Báo chí với vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên hiện nay (Khảo sát báo Giáo dục và thời đại, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam từ 2006-2009

Báo chí là một trong những kênh thông tin có vai trò rất quan trọng trong công tác hướng ngiệp cho học sinh- sinh viên, nhất là các thông tin về chỉ tiêu, điểm chuẩn, những đánh giá, phâ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

***

CẤN THỊ HẢI YẾN

BÁO CHÍ VỚI VẤN ĐỀ HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH,

SINH VIÊN HIỆN NAY (Khảo sát báo Giáo dục và Thời đại, Thanh niên, Sinh viên

Việt Nam từ 2006 - 2009)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC

Hà Nội, 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài 5

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 6

6 Ý nghĩa khoa học của đề tài 6

7 Kết cấu của luận văn 6

Chương 1 BÁO CHÍ VÀ VẤN ĐỀ HƯỚNG NGHIỆP .7

1.1 Một số quan niệm về hướng nghiệp 7

1.2 Quan điểm của Đảng và nhà nước 12

1.3 Vai trò của báo chí trong việc thông tin hướng nghiệp 16

1.4 Nguyên tắc thông tin hướng nghiệp trên báo chí 20

Chương 2 THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ VẤN ĐỀ HƯỚNG NGHIỆP 24

2.1 Giới thiệu khái quát ba tờ báo khảo sát 24

2.2 Thực trạng phản ánh về hướng nghiệp trên 3 tờ báo khảo sát 29 2.3 Đánh giá chung 56

2.4 Nguyên nhân thành công và hạn chế 64

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ 69

3.1 Nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc thông tin hướng nghiệp 69

3.2 Giải pháp và kiến nghị 72

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 87

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Con người sinh ra và lớn lên, với mong muốn học tập và lựa chọn cho mình một nghề nghiệp lâu dài Với một công việc thích hợp, con người có thể phát huy được tất cả những ưu điểm của mình Hướng nghiệp là định hướng phát triển con người trong nghề nghiệp để con người đó có khả năng phát huy bản thân một cách tốt nhất

Phần đông học sinh đến đầu năm học lớp 12 khi đặt bút làm hồ sơ thi vào Đại học (ĐH), Cao đẳng (CĐ) mới vỡ lẽ rằng các em biết quá ít về các nghề nghiệp trong xã hội Và dường như hầu hết sự quan tâm của giới học sinh dồn vào những nghề mà theo các em là hấp dẫn, sạch sẽ và hào nhoáng như: lập trình viên, tiếp viên hàng không, phóng viên, kỹ thuật viên và chỉ khi góp một vào 10 nghìn bài thi điểm 0, góp mình vào hơn 80% có tổng số điểm thi

ĐH dưới 15, những nghề khác mới được "cô tú, cậu tú" nhìn nhận tới

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, do sự chuyển biến của nền kinh tế

từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, nên đã gây ra nhiều biến đổi trong cơ cấu nghề nghiệp của xã hội Để đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động hiện nay, bên cạnh việc đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp dạy học chúng ta cần nhìn nhận vấn đề hướng nghiệp một cách

khoa học bởi vì: "Giáo dục là một thị trường đặc biệt vì sản phẩm của giáo

dục là con người Tuy nhiên sản phẩm đó không được "làm thử", không được

"làm lại" Trong cơ chế thị trường, nhất là trong nền kinh tế tri thức tương lai, sức lao động cũng là một thứ hàng hóa Giá trị của thứ hàng hóa sức lao động này tùy thuộc vào trình độ, tay nghề, khả năng về mọi mặt của người lao động Xã hội đón nhận thứ hàng hóa này như thế nào là do "hàm lượng chất xám" và "chất lượng sức lao động" quyết định

Hướng nghiệp đang là vấn đề thời sự nóng hổi của ngành giáo dục, của toàn xã hội và là một trong những mối quan tâm lớn của Đảng và Nhà nước

ta Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ: " coi

trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch

cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương "

Để đạt được mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ hội nhập, việc hướng nghiệp giúp đỡ, điều chỉnh hoạt động chọn nghề của học sinh có vai trò vô cùng quan trọng bởi chọn nghề là một công việc có quan hệ mật thiết với phát triển sản xuất, phát triển ngành nghề Và vấn đề hướng nghiệp ngày nay được rất nhiều người quan tâm Bởi theo quan niệm trước đây:

"Hướng nghiệp đi đôi với giáo dục lao động, để định hướng nghề nghiệp cho học sinh trước hết cần giáo dục cho học sinh thái độ sẵn sàng bước vào hoạt động lao động nghề nghiệp"

Nhưng trong giai đoạn hiện nay, nhất là trong thời kỳ hội nhập toàn cầu đòi hỏi chúng ta cần có cái nhìn đúng đắn về hướng nghiệp bởi vì hướng nghiệp là một hoạt động tổng hợp bao gồm các quá trình tuyên truyền, giáo dục nghề nghiệp, tư vấn và tuyển chọn nghề nghiệp nhằm tác động đến học sinh, giúp học sinh lựa chọn nghề phù hợp với năng lục, hứng thú cá nhân và phù hợp với nhu cầu nhân lực xã hội Hướng nghiệp có vai trò rất quan trọng

vì hướng nghiệp không chỉ đem lại lợi ích cho từng các nhân, mà còn đem lại lợi ích cho toàn xã hội và cộng đồng

Vấn đề hướng nghiệp được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, song cho tới nay vẫn còn quá ít kênh thông tin về vấn đề này Báo chí là một trong những kênh thông tin có vai trò rất quan trọng trong công tác hướng ngiệp cho học sinh- sinh viên, nhất là các thông tin về chỉ tiêu, điểm chuẩn, những đánh giá, phân tích xu hướng phát triển của các ngành nghề, thị trường lao động bước đầu giúp học sinh định hướng được nghề nghiệp cho mình Nhận thấy báo chí là cầu nối không thể thiếu giữa công chúng và báo chí tôi chọn

đề tài "Báo chí với vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên hiện nay"

làm đề tài nghiên cứu luận văn của mình, nhằm mục đích đánh giá thực trạng thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên hiện nay Từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên trên báo in hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh - sinh viên trên báo in cho đến nay không còn là vấn đề mới mẻ nhưng trong mo ̣i thời điểm nó vẫn còn nguyên tính thời sự và trở thành một vấn đề luôn được quan tâm đối với hoạt động báo chí ở Viê ̣t Nam

Chính vì vậy, trong nhiều năm qua đã xuất hiê ̣n nhiều nghiên cứu liên quan về vấn đề này Có thể điểm qua một s ố công trình như : Luâ ̣n văn tốt

nghiê ̣p Đa ̣i ho ̣c của tác giả Phạm Đình Lân với nô ̣i dung : "Báo chí với vấn đề

việc làm của thanh niên" (khảo sát báo Nhân dân , Thanh niên, Tiền phong)

Luâ ̣n văn tốt nghiê ̣p Đa ̣i ho ̣c của tác giả Nguyễn Hồng Ngọc với nội dung:

“Báo chí với vấn đề hướng nghiệp cho học sinh - sinh viên thời kỳ đổi mới”

(khảo sát báo Tiền phong,Thanh niên, năm 1995- 1997) Luâ ̣n văn tốt nghiê ̣p

Đa ̣i ho ̣c của tác giả Lê Ngọc Huyền với nội dung : “Tìm hướng đi mới cho

truyền thông hướng nghiệp"(năm 2007)

Với sự thống kê sơ bô ̣ trên đây , chúng ta nhận thấy đó là những thành quả, là sự sáng tạo đáng trân trọng của nhiều tác giả nghiên cứu trong lĩnh vực này Tuy phần lớn các công trình mới chỉ dừng lại ở m ức độ nghiên cứu trong phạm vi nhỏ nên còn hạn chế về tính thực tiễn , ở phạm vi cá thể , chưa mang tính quy mô , tính hệ thống và tính quần chúng nhưng chúng đã giúp cho tác giả của luận văn này có được những tư duy cần thiết để thiết l ập nên quan

điểm khoa ho ̣c của bản thân trong quá trình thực hiê ̣n đề tài “Báo chí với vấn

đề hướng nghiệp cho học sinh- sinh viên hiện nay"

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích:

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực tra ̣ng thông tin hướng nghiệp trên báo in , cụ thể là 3 tờ báo: Giáo dục và Thời đại , Thanh niên, Sinh viên Việt Nam Đồng thời, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin về vẫn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên trên báo in

- Nhiệm vụ:

Để thực hiê ̣n mu ̣c đích nêu trên, nhiê ̣m vu ̣ của luâ ̣n văn là:

Tìm hiểu chủ trương, chính sách, quan điểm của Đảng và Nhà nước về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên

Đánh giá, nhận xét về nội dung và hình thức thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên trên báo in Qua đó, rút ra ưu, nhược điểm, nguyên nhân của những hạn chế trong công tác thông tin hướng nghiệp trên báo in

Đề xuất giải pháp và kiến nghi ̣ có tính khả thi nhằm khắc phục nh ững hạn chế về nội dung, hình thức thông tin, đồng thời nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin hướng nghiệp cho học sinh- sinh viên trên báo in trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay và những năm tiếp theo

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

- Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên trên báo in hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn: các tài liệu có liên quan đến đề tài, các tác phẩm báo in viết về vấn đề hướng nghiệp trên 3 tờ báo: Giáo dục và Thời đại, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam, giai đoạn từ tháng 1 năm 2006 đến tháng 12 năm 2009

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Đây là mô ̣t luâ ̣n văn thuô ̣c lĩnh vực khoa ho ̣c xã hô ̣i và nhân văn nên luâ ̣n văn đã sử du ̣ng phương pháp luâ ̣n của chủ nghĩa Mác - Lê Nin , quan điểm, đường lối của Đảng và pháp luâ ̣t của Nhà nước để thực hiê ̣n quá trình nghiên cứu

