Chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài tiếng nói Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010

Trong xu thế hội nhập, mỗi chương trình phát thanh trực tiếp của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM đòi hỏi phải chuyển tải được nhiều thông tin, đa dạng hình thức, là một cách hữu hiệu khẳng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

***

DƯƠNG THỊ ANH ĐÀO

CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP TRÊN ĐÀI TIẾNG NÓI NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (TỪ KHI VIỆT NAM GIA NHẬP WTO ĐẾN NĂM 2010)

CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC

Mã số: 60.32.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH BÁO CHÍ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2011

Công trình được hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS DƯƠNG XUÂN SƠN

Phản biện 1: TS TRẦN BÁ DUNG

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN ĐỨC DŨNG

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh Vào lúc: 14 giờ ngày 22 tháng 12 năm 2011

Có thể tìm hiểu luận văn tại Trung tâm Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

TNND Tiếng nói nhân dân

TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh

VOH Viết tắt của The Voice of Hochiminh City People – Đài

Tiếng nói nhân dân TPHCM WTO Viết tắt của World Trade Organization - Tổ chức

Thương mại thế giới

DANH MỤC BẢNG BIỂU SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN

01 Hình 2.1 Bảng thống kê thời lượng phát

thanh trực tiếp trên 3 kênh phát thanh của VOH

45

02 Hình 2.2 Đánh giá mức độ theo dõi của

thính giả qua từng kênh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Trang 2

1 Tính cấp thiết của đề tài 2

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp luận nghiên cứu 7

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 8

7 Cấu trúc của luận văn 9

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT THANH TRỰC TIẾP 10

1.1 Phát thanh trực tiếp 10

1.2 Lịch sử ra đời phát thanh trực tiếp 15

1.3 Ưu thế và hạn chế của các chương trình phát thanh trực tiếp 21

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2: ƯU ĐIỂM - NHƯỢC ĐIỂM CÁC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP TẠI ĐÀI TIẾNG NÓI NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 37

2.1 Sự hình thành và phát triển chương trình phát thanh tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM 37

2.2 Thực trạng các chương trình phát thanh trực tiếp 40

2.3 Quy trình sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM 47

2.4 Đánh giá các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM 51 Tiểu kết chương 2 69

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM TĂNG TÍNH HIỆU QUẢ CỦA CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP TRÊN ĐÀI TIẾNG NÓI NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 71

3.1 Thành tựu và chiến lược phát triển của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM 71

3.2 Giải pháp và khuyến nghị cho các chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM 73

Tiểu kết chương 3 84

KẾT LUẬN 86 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Hiện nay, tại thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), mỗi phương tiện truyền thông đại chúng (báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử) đều cố gắng xây dựng và tạo cho mình một phong cách riêng Phát thanh là loại hình sinh

ra thứ hai sau báo in và trước báo hình

Từ khi truyền hình ra đời và báo mạng ra đời thì phát thanh chịu sự cạnh tranh gay gắt Để có thể cạnh tranh trong thời đại hội nhập thông tin, phát thanh phải tìm hướng đi riêng Phát thanh, thông qua các chương trình phát thanh trực tiếp là một trong những cách thức chuyển tải hấp dẫn đến với công chúng

Chương trình phát thanh trực tiếp không còn xa lạc với nhiều người trong vòng 10 năm trở lại đây Chương trình phát thanh trực tiếp còn có khả năng thể hiện thế mạnh nổi bật là tính tương tác nhiều chiều Đơn giản nhất là trao đổi thông tin hai chiều trong chương trình phát thanh, những người đang thực hiện chương trình với các thính giả Dựa trên những ý kiến đóng góp của thính giả, ban biên tập có thể nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của độc giả để có những điều chỉnh cần thiết Chương trình phát thanh trực tiếp còn là cầu nối giúp thính giả giả bày tỏ trực tiếp những mối quan tâm của họ tới một nhân vật nào đó thông qua các cuộc hỏi đáp, giao lưu, trò chuyện trực tiếp trên sóng phát thanh

Thính giả hiện nay của phát thanh khá đa dạng Bên cạnh cách thức thụ động nghe chương trình tại một vị trí nhất định (ví dụ qua radio tại nhà, qua loa phát thanh phường xã), thính giả có cơ hội được tiếp xúc với các kênh sóng phát thanh trên nhiều phương tiện vận chuyển xe buýt, taxi, qua điện

thoại di động – đặc biệt là thính giả trẻ Đó là chưa kể đến internet radio, một hình thức phát thanh mới đang phát triển với tốc độ khá nhanh trên thế giới cũng như ở Việt Nam, dể dàng tiếp cận đối với các thính giả trẻ tuổi, luôn yêu thích khám phá công nghệ

Thính giả phát thanh hiện nay chủ động hơn trong quá trình tương tác với đài Chính họ là những người chủ động tham gia chương trình phát thanh trực tiếp và thực sự góp phần làm nên sự sinh động, hấp dẫn của các chương trình phát thanh trực tiếp Tuy nhiên, đây cũng là một thách thức đang đặt ra cho phát thanh hiện đại Thực tế, công chúng trẻ ngày nay có cơ hội tiếp nhận thông tin đa truyền thông và có cơ hội trình bày ý tưởng của mình, cung cấp thông tin mình có trên nhiều hình thức báo chí công dân hoặc các diễn đàn khác Và đây cũng là một thách thức lớn cho những người làm phát thanh hiện đại: làm sao thu hút và “giữ chân” được thính giả trong cuộc cạnh tranh gay gắt của thời kỳ hội tụ truyền thông

Để cạnh tranh trong quá trình hội nhập, bên cạnh những chương trình phát thanh đã dựng sẵn, dựng trước, các cơ quan báo nói phát triển ngày càng nhiều các chương trình phát thanh trực tiếp Các chương trình phát thanh trực tiếp này luôn chú trọng nâng cao về chất lượng, nội dung, áp dụng kỹ thuật mới, hiện đại để thu hút sự theo dõi của thính giả

Ngoài ra, xu thế nghe báo nói tiếp cận công chúng trở nên dễ dàng khi khoa học công nghệ phát triển và các chương trình phát thanh được tích hợp trên các máy điện thoại di động

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, khi khoa học công nghệ ngày càng phát triển, cạnh tranh giữa các phương tiện truyền thông (báo in, báo hình, báo nói, báo mạng) ngày càng trở nên gay gắt vấn đề đặt ra không chỉ là nên chọn kênh thông tin nào để tiếp nhận thông tin cho mỗi ngày mà là làm

cùng một kênh thông tin Chính điều này thôi thúc những người làm báo nói phải liên tục đổi mới về nội dung và cách thể hiện để cạnh tranh trên xa lộ thông tin từ các chương trình phát thanh nhằm thu hút thính giả và cùng góp mặt cũng như cạnh tranh với các loại hình báo chí khác

Trong xu thế hội nhập, mỗi chương trình phát thanh trực tiếp của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM đòi hỏi phải chuyển tải được nhiều thông tin, đa dạng hình thức, là một cách hữu hiệu khẳng định thương hiệu của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM ngay tại TPHCM, khu vực phía Nam và xa hơn nữa là thông qua trang tin điện tử của Đài để các chương trình phát thanh trực tiếp đến với thính giả toàn quốc và năm châu Đây cũng là lý do tôi chọn đề tài

“Chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh (từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010)” làm

luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Báo chí học, tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Đã có một số khóa luận tốt nghiệp đại học và luận văn sau đại học nghiên cứu về phát thanh, tìm hiểu về những chương trình phát thanh, chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Việt Nam và một số địa phương

- Khóa luận “Hiệu quả của phát thanh trực tiếp trong chương trình

“Giờ cao điểm” trên kênh phát thanh giao thông FM 91MHz, Đài Tiếng nói Việt Nam (Khảo sát chương trình phát sóng khu vực Hà Nội)”, người thực hiện: Lê Kim Yến, người hướng dẫn: TS Đặng Thị Thu Hương, năm 2010

- Luận văn “Đổi mới và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh kinh tế của Đài Tiếng nói Việt Nam”, người thực hiện Phạm Nguyên Long, người hướng dẫn: PGS.TS Dương Xuân Sơn, năm 2009

Trong khóa luận “Hiệu quả của phát thanh trực tiếp trong chương trình

“Giờ cao điểm” trên kênh phát thanh giao thông FM 91MHz, Đài Tiếng nói

Việt Nam (Khảo sát chương trình phát sóng khu vực Hà Nội)”, tác giả đánh giá chương trình phát thanh trực tiếp “Giờ cao điểm” trên Đài Tiếng nói Việt Nam đã góp phần làm thay đổi tâm lý và nhu cầu thính giả bởi cách làm phát thanh trực tiếp sinh động, hấp dẫn Trong luận văn “Đổi mới và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh kinh tế của Đài Tiếng nói Việt Nam”, tác giả có đề cập đến phương thức phát thanh trực tiếp trong Diễn đàn kinh tế Nhưng đây lại là chương trình phát thanh duy nhất hiện nay về lĩnh vực kinh

tế được thực hiện trực tiếp tại Đài Tiếng nói Việt Nam

Tuy đã có đề tài nghiên cứu về các chương trình phát thanh trực tiếp, về chương trình phát thanh chuyên biệt tại Đài Tiếng nói Việt Nam đã chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của loại hình này nhưng cho đến nay, nhưng chưa

có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài

Tiếng nói Nhân dân TPHCM Vì vậy, luận văn “Chương trình phát thanh

trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh (từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010)” là một công trình khoa học mới, độc

lập, có kế thừa những kết quả nghiên cứu của các đề tài, công trình khoa học, sách báo, tạp chí, trang web có liên quan

