giải phóng, thực sự cầu thị, tiến cùng thời đại và nghiên cứu sáng tạo Ông yêu cầu TQ phải nắm bắt được thời cơ lịch sử, tích cực đổi mới quan niệm tư tưởng, dựa vào thực tế tình hình đất nước và tình hình quân đội, tích cực dựa vào kinh nghiệm cải cách quân sự thế giới, không ngừng sáng tạo lý luận quân sự, trên

cơ sở phát triển kinh tế đất nước và tiến bộ khoa học kỹ thuật, nỗ lực hoàn thành hai nhiệm vụ lịch sử quan trọng là xây dựng cơ giới hoá, thông tin hoá, kiên định thực hiện mục tiêu chiến lược lâu dài xây dựng quân đội thông tin hoá, đánh thắng trong chiến tranh thông tin

Thứ hai, thực hiện có hiệu quả sứ mệnh lịch sử của quân đội trong thế

kỷ mới, giai đoạn mới phải tích cực thúc đẩy cải cách quân sự TQ Thế kỷ mới, đứng trên tầm cao thời đại và cục diện phát triển đất nước, nắm chắc sự phát triển tình hình trong và ngoài nước và quy luật phát triển quân sự và xã hội, tập trung gìn giữ lợi ích cơ bản của quốc gia và dân tộc, nắm chắc những vấn đề lớn có tính cơ bản, định hướng và toàn diện của quá trình xây dựng quân đội TQ trong thế kỷ mới, thời đại mới, Hồ Cầm Đào nêu rõ sứ mệnh lịch

sử của quân đội Tập trung thực hiện có hiệu quả sứ mệnh lịch sử đó, trong hiện đại hoá quân sự TQ phải không ngừng tăng cường ý thức chính trị cho quân đội Hồ Cẩm Đào chỉ rõ, kiên trì sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội là vấn đề hàng đầu trong xây dựng và phát triển quân đội, phải coi một loạt các chế độ và nguyên tắc cơ bản kiên trì sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng là nhiệm vụ cấp bách phải làm chặt và làm tốt, thực sự đạt được trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời đại nào quân đội đều kiên quyết nghe theo Đảng,

đi theo Đảng và nghe Đảng lãnh đạo, kiên quyết quán triệt thực hiện đường lối, phương châm và chính sách của Đảng, tự giác trở thành lực lượng trung kiên để Đảng củng cố địa vị cầm quyền Trong hiện đại hoá quân sự, tuyệt đối ngăn chặn quan điểm công nghệ đơn thuần mà làm suy yếu bản lĩnh chính trị

của quân đội Vì thế phải nắm chắc việc xây dựng Đảng trong quân đội Kiên trì địa vị chủ đạo của chủ nghĩa Mác Lê, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình, thuyết “ba đại diện” và quan điểm phát triển khoa học trong xây dựng quân đội

Thứ ba, nỗ lực hoàn thành hai nhiệm vụ lịch sử quan trọng là cơ giới

hoá và thông tin hóa quân đội phải tích cực thúc đẩy hiện đại hoá quân đội

Thứ tư, làm tốt việc chuẩn bị đấu tranh quân sự thì phải tích cực hiện

đại hoá quân đội Nhiệm vụ Đảng luôn quan tâm là thống nhất Tổ quốc, giải quyết vấn đề Đài Loan, thành ý là giải quyết hòa bình nhưng cũng không cam kết từ bỏ việc sử dụng vũ lực vì thế phải làm tốt công tác chuẩn bị đấu tranh quân sự

Nhân kỷ niệm lần thứ 80 ngày thành lập PLA tại Đại lễ Đường Nhân dân Bắc Kinh ngày 1.8.2007, Hồ Cẩm Đào đã phát biểu về năm mục tiêu phát triển của Quân đội TQ như sau: hiện đại hoá và chuyên môn hoá; giảm quân

số, nhưng làm cho quân đội mạnh hơn; triệt để khai thác khả năng của khoa học và kỹ thuật để phát triển tiềm lực quân đội; tăng cường khả năng cơ động

và củng cố hệ thống huy động sức mạnh “nhân dân”; tăng ngân sách chi phí quốc phòng hàng năm