Ngoài ra, luâ ̣n văn này còn được tiến hành nghiên cứu bằng các phương pháp: khảo sát - thống kê, phân tích - tổng hợp, so sánh - đánh giá, phỏng vấn sâu và điều tra xã hội học

6 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Luận văn làm rõ một số quan niệm lý luận về hướng nghiệp và khẳng định trò của báo chí trong vấn đề hướng nghiệp Bên cạnh đó, Luận văn khảo sát có hệ thống các cách thức thông tin, phản ánh; cách thức tổ chức thông tin về vấn hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên Đồng thời đưa ra những nguyên tắc, phương pháp thông tin về vấn đề hướng nghiệp một cách hiệu quả nhất

Qua đó, luận văn có thể sẽ trở thành tài liệu tham khảo cho các cơ quan báo chí, đặc biệt là báo in, các phóng viên chuyên viết về vấn đề hướng nghiệp, các cán bộ giảng dạy hướng nghiệp, các bạn sinh viên và những ai quan tâm tới đề tài này

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, gồm 3 chương:

Chương 1: Báo chí và vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên Chương 2: Thực trạng thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh-

sinh viên trên báo in hiện nay

Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả

thông tin hướng nghiệp trên báo in

Phần nội dung Chương 1: Báo chí và vấn đề hướng nghiệp

cho học sinh, sinh viên

1.1 Một số quan niệm về hướng nghiệp

Trong thực tiễn, để xác định cho mình một nghề phù hợp, cá nhân phải nhận thức đúng về nghề và khả năng của bản thân, đáp ứng nhu cầu của nghề

đó Tức là phải có khả năng xem xét, so sánh, đánh giá những dạng khác nhau của hoạt động lao động để đi tới một quyết định cho bản thân Tất nhiên sự lựa chọn này không phải bao giờ cũng do cá nhân quyết định Sự lựa chọn nghề của mỗi người còn chịu sự chi phối bởi các điều kiện: kinh tế, chính trị,

xã hội và các yếu tố khách quan khác

Như vậy chọn nghề là một quá trình nhận thức và quyết định của chủ thể, thể hiện tính năng động của chủ thể Đó là quá trình khó khăn và chịu sự chi phối bởi yếu tố khách quan, vượt ra ngoài sự kiểm soát của cá nhân đó Vì vậy, cần có sự định hướng của xã hội Nói cách khác, cần có hướng nghiệp từ bên ngoài cho cá nhân

Lâu nay, chúng ta vẫn tưởng rằng hướng nghiệp chỉ là sự lựa chọn cho mình một nghề mà mình yêu thích, chọn một trường đại học phù hợp với mình Thuật ngữ hướng nghiệp (career mentoring), nếu được hiểu chính xác

nó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như: đánh giá nghề nghiệp (career assessment), quản lý nghề nghiệp (career management), phát triển nghề nghiệp (career development)

Theo UNESCO, "Hướng nghiệp là một quá trình cung cấp cho người

học những thông tin về bản thân, về thị trường lao động và định hướng cho người học có các quyết định đúng đới với sự lựa chọn nghề nghiệp"[26,tr.76]

Ngày nay người ta đã nhận thấy chỉ cung cấp thông tin là không đủ, mà cần phải chỉ ra sự phát triển về mặt cá nhân, xã hội, giáo dục và nghề nghiệp của học sinh Một sự thay đổi khác có ảnh hưởng lớn đến hoạt động hướng nghiệp

là nó được nhận thức như là một quá trình phát triển, đòi hỏi một cách tiếp cận chương trình chứ không chỉ đơn giản là các cuộc phỏng vấn cá nhân tại các thời điểm quyết định

Trong tâm lý học thì hướng nghiệp được coi là quá trình chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng tâm lý đi vào lao động nghề nghiệp Sự sẵn sàng tâm lý đó chính là tâm thế lao động - một trạng thái tâm lý tích cực trước hoạt động lao động

Theo Đặng Danh Ánh, dưới góc độ tâm lý học," hướng nghiệp giờ

đây không chỉ gắn với khâu chọn nghề của học sinh trường phổ thông mà còn gắn với khâu thích ứng nghề ở bất kỳ trường chuyên nghiệp nào (doanh nghiệp, TCCN, CĐ, ĐH) và tại các cơ sở sản xuất kinh doanh, nơi các em đến làm việc sau khi tốt nghiệp Nếu hiểu như vậy, hoạt động hướng nghiệp không chỉ được tiến hành ở tất cả các loại trường học mà còn thực hiện ở các cơ quan, các cơ sở sản xuất kinh doanh; không chỉ tiến hành với thế hệ trẻ mà còn tiến hành với cả những người lớn tuổi không có nghề hoặc vì lý do nào đó phải thay đổi nghề, lúc đó phải hướng nghiệp lại lần thứ hai, lần thứ ba Nói cách khác hướng nghiệp được bắt đầu từ khi học sinh đến trường (trọng tâm

là THCS, THPT) đến khi các em có một nghề trong tay" [29,tr.12] Trong

cách tiếp cận này, ông cho rằng: "Mục tiêu chủ yếu của hướng nghiệp là phát

hiện và bồi dưỡng tiềm năng sáng tạo của cá nhân, giúp họ hiểu mình, hiểu yêu cầu của nghề, chuẩn bị cho thanh thiếu niên sự sẵn sàng tâm lý đi vào những nghề mà có thành phần kinh tế đang cần nhân lực, trên cơ sở bảo đảm của sự phù hợp nghề Không có sự phù hợp nghề thì không thể nói tới sự sẵn sàng tâm lý được Và như vậy, hoạt động hướng nghiệp phải được tiến hành qua 4 giai đoạn: giáo dục nghề, tư vấn nghề, tuyển chọn nghề, thích ững nghề Trách nhiệm chính ở hai giai đoạn đầu là nhà trường phổ thông, còn hai giai đoạn cuối là trách nhiệm của các trường doanh nghiệp, TCCN, CĐ,

ĐH Nhưng các trường ĐH và TCCN phải giúp học sinh phổ thông làm tốt

hoạt động hướng nghiệp, đây là chưa nói tới trách nhiệm của toàn xã hội"

[29, tr.14]

Những nhà giáo dục hiểu hướng nghiệp như một hệ thống tác động giúp thế hệ trẻ có cơ sở khoa học trong việc chọn nghề phù hợp với những yêu cầu của sự phân công lao động xã hội, có tính đến hứng thú và năng lực của từng cá nhân

Theo các tác giả Lê Khanh, Trần Trọng Thủy, Phạm Minh Hạc, nếu

xét về nội dung và mục đích, hướng nghiệp là "một hệ thống công tác giảng

dạy, giáo dục được tổ chức một cách đặc biệt, nhằm hình thành ở học sinh một xu hướng nghề nghiệp có tính đến nhu cầu của xã hội, trên cơ sở đó mà xác định nghề nghiệp của mình" [15,tr.149] Trong quan điểm này, các tác giả

nhấn mạnh toàn bộ hoạt động hướng nghiệp phải làm sao giúp cho học sinh tự giác đi đến quyết định chọn nghề một cách có căn cứ, tức chọn nghề trên cơ

sở tính đến ba mặt: nguyện vọng, năng lực của cá nhân, những đòi hỏi của nghề nghiệp và những yêu cầu của xã hội

GS.TS Phạm Tất Dong đưa ra quan điểm "nếu áp dụng máy móc những

nội dung của hoạt động hướng nghiệp theo cấu trúc do K K Platônốp đề xuất mà chúng ta vẫn quen làm thì chắc chắn không đạt hiệu quả cao Bởi khi

đó khách hàng bị đưa vào thế thụ động, không nhìn thấy tiềm năng phát triển của cá nhân" [32,tr.19] và ông đề xuất rằng " cần phải tổ chức các giời giáo dục hướng nghiệp dưới dạng các hoạt động, và thông qua các hoạt động ấy, các em học sinh sẽ biết tự tìm hiểu một nghề cụ thể, một trường học để mình qua đó nắm được nghề, sẽ tự nghi chép được những điều cần thiết và bổ ích cho mình qua giờ hướng nghiệp" [32,tr.21]

Xét trên bình diện khoa học lao động, hướng nghiệp là sự xác định tính phù hợp của từng con người cụ thể trên cơ sở xác định sự tương thích giữa những đặc điểm tâm - sinh lý của họ với những yêu cầu của một nghề nào đó đối với người lao động

Về phương diện kinh tế học, hướng nghiệp được hiểu là hệ thống những biện pháp dẫn dắt, tổ chức cho người học lựa chọn nghề để họ đi vào lao động nghề nghiệp nhằm sử dụng hợp lý tiềm năng lao động trẻ tuổi của đất nước Hướng nghiệp góp phần tích cực vào quá trình phấn đấu nâng cao năng suất lao động

Trên bình diện vĩ mô toàn xã hội, hướng nghiệp góp phần phân bổ hợp

lý và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực, vốn quý cho sự phát triển kinh tế-

xã hội, mang lại phồn vinh cho đất nước Do vậy, hướng nghiệp có một ý nghĩa to lớn, một khởi đầu quan trọng cho quá trình phát triển lực lượng sản xuất của mỗi quốc gia

Thời kỳ đầu ở Việt Nam quan niệm: hướng nghiệp đi đôi với giáo dục

lao động, để định hướng nghề nghiệp cho học sinh trước hết cần giáo dục cho học sinh thái độ sẵn sàng bước vào hoạt động lao động nghề nghiệp Giáo dục thái độ lao động đúng đắn Tổ chức cho học sinh thực tập làm quen với một số nghề Tìm hiểu năng kiếu, khuynh hướng năng kiếu nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến kích hướng dẫn, bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất Động viên hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hóa [17,tr.86]