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ những ưu điểm, nhược điểm của các chương trình phát thanh trực tiếp của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM trong giai đoạn từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010, tìm ra giải pháp nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài cho giai đoạn tiếp theo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, nghiên cứu những ưu điểm, nhược điểm của các chương trình

phát thanh trực tiếp hiện có tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM

Thứ hai, từ những ưu điểm, nhược điểm của chương trình phát thanh

trực tiếp hiện có tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM đề xuất phương hướng

và giải pháp để tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh trực tiếp trong thời gian tới, nhất là khi Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM có kế hoạch phát triển mới một số kênh phát thanh FM chuyên biệt Đồng thời, đề xuất những giải pháp cải tiến, cần đầu tư để xây dựng các chương trình phát thanh trực tiếp trở nên gần gũi, sống động và hấp dẫn đối với công chúng, hướng đến việc duy trì một mô phát thanh hiện đại, sống động, thu hút thính giả, nhất là các thính giả trẻ Trên cơ sở đó, Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM có sự đầu tư đúng định hướng cho các chương trình phát thanh trực tiếp, góp phần mở rộng và thu hút đối tượng phục vụ, củng cố và tăng uy tín thương hiệu VOH của Đài

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Những ưu điểm, nhược điểm và những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM Đặc biệt là các chương trình phát thanh trực tiếp đã được phát sóng từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010

Việc Việt Nam gia nhập WTO đã tác động mạnh mẽ đến tình hình kinh

tế xã hội, tác động đến môi trường thông tin của đất nước và đặt ra vấn đề cạnh tranh thông tin Trong giai đoạn này, các cơ quan truyền thông phải tự đổi mới phương thức, hình thức tuyên truyền để cạnh tranh và hội nhập Trong xu thế hội nhập, Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM không thể nằm ngoài quy luật xây dựng các chương trình phát thanh có xu hướng ngắn gọn, đưa thông tin trực tiếp với thời lượng nhiều hơn Cũng như nhiều phương tiện truyền thông khác, đây cũng là mốc thời gian thúc đẩy Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM có những đầu tư, cải tiến thích hợp cho các chương trình phát

thanh Trong đó, phát thanh trực tiếp là một phương thức mà Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM tập trung đầu tư, xem như là sự cải tiến về hình thức và nội dung chuyển tải thông tin đến bạn nghe Đài, đáp ứng nhu cầu thông tin không chỉ của thính giả khu vực TPHCM mà còn hướng đến thính giả khu vực đồng bằng sông Cửu Long và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Do xác định tăng thời lượng chương trình phát thanh trực tiếp làm “đặc sản” tinh thần cho thính giả thời kỳ hội nhập nên thời lượng các chương trình phát thanh trực tiếp tăng dần trong tổng số thời lượng các chương trình phát thanh tại Đài qua từng năm

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu có chọn lọc các chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM (đã được phát sóng năm 2007 đến năm 2010)

Từ đó, đi sâu phân tích các chương trình phát thanh trực tiếp có chọn lọc trên

3 kênh phát thanh hiện hữu của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM là AM 610KHz, FM 99,9MHz và FM 95,6MHz

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng; các quan điểm của Đảng ta về báo chí và vai trò của báo chí trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Để việc nghiên cứu đề tài có cơ sở và phương pháp luận vững chắc, luận văn vận dụng một số phương pháp cụ thể như: phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, nghiên cứu văn bản tác phẩm báo phát thanh, phương pháp điều tra An-két (qua phát phiếu cho thính giả, hỏi trực tiếp bạn nghe Đài qua điện thoại,…) trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả cũng như quan điểm, phương pháp tiếp cận của các công trình nghiên cứu và tư liệu liên

Người thực hiện luận văn thực hiện việc thu thập thông tin từ 500 phiếu điều tra, thực hiện trong 3 tháng (tháng 5, 6, 7/2011) Trong đó, phát 200 phiếu điều tra người dân sinh sống tại khu vực TPHCM, 300 phiếu điều tra qua các thính giả tham gia chương trình trực tiếp bằng điện thoại (người dân thuộc TPHCM và các tỉnh miền Đông Nam bộ, miền Tây Nam bộ, cuộc điều tra được thực hiện sau khi các chương trình trực tiếp vừa kết thúc) Độ tuổi của thính giả được điều tra từ 15 đến 65 tuổi Để ghi nhận kết quả chính xác, trung thực, nhanh chóng thu được tất cả số phiếu phát ra, tác giả đã áp dụng hình thức hỏi trực tiếp những đối tượng chọn khảo sát và đánh dấu vào bảng hỏi Hình thức này thu được kết quả nhanh khi người dân không thích tự điền bảng thông tin vì cho rằng mất thời gian và thính giả qua điện thoại cũng không thể tự đánh dấu thông tin trong bảng biểu Thông tin sau khi thu thập được xử lý toán học đối với thông tin định lượng, xử lý logic đối với thông tin định tính

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

6.1 Ý nghĩa lý luận:

Người nghiên cứu hình thành khung lý thuyết về chương trình phát thanh trực tiếp, khái quát về thực trạng và đề xuất những giải pháp để nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM

Thực trạng các chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM từ khi Việt Nam gia nhập WTP đến năm 2010 và những khuyến nghị nhằm tăng tính hiệu quả của các chương trình phát thanh trực tiếp mà đề tài tổng kết sẽ hữu ích và là gợi ý ứng dụng tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Qua nghiên cứu thực trạng phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM, người viết hy vọng đem đến một cái nhìn và một sự đánh giá sâu hơn về xu hướng phát triển của chương trình phát thanh trực tiếp

Luận văn nêu rõ những ưu điểm và những nhược điểm của các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM Trên cơ sở đó phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp và khuyến nghị nhằm tăng tính hiệu quả của các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM

Kết quả nghiên cứu của luận văn là những luận cứ góp phần vào việc đổi mới và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế thế giới Đồng thời, sẽ là tài liệu tham khảo cho việc phát triển mới, đổi mới và nâng cao các chương trình phát thanh trực tiếp hiện có cũng như khi hình thành các kênh phát thanh FM chuyên biệt sau này của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM

7 Cấu trúc của luận văn:

Luận văn “Chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài Tiếng nói

Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh (Từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010)” được cấu trúc thành 3 chương như sau:

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT THANH TRỰC TIẾP

1.1 Phát thanh trực tiếp

1.1.1 Định nghĩa phát thanh trực tiếp

Phát thanh trực tiếp là một xu thế hiện đại của báo phát thanh Phát thanh trực tiếp có nhiều định nghĩa khác nhau Theo định nghĩa của tác giả trong cuốn “Cẩm nang hướng dẫn Phát thanh trực tiếp” thì “Phát thanh trực tiếp là phương thức thông tin linh hoạt, đáp ứng được các yêu cầu của phát thanh hiện đại Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, phát thanh trực tiếp được trang bị thêm những thiết bị mới, phát huy được các thế mạnh của báo nói, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của phát thanh hiện đại” [9, tr.9]

Đặc điểm cơ bản để phân biệt giữa một chương trình phát thanh truyền thống và phương thức PTTT là “quá trình hình thành chương trình phát thanh diễn ra đồng thời với thời gian mà chương trình đó được phát sóng” “Việc chương trình hình thành đến đâu, được phát sóng ngay đến đấy chính là đặc điểm quan trọng nhất của phương thức sản xuất các chương trình PTTT” [13, tr.23] Do đó, người thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp sẽ là người biết kết hợp nhuần nhuyễn và linh hoạt các yếu tố được thực hiện trực tiếp (như: đọc thẳng; gọi điện tới phòng thu; tường thuật trực tiếp; phỏng vấn trực tiếp; khách mời tại phòng thu; tọa đàm trực tiếp; phóng sự trực tiếp; phát thanh lưu động, ) với các chất liệu không trực tiếp (như: ca khúc, băng phỏng vấn, phóng sự chèn, chuyên mục, tiết mục được dựng trước, tiếng động, )

Đặc trưng cơ bản của chương trình phát thanh trực tiếp là phương thức sản xuất mới của phát thanh hiện đại, sử dụng kỹ thuật mới, tác nghiệp theo

quy trình mới để sản xuất ra sản phẩm phát thanh có chất lượng và hiệu quả Các chương trình phát thanh trực tiếp cũng góp phần hình thành một đối tượng công chúng mới: thính giả nghe Đài và sử dụng phương tiện kỹ thuật

đa phương tiện Ngày nay, phát thanh trực tiếp có mối liên hệ với báo mạng điện tử, mobile phone Ý kiến và số lượng thính giả tham gia chương trình phát thanh trực tiếp cũng là một trong những tiêu chí nhằm đánh giá về hiệu quả và sự thành công của chương trình