Tóm lại, qua phân tích tư tưởng hiện đại hoá quân sự xuyên suốt từ thế

hệ lãnh đạo thứ hai (hạt nhân là Đặng Tiểu Bình) sang thế hệ lãnh đạo thứ ba (hạt nhân là Giang Trạch Dân) tới thế hệ lãnh đạo thứ tư (hạt nhân là Hồ Cẩm Đào), có thể thấy tính kế thừa, tiếp nối và phát triển rất rõ nét Về cơ bản, các

vị này đều xác định hiện đại hoá quân sự nhằm làm cho quân đội mạnh lên, đảm bảo ngang tầm với vị thế quốc gia trên trường quốc tế Ba thế hệ lãnh đạo này và tiếp tục cả thế hệ lãnh đạo thứ năm đang hình thành (dự đoán với hạt nhân là Tập Cận Bình) đều trung thành với các mục tiêu phát triển quân đội đã đặt ra từ những thời kỳ đầu của quá trình hiện đại hoá Tuy nhiên, do

sự phát triển, thay đổi của tình hình quốc tế, khu vực, sự phát triển của khoa học công nghệ và thay đổi về hình thái chiến tranh kiểu mới, nên quá trình

hiện đại hoá quân sự TQ càng về sau càng có những điều chỉnh và triển khai thực hiện ở tầm vóc mới, quy mô mới và cách tiếp cận mới, mang lại những kết quả tốt

Tiểu kết chương 1:

Hiện đại hoá quân sự của TQ vừa đi theo xu hướng chung của thời đại,

xu hướng chung của cuộc cải cách quân sự mới trên thế giới, nhưng cũng xuất phát từ yêu cầu nội tại của quốc gia Có quân đội hùng mạnh mới đảm bảo an ninh vững chắc cho mục tiêu xây dựng xã hội “khá giả” toàn diện mà ĐCS

TQ mà đại diện là Hồ Cẩm Đào nêu ra, đảm bảo sức mạnh thống nhất Tổ Quốc và đối phó với các vấn đề xã hội phức tạp khác như ly khai, khủng bố Những bước đi nhịp nhàng của cải cách để nâng cao sức mạnh toàn diện cùng với chính sách hiện đại hoá quốc phòng hợp lý đã đảm bảo cho cải cách đi đúng hướng, đảm bảo cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội “mang màu sắc TQ” có kết quả tốt đẹp, đảm bảo củng cố môi trường hoà bình và an ninh cho TQ và hình thành nên chiến lược “phát triển hoà bình” của TQ trong kỷ nguyên toàn cầu hoá của thế giới

Quá trình hiện đại hoá quân đội của TQ trải qua một thời gian dài và ảnh hưởng rất lớn từ tư tưởng hiện đại hoá quân đội của các nhà cầm quyền từ Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân đến Hồ Cẩm Đào hiện nay Có thể coi họ

là những kiến trúc sư của quá trình này, tư tưởng hiện đại hoá quân đội của họ

là kim chỉ nam cho mọi chủ trương, đường lối, kế hoạch hiện đại hoá của PLA Tuy ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, nhưng ở họ có một số điểm chung là nhấn mạnh kiên trì sự lãnh đạo tuyệt đối về mọi mặt của ĐCS TQ với quân đội; muốn đánh thắng trong cuộc chiến tranh công nghệ cao bắt buộc quân đội phải cải tổ tổ chức biên chế lực lượng phù hợp với yêu cầu mới, hiện đại hoá vũ khí trang bị hướng đến vũ khí trang bị thông tin hoá, hiện đại hoá quân sự gắn liền với phát triển khoa học kỹ thuật cao, mũi nhọn để làm chủ về công nghệ, gắn quân sự với dân sự để tăng cường kinh phí cho quân đội đồng thời thúc đẩy sự phát triển đời sống dân sinh Hiện đại hoá quân sự,