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, do sự chuyển biến của nền kinh tế

từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, nên đã gây ra nhiều biến đổi trong cơ cấu nghề nghiệp của xã hội Để đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động hiện nay, bên cạnh việc đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp dạy học chúng ta cần nhìn nhận vấn đề hướng nghiệp một cách

khoa học bởi vì: "Giáo dục là một thị trường đặc biệt vì sản phẩm của giáo

dục là con người Tuy nhiên sản phẩm đó không được "làm thử", không được

"làm lại" Trong cơ chế thị trường, nhất là trong nền kinh tế tri thức tương lai, sức lao động cũng là một thứ hàng hóa Giá trị của thứ hàng hóa sức lao động này tùy thuộc vào trình độ, tay nghề, khả năng về mọi mặt của người lao

động Xã hội đón nhận thứ hàng hóa này như thế nào là do "hàm lượng chất xám" và "chất lượng sức lao động" quyết định [25,tr.64] Khái niệm phân

công công tác sẽ mất dần trong quá trình vận hành của cơ chế thị trường Do vậy, định hướng nghề nghiệp là điều tối cần thiết, cần được bắt đầu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, học sinh đã phải định hướng học tập, định hướng nghề nghiệp, chuẩn bị chọn nghề Để định hướng đúng và chọn được nghề phù hợp, ta phải dựa trên cơ sở khoa học Vì việc chọn nghề

có cơ sở khoa học có tầm quan trọng đặc biệt đối với mỗi cá nhân cũng như với toàn xã hội và có ý nghĩa sâu sắc

Từ những phân tích trên có thể hình thành khái niệm chung về hướng

nghiệp: Hướng nghiệp là hoạt động tổng hợp bao gồm các quá trình tuyên

truyền, giáo dục nghề nghiệp, tư vấn và tuyển chọn nghề nghiệp nhằm tác động đến học sinh, giúp học sinh lựa chọn nghề phù hợp với năng lực, hứng

thú cá nhân và phù hợp với nhu cầu nhân lực [18, tr.62]

Trong hoạt động hướng nghiệp cho học sinh nói riêng và thanh niên nói chung chỉ có hiệu quả khi phối hợp tốt ba hình thức hướng nghiệp Đó là phối hợp giữa công tác giáo dục và tuyên truyền nghề nghiệp, tư vấn nghề nghiệp và tuyển chọn nghề nghiệp Trong ba hình thức hướng nghiệp này, hai hình thức đầu phải được thực hiện trong nhà trường phổ thông, hình thức thứ

ba được nơi tuyển dụng lao động thực hiện Và trong toàn bộ hoạt động hướng nghiệp, hoạt động tư vấn nghề có vai trò quan trọng bậc nhất Bởi chỉ qua tư vấn, người giáo viên có thể tác động nhằm điều chỉnh, uốn nắn động

cơ chọn nghề của học sinh, sao cho không chỉ phù hợp với mong muốn, nguyện vọng của các em mà còn "ăn khớp" với nhu cầu nhân lực của các thành phần kinh tế, "ăn khớp" với các hướng phân luồng đã được nhà nước định ra ở từng giai đoạn phát triển kinh tế của xã hội đó

1.2 Quan điểm của Đảng và nhà nước về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên

Ngay sau Cách mạng tháng Tám 1945, Bộ Quốc gia Giáo dục đã chuẩn

bị một Dự án cải cách giáo dục để xây dựng một nền giáo dục mới cho nước Việt Nam dựa trên 3 nguyên tắc căn bản: dân chủ, dân tộc và khoa học Dự án

đã được đưa ra thảo luận trong hai phiên họp của Hội đồng Cố vấn học chính, được thành lập theo Sắc lệnh ngày 10/10/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó Bộ Quốc gia Giáo dục định thành chính sách giáo dục "Chính sách giáo dục ấy đã được Hội đồng Chính phủ chuẩn y cùng Ban Thường trực Quốc hội thỏa hiệp" và ban hành bằng Sắc lệnh số 146 ngày 10/8/1946 đặt

những nguyên tắc căn bản của nền giáo dục mới

Điều 7 của Sắc lệnh quy định: "1) Bậc thực nghiệm* dành cho học sinh sau một năm hướng dẫn tuyển trạch tỏ ra có những năng khiếu và khuynh hướng về thực nghiệm* để luyện chúng thành những nông gia, thương gia và công nhân lành nghề Có nhiều ban dạy nghề và hạn học từ một năm đến ba năm tùy từng ban Những học sinh đỗ tốt nghiệp hạng ưu ở bậc học thực nghiệm* có thể xin học lớp dự bị chuyên nghiệp để dự thi vào các trường chuyên nghiệp 2) Bậc chuyên nghiệp dành cho học sinh đã theo học các lớp

dự bị chuyên nghiệp chia ra nhiều ban và mục đích huấn luyện các cán bộ thực tiễn về phần học lý thuyết và thực hành để giúp việc kiến thiết quốc gia

về các ngành kinh tế xã hội Hạn học ít nhất là ba năm và bằng tốt nghiệp là bằng kỹ sư Những sinh viên đã đỗ kỹ sư vào hạng ưu có thể xin vào học các trường Cao đẳng chuyên môn bậc đại học mà không cần có bằng trung học tổng quát" Cũng là một sự hướng nghiệp sớm, ngay sau bậc tiểu học 4 năm Nguyên Bộ trưởng Quốc gia Giáo dục trong Chính phủ Nhân dân lâm thời Vũ Đình Hòe nhớ lại ý kiến của Hồ Chủ Tịch về vấn đề này, sau khi ông cùng một số vị trong Bộ và Hội đồng cố vấn học chính trình Người bản Dự án đã

chỉnh sửa: "Tôi đồng ý ngay ở lớp cuối "sơ học" (bây giờ ta gọi là tiểu học) ta

đã phải thực hiện việc hướng học sinh hoặc theo ngành thực nghiệm hoặc theo ngành học phổ thông Dân ta, hoàn cảnh xã hội ta đòi hỏi như vậy Rồi ngành phổ thông cũng phải sớm đi vào các cấp phổ thông chuyên ban Để cuối cùng hướng học sinh vào các ngành Đại học chuyên khoa hoặc các ngành chuyên nghiệp, tức là dạy nghề ở cấp cao, có kỹ thuật hiện đại"

Có hướng dẫn học sinh tuyển chọn những ngã rẽ trong quá trình học tập, căn cứ năng lực và điều kiện của họ; đối với các học sinh ưu tú không có danh giới cứng giữa các con đường học tập, tức đã manh nha sự liên thông giữa các hệ đào tạo phổ thông và chuyên nghiệp

Từ sau cuộc cải cách giáo dục năm 1950, được mệnh danh là "lần thứ nhất", đã đưa nền giáo dục Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phát triển theo hướng khác Các công trình chính thống về lịch sử giáo dục Việt Nam từ cách mạng tháng Tám 1945, không viết một chữ nào về Dự án cải cách năm 1946, coi như nó không hề tồn tại, mặc dù đã được ban hành Sắc lệnh của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Mới đây Bảo tàng Hồ Chí Minh cùng với Nhà xuất bản Giáo dục công bố bản scan bút tích bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhan đề Học sinh và lao động Người viết: "Thi đỗ tiểu học rồi thì muốn lên trung học, đỗ trung học rồi thì muốn lên Đại học- riêng về mỗi cá nhân của người học sinh, thì ý muốn ấy không có gì lạ nhưng chung với nhà nước thì ý muốn ấy thành vô lý; vì bất kỳ ở nước nào số trường trung học ít hơn số trường tiểu học, trường đại học cũng ít hơn trường trung học Thế thì những trò tiểu học, trung học không được chuyển cấp sẽ làm gì? Tiểu học và trung học là giáo dục phổ thông, nó bồi dưỡng học sinh thành những công dân có giác ngộ, có văn hóa, có sức khỏe, thành đạo quân hậu bị to lớn: mục đích chính của học sinh là để góp phần vào phát triển sản xuất của xã hội

chủ nghĩa, nâng cao năng suất lao động Vì vậy cần chuẩn bị tư tưởng cho học sinh sẵn sàng tham gia sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, hoặc công việc xây dựng khác"

Hướng nghiệp nói chung và hướng nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân nói riêng từ lâu và từ rất sớm đã là một trong những quan tâm và ưu tiên hàng đầu trong hệ thống các chính sách và công cụ quản lý giáo dục mang tính chiến lược mà Đảng và Nhà nước Việt Nam đã vạch ra Nhiều văn kiện, văn bản quy phạm pháp luật quan trọng liên quan đến giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước, của Bộ Giáo dục và đào tạo đã đưa hướng nghiệp vào các vị trí trung tâm của các giải pháp mang tính chiến lược giải quyết không những các vấn đề về đảm bảo chất lượng giáo dục mà còn về việc hậu thuẫn, thúc đẩy các quy hoạch và chiến lược phát triển giáo dục, xử lý mối quan hệ cung - cầu trên thị trường đào tạo và sự tương tác giữa các hệ thống giáo dục, đào tạo và việc làm

Trong số các văn kiện và hệ thống các văn bản pháp quy ấy, chúng ta

có thể kể đến Quyết định số 126/CP ngày 19/3/1981 của Chính phủ “Về công

tác hướng nghiệp trong trường phổ thông và việc sử dụng hợp lý học sinh phổ thông các cấp PTCS, PTTH tốt nghiệp ra trường”, Luật Giáo dục (1998),

Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội, Chiến lược Phát triển Giáo dục Việt Nam giai đoạn 2001- 2010 (ban hành theo quyết định số 201/2001/QĐ-TTG, 28/12/2001) v.v… và gần đây là các chỉ thị có liên quan về việc tăng cường giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông (Chỉ thị số 33/2003/CT ngày 23/7/2003), cũng như về công tác phân luồng học sinh phổ thông của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo… Nhiều văn kiện của Đảng, như Văn kiện đại hội Đảng lần thứ 9, cũng đã thể hiện rõ tầm tư duy chiến lược và sự chỉ đạo sát sao, đi sâu đi sát đối với giáo dục thông qua hướng nghiệp của Đảng ta, trong đó các vai trò quan trọng của hướng nghiệp gắn với giáo dục nghề nghiệp, với công tác phân luồng học sinh phổ thông, với quy hoạch mạng lưới

giáo dục từ phổ thông đến đại học trên cơ sở xem xét các yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội Trung ương và các địa phương, với chuẩn bị hành trang đi vào

xã hội tri thức, hậu công nghiệp cho người học trong định hướng tiến tới xã hội học tập và giáo dục suốt đời, đã được xác định và trở thành các chỉ đạo quan trọng ở tầm chiến lược cao nhất, cho công tác và các hoạt động chuyên môn của hướng nghiệp ở nhà trường phổ thông nói chung và các hệ thống giáo dục chuyên nghiệp do Bộ đảm nhiệm vai trò quản lý nhà nước

Tuy vậy, so với nhu cầu của thực tế, để đảm bảo các nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước, cũng như của ngành Giáo dục - Đào tạo đã giao, đáp ứng các yêu cầu của công cuộc đẩy mạnh giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trước tình hình mới của công cuộc phát triển kinh tế- xã hội, đặc biệt trước thềm Đại hội Đảng lần thứ 10 và những năm đầu bước vào thế kỷ thứ

21, trước yêu cầu gia nhập chủ động vào các quá trình và thể chế kinh tế, luật pháp quỗc tế, quá trình toàn cầu hoá, khu vực hoá như sự kiện Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại quốc tế (WTO), hướng nghiệp nói chung và công tác giáo dục, tư vấn hướng nghiệp trong các hệ thống giáo dục quốc dân nói riêng, còn cần phải được củng cố và kiện toàn nhiều hơn nữa, trên nhiều lĩnh vực và địa hạt quan trọng như : công nghệ, phương pháp, tổ chức, pháp lý (trong đó có vấn đề môi trường thể chế), chính sách, thông tin, tài liệu, cơ sở vật chất, các nguồn lực khác, đặc biệt là nguồn nhân lực làm công tác giáo dục và tư vấn hướng nghiệp trong các hệ thống giáo dục và các nơi giáp ranh, giao diện giữa hệ thống giáo dục và các hệ thống việc làm, các thiết chế và chức năng xã hội khác

Theo thống kê sơ bộ của ngành Giáo dục và Đào tạo, chỉ tính riêng trong hệ thống các trường trong hệ thống giáo dục phổ thông và đại học mà chúng ta hiện có (gồm 8.734 trường trung học cơ sở, 1.687 trường trung học phổ thông và trên 200 trường đại học cao đẳng các loại) với nhu cầu mỗi trường cần có ít nhất một cán bộ được đào tạo về hướng nghiệp, chưa kể con

số 300 trung tâm kỹ thuật tổng hợp- hướng nghiệp, nằm phân tán ở nhiều nơi trong cả nước mà ngành giáo dục- đào tạo quản lý, với nhu cầu cần có từ 2- 3 cán bộ được đào tạo chính quy về hướng nghiệp, thì số lượng nguồn nhân lực

về giáo dục và tư vấn hướng nghiệp cần được đào tạo đã có thể lên tới trên 10.000 người

Tuy vậy, do tính đặc thù của hoàn cảnh lịch sử và phát triển kinh tế- xã hội của Việt Nam, với tư cách một quốc gia đang phát triển, còn nhiều khó khăn, lại đang chuyển đổi mô hình quản lý kinh tế sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự điều tiết của nhà nước, chúng ta chưa có đầy đủ các điều kiện để tiến hành một cách chính quy và có hệ thống việc đào tạo các chuyên gia tư vấn và giáo dục hướng nghiệp, cũng như thiết lập các trục và các trung tâm nghiên cứu khoa học mang tính hệ thống hơn về giáo dục hướng nghiệp và hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông, cao đẳng, đại học và các môi trường có liên quan của chúng, điều mà nhiều nước có nền giáo dục phát triển trên thế giới và ở ngay trong khu vực Đông Nam Châu Á của chúng ta, có điều kiện hơn, đã làm được

1.3 Vai trò của báo chí trong việc thông tin hướng nghiệp

Trong cuộc sống hàng ngày thông tin đại chúng là một nhu cầu của đời sống tinh thần xã hội Con người không thể thiếu thông tin, thiếu các phương

tiện thông tin bởi lẽ:

- Báo chí là kênh tạo lập, định hướng và hướng dẫn dư luận

- Báo chí là kênh chủ yếu cung cấp kiến thức thông tin về tình hình thời sự trong nước và quốc tế cho nhân dân

- Báo chí là công cụ hữu hiệu để quản lý, điều hành và cải cách xã hội

- Báo chí là một định chế những quy tắc và chuẩn mực riêng của mình và

có những quan hệ mật thiết với các định chế khác trong xã hội

- Chúng cũng trở thành một bộ phận hữu cơ không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của mọi cá nhân, là phương tiện cung cấp thông tin, kiến thức thông tin và giải trí cho người dân

Ngày nay báo chí không chỉ là công cụ truyền bá tư tưởng văn hoá xã hội mà còn trở thành một phương tiện chính của sự phát triển kinh tế Nhờ có thông tin báo chí mà hàng hoá đến được tay người tiêu dùng và do đó nó trở thành mộ t điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế và sản xuất Với nội dung thông tin có định hướng đúng đắn, chân thật, có sức thuyết phục, báo chí có khả năng hình thành dư luận xã hội, dẫn đến hành động xã hội, phù hợp với

sự vận động của hiện thực theo những chiều hướng có chủ định Và là thước

đo nhất định về sự phát triển của một xã hội nhằm góp phần cải tạo thế giới , cải tạo xã hội về mọi mặt

Như vậy, giá trị của thông tin báo chí là ở chỗ nó giúp cho công chúng hiểu biết rõ các hiện tượng xã hội cơ bản cần thiết cho việc định hướng và tạo

dư luận xã hội lành mạnh nhằm ủng hộ các mục tiêu phát triển chính trị, kinh

tế và xã hội Do đó, không phải bất kỳ thông tin nào cũng được đưa vào tin của các phương tiện thông tin đại chúng mà chỉ đưa vào những thông tin chứa đựng các yếu tố phản ánh hiện thực xã hội quan trọng mà xã hội đạt được bằng con đường nhận thức và cải tạo thế giới, có tác dụng định hướng cho các suy nghĩ và các hoạt động của quần chúng nhân dân nhằm đạt tới mục tiêu phát triển các giá trị xã hội tiến bộ

Bản chất vai trò của báo chí đã vạch rõ chức năng chính của báo chí trong cơ cấu xã hội là khả năng tác động, hình thành dư luận xã hội Sự phản ánh hiện thực khách quan xã hội của báo chí phải xuất phát từ giá trị thông tin

cơ bản của nó cùng với thế giới quan khoa học và lợi ích của nó đối với xã hội Các sự kiện trong hiện thực xã hội tự nó tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc vào quan điểm của người làm báo Song chọn lọc các sự kiện để phản ánh trên báo chí với tính chất, bối cảnh nơi diễn ra trong mối tác

động qua lại của sự kiện, cách trình bày các sự kiện đó đương nhiên lại chứa đựng những yếu tố thông qua việc đánh giá sự kiện của chủ quan người làm báo Sự thật khách quan của các sự kiện để tách rời riêng lẻ không thể đảm

bảo tính chân thật của thông tin V.I.Lênin đã khẳng định : “Nếu xét những sự

thật trong toàn bộ những sự thật, trong mối quan hệ giữa chúng với nhau thì

sự thật không những bao giờ cũng đanh thép mà còn là những chứng cớ chắc chắn không thể chối cãi được Nếu xét những sự thật đó ngoài toàn bộ những

sự thật, ngoài mối liên hệ giữa chúng với nhau, nếu nó rời rạc và được chọn tuỳ tiện thì sự thật chỉ là những trò chơi trẻ con hay còn tệ hơn nữa”

Thông tin trên báo chí nói chung và thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo chí nói riêng có vai trò rất quan trọng đối với công chúng, nhất là khi vấn đề giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường còn nhiều hạn chế về nội dung, chậm đổi mới về cách thức tổ chức giáo dục Do vậy, báo chí trở thành kênh thông tin quan trọng để thu hút độc giả Bên cạnh đó, báo chí với vai trò thông tin nhanh, kịp thời đã đáp ứng được nhu cầu thông tin cần thiết của công chúng trong những thời điểm khác nhau

Nội dung thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo chí luôn được cập nhật và thông tin chính xác, đa dạng về nhiều mặt của vẫn đề hướng nghiệp

mà giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường chưa đáp ứng được Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phát triển kinh tế tri thức, mở cửa và Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào diễn đàn quốc tế, tri thức Việt Nam cần chủ động

để thích ứng nhu cầu nguồn nhân lực trong và ngoài nước Vì vậy nhu cầu thông tin về xu hướng phát triển của các thành phần kinh tế trong nước, cũng như những biến động của thị trường lao động quốc tế là rất cần thiết đối với công chúng mà thông tin trong các chương trình giáo dục tại các nhà trường không thể thỏa mãn được nhu cầu của học sinh Do vậy báo chí là kênh thông tin phân tích, đánh giá, cũng như nhận định về vấn đề này rất sâu sắc nhằm thay đổi nhận thức của công chúng về vấn đề chọn nghề "sạch sẽ" hay "lấm lem"

Báo chí với vai trò là diễn đàn của nhân dân, nên thông qua các chuyên mục, diễn đàn trên báo đã phần nào phản ánh những tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh và học sinh về vấn đề hướng nghiệp tạo nên bức tranh thông tin đa chiều Đồng thời, phát huy vai trò tính khách quan của báo chí, thông tin mang tính chất hai chiều không áp đặt, mệnh lệnh