Theo tác giả Đặng Thu Hương trong cuốn “Báo chí – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” thì “Phát thanh trực tiếp (hay còn gọi là phát thẳng) là xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại, trong đó chương trình phát thanh được phát sóng trực tiếp ngay trong quá trình sản xuất Nó được xem như một phương thức làm báo phát thanh mới, với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ hiện đại, cho phép phát huy hết thế mạnh của loại hình báo nói” [22, tr.98]

Phát thanh trực tiếp đồng hành với những gì đang diễn ra trong đời sống nên thể hiện tính sinh động, hấp dẫn và tương tác nhiều chiều Phát thanh trực tiếp được ứng dụng trong nhiều loại chương trình Người thực hiện

và thính giả tương tác cùng gặp nhau vào đúng thời điểm diễn ra chương trình phát thanh trực tiếp Chương trình phát thanh trực tiếp là các dạng chương trình phát thanh mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chương trình để tăng tính tương tác

Trong các chương trình PTTT, âm nhạc và tiếng động đóng vai trò rất quan trọng, góp phần tạo sự sinh động cho chương trình Phổ biến nhất là hình thức làm chương trình phát thanh thời sự và ca nhạc theo yêu cầu trực tiếp Và được chọn thực hiện nhiều nhất là các dạng chương trình khoa học – giáo dục, chương trình chuyên đề (mang màu sắc chính luận), chương trình giải trí Với hình thức phát thanh trực tiếp, người dân trong vùng phủ sóng có

khác nhau, từ nông nghiệp, y học, tình yêu - hôn nhân - gia đình,… đến chế

độ chính sách, pháp luật, yêu cầu ca nhạc, giao lưu với các khách mời là những nghệ sĩ, chuyên gia, nhà quản lý đến việc phản ánh những sự kiện hiện tượng tốt và xấu trong đời sống

Chương trình phát thanh trực tiếp hấp dẫn còn do tính đặc trưng như:

“Thông tin được thực hiện diễn ra đồng thời với sự kiện Thông tin có tính hai chiều, việc giao lưu trao đổi với thính giả diễn ra dễ dàng Chương trình sinh động, hấp dẫn, linh hoạt thu hút thính giả” [9, tr.9]

1.1.2 Phương thức thực hiện

Để thực hiện thành công một chương trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi nhiều yếu tố: cấu trúc chương trình phát thanh trực tiếp, con người, máy móc thiết bị

Về cấu trúc của một chương trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi thực hiện theo quy trình nhất định, có sự chuẩn bị về: kịch bản; thời lượng chương trình; tiếng động minh họa, nhạc hiệu, nhạc cắt, nhạc nền, cách chọn nhạc; ngôn ngữ phát thanh; bố cục từng chuyên mục – tiết mục; chuẩn bị thông tin hoặc câu hỏi dự phòng; hình thành và trao đổi lẫn nhau trước khi lên sóng giữa kíp làm việc; chuẩn bị khách mời; chọn lọc thính giả trước khi lên sóng;

dự phòng tình huống xảy ra ngoài ý muốn và cách xử lý

Về con người thực hiện chương trình: chú ý đến nhóm thực hiện gồm đạo diễn, dẫn chương trình, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên

Công nghệ triển khai thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp là những máy móc thiết bị ứng dụng khoa học công nghệ kỹ thuật số, đổi mới theo sự tiến bộ của khoa học công nghệ thế giới Vận dụng các phương tiện

kỹ thuật cao có thể kể đến là: máy vi tính, mạng interrnet, mạng điện thoại di động… để sản xuất ra một chương trình phát thanh trực tiếp

“Phát thanh hiện đại phải dựa trên nền tảng kỹ thuật cao Đây là yếu tố quan trọng tác động đến sự xuất hiện và phát triển của phương thức sản xuất chương trình phát thanh theo kiểu hiện đại Dù có muốn sản xuất theo phương thức mới nhưng nếu không có yếu tố kỹ thuật hỗ trợ thì phát thanh hiện đại cũng khó mà phát triển Các yếu tố kỹ thuật ở đây được khai thác sử dụng một cách toàn diện không chỉ trong quá trình sản xuất các chương trình (các thiết

bị kỹ thuật số, phần mềm biên tập âm thanh…) mà còn cả trong quá trình truyền dẫn thông tin (vệ tinh, mạng interrnet…) mà còn qua các thiết bị thu phát đầu cuối (radio, điện thoại di động, máy tính, iphone v.v.)”.[26]

Phát thanh trực tiếp đòi hỏi có sự đổi mới, nâng cao đồng bộ về con người và máy móc thiết bị Do đó, dễ dàng nhận thấy yếu tố quan trọng trong thực hiện trong một chương trình phát thanh trực tiếp là chọn người thực hiện Chương trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi người thực hiện trở nên đa năng, vừa là phóng viên, vừa là biên tập viên, người dẫn chương trình và đôi khi kiêm luôn kỹ thuật viên (điều chỉnh âm thanh) Người dẫn chương trình xây dựng kịch bản và dẫn dắt theo kịch bản Người thực hiện phải thể hiện kịch bản bằng chính giọng nói của mình, phải có kinh nghiệm, rèn luyện trình độ, nâng cao kiến thức Để xây dựng được nhóm (hoặc kíp) thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp: Đòi hỏi đội ngũ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, nhà quản lý phải tự nâng cao kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ và ứng dụng thành thạo máy móc, kỹ thuật cao để thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp Máy móc thiết bị đỏi hỏi phải được ứng dụng công nghệ tiên tiến

Trong quá trình thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp, kíp thực hiện còn phải chú trọng đến xử lý tình huống trong phát thanh trực tiếp Đó là tình huống khách quan và tình huống chủ quan Nếu người làm phát thanh

trong phát thanh trực tiếp sẽ góp phần tạo cho chương trình phát thanh trực tiếp thêm phần sinh động và hấp dẫn Quan trọng hơn, khi xảy ra tình huống trong phát thanh trực tiếp, người làm trực tiếp phái biết “xin lỗi” đúng lúc và kịp thời Cuốn “Cẩm nang hướng dẫn Phát thanh trực tiếp” đã chỉ rõ “người làm phát thanh trực tiếp phải chuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo nội dung, khách mời

và các vấn đề kỹ thuật trước khi lên sóng” và “Phải rất bình tĩnh khi gặp tình huống” [9, tr.66] Một khi có sự chủ động dự phòng các tình huống trong chương trình phát thanh trực tiếp, người làm phát thanh trực tiếp sẽ chủ động hơn trong quá trình thực hiện và phối hợp thực hiện với kíp của mình Tuy

“các tình huống trong phát thanh trực tiếp là không thể lường trước được, nhưng không phải là không thể xử lý được.” [13, tr.161]

1.1.3 Phân loại chương trình phát thanh trực tiếp

“Nếu căn cứ từ đặc trưng của phương thức PTTT là quá trình sản xuất

chương trình phát thanh được thực hiện đồng thời với quá trình phát sóng

chúng ta có thể nhận diện một số dạng chương trình PTTT thông qua ba hình

thức sản xuất chương trình hiện khá phố biến ở nước ta” [13, tr.105] Đó là,

các chương trình sản xuất tại studio, các chương trình sản xuất trực tiếp tại hiện trường, các chương trình kết hợp giữa studio và hiện trường

Tùy vào chủ đề, tính chất của từng chương trình PTTT mà phân loại các dạng phát thanh trực tiếp: Tọa đàm phòng thu, giao lưu âm nhạc, trao đổi phòng thu, trò chuyện với chuyên gia – khách mời, tường thuật tại chỗ, cầu truyền thanh,…

Ngoài ra, các chương trình phát thanh trực tiếp có thể được phân loại tùy theo:

 Theo địa điểm:

- Chương trình phát thanh trực tiếp tại phòng phát thanh trực tiếp

Chương trình phát thanh trực tiếp sử dụng công nghệ sản xuất chương trình phát thanh công nghệ số tại phòng phát thanh trực tiếp; kết hợp với điện thoại Trong chương trình này, có thể thực hiện phát thanh trực tiếp một phần,

hoặc hoặc phát thanh trực tiếp hoàn toàn cả chương trình

 Theo thời lượng:

- Chương trình phát thanh trực tiếp một phần hoặc một nửa thời lượng phát sóng

Các chuyên mục định kỳ được thực hiện trước, phần thời sự, tin tức giao thông được cập nhật liên tục sẽ phát trực tiếp qua lời dẫn của biên tập viên Các phóng viên, biên tập viên vừa trực tiếp lấy và xử lý nguồn tin, vừa trực tiếp đọc và biên tập ngay khi phát sóng, sử dụng công nghệ kỹ thuật số

- Chương trình phát thanh trực tiếp hoàn toàn (100% thời lượng phát sóng)

Công nghệ: sử dụng công nghệ của chương trình phát thanh trực tiếp một nửa thời lượng phát sóng Ngoài biên tập viên là người dẫn chương trình còn có kỹ thuật viên, thư ký chương trình hỗ trợ quá trình thực hiện

 Theo phương tiện:

- Chương trình phát thanh trực tiếp lưu động

Công nghệ: sử dụng xe phát thanh lưu động Chương trình phát thanh trực tiếp lưu động thường được thực hiện vào các dịp tường thuật trực tiếp các

lễ hội, mít tinh, các chương trình khai mạc – chất vấn – bế mạc kỳ họp Hội đồng nhân dân thành phố,… Nhóm thực hiện được kết hợp từ ít nhất 2 nhóm trở lên: một nhóm tại hiện trường và một nhóm tại phòng thu phát thanh trực tiếp

1.2 Lịch sử ra đời phát thanh trực tiếp

1.2.1 Trên thế giới

Hầu như, một quốc gia nào có phát triển báo chí đều có phát triển đài phát thanh Sóng phát thanh đến được vùng sâu, vùng xa Theo tác giả Đặng Thu Hương trong cuốn Báo chí – Những vấn đề lý luận và thực tiễn, “Phát thanh ra đời không chỉ đem lại sự hứng khởi cho đông đảo công chúng về một phương tiện truyền thông mới nhanh nhạy, hiệu quả mà còn hấp dẫn, kích thích sự hiếu kỳ của người nghe bởi phương thức truyền thông rất sinh động, cuốn hút nhờ khả năng biểu cảm của âm thanh lời nói, của việc truyền tải các bản nhạc và các chương trình giải trí phong phú khác” [22, tr.88]

Báo phát thanh cũng có lúc thăng trầm, nhất là “Khi truyền hình mới ra đời, người ta đã định loại bỏ phát thanh vì cho rằng phát thanh sẽ chẳng còn

“đất” trong hệ thống các phương tiện báo chí, truyền thông đại chúng Đến thập niên cuối của thế kỷ XX, khi internet bắt đầu lên ngôi và các tờ báo điện

tử tung hoành và chi phối đời mọi mặt sống tinh thần của công chúng, người

ta lại bắt đầu đưa ra những cảnh báo về “cái chết đã được báo trước” đối với

cả báo in, phát thanh và truyền hình Thế nhưng, sự thật là sau bao nhiêu năm, báo in vẫn không ngừng mở rộng tầm ảnh hưởng, truyền hình vẫn có ảnh hưởng đến rất đông đảo công chúng và phát thanh vẫn đang là “người bạn đồng hành” chung thủy của con người Hiện nay, phát thanh vẫn đang được coi là loại hình truyền thông có khả năng thu hút một lượng thính giả rộng rãi

và có sức ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội Báo phát thanh đang và sẽ tiếp tục vừa hợp tác, tận dụng, vừa cạnh tranh mạnh mẽ với các loại hình báo chí, truyền thông hiện đại khác với những ưu thế riêng có của mình” [25]

Cũng như các loại bình báo chí khác, cùng với sự phát triển kinh tế, đài phát thanh và các chương trình phát thanh cũng phát triển thêm về số lượng

“Hiện có khoảng 9.800 đài phát thanh thương mại phủ sóng khắp thế giới” [22, tr 91]

“Phương thức sản xuất các chương trình PTTT đã xuất phát từ nhu cầu

tự đổi mới của chính loại hình phát thanh Ở các nước có kỹ thuật tiên tiến trên thế giới, PTTT đã manh nha từ những năm 30 của thế kỷ trước Trong

những “sự kiện phát thanh” của thế kỷ XX, PTTT đã được ghi nhận từ năm

1936 khi Đài BBC tường thuật vụ cháy “Lâu đài pha lê” Crystal Place tại Luân Đôn (Anh) với những “lời bình trực tiếp tại chỗ cùng với tiếng động xung quanh” Chương trình trực tiếp nổi tiếng đó đã đi vào sách giáo khoa phát thanh của nhiều nước trên thế giới” [13, tr.11]

Các chương trình phát thanh trực tiếp phát triển tại các nước trên thế giới còn do phương tiện vận chuyển tại các nước phát triển Khi người dân có nhu cầu di chuyển bằng các phương tiện công cộng như xe buýt, xe taxi hay

xe ô tô riêng,… với thời gian di chuyển dài thì các chương trình phát thanh,

kể cả các chương trình phát thanh trực tiếp đều đáp ứng nhu cầu thông tin và

1.2.2 Tại Việt Nam

Ngày 7/9/1945, Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng chương trình phát thanh đầu tiên Thời kỳ từ năm 1945 đến năm 1955: “Những chương trình phát thanh đầu tiên được phát trực tiếp do thiếu các phương tiện thu thanh, ghi âm nên không có khả năng làm chương trình thu trước” [13, tr.30] Thời

kỳ từ năm 1956 đến năm 1990, là thời kỳ sản xuất chương trình phát thanh

lên bộ phần truyền âm để phát sóng nên bảo đảm an toàn nội dung và hạn chế đến mức cao nhất những sai sót Thời kỳ từ năm 1991 đến năm 1994, lãnh đạo Đài TNVN đã chọn PTTT làm mũi nhọn xung kích để thực hiện công nghệ phát thanh hiện đại và lấy chương trình Thời sự làm mũi đột phá Thời

kỳ từ năm 1995 đến nay, Đài TNVN thực hiện trực tiếp chương trình Thời sự 18h00 hàng ngày, 6h00 hàng ngày và một số chương trình khác So với việc thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp thời kỳ sơ khai do thiếu phương tiện kỹ thuật (1945-1955), các chương trình phát thanh trực tiếp những thời

kỳ về sau đã có sự chủ động về công nghệ và con người

Trong những thời kỳ phát thanh được phân chia nói trên, từ năm 1956

đã bắt đầu hình thành một hệ thống phát thanh 4 cấp từ Trung ương là Đài Tiếng Nói Việt Nam đến các đài phát thanh cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và dưới đó là các đài trạm truyền thanh cấp huyện, cấp xã Dù cho đến nay chưa có một văn bản chính thức nào ghi nhận sự tồn tại của hệ thống phát thanh 4 cấp, nhưng trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, các đài trạm truyền thanh cấp huyện, cấp xã vẫn tiếp tục tồn tại và phát huy tác dụng của mình trong công cuộc xây dựng ở địa phương Đài, trạm truyền thanh huyện đã trở thành một bộ phận không thể thiếu được trong hoạt động của bộ máy cấp huyện Đây không chỉ đơn thuần là một phương tiện thông tin tuyên truyền mà còn là công cụ điều hành, chỉ đạo đắc lực của cấp ủy, chính quyền các cấp, là diễn đàn để phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

Trên thế giới phát thanh trực tiếp không phải là công việc mới mẻ và đã được áp dụng từ lâu vì tính hiệu quả của nó Mặc dù vậy, việc ứng dụng phát thanh trực tiếp vào các đài phát thanh truyền thanh cấp cơ sở ở Việt Nam thì đến nay mới có một số nơi xây dựng thành những chươg trình đặc trưng riêng, có những nơi chỉ mới thực hiện mang tính thử nghiệm

Tại Việt Nam, đến năm 1994, phát thanh trực tiếp manh nha khi chuyên gia của Đài phát thanh Australia ABC đến Việt Nam và tổ chức lớp tập huấn cho phóng viên, biên tập viên của Đài Tiếng nói Việt Nam “Ngày 1/7/1994,

trên sóng Đài TNVN (Hệ 1) lần đầu tiên có thêm chương trình Thời sự và Âm

nhạc phát hàng ngày từ 9h đến 10h sáng Đây là chương trình thể nghiệm

theo “đồng hồ chương trình” trực tiếp 60 phút” [14, tr.37,38] Trong “Những vấn đề của báo chí hiện đại” đã đề cập, “Từ năm 1997, Đài TNVN đã tiếp nhận dự án “Hỗ trợ phát thanh địa phương ở Việt Nam” do tổ chức SIDA (Thụy Điển) tài trợ (khoảng 3 – 4 triệu USD) Thông qua dự án này, phương thức sản xuất các chương trình PTTT đã được các chuyên gia của tổ chức SIDA trực tiếp giảng dạy, hương dẫn cho 30 đài phát thanh cấp tỉnh, một số đài huyện và cho Đài TNVN” [3, tr.225]

Tháng 10/2003, Đài Tiếng nói Việt Nam cùng với sự tài trợ và giúp đỡ của Tổ chức Cơ quan phát triển quốc tế Sida Thụy Điển đã hoàn thành một dự

án nghiệp vụ kéo dài trong vòng 10 năm đưa việc chuyển giao công nghệ phát thanh thanh trực tiếp vào 30 đơn vị tại các tỉnh, thành phố của Việt Nam Trong số các đơn vị tiếp nhận dự án “Hỗ trợ phát thanh địa phương ở Việt Nam” do Tổ chức Sida tài trợ, Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM đã được tập huấn về phương thức sản xuất để thực hiện thường xuyên và thuần thục các chương trình phát thanh trực tiếp

Không phải trước khi có Dự án hỗ trợ làm phát thanh địa phương làm phát thanh trực tiếp của Tổ chức SIDA (Thụy Điển), tiếng nói của các tầng lớp nhân dân chưa xuất hiện trên sóng phát thanh Nhưng trong 17 năm qua, hình ảnh của người dân, bóng dáng của cuộc sống ngày càng đậm nét hơn trong các chương trình nhờ sự đổi mới phương thức làm phát thanh theo hướng hiện đại mà trước đó chúng ta ít thấy Với cách làm phát thanh trực

của chính thính giả, do chính thính giả thực hiện, chứ không phải là sự sắp xếp, áp đặt chủ quan của “nhà đài” Điểm đổi mới về chất của quá trình áp dụng phương thức làm phát thanh trực tiếp là – trong chừng mực nào đó - tiếng nói của người dân, của thính giả xuất hiện trên sóng như một đồng chủ thể sáng tạo với nhà báo phát thanh trong chính “diễn đàn của nhân dân” này