Thông qua các thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo chí, học sinh, sinh viên có thể lựa chọn được những thông tin phù hợp với nhu cầu của mình Bởi vì thông tin trên báo chí không đóng khung trong một số ngành nghề nhất định và không áp đặt cho một đối tượng cụ thể, mà thông tin trên báo chí thường mở ra những hướng đi thích hợp cho những đối tượng khác nhau tham khảo, lựa chọn

Trong thực tế, việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh, sinh viên ở Việt nam còn chịu tác động rất lớn từ phía gia đình, xã hội (ví dụ: phải vào đại học, phải chọn những ngành nghề "hot", thu nhập cao dù biết học lực của con mình hạn chế) báo chí là phương tiện tốt nhất để tuyên truyền, tác động làm thay đổi quan niệm, nhận thức của gia đình, xã hội

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học- công nghệ, nhiều loại hình báo chí ra đời và phát triển mạnh mẽ, tạo nên sự cạnh tranh của các loại hình báo chí đòi hỏi mỗi loại hình báo chí cần có những thay đổi cả về nội dung và hình thức nhằm thu hút và giữ độc giả của mình Trong đó, báo in là loại hình báo chí có lịch sử ra đời sớm, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ báo in ngày một đổi mới thông tin nhanh, chính xác, khách quan đã trở thành món ăn tinh thần của đông đảo độc giả Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay mặc dù báo hình, báo điện tử phát triển mạnh

mẽ nhưng không vì thế mà công chúng của báo in ít đi điều đó có thể nhận thấy ở số lượng xuất bản của các tờ báo ngày một tăng

1.4 Nguyên tắc thông tin hướng nghiệp trên báo chí

* Khái niệm về nguyên tắc

Thông tin trên báo chí nói chung và thông tin hướng nghiệp trên báo chí nói riêng cần có những nguyên tắc nhất định, nhằm hoàn thành nhiệm vụ

và khai thác hết khả năng của báo chí Chính vì vậy, để hiểu các nguyên tắc

về thông tin hướng nghiệp trên báo chí thì trước tiên phải nắm được khái

niệm về "Nguyên tắc hoạt động báo chí: "Nguyên tắc hoạt động báo chí là sự

thể hiện khuynh hướng, quan điểm, chính kiến của một đảng, một giai cấp đồng thời nó còn xác đinh thái độ, trách nhiệm, sự hiểu biết, cách đánh giá của nhà báo đối với hoạt động thực tiễn

Ở nước ta, mỗi cơ quan báo chí là người đại diện phát ngôn của một tổ chức, lực lượng nào đó, góp phần thực hiện các nhiệm vụ của sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí không phải là quá trình sao chép hiện thực khách quan một cách máy móc, mà là quá trình theo đó người làm báo vận dụng mọi kiến thức, kinh nghiệm và sự hiểu biết để phân tích, bình luận và phản ánh những sự vật, hiện tượng đang diễn ra

Qua phân tích trên, có thể hiểu khái niệm về nguyên tắc hoạt động báo

chí như sau: "Các quy tắc, chuẩn mực chung của hoạt động báo chí giúp cho

nó thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình được gọi là nguyên tắc báo chí Nguyên tắc báo chí chính là cơ sở phương pháp luận của hoạt động báo chí" [23,tr.96] Đặc điểm chung chi phối hoạt động của báo chí là sự tác động

vào xã hội bằng thông tin và khả năng thuyết phục công chúng bằng nội dung

và tính chất của thông tin Nguyên tắc báo chí không phải là sự áp đặt chủ quan, mà xuất phát từ những quy luật khách quan, do đó người làm báo cần vận dụng những nguyên tắc báo chí một cách linh hoạt để đạt hiệu quả thông tin cao nhất

* Nguyên tắc thông tin hướng nghiệp trên báo in

Trong hoạt động thực tiễn, thông tin hướng nghiệp trên báo chí cần tuân theo nhưng nguyên tắc chung của hoạt động báo chí như: Tính khuynh hướng của báo chí; Nguyên tắc tính Đảng; Tính nhân văn và dân chủ của báo chí; Tính nhân văn, nhân đạo của báo chí; Ý nghĩa dân tộc và tính quốc tế của báo chí Song trong quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí, mỗi đề tài báo chí có những yêu cầu về chuẩn mực khác nhau nên cần áp dụng những nguyên tắc phù hợp với đối tượng và nhu cầu thông tin của công chúng Do vậy, nội dung thông tin về hướng nghiệp có những nguyên tắc cơ bản sau:

Nguyên tắc thứ nhất là: nguồn thông tin hướng nghiệp là nguồn thông tin căn bản ban đầu giúp học sinh căn cứ vào đó để lựa chọn cho mình những thông tin thiết thực nhất trong việc định hướng, lựa chọn nghề Do vậy thông tin cần phải chính xác, khách quan, chân thật, khách quan

Nguyên tắc thứ hai là: Vấn đề hướng nghiệp hiện nay được rất nhiều người quan tâm vì nội dung của các chương trình hướng nghiệp trong sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo chưa đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng Do vậy báo chí cần thông tin nhanh, kịp thời mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước tới đông đảo công chúng Đặc biệt là các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế- xã hội và phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nguyên tắc thứ ba là: nội dung về vấn hướng nghiệp bao gồm các quá trình đánh giá năng lực bản thân, thông tin về định hướng phát triển kinh tế địa phương và trong cả nước, thông tin về thế giới nghề, thông tin về thị trường lao động nên báo chí cần thông tin đầy đủ, chính xác, đồng thời phải dự báo

Trên cơ sở những nguyên tắc đó, người làm báo có thể vận dụng một cách linh hoạt trong quá trình sáng tạo các tác phẩm báo chí về đề tài hướng nghiệp để

có được những thông tin cần thiết, đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng

Tiểu kết chương 1

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về hướng nghiệp, song tác giả luận văn đã điểm qua một số quan niệm cơ bản về hướng nghiệp để làm cơ sở cho việc nghiên cứu vấn đề thông tin hướng nghiệp trên báo in Đồng thời thông qua các quan niệm về hướng nghiệp nêu trên người đọc có thể thấy được những công việc cần thiết của người dạy và tư vấn hướng nghiệp, nó không chỉ dừng lại ở việc thông tin về hệ thống nghề nghiệp, thông tin về thị trường lao động, thông tin về đặc điểm tính cách mà công việc của người giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp là làm cho đối tượng được hướng nghiệp có những kiến thức cơ bản về nghề nghiệp và tự xác định được sự phù hợp nghề, cũng như đáp ứng được khả năng của bản thân về nghề nghiệp để

từ đó có cơ sở khoa học để chọn nghề tương lai

Báo chí có vai trò rất quan trọng trong xã hội là cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân, và là diễn đàn của nhân dân nên việc sử dụng báo chí làm công cụ tuyên truyền vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên có vai trò rất quan trọng Báo chí là kênh thông tin tuyên truyền những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về vấn đề hướng nghiệp tới đông đảo công chúng Đồng thời, báo chí cũng phản ánh những tâm tư, nguyện vọng của công chúng về vấn đề này để Đảng và Nhà nước có những chính sách, chiến lược phát triển giáo dục nói chung và giáo dục hướng nghiệp nói riêng phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Bên cạnh, việc thông tin những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về vấn đề hướng nghiệp, tác giả luận văn điểm qua quan niệm về giáo dục hướng nghiệp ở một số nước phát triển để có cơ sở so sánh, đánh giá những thành tựu trong công tác hướng nghiệp ở Việt Nam Để hiểu sâu thêm

về vấn đề hướng nghiệp chương 1 đã đi vào nghiên cứu một nguyên tắc cơ bản về thông tin hướng nghiệp trên báo in Đồng thời, giúp học sinh, sinh viên

tự định hướng được nghề nghiệp cho mình dựa trên những kiến thức cơ bản của hướng nghiệp như: tư vấn hướng nghiệp, tự hướng nghiệp, hay thông qua những câu hỏi trắc nghiệm tâm lý để lựa chọn nghề phù hợp

Công tác giáo dục hướng nghiệp trong những năm qua được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt quan tâm dưới nhiều hình thức, nội dung tuyên truyền khác nhau nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin về hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên Trong đó, báo in là một kênh thông tin rất quan trọng để hướng nghiệp nhằm giúp học sinh, sinh viên có được những diễn đàn để trao đổi những tâm tư, nguyện vọng về vấn đề hướng nghiệp mà công tác hướng nghiệp tại các nhà trường chưa đáp ứng được nhu cầu thông tin cho từng đối tượng học sinh, sinh viên

Chương 2: Thực trạng thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh-

sinh viên trên báo in hiện nay

(Khảo sát báo Giáo dục và Thời đại, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam)

2.1 Giới thiệu khái quát ba tờ báo khảo sát

2.1.1 Báo Giáo dục và Thời đại

Báo Giáo dục và Thời đại là cơ quan ngôn luận chính thức của ngành

giáo dục và đào tạo, ra đời từ những năm 1959 với tên gọi ban đầu là: "Người

giáo viên nhân dân" Nửa thế kỷ qua, khởi nguồn từ tên gọi Người Giáo viên

nhân dân nay là báo Giáo dục & Thời đại đã luôn xứng đáng là "người bạn đường của các thầy giáo, cô giáo trong việc đào tạo thế hệ trẻ, không ngừng nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân, góp phần bồi dưỡng con người mới xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa"

50 năm qua, được sự quan tâm của Đảng - Nhà nước, của ngành giáo dục cũng như của toàn xã hội, báo Giáo dục & Thời đại đã luôn khắc phục được mọi khó khăn, phấn đấu vươn lên mạnh mẽ, tuyên truyền hiệu quả mọi chủ trương, chính sách của Đảng - Nhà nước, góp phần thúc đẩy sự nghiệp giáo dục ngày một phát triển; xứng đáng là người bạn, là trường bồi dưỡng kiến thức, chuyên môn bổ ích cho các thầy giáo, cô giáo, các nhà quản lý giáo dục, các em học sinh, các bậc cha mẹ và toàn xã hội Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh tới tầm quan trọng của báo Giáo dục & Thời đại, tờ báo chính thống của Ngành và mong tờ báo phải là một công cụ quan trọng để thực hiện mục tiêu

"giáo dục là quốc sách hàng đầu" Đồng thời báo Giáo dục & Thời đại bảo đảm tính chuyên nghiệp, chính xác, kịp thời, thực hiện được việc đưa tin sớm nhất, đưa tin sâu sắc nhất, đưa tin toàn diện nhất về các chỉ đạo và các sự kiện lớn của Ngành để định hướng dư luận xã hội; đồng thời báo cũng cần làm tốt chức năng là kênh thông tin tin cậy phản hồi ý kiến của bạn đọc về các vấn đề giáo dục; trên cơ sở đó tham gia hiệu quả vào việc xây dựng một môi trường

xã hội tích cực cho sự nghiệp phát triển giáo dục

Giáo dục đào tạo là một lĩnh vực khoa học, khoa học về con người Về lĩnh vực này, Cố thủ Tướng Phạm Văn Đồng trong một lần trao đổi với ban biên tập báo GD&TĐ đã nói: "Đội ngũ người làm báo giáo dục phải là người hiểu biết giáo dục, yêu giáo dục và tha thiết với nghề Từ đó toàn tâm, toàn ý

đi sâu vào lĩnh vực này" Trong lịch sử nhiều năm của cơ quan bao chí ngành giáo dục, hầu hết những người làm báo đều xuất thân từ nhà giáo Họ là những cán bộ quản lý, nghiên cứu giáo dục, có năng khiếu viết báo, vì vậy họ vừa có thực tế, vừa hiểu biết sâu sức giáo dục

Đội ngũ những người làm báo không ngừng tăng lên, cả về số lượng và chất lượng Từ đội ngũ ban đầu khoảng 20 người, nay đã có tổng số gần 100 người (kể cả văn phòng đại diện) 100% phóng viên của báo có trình độ ĐH trở lên

Báo Giáo dục và Thời đại là tờ báo chuyên ngành có số lượng các ấn phẩm phong phú và đa dạng, có số lượng phát hành ổn định và có số lượng bạn đọc rộng rãi Báo đã tiến hành in và phát hành cùng lúc tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh Ngoài trụ sở chính đặt tại 29B, Ngô Quyền, Hà Nội, báo Giáo dục và Thời đại còn có các hệ thống cơ quan, văn phòng đại diện tại

TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nghệ An và Cần Thơ với hàng trăm cộng tác viên trong và ngoài nước

Trong những năm qua, công tác hướng nghiệp đặc biệt được chú trọng tuyên truyền thông qua các kênh thông tin đại chúng, trong đó báo chí nói

chung và báo Giáo dục và Thời đại nói riêng là diễn đàn của mọi tầng lớp

trong xã hội và đặc biệt chú trọng đến công tác thông tin, tuyên truyền giáo dục hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên

2.1.2 Báo Thanh niên

Ngày 3 tháng 1 năm 1986, báo Thanh niên phát hành số đầu tiên, là cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam Tờ báo thực sự là bạn tâm giao của giới trẻ và sự tin cậy của tổ chức Đoàn, không chỉ vậy tờ báo luôn mạnh dạn đi sâu vào những vấn đề bức xúc, tiêu cực, phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội, đấu tranh và bảo vệ quan điểm đường lối của Đảng,

và quyền lợi, nghĩa vụ của tuổi trẻ

Ban đầu khi thành lập tờ báo chỉ vẻn vẹn có 10 cán bộ, phóng viên, đến nay Thanh Niên đã là tờ báo có số lượng phát hành hàng đầu cả nước; có lực lượng cán bộ quản lý, phóng viên, biên tập viên gần 400 người, có cơ ngơi làm việc khang trang tại Hà Nội, TP.HCM và văn phòng đại diện ở các khu vực với trang thiết bị hiện đại, có văn phòng thường trú ở Thái Lan, Singapore Doanh thu của báo bao gồm doanh thu phát hành và quảng cáo đạt kết quả tốt với tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước từ 8% đến 30%, đã đạt mức gần 600 tỉ đồng/năm trong các mặt hoạt động và phong trào thanh thiếu niên cả nước

Với tinh thần, thái độ ủng hộ cái mới, cái tích cực và góp phần đẩy lùi cái xấu, cái tiêu cực bởi nhiều tin tức nhanh nhạy, khách quan, chính xác, Báo

Thanh Niên đã góp dòng chảy của mình vào sự nghiệp chung của báo chí

cách mạng Việt Nam; góp phần cùng các cơ quan chức năng trong việc làm lành mạnh hóa xã hội, điều chỉnh các chính sách phù hợp với nguyện vọng của người dân và của các tầng lớp thanh niên; góp phần quan trọng tiếng nói của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, cơ quan của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, bám sát thực tiễn xã hội, nhất là nhu cầu được thông tin, được trao đổi của tuổi trẻ, của nhân dân, phản ánh khách quan, chân thực, toàn diện sức sống và sự vươn lên mạnh mẽ của TP.HCM, của cả nước theo đúng tinh thần chỉ đạo của Ban Tuyên giáo T.Ư là “nhân cái đẹp, dẹp cái xấu, lấy cái tích cực đẩy lùi cái tiêu cực”…

Báo Thanh Niên ngày càng nắm bắt và phản ánh kịp thời hơi thở của

cuộc sống bằng tiếng nói trẻ trung nhưng bản lĩnh, nghiêm túc, trí tuệ, trách

nhiệm, được bạn đọc tin tưởng yêu mến hơn Đến nay báo Thanh Niên đã có

một hệ thống ấn phẩm truyền thông mạnh: trong đó nhật báo có số lượng phát

hành lớn nhất cả nước Bên cạnh đó, báo Thanh Niên còn tham gia tích cực và hiệu quả các công tác xã hội từ thiện Riêng trong năm 2010, Báo Thanh Niên

đã vận động các chương trình học bổng, cứu trợ với tổng số tiền, hàng là 53,4 tỉ đồng

Trụ sở chính của tờ bao đóng ở 248 Cống Quỳnh- Quận 1- Thành phố

Hồ Chí Minh và 151-155 Bến Vân Đồn- Quận 4- Thành phố Hồ Chí Minh Ngoài ra báo còn có các văn phòng đại diện tại 218 Tây Sơn- quận Đống Đa

TP Hà Nội, 99 Trần Văn Hoài- TP Cần Thơ, 144 Bạch Đằng- Đà Nẵng, 22 Hùng Vương- Đà Lạt Trong quá trình xây dựng và trưởng thành tờ báo ngày càng khẳng định vị thế, uy tín vững chắc trong làng bao Việt Nam

Báo Thanh niên bên cạnh việc bám sát thực tiễn xã hội, nhất là nhu cầu được thông tin, được trao đổi của tuổi trẻ, của nhân dân, phản ánh khách quan, chân thực, còn chú trọng tới công tác thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên và được đánh giá cao

2.1.3 Báo Sinh viên Việt Nam

Là cơ quan của Hội sinh viên Việt Nam Đây là tờ báo lớn nhất hiện nay lấy đối tượng phản ánh chính là sinh viên với nhiều góc độ khác nhau

Với tôn chỉ mục đích là tuyên truyền, giáo dục đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, của Đoàn và Hội sinh viên cho lực lượng sinh viên Việt Nam Phản ánh tâm tư nguyện vọng, hoài bão của sinh viên, biểu dương những gương người tốt, việc tốt bảo vệ quyền lợi chính đáng của sinh viên Báo góp phần đấu tranh chống các tệ nạn xã hội và hiện tượng tiêu cực trong sinh viên Bên cạnh đó báo cũng đã góp phần tạo điều kiện cho sinh viên hoạt động văn hóa thể thao và được giải trí

Báo Sinh viên Việt Nam được Bộ Văn hóa thông tin tặng Bằng khen vì

có thành tích xuất sắc trong phong trào sinh viên tình nguyện và các tổ chức hoạt động văn hóa giai đoạn 2000 đến tháng 7 năm 2006

Trong những năm qua báo Sinh viên Việt Nam không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền trên nhiều mặt, trong đó có công tác thông tin tuyên truyền về vấn đề hướng nghiệp thông qua các trang chuyên như: Trang việc làm, Đời sống giảng đường, Những vấn đề của giới trẻ việt đã khắc họa được một phần những khó khăn trong việc chọn nghề

và hành nghề của lớp tri thức trẻ hôm nay

Báo Sinh viên Việt Nam, thông tin về vấn đề hướng nghiệp rất chi tiết, cụ thể mà các tài liệu hướng nghiệp khác chưa đáp ứng được Những nội dung thông tin được đề cập là thông tin về nhu cầu nhân lực, thông tin về cơ cấu ngành nghề, thông tin về định hướng phát triển kinh tế của các địa phương và trong cả nước

Bên cạnh đó, báo cũng đã tập trung đăng tải những bài viết hướng dẫn học sinh, sinh viên cách chọn nghề trong tương lai, cũng như đưa ra những xu hướng biến động của nghề nghiệp, vì trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay nhiều ngành mới xuất hiện những cũng có nhiều ngành cũ mất đi đó cũng

là xu hướng phát triển tất yếu của mọi thời đại Trên con đường lựa chọn tương lai mỗi người có những điều kiện, tham vọng khác nhau để có được điều kiện học tập tốt nhất, có người lựa chọn con đường học vấn trong nước, nhưng cũng không ít người lại chọn con đường du học ở nước ngoài nhằm thỏa mãn nhu cầu học tập của mình