Dần dần, các chương trình phát thanh trực tiếp là một nét đổi mới thành công đáng ghi nhận của phát thanh địa phương Do tính chất gần gũi, sinh động, do độ tin cậy cao của thông tin nên hình thức làm chương trình này tạo được sự hấp dẫn và được đông đảo thính giả ủng hộ Nhiều Đài địa phương

đã liên tục tìm tòi những cách chuyển tải ngày càng gần gũi với mọi tầng lớp nhân dân, ngày càng tiếp cận với các làm phát thanh hiện đại Ngay cả những nội dung “khô khan” như các vấn đề chính trị, các vấn đề đường lối, chính sách, chủ trương, pháp luật của Đảng và Nhà nước được các nhóm thực hiện thành những chương trình phát thanh trực tiếp, tạo thành diễn đàn sôi nổi cho người dân cùng tham gia

Kết cấu chương trình phát thanh phong phú và tổ chức khung giờ phát sóng, chương trình chuyên biệt hướng đối tượng ngày càng rõ nét hơn Phát thanh địa phương ở Việt Nam đã có những bước chuyển với phương châm: gần gũi hơn với thính giả và là người bạn trong đời sống tinh thần của nhân dân Cũng cần nói thêm, những năm gần đây, nhiều đài địa phương đã đưa vào công nghệ phi tuyến tính trong sản xuất và phát sóng phát thanh Các nhà báo phát thanh ở Việt Nam hiện nay cũng đã có cơ hội tiếp cận với các trang thiết bị hiện đại, ứng dụng thành tựu công nghệ thông tin trong tác nghiệp Ngoài ra, nhờ cơ sở hạ tầng viễn thông phát triển mạnh như internet, điện thoại di động và đội ngũ phóng viên trẻ năng động, việc sản xuất chương trình ngày càng hiệu quả và ít tốn kém hơn

Hình thức phát thanh trực tiếp đã cho phép chuyển tải những sự kiện nóng được cập nhật nhanh chóng và đã tạo ra một kênh thông tin dân chủ hơn, đời sống hơn, tiếng nói của người dân được đến với diễn đàn phát thanh

dễ dàng hơn Trong cuốn “Những vấn đề của báo chí hiện đại”, tác giả đã khẳng định: “Trong bối cảnh bùng nổ thông tin toàn cầu như hiện nay, phương thức sản xuất các chương trình PTTT chính là giải pháp tối ưu cho phát thanh hiện đại không chỉ riêng ở Việt Nam” [3, tr.209]

Khi các chương trình phát thanh trở thành chương trình của chính thính giả, khi thông tin họ tiếp nhận không thể “một chiều” áp đặt ra rả như trước đây, người dân càng củng cố niềm tin vào quyền tự do thông tin, quyền tự do ngôn luận, góp phần dân chủ hóa đời sống truyền thông, góp phần làm dân chủ hóa đời sống xã hội! Từ đó, chương trình phát thanh trực tiếp theo dạng

mở ngày càng được các đài phát thanh ứng dụng để tăng tính tương tác giữa chương trình với thính giả

Từ sự hỗ trợ và tập huấn của Đài Tiếng nói Việt Nam, một số đài phát thanh địa phương đã mạnh dạn lên sóng các chương trình phát thanh trực tiếp

Tại khu vực phía Nam, các chương trình phát thanh trực tiếp được đa

số các bạn trẻ công nhân, tài xế, sinh viên nghe nhiều là các chương trình ca nhạc theo yêu cầu trực tiếp, chương trình “dành cho phụ nữ”, chương trình

“bạn trẻ và cuộc sống”,… trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, Đài phát thanh Bình Dương, Đài Phát thanh Đồng Nai và Đài phát thanh Vĩnh Long

1.3 Ưu thế và hạn chế của các chương trình phát thanh trực tiếp

1.3.1 Trên thế giới

 Ưu thế:

Các chương trình phát thanh trực tiếp phát triển mạnh tại từng đài phát

thức PTTT tạo ra cơ hội để thính giả có thể trực tiếp nói về những điều họ quan tâm chứ không chỉ bắt họ nghe những điều mà người làm chương trình muốn nói” [15, tr.14]; có những chương trình phát thanh theo yêu cầu thính giả (thường là chương trình ca nhạc), hoặc theo nhu cầu thính giả (thường là chương trình tư vấn về nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống như: pháp luật, sức khỏe, tiêu dùng,…)

 Hạn chế:

Cũng như các chương trình phát thanh nói chung, hiệu ứng nghe một lần vào những giờ phát thanh cố định khiến cho hiệu quả truyền thông của phát thanh bị hạn chế so với các loại hình truyền thông khác Chất lượng các chương trình phát thanh phụ thuộc vào thiết bị truyền dẫn của đài phát thanh

và thiết bị đầu cuối mà thính giả sử dụng (nghe qua radio, qua máy điện thoại, qua máy vi tính,…)

1.3.2 Tại Việt Nam

 Ưu thế:

Hiệu quả từ phương thức phát thanh trực tiếp tại các nước trên thế giới đang được Đài Tiếng nói Việt Nam tìm hiểu và khai thác ưu thế để vận dụng chuyển thành ưu thế trong quá trình sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp tại đơn vị mình Ưu thế của các chương trình phát thanh tại Việt Nam là thông tin được chuyển tải nhanh, “nóng”, thể hiện qua chất giọng đời thường, mang hơi thở cuộc sống, không quá trau chuốt như các xướng ngôn nên làm tăng tính hấp dẫn, sinh động, tạo cho người nghe cảm giác được cập nhật những thông tin mới nhất Các thính giả có cơ hội được trò chuyện trực tiếp với người dẫn chương trình và các khách mời tham gia chương trình (có thể là đại diện lãnh đạo của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, doanh nghiệp, chuyên gia, các thành phần kinh tế…) Điều này thể hiện tính tương tác cao trong hầu hết các chương trình phát thanh trực tiếp Việc tự tổ chức

hoặc phối hợp tổ chức các chương trình phát thanh trực tiếp cũng là cách hữu hiệu để nâng cao kỹ năng làm báo phát thanh của đội ngũ phóng viên, biên tập viên và kỹ thuật viên Đó là chưa kể có những chương trình, người làm chương trình phát thanh trực tiếp phải tự rèn luyện mình trở thành “n trong 1” Tức là một người làm phát thanh trực tiếp ngày nay phải tự rèn luyện kỹ năng, chuyên môn nghiệp vụ để có thể kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng một lúc Chẳng hạn, phóng viên vừa là biên tập viên, người dẫn chương trình, kiêm kỹ thuật viên Trưởng thành qua các chương trình phát thanh trực tiếp, người làm chương trình phát thanh trực tiếp có nhiều cơ hội để công chúng biết đến – đó cũng là một cách để tạo dựng thương hiệu cá nhân qua loại hình báo nói Chương trình càng hay, càng hấp dẫn càng dễ hình thành thói quen nghe Đài của thính giả, nhất là thính giả trẻ (học sinh, sinh viên, công chức,…)

Trong cuốn “Cẩm nang hướng dẫn Phát thanh trực tiếp” đã rút ra 5 ưu điểm của phát thanh trực tiếp Nói đến ưu điểm của phát thanh trực tiếp là không thể không nhắc đến “đặc điểm riêng của chương trình này – Phát thanh trực tiếp – gần gũi người nghe, hấp dẫn, dễ lôi cuốn thính giả”; “Một chương trình phát thanh trực tiếp có tính hấp dẫn hơn nhiều so với một chương trình phát thanh bình thường”; “Thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp cũng

có nghĩa là thể nghiệm một hình thức làm việc với tinh thần tập thể - huy động sức mạnh của nhiều thành viên – nhiều người trong cùng một chương trình nhằm nâng cao chất lượng chương trình đến mức tối đa”; “Tin tức được loan báo sớm nhất và cập nhật liên tục”; “Thính giả có thể tham gia vào sự kiện và có điều kiện đánh giá sự kiện, khiến thông tin trong các chương trình phát thanh trực tiếp trở nên có tính khách quan cao hơn Điều này cũng làm tăng uy tín của Đài phát thanh đối với thính giả khi tiếp nhận thông tin từ các

những Đài phát thanh nào xây dựng và duy trì thường xuyên các chương trình phát thanh trực tiếp phù hợp với từng đối tượng thính giả sẽ lôi cuốn sự quan tâm thường xuyên của bạn nghe Đài

Chia sẻ kinh nghiệm của người trực tiếp làm việc tại Đài Tiếng nói Việt Nam, thạc sĩ Nguyễn Lan Phương cho rằng ưu thế của phát thanh trực tiếp năm ở những điểm sau:

Kỹ thuật đơn giản, tiện lợi

Chỉ cần một thiết bị thu tín hiệu nhỏ là công chúng đã có thể hưởng thụ các chương trình phát thanh ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào Nếu đọc báo in, bạn cần phải có ánh sáng, xem truyền hình, đọc báo mạng điện tử thì phải có một chiếc tivi, có máy tính hoặc phương tiện nối mạng internet… Hơn nữa tất cả các phương tiện này đòi hỏi bạn phải tập trung cao độ trong một điều kiện không gian tương đối ổn định thì mới có thể hưởng thụ trọn vẹn thông tin Nhưng phát thanh đơn giản hơn thế rất nhiều Chỉ với một chiếc radio nhỏ nhẹ, rẻ tiền và nguồn năng lượng cũng rất rẻ, bạn có thể vừa nghe chương trình phát thanh vừa làm mọi công việc, kể cả lái xe ô tô hay đi bộ tập thể dục trong công viên…

Nếu xét ở phương diện phủ sóng rộng thì phát thanh luôn vững vàng ở

vị trí số một so với tất cả các loại hình báo chí khác như báo in, báo hình, báo mạng điện tử Chính vì đặc điểm đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện

mà ở Việt Nam, từ miền núi đến hải đảo xa xôi hay nông thôn đều có sự hiện hữu của chiếc radio

Khả năng thông tin thời sự nhanh nhạy

Như đã nêu ở trên, ưu thế nổi bật đầu tiên của phát thanh là kỹ thuật đơn giản tiện lợi Thế nhưng, ưu thế đặc thù khiến cho phát thanh hiện đại cạnh tranh được với các loại hình báo chí truyền thông khác là sự nhanh nhạy trong thông tin

Thông tin nhanh là một yêu cầu sống còn đối với một đài phát thanh hiện đại So với các loại hình báo chí, truyền thông đại chúng khác, sự vượt trội của phát thanh trước hết là khả năng cung cấp cho bạn nghe đài những thông tin mới nhất, nóng hổi nhất, những thông tin vừa mới xảy ra, đang xảy

ra, hoặc sẽ xảy ra mà chưa có ai biết Về ưu thế này, hiện nay chỉ có báo mạng điện tử mới có thể cạnh tranh được với báo phát thanh mà thôi Tuy nhiên, do đặc điểm của báo mạng là phụ thuộc vào đường truyền và phương tiện cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp nên sự tiện lợi của chiếc radio vẫn có những

ưu thế do luôn đồng hành cùng với mỗi cá nhân trong mọi địa hình, mọi hoàn cảnh

Gần gũi công chúng, hiệu quả tác động cao

Một trong những thế mạnh của báo phát thanh được thính giả đánh giá cao là những người làm báo phát thanh biết cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh, hiệu quả đến công chúng Nói cách khác, sức hấp dẫn của báo phát thanh chính là ở là sự thân mật, gần gũi với công chúng thính giả

Với mục tiêu thu hút thính giả, tạo ra sức sống cho làn sóng phát thanh, những người làm báo phát thanh hiện đại không chỉ quan tâm đến việc đem lại cho công chúng những thông tin nóng hổi, bổ ích, gần gũi với cuộc sống thường nhật của người nghe mà còn là ở cách thể hiện những thông tin đó một cách thân tình, gần gũi “như nói với một người bạn” Người làm báo phát thanh ngày này rất quan tâm đến những thói quen và sở thích của từng nhóm công chúng nghe đài, không ngừng cải tiến về hình thức để các chương trình phát thanh ngày càng gần gũi hơn với thính giả, phù hợp với từng đối tượng nghe đài, đáp ứng thị hiếu ở từng độ tuổi

Theo PGS, TS Đức Dũng thì “trong cuộc cạnh tranh giữa các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay, ai nắm vững thông tin mới nhất và truyền

phát thanh, xét về khía cạnh nội dung thông tin và hình thức giao tiếp với thính giả, việc đưa thông tin nhanh sẽ làm tăng tính trực tiếp, rút ngắn thời điểm sự kiện xảy ra với thời điểm công chúng tiếp nhận sự kiện Hiện nay, cũng giống như nhiều Đài phát thanh trên thế giới

Chọn thời lượng chương trình hợp lý (không quá ngắn – gây hụt hẫng

và cũng không quá dài - gây mệt mỏi và nhàm chán cho người nghe) cũng là

ưu thế của phát thanh trực tiếp Người làm phát thanh trực tiếp biết tận dụng tối đa ngôn ngữ phát thanh (nhạc, tiếng động, giọng nói của phát thanh viên, của người dẫn chương trình, của khách mời, của thính giả tham gia vào chương trình,…), xử lý tình huống khéo léo và diễn đạt hướng đến đúng từng nhóm đối tượng thính giả cũng là một lợi thế của chương trình phát thanh trực tiếp

Hiện nay, hầu hết các xe bốn bánh đều được trang bị radio Những phương tiện này thường nghe đài thường xuyên để biết tình trạng kẹt xe và tuyến đường có thể tránh Với tình trạng giao thông khó khăn ra như ở TPHCM và thành phố Hà Nội, thì radio với các thông tin trực tiếp về phân luồng giao thông là lựa chọn tốt nhất của thính giả cần di chuyển trên đường Ngoài ra, các chương trình phát thanh trực tiếp tổng hợp nhiều thông tin và hình thức giải trí cũng là phương tiện giải trí quan trọng của các bác tài và cả những người có mặt trên xe Hiện có khá nhiều chương trình dành riêng cho đối tượng công chúng này như: Cứu tinh xa lộ trên VOV, Hiến kế giao thông

đô thị trên VOH hay DriveXone của XoneFM, Quà tặng âm nhạc trên VOV giao thông, VOH Giao thông 24,…

Tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ IX, diễn ra vào tháng 6/2010 tại Hà Nội, tham luận về phát thanh trực tiếp của Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM có nhấn mạnh: Chương trình phát thanh trực tiếp là mũi nhọn của phát thanh hiện đại bởi nó đã và đang đáp ứng nhiều yêu cầu của xã hội

điện đại Trong thời đại mà thông tin được phát tán chỉ sau vài phút, vài giây thì chỉ có việc thực hiện trực tiếp các chương trình phát thanh nói chung và tường thuật trực tiếp nói riêng mới đáp ứng đầy đủ tiêu chí sống còn của báo chí ngày nay: thông tin nhanh nhất trong khoảng thời gian ngắn nhất Như

vậy, chương trình phát thanh trực tiếp giúp phát thanh tạo nên lợi thế gì? Thứ

nhất, đó là tính linh động, hay nói cách khác là thông tin được cập nhật liên

tục Ví dụ như một buổi tường thuật bóng đá (một loại của chương trình phát thanh trực tiếp), xen giữa việc mô tả những pha bóng hấp dẫn trên sân, bình luận viên hoàn toàn có thể lồng thêm các thông tin bên lề khác như kẹt xe, ùn tắc, diễn biến thị trường,… Dĩ nhiên, việc lồng ghép thông tin theo kiểu này đòi hỏi trình độ “nhuyễn hóa” khéo léo của người thực hiện Một buổi tường thuật trực tiếp khánh thành cầu Cần Thơ không chỉ thuật lại những gì diễn ra thuần túy trên khán đài, buổi tường thuật trực tiếp còn cho phép bổ sung ngay những thông tin đặc biệt, những tình huống xảy ra ngoài ý muốn (như sự xuất hiện của một nhân vật đặc biệt, sự cố trong quá trình khánh thành một công trình,…) Như vậy, tường thuật trực tiếp giúp người nghe “hít thở” và bám sát

diễn biến sự kiện Thứ hai, đó là tính tương tác Đây là một lợi thế của phát

thanh trực tiếp bởi sự gần gũi vốn có Một buổi tường thuật trực tiếp trận chung kết bóng đá giữa Việt Nam – Thái Lan, khi bình luận viên thăng hoa cảm xúc trước chức vô địch của đội nhà thì chính lúc này, bạn nghe Đài có thể gọi điện thẳng và tham gia trực tiếp vào chương trình, cùng lên sóng và bày tỏ cảm xúc, niềm vui chiến thắng Chương trình phát thanh trực tiếp lúc này không còn bó hẹp trong khung của một chương trình phát thanh, mà nó trở thành một người bạn thân thiết của thính giả Tường thuật trực tiếp lễ gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), người nghe sống trong cảm xúc lâng lâng tự hào về dân tộc thông qua chính cảm xúc của người dẫn chương

khó quên và gắn bó với Đài Thứ ba, đó là tiết kiệm thời gian Nói một cách

cụ thể hơn, nếu chúng ta dựng trước một chương trình phát thanh có thời lượng 30 phút, chúng ta phải mất trung bình 40 – 50 phút cho việc dàn dựng, biên tập, hiệu chỉnh và kiểm thính Còn với chương trình phát thanh trực tiếp, chúng ta sẽ chỉ mất đúng 30 phút thời gian lên sóng và không hề tốn thêm một giây phút nào Tuy nhiên, để có được sự tiết kiệm thời gian này, đòi hỏi người thực hiện phải chuẩn bị đầy đủ và có kinh nghiệm thực hiện Điều này

lý giải vì sao ở các đài phát thanh hiện nay, người thực hiện tường thuật trực tiếp hay các chương trình phát thanh trực tiếp khác thường là người dày dạn với tuổi nghề Với những lợi thế cơ bản nói trên, tường thuật trực tiếp nói riêng và chương trình phát thanh trực tiếp nói chung đang khẳng định ưu thế trong việc chọn lựa các thể loại trên sóng sóng phát thanh Tuy nhiên, để có một chương trình phát thanh trực tiếp thành công đòi hỏi sự nỗ lực thực hiện của một tập thể bao gồm: đạo diễn, người dẫn chương trình, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên

Việc tương tác, giao lưu giữ người thực hiện chương trình phát thanh với các thính giả được mở rộng theo sự phát triển của khoa học công nghệ Bên cạnh hình thức gửi thư về địa chỉ đài, thính giả còn “có thể gửi thư điện tử,, tin nhắn qua mạng internet, qua mobile phone để nêu yêu cầu về bài hát,

để đặt câu hỏi cho cuộc tọa đàm trực tiếp hoặc bình chọn bài hát, bỏ phiếu cho một cuộc thi,v.v ” [13, tr.103]

cho người nghe Các chương trình tọa đàm, đối thoại được thực hiện phát thanh trực tiếp đòi hỏi người dẫn chương trình phải có kiến thức chuyên sâu

để dẫn dắt khách mời và thính giả bám sát theo đúng kịch bản và chủ đề Nếu không sẽ dễ rơi vào trình trạng thính giả không quan tâm tham gia giao lưu – đặt câu hỏi, khách mời trả lời tẻ nhạt, không đúng trọng tâm… Người dẫn chương trình, nếu không đủ bản lĩnh sẽ rất khó “cắt sóng” những trường hợp quấy nhiễu của thính giả Đa phần đội ngũ phóng viên biên tập làm báo phát thanh nói chung và tổ chức thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp không xuất thân từ các trường chuyên đào tạo về làm báo phát thanh, do đó, vẫn còn những bỡ ngỡ khi tiếp cận và làm quen với công việc

Theo phân tích của thạc sĩ Nguyễn Lan Phương – Đài Tiếng nói Việt Nam, người làm phát thanh trực tiếp sẽ nhận diện được những hạn chế trong qáu trình thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp:

“Thiếu hấp dẫn do không thể hiện bằng hình ảnh

Phát thanh sử dụng âm thanh tổng hợp Được người khác đọc, kể, thông báo… cho nghe là một cảm giác rất dễ chịu Tuy nhiên, “trăm nghe không bằng một thấy” Âm thanh có thể sống động, thân mật, riêng tư nhưng chỉ thoảng qua, khó đọng lại, khó ghi nhớ Điều đó đã chỉ ra nhược điểm lớn nhất của loại hình báo nói là “tính thoảng qua” Nghe nhiều nhưng ấn tượng không thể so sánh được với một lần được chứng kiến bằng mắt

Với báo phát thanh truyền thống, do chỉ thông tin qua âm thanh tổng hợp (với 3 yếu tố cơ bản là lời nói, tiếng động, âm nhạc) nên không có ưu thế trong việc tác động qua thị giác Tuy nhiên, với phương thức phát thanh có hình (phát thanh trên mạng), nhược điểm này cũng đã phần nào được khắc phục Hiện nay, kênh VOV Giao thông của Đài Tiếng nói Việt Nam đang kết hợp phát trên sóng phát thanh tần số 91MHz và phát trên Hệ phát thanh có

hình vào những giờ cao điểm Sự kết hợp mang tính chất đa phương tiện này

là một nét mới mẻ, cho thấy ưu thế của báo phát thanh hiện nay

Khó khăn khi cần lưu giữ chương trình hoặc tra cứu tư liệu

Đây là điểm yếu cơ bản của phát thanh So với các loại hình khác như báo in và báo mạng điện tử Nếu công chúng của báo in và báo điện tử dễ dàng tra cứu và sử dụng những thông tin bổ ích, cần thiết trên hai loại hình báo chí này thì công chúng phát thanh khó lòng làm được như vậy

Thông tin theo trật tự thời gian

Hạn chế khác của phát thanh là thông tin theo trật tự thời gian Điều này gây khó khăn trong tiếp nhận của công chúng, công chúng không được chủ động lựa chọn chương trình và thứ tự theo sở thích, trình độ, khả năng Điều này là hạn chế của phát thanh, đặc biệt là nếu so với báo in và báo điện

tử Tuy nhiên, với phát thanh trên mạng interrnet, nhược điểm này đã bị hạn chế tối đa vì công chúng có thể nghe theo ý thích của họ sau khi đã dowload chương trình [25]

Trong quá trình thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp, việc xử lý tình huống và xử lý tai nạn nghề nghiệp rất quan trọng “Một trong những đặc trưng cơ bản của phát thanh trực tiếp là tính tương tác Để có thể vận hành được phương thức phát thanh trực tiếp với tính tương tác cao, thì phương tiện

kỹ thuật là một trong những yếu tố không thể không coi trọng đúng mức Điện thoại là một trong những thiết bị ngoại vi không thể thiếu trong phát thanh trực tiếp Và kinh nghiệm sử dụng điện thoại là kinh nghiệm mà ai đã từng làm phát thanh trực tiếp cũng đều vô tình hay hữu ý tích luỹ được Trước đây, khi điện thoại di động chưa phổ biến thì việc đầu tiên mà một phóng viên

đi làm tường thuật phát thanh phải chú ý là tìm một điện thoại để bàn có chất lượng tốt làm phương tiện Các phóng viên làm phát thanh vài năm trước đã quen với việc tìm cách thiết kế một line điện thoại đến gần nơi diễn ra sự kiện

để tiện vừa quan sát vừa tường thuật Nếu đó là vùng mà đường dây điện thoại chưa tới, thì việc tường thuật trực tiếp coi như phá sản Trong đa số trường hợp đã thiết lập được đường điện thoại nhưng lại không đảm bảo chất lượng thì chương trình cũng coi như không thực hiện được Các lỗi do không chuẩn bị kỹ về điện thoại thường là: điện thoại bị ngắt đột ngột, bên này không nghe được tín hiệu của bên kia, mưa gió gây nhiễu, giảm chất lượng điện đàm,… điện thoại di động yếu sóng, sóng chập chờn, hết pin, hết tiền (trong trường hợp điện thoại trả trước) Phương án khắc phục trong những trường hợp này rất khó Thường việc xử lý tình huống chỉ trông chờ vào người dẫn Sử dụng câu xin lỗi, hẹn sẽ quay lại trong ít phút nữa, hoặc dùng một câu chuyển để mời thính giả sang một phần khác của chương trình là kỹ năng cần thiết mà tất cả những người dẫn trực tiếp cần rèn luyện Tuy nhiên những vấn đề liên quan đến kỹ thuật phải là những vấn đề được chú trọng, chuẩn bị kỹ càng và là những lỗi không được mắc phải

Thông thường trong những chương trình trực tiếp, trong cuộc họp chuẩn bị, bao giờ đạo diễn cũng nhắc nhở tất cả các bộ phận liên quan về những vấn đề kỹ thuật Đạo diễn luôn nhắc các thành viên tham gia ekíp về việc nạp tiền điện thoại di động, sạc pin, thậm chí mang theo điện thoại dự phòng hoặc tìm một điện thoại cố định tại hiện trường phòng trường hợp bất trắc Và thông thường các chương trình trực tiếp quan trọng, ekip bao giờ cũng cùng nhau chạy thử chương trình và thử máy móc trước khi vào chương trình chính thức

Một lỗi kỹ thuật phổ biến trong làm phát thanh trực tiếp có tương tác là hiện tượng hú do hiệu ứng Larzen Bản chất kỹ thuật của hiện tượng này là: Trong hệ thống tăng âm, khi micro và loa đối đầu nhau, tín hiệu âm thanh từ loa chĩa thẳng vào mic cùng pha, xảy ra hiện tượng mà có cái tên kỹ thuật là

hồi tiếp dương Hồi tiếp dương quá lớn sẽ dẫn đến dao động tự kích và tạo tiếng hú chói tai

Trong phát thanh trực tiếp, nhiều người chưa kinh nghiệm sẽ vô tình đẩy lên sóng những tiếng hú khủng khiếp “tra tấn” cho thính giả Khi bạn nghe đài dùng điện thoại của mình để gọi tới phòng thu giao lưu, nếu họ vô tình chĩa điện thoại về cùng hướng của cái loa radio họ đang nghe chương trình thì khi vừa “nối sóng” tiếng hú sẽ rít lên ngay Kinh nghiệm trong trường hợp này là trước khi chuẩn bị chuyển cuộc gọi của một thính giả lên sóng, người thư ký đạo diễn hoặc đạo diễn ở phòng thu nhận điện thoại ban đầu phải dặn dò vị thính giả ấy trước: Hãy tắt radio hoặc xoay chiếc máy thu thanh của mình về hướng khác với hướng micro trên máy điện thoại Nếu lỡ

sự cố đã xảy ra trong chương trình thì người dẫn chương trình cần bình tĩnh

để thông báo luôn trên sóng Các thính giả khác sẽ có cơ hội rút kinh nghiệm Khi một thính giả “on the line” với chương trình, thì đầu dây điện thoại của

họ cũng nghe được nội dung chương trình (không cần phải mở đài nữa).” [27]

Trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay, muốn có chỗ đứng của mình, các đài phát thanh, đài phát thanh truyền hình địa phương cần phải phát huy tối đa những ưu thế của mình nhằm phát huy ưu thế và khắc phục hạn chế, góp phần chuyển tải thông tin nhanh, chính xác, gần gũi đến gần với công chúng

Về nội dung: Những người làm phát thanh cần tập trung đầu tư nhiều

hơn nữa vào nội dung các chương trình phát thanh trực tiếp, bao gồm nội dung mới, sự kiện nóng hổi, tức thì, kết hợp hài hòa giữa thông tin và yếu tố giải trí, đồng thời có định hướng dư luận và định hướng thẩm mỹ; được phát sóng trong chương trình và khung giờ phù hợp với đối tượng công chúng; phương thức truyền tin nhanh gọn (như phát thanh trực tiếp); ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, diễn đạt phổ thông; giọng dẫn chương trình phù hợp với

chương trình và đối tượng thính giả; khai thác, sử dụng tốt các yếu tố bổ trợ cho giọng nói (âm nhạc, tiếng động) một cách hiệu quả

Về việc tăng cường tính chất đa phương tiện, các đài địa phương nếu

có điều kiện về kỹ thuật và tài chính, có thể đề nghị mở thêm một kênh “phát thanh có hình” nhằm hạn chế tối đa nhược điểm cơ bản nhất của phát thanh là

“chỉ có âm thanh để diễn đạt”

Mỗi đài phát thanh nên xây dựng một website trên mạng để hỗ trợ cho các chương trình phát thanh Website cũng là một thư viện online, giúp công chúng phát thanh tra cứu tư liệu khi cần thiết

Về phương diện kỹ thuật, các đài phát thanh trung ương và địa phương

nên đổi mới, hiện đại hóa kỹ thuật nhằm giúp tiết kiệm thời gian cho quá trình

xử lý, biên tập thông tin, giúp thông tin nhanh chóng được đến với công chúng

Việc đưa ứng dụng kĩ thuật số vào các khâu (trang bị phương tiện tác nghiệp cho phóng viên, xử lí, dựng các tác phẩm hoàn chỉnh, truyền phát sóng…) sẽ giúp cho đài phát thanh mở rộng diện phủ sóng, nâng cao chất lượng âm thanh và giúp cho quá trình truyền tin không bị gián đoạn

Về nhân lực: cần nhanh chóng đổi mới và bổ sung nguồn nhân lực làm

phát thanh, vì đây chính là yếu tố quyết định giúp cho các chương trình phát thanh trở nên hấp dẫn, lôi cuốn hơn Các đài phát thanh nên có chính sách

“cầu hiền” để thu hút được nhiều tài năng nhằm sáng tạo được nhiều hơn những chương trình mới mẻ, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu công chúng hiện đại

Về phương thức thông tin, trước hết cần tăng cường số lượng và thời

lượng các chương trình phát thanh trực tiếp, coi đó là vũ khí cạnh tranh của báo phát thanh Đồng thời, cần chú trọng các chương trình “phát thanh mở”, phát thanh thực tế, phát thanh tương tác để tăng cường vai trò và sự tham gia

Trong một chương trình phát thanh theo phương thức hiện đại, thính giả có thể tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình (thể hiện qua các vai trò: người cung cấp thông tin, người tham gia, người đưa câu hỏi, người kể chuyện…) Lợi ích mà chương trình phát thanh hiện đại mang lại là thông tin chân thực, khách quan từ công chúng; nguồn tin đa dạng; chương trình phong phú, có yếu tố bất ngờ; có khả năng thu hút đông đảo thính giả, đặc biệt những người quan tâm và mong muốn được tham gia vào chương trình

Theo tác giả Phương Quang ở Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Sóc Trăng, từ ngày 10/4/2007, tại Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Sóc Trăng

đã thực hiện phương thức “phát thanh có hình” trên cơ sở những kinh nghiệm của quá trình làm phát thanh trực tiếp từ nhiều năm trước Đến tháng 10/2008, Đài Sóc Trăng đã thực hiện được hơn 50 chương trình phát thanh có hình và khẳng định đó là một trong những “lợi thế” của Đài Đài Phát thanh và Truyền hình địa phương Có thể coi những kết quả trên đây của Đài Sóc Trăng là một bằng chứng cho thấy khả năng thích ứng mạnh mẽ của phát thanh trong bối cảnh của đời sống báo chí, truyền thông hiện đại Còn theo nhà thơ Trần Đăng Khoa, GĐ Kênh phát thanh có hình, Đài Tiếng nói Việt Nam: “Hệ phát thanh

có hình là chúng ta vừa nghe, vừa nhìn; nhìn bổ sung cho nghe, nghe hỗ trợ cho nhìn Tất nhiên, truyền hình cũng có phẩm chất như vậy, nhưng truyền hình thì “ngôn ngữ” chính là hình, tiếng nói là phụ, còn hệ phát thanh có hình thì tiếng nói, âm thanh là ngôn ngữ chính, hình chỉ là phụ thôi, trong đó có cả hình động, hình tĩnh Nhiệm vụ chính của phát thanh có hình là đưa các tin tức thời sự mới nhất, nóng hổi nhất ở trong nước và thế giới, chuyển tải những chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ đến với nhân dân một cách nhanh nhất và là nhịp cầu nối để chuyển những nguyện vọng, những khao khát của người dân Âm hưởng chính là tin tức thời sự nhưng bên cạnh

đó, có những chương trình đan xen như: âm nhạc, văn học nghệ thuật, những

vấn đề văn hóa xã hội, kinh tế… Các chương trình này có thể cũng giống như truyền hình, có thể lẫn với truyền hình…”

Tất nhiên để thực hiện được các chương trình phát thanh mở, phát thanh tương tác, phát thanh thực tế và nhất là phát thanh có hình, đòi hỏi không chỉ về thiết bị kỹ thuật hiện đại mà còn phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng của những người làm chương trình và tính chuyên nghiệp của ekip thực hiện

Trong cuốn “Phát thanh trực tiếp”, tác giả đã cho thấy một bức tranh về thực hiện các phát thanh trực tiếp tại các đài địa phương sau khi được điều tra

xã hội học Đó là, “PTTT được thực hiện với thời lượng tương đối hạn chế”;

“Nhân lực thực hiện PTTT nhìn chung mỏng và yếu” [13, tr.69]; “Trang thiết

bị không đầy đủ, thiếu đồng bộ”; “Nhiều đài còn lúng túng đối với các hình thức làm phóng sự hiện trường, cầu phát thanh hoặc chương trình phát thanh lưu động”; “thiếu tài liệu tập huấn, đặc biệt là tài liệu hướng dẫn kỹ thuật”;

“Tình trạng mất cân đối thể hiện ở vùng miền” [13, tr.70] Những thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM, Bình Dương, Đồng Nai,… các đài phát thanh, đài phát thanh truyền hình có sự chú trọng đầu tư và thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp hơn những tỉnh thành khác Tùy đặc thù cư dân mà mỗi chương trình phát thanh trực tiếp có tên gọi riêng theo từng chủ đề riêng

Dù rằng các chương trình phát thanh trực tiếp là xu thế của phát thanh hiện đại nhưng vẫn gặp không ít trở ngại từ phía con người, công nghệ, tài chính và công tác nghiên cứu lý luận chưa theo kịp với thực tiễn Vì vậy, dù được Đài Tiếng nói Việt Nam tập huấn về chương trình phát thanh trực tiếp nhưng không phải đài phát thanh địa phương nào cũng đủ năng lực tài chính

và chuyên môn để xây dựng và duy trì chương trình phát thanh trực tiếp như

một món ăn tinh thần “đặc sản” của đài địa phương

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong xu thế đổi mới và cạnh tranh của các phương tiện truyền thông, chương trình phát thanh trực tiếp là một hướng đi phổ biến hiện nay của báo phát thanh

Chương trình phát thanh trực tiếp là xu hướng phát triển tại từng cơ quan báo nói trên thế giới cũng như tại Việt Nam Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM là một đài phát thanh địa phương, trực thuộc Ủy ban Nhân dân TPHCM cũng không nằm ngoài xu hướng này

Chương 1 đã chỉ ra những ưu điểm và nhược điểm của chương trình phát thanh trực tiếp để làm nền tảng trong việc xây dựng và phát triển các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM Tuy nhiên, việc vận dụng khéo léo những ưu điểm vốn có cũng như tìm giải pháp

để giảm đến mức tối thiểu của những hạn chế từ các chương trình phát thanh trực tiếp là điều mà Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM phải tiếp tục nghiên cứu, đầu tư về một hướng đi riêng để tồn tại và cạnh tranh trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn tập trung làm rõ các chương trình phát thanh trực tiếp hiện nay trên Đài Tiếng nói nhân dân TPHCM, cụ thể tại 3 kênh phát sóng AM 601KHz, FM 99,9MHz và FM 95,6MHz

Những nghiên cứu đúc kết được từ chương 1 sẽ là cơ sở để phân tích sâu hơn thực trạng các chương trình phát thanh trực tiếp tại Đài Tiếng nói

Nhân dân TPHCM từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến năm 2010