Trong những năm qua, chương trình giáo dục hướng nghiệp đã được đưa vào học đường, song hiệu quả từ công tác hướng nghiệp còn nhiều hạn chế Bên cạnh đó các phương tiên thông tin đại chúng như phát thanh, truyền hình, website lại cung cấp thông tin về vấn đề này một cách nhỏ giọt, chưa tập trung, chưa đầy đủ gây khó khăn cho học sinh, giáo viên và các bậc phụ huynh trong việc tra cứu, tìm hiểu các thông tin Do vậy việc lựa chọn một kênh thông tin chính thống để thu thập các thông tin về vấn đề này là rất cần

thiết đối với đông đảo công chúng Báo in là loại hình báo chí phát lâu đời, quen thuộc với tất cả mọi người, mọi người dân đều có thể sử dụng, thời gian xen thông tin linh hoạt nên việc sử dụng báo in làm công cụ thông tin, tuyên truyền về vấn đề hướng nghiệp được các báo đặc biệt chú trọng Trong đó phải kể tới các báo Giáo dục và Thời đại, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam là những tờ báo có số lượng phát hành lớn, hầu hết các báo có các cơ quan thường trú ở khắp ba miền Bắc, Trung, Nam đáp ứng được nhu cầu về đầu báo cho công chúng

2.2 Thực trạng phản ánh về hướng nghiệp trên 3 tờ báo khảo sát

Qua khảo sát các báo Giáo dục và Thời đại, Thanh niên, Sinh viên Việt Nam trong 4 năm (2006- 2009), số lượng những tin, bài viết liên quan đến vấn đề thông tin hướng nghiệp được thể hiện trên mặt báo được thống kê cụ thể trong các bảng dưới đây:

Bảng 2.2.1: Thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo Giáo dục và Thời đại

(Số lượng tin bài theo từng năm)

2t 5b

4t 8b

5t 9b

2 Thông tin tuyển sinh, điểm

Bảng 2.2.2: Thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo Thanh niên

(Số lượng tin bài theo từng năm)

1b

6t 1b

2 Thông tin tuyển sinh, điểm

Bảng 2.3.3: Thông tin về vấn đề hướng nghiệp trên báo Sinh viên Việt Nam

(Số lượng tin bài theo từng năm)

2.2.1 Nội dung thông tin

* Thông tin về nghề nghiệp, cơ cấu ngành nghề trong xã hội

Muốn chọn nghề, xây dựng nghề nghiệp và xây dựng sở thích thì trước hết phải nắm được nghề đó là nghề gì, nghề đó như thế nào Càng biết được nhiều nghề, cơ hội lựa chọn càng nhiều, và theo đó sở thích cũng được rõ ràng hơn Số lượng nghề nghiệp rất đa dạng, phong phú nhưng luôn biến đổi trong cuộc sống, nhất là trong giai đoạn hiện nay nhiều nghề mới xuất hiện nhưng cũng có nhiều nghề cũ mất đi hoặc thay đổi về phương thức sản xuất Do đó, nhu cầu về thông tin nghề nghiệp, cũng như cơ cấu ngành nghề trong xã hội là rất lớn Bên canh đó nguồn thông tin nghề nghiệp là nguồn thông tin căn bản ban đầu trong quá trình định hướng nghề nghiệp của học sinh, vì vậy nội dung thông tin hướng nghiệp về vấn đề này được các báo chú trọng thông tin đa dạng về các ngành nghề hiện có tại Việt Nam như:

- Báo Sinh Viên Việt Nam, số 20 ra ngày 16- 23 tháng 5 năm 2007, đã

giới thiệu về "Nghề trang điểm đang mốt" của tác giả Hoàng Lan, bài viết

đã khẳng định: "Cùng với sự bùng nổ của các của hàng Ảnh viện- Áo cưới

như hiện nay thì nghề trang điểm đang trở thành mốt, thành sự lựa chọn nghề nghiệp của không ít bạn trẻ" Và bài viết đã đi sâu vào đánh giá, phân tích

nghề trang điểm đang mốt, đồng thời cũng chỉ ra những tố chất cơ bản của

người thợ trang điểm cần có như: "Khiếu thẩm mỹ, một chút khả năng hội họa

và sự khéo léo của đôi bàn tay là điều cần thiết" Bên cạnh đó, tác giả cũng đã

chỉ ra những yêu cầu khắt khe đối với những người thợ trang điểm : "Nghề

make- up cũng là nghề rất kén hình thức Vì thế, người làm công việc này cần trẻ trung, xin xắn, sành điệu Tài ăn nói khéo léo cũng là một lợi thế để thuyết phục, làm hài lòng cả những khách hàng khó tính nhất Và đó cũng là một phẩm chất cần có của người "làm dâu trăm họ"

- Báo Thanh Niên số ra ngày 9 tháng 2 năm 2009, cũng đã giới thiệu

loạt bài viết nghề ""Trọng tài" kim cương" của tác giả Nguyễn Lê

Nguyên Nghề "Trọng tài" kim cương rất căng thẳng bởi vì số lượng khách hàng đông, việc kiểm định chưa có quy chuẩn nào, việc kiểm định luôn đi sau các công nghệ làm giả kim cương, bên cạnh đó giá trị của những sản phẩm

này rất cao đòi hỏi những tố chất của người làm nghề này là: "Có một luật bất

hành văn với người làm nghề là phải trung thực, "bất vị tình" yếu tố trung thực, khách quan phải đặt lên hàng đầu Một người thợ kiểm định kim cương, chỉ một lần trong đời không trung thực, coi như mất nghề, anh em trong giới không còn tin nữa”

Mỗi một nghề có nhưng đặc điểm, yêu cầu đối với lao động khác nhau được 3 tờ báo đăng tải khá chi tiết Bên cạnh việc thông tin về những nghề đang phát triển, thu hút được đông đảo học sinh, thì cũng có một số nghề đang có xu hướng mất vị thế trong xã hôi như:

- Báo Sinh viên Việt Nam, số ra ngày 23- 29/12/2006, đăng bài

“Những nghề sắp bị thất sung”, của tác giả Đan Nguyễn, đã đưa ra một số

nghề đang mất đi trong thời đại công nghệ thông tin Cụ thể bài báo đã đi vào phân tích những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng đó là:

“Nhân viên văn phòng vì sự ra đời của dòng máy tính thế hệ mới do Microsoft sản xuất, có khả năng chụp được văn bản qua màn hình, sau đó tự động xử lý căn lề, chọn kiểu chữ bằng một phần mềm quản lý hành chính được lập trình sẵn” Hay một số nghề khác cũng đang dần được thay thế bằng

hệ thống tự động như: Nghề thư ký văn phòng; Nghề thu ngân; Nghề trực

điện thoại; Nghề nhân viên tư vấn du lịch; Thợ lắp ráp linh kiện điện tử…

Qua việc đánh giá, phân tích nguyên nhân “thất sung” của một số ngành nghề, báo cũng đã tập trung thông tin về các ngành đang “hót” trong xã hội như:

Nghề tư vấn tài chính; Tư vấn nhân sự; Tư vấn bất động sản; Tư vấn maketing chiến lược…đang thu hút được nhiều bạn trẻ quan tâm, nó đòi hỏi

cần có "Những tố chất vàng để trở thành tư vấn viên" cụ thể như:

1 Có kiến thức rộng, am hiểu lĩnh vực mà mình tư vấn

2 Khả năng giao tiếp giỏi, khả năng diễn đạt thông tin tốt

3 Giọng nói truyền cảm, ngoại hình dễ nhìn là một lợi thế đặc biệt

4 Có tầm nhìn chiến lược và mở rộng trước nhiều biến đổi của xã hội Khả năng phân tích, tổng hợp và tư duy logic tốt Độc lập và luôn tự hoàn thiện mình

Hay các bài viết phản ánh những khó khăn trong công việc mà bấy lâu nay

nhiều người vẫn thường "đánh bóng" nó và được đông đảo các bạn trẻ lựa

chọn như nghề hướng dẫn viên du lịch đã được đăng trên báo Sinh viên Việt Nam, số ra ngày 21- 28/7/2007, của tác giả, Thái Liên- Phương Bảy nói về

nghề này trong bài "Người đi cùng trên mỗi tour du lich" như sau:

" Hướng dẫn viên du lịch đang được coi là một nghề thời thượng và

"kiếm chác" được: tiền tour, tiền típ, tiền hoa hồng ở các điểm tham quan, mua sắm, ăn uống nhưng đây cũng là một nghề phải đối mặt với nhiều tình huống "éo le""

Theo đà phát triển của nền kinh tế, nhu cầu của thị trường lao động biến đổi không ngừng trong nền kinh tế hàng hóa, do sức cạnh tranh và sự phát triển của công nghệ, người lao động có thể phải đối mặt với việc đổi nghề hoặc mất việc làm Bởi vậy, để có được việc làm chắc chắn, trước khi quyết định chọn nghề học sinh cần tìm hiểu kỹ về nghề nghiệp Những thông tin về thế giới nghề nghiệp được đăng tải trên ba tờ báo rất đa dạng giúp học sinh có thể sàng lọc căn cứ vào tình hình cụ thể của bản thân để có những chọn lựa ngành nghề phù hợp

* Thông tin về nhu cầu nguồn nhân lực

Để có được sự định hướng đúng đắn, chúng ta phải thấy được những đặc điểm của nền kinh tế nước ta trong giai đoạn hiện nay Trước mắt, nền kinh tế nước ta phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nên xã hội đòi hỏi phải có những kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, cán bộ lập trình có trình độ cao Điều đó đòi hỏi chúng ta cần có những cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu lao động hiện nay Bên cạnh đó, do sự

tiến bộ của khoa học kỹ thuật, tuổi thọ của nghề nghiệp không ngừng rút ngắn, nội dung việc làm thay đổi không ngừng, tri thức nghiệp vụ cũ, phương pháp kĩ thuật cũ trở nên lỗi thời, bị thay thế bởi tri thức nghiệp vụ mới, phương pháp kỹ thuật mới

Nắm bắt được nhu cầu của công chúng ngày càng lớn về nhu cầu thông tin

hướng nghiệp báo Giáo dục và Thời đại đã không ngừng cung cấp cho công

chúng những thông tin thiết thực về những ngành nghề còn đang thiếu hụt rất

nhiều nhân lực như: số ra ngày 03/06/2009, trong bài "Những ngành học " của tác giả Trúc Quân có đề cập tới 7 ngành học đang cần nhiều lao động và

lao động chất lượng cao như:

Tài chính ngân hàng vẫn là số một:

"Liên quan đến ngành tài chính ngân hàng, cả nước hiện có 33 ĐH, 16

CĐ và 8 trường TCCN đào tạo ngành này Hàng năm Vietcombank tuyển thêm chừng 1.000- 1.200 nhân viên còn tại Eximbank, mặc dù mỗi năm tổ chức hàng chực đợt tuyển dụng nhưng ngân hàng này vẫn luôn "khát" nhân lực Năm 2007, nhân sự Eximbank đã tăng tới 1.000 người và dự kiến, năm

2010, lượng nhân viên sẽ tăng lên con số 3.000 người Không những thế, vấn

đề tài chính ngân hàng còn đi đến từng thôn, xã Chính vì vậy, ngành này luôn cần một số lượng nhân lực lớn"

Hay "Nông lâm thủy Sản": mỗi năm cần từ 12.000 14.000 lao động

"Theo Thứ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo Bành Tiến Long, mỗi năm Việt Nam cần khoảng 1.300-1.500 người có trình độ ĐH trở lên, 4000-5000 người

có trình độ CĐ, TCCN và 6500-7000 công nhân kỹ thuật các chuyên ngành cho nông lâm thủy sản Hiện cả nước khối ngành nông- lâm- thủy sản có 28 trường ĐH, CĐ và 55 trường ĐH, CĐ có đào tạo ngành nghề liên quan đến lĩnh vực này Khối dạy nghề có 1.783 cơ sở dạy nghề, bình quân mỗi tỉnh có 5-7 tổ chức dạy nghề cấp tỉnh, mỗi huyện đều có trung tâm dạy nghề hướng nghiệp và có từ 1 đến 2 tổ chức dạy nghề Về quy mô, cả nước có hơn 14.000

sinh viên/1.603.484 sinh viên đang theo học các ngành nghề liên quan trực tiếp đến chế biến nông- lâm- thủy sản chiếm tỷ lệ 4,82% Tring khi đó, tỷ lệ lao động có việc làm trong lĩnh vực nông- lâm- thủy sản chiếm đến trên 50%

và tỷ lệ dân số sống trong vùng nông thôn của Việt Nam hiện là 72,56%

Ngành du lịch: " Tại hội nghị đào tạo nhân lực ngành du lịch, lãnh đạo

hai Bộ GD-ĐT và Văn hóa thể thao- Du lịch cho thấy, nhân lục trong ngành

du lịch có trình độ từ đại học chỉ chiếm 3,11% trong số hơn một triệu lao động ngành du lịch TP.HCM thu hút 24,41%, Hà Nội 14,14% Tới năm 2010, mục tiêu sẽ có 1,4 triệu người tham gia lĩnh vực du lịch Hiện ngành du lich đang thiếu lao động chất lượng cao, đặc biệt là hướng dẫn viên du lich quốc

tế Minh chứng cho điều này, ông Nguyễn Minh Quyền, Phó giám độc Trung tâm Dịch vụ lữ hành Bến Thành tourist cho hay, ở trung tâm ông, 30% thi trường khách du lich nươc ngoài cần hướng dẫn viên nói tiếng Đức, Nhật, Hàn Quốc"

- Đưa ra những dự báo xu hướng nghề nghiệp

Báo Sinh viên Việt Nam, Cẩm nang Tết, năm 2008, đăng bài “8 xu hướng nghề nghiệp năm 2008”, của tác giả Lê Quang Huy, đã đưa ra những

xu hướng tuyển dụng mới để sinh viên sau khi tốt nghiệp có các để tìm việc

dễ dàng hơn như: Một là sẵn sàng trả lương cao vì để thu hút và giữ những người tài năng, do vậy công việc của bạn là “ôn tập” lại kỹ năng thương thuyết cho đến khi sẵn sằng mặc cả lương với các doanh nghiệp”; Hai là:Thời gian làm việc linh hoạt hơn; Ba là: Tuyển dụng qua Iternet; Bốn là: Thuê lại những người đã về hưu; Năm là: Tuyển dụng đa dạng; Sáu là: Làm việc tự do hoặc những hợp đồng ngắn hạn; bảy là: phúc lợi ngày càng đa dạng hơn; Tám

là thăng tiến trong công việc

- Báo chí phản ánh những khó khăn trong việc giữ vững và phát triển

các làng nghề, tại một số địa phương trong cả nước

Báo Thanh niên, số ra ngày 13/2/2009, “5 triệu lao động làng nghề

mất việc làm”, tác giả Quang Duẩn : " Báo cáo của bộ NN-PTNT dẫn số liệu

thông kê mới nhất từ 38 tỉnh, thành đưa con số đáng báo động: đã có 9 làng nghề bị phá sản, 124 làng nghề khác đang sản xuất cầm chừng (chiếm khoảng 10% tổng số các làng nghề) 2.166 hộ sản xuất làng nghề có đăng ký kinh doanh bị phá sản, 468 doanh nghiệp làng nghề sản xuất cầm chừng (chiếm 16% tổng số doanh nghiệp làng nghề) Ông Lưu Duy Dần- Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Làng nghề Việt Nam khái quát: "các làng nghề đang thu hút khoảng 11 triệu lao động, chỉ cần 10% số làng nghề ngưng sản xuất sẽ có 1triệu lao động không có công ăn việc làm Khảo sát của chúng tôi tại địa phương cho thấy, số lao động ở địa phương có thể mất việc làm lên đến 50% Vì thế khoảng 5 triệu lao động làng nghề mất việc làm là con số có thật.Ngoài tác động khách quan của suy thoái kinh tế toàn cầu thì bản thân các làng nghề cũng đang có sức ì quá lớn "Quảng bá, kích cầu tiêu dùng nội địa cho sản phẩm của làng nghề là rất cần thiết Tuy nhiên khi chúng tôi tổ chức xúc tiến thương mại cho làng nghề với quy mô 100 gian hàng thì chỉ có 7 làng nghề đến giới thiệu sản phẩm"

- Bên cạnh việc phản ánh nhu cầu nguồn nhân lực của một số ngành còn đang "khát", báo cũng tập trung thông tin những biến động của nền kinh

tế thế giới, ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế nước ta và hiện tượng thất nghiệp của đội ngũ lao động phổ thông đang là vấn đề được báo chí đề cập rất nhiều Báo Giáo dục và Thời đại, số ra ngày 25/8/2007, có bài viết:

“Trong thời đại suy thoái kinh tế, nạn thất nghiệp tràn lan, việc làm trở thành niềm mơ ước không nhở đối với nhiều người Tuy nhiên không phải những người có lý lịch đẹp được nhận vào làm việc, mà ngày nay cần phải biết cách làm cho người tuyển dụng bất ngờ và phải biết cách „tự bán mình” Bán như thế nào? Điều này có thể học được tại chợ việc làm tại Mỹ”

Còn ở nước ta hiện tượng mất việc làm cũng đang diễn ra ở những khu công nghiệp, nhất là những công ty liên doanh, hoặc 100% vốn nước ngoài

- Cùng với sự ra đời của những ngành nghề mới, đòi hỏi đội ngũ lao động có tay nghề cao, có trình độ cao nhưng trong thực tế việc đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu nên hiện tượng mất cân đối lao động giữa các ngành nghề đang diễn ra rất phức tạp Báo Thanh niên, số ra ngày 14/2/2008, đăng

bài “Thị trường lao động tiếp tục "nóng”", tác giả Quang Thuần

“…Các ngành khát nhân lực là: bán hàng, tiếp thị, tài chính, kế toán, ngân hàng, công nghệ thông tin, quản lý điều hành…Đặc biệt là ngành tài chính kế toán thiếu hụt nhân sự lớn nhất trong năm qua, nguồn cung cấp nhân lục trong lĩnh vực này chưa bao giờ đáp ứng được nhu cầu của nhà tuyển dụng trong suốt 4 quý liền”

“Nền kinh tế Việt Nam phát triển mạnh mẽ sau khi gia nhập WTO, hơn 15.000 doanh nghiệp được thành lập trong năm 2007 các doanh nghiệp không chú trọng việc đào tạo nhân tài ma giành giật nhân tài của nhau Ít nhất trong vòng 4 năm tới, Việt Nam sẽ tiếp tục đối đầu với tình trạng này bởi

lẽ khó mà đào tạo ngay lập tức nguồn cung ứng lao độngcấp cao để có thể đáp ứng được nhu cầu ngày càng gia tăng"

* Thông tin về định hướng phát triển kinh tế địa phương và trong cả nước

Báo Thanh niên, số ra ngày 13/2/2009, tác giả Thanh Xuân “Được hỗ

trợ vẫn lo” vì “…tình hình kinh tế thế giới tiếp tục suy giảm, nhất là một số

thi trường xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam như Hoa Kỳ, EU, Nhật…đã và sẽ tác động không tốt đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu khi sức mua giảm, thanh toán quốc tế có nhiều trở ngại do ngân hàng nhiều nước thắt chặt tín dụng, cạnh tranh khốc liệt do cung nhiều, cầu ít Giá cả hàng hóa thế giới có khả năng vẫn ở mức thấp và khó có thể tăng trong năm