Lý luận báo chí qua một số tạp chí lý luận và nghề nghiệp

Vai trò của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn báo chí 18 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM ĐƯỢC CÔNG BỐ TRÊN CÁC TẠP CHÍ LÝ LUẬN VÀ NGHỀ NGHIỆP 32 2.1.. G

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ HƯƠNG

LÝ LUẬN BÁO CHÍ QUA MỘT SỐ TẠP CHÍ LÝ LUẬN VÀ NGHỀ NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH BÁO CHÍ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ HƯƠNG

LÝ LUẬN BÁO CHÍ QUA MỘT SỐ TẠP CHÍ LÝ LUẬN VÀ NGHỀ NGHIỆP

CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC

MÃ SỐ: 60.32.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH BÁO CHÍ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN DỮNG

Chương 1:

LÝ LUẬN BÁO CHÍ VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ ĐỐI VỚI

HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN BÁO CHÍ

11

1.2 Vai trò của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn báo chí 16

1.2.1 Vai trò lý luận đối với hoạt động thực tiễn nói chung 16

1.2.2 Vai trò của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn báo chí 18

Chương 2:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM ĐƯỢC

CÔNG BỐ TRÊN CÁC TẠP CHÍ LÝ LUẬN VÀ NGHỀ NGHIỆP

32

2.1 Vai trò của các tạp chí lý luận nghề nghiệp trong việc chuyển tải các

kết quả nghiên cứu lý luận báo chí

32

2.2 Các vấn đề lý luận báo chí trên các tạp chí Người Làm Báo, Nghề

báo, Lý luận chính trị và Truyền thông, Tuyên giáo (2005-2008)

37

2.2.1 Vấn đề quan điểm, lập trường xã hội và nguyên tắc hoạt động của

báo chí Việt Nam trên các tạp chí lý luận nghề nghiệp

38

2.2.2 Các vấn đề Chức năng báo chí, công chúng báo chí, cơ chế và đối 44

tượng tác động của báo chí, hiệu lực và hiệu quả báo chí

2.2.3 Các vấn đề về chủ thể hoạt động báo chí 50

2.2.4 Các tạp chí lý luận nghề nghiệp báo chí – diễn đàn trao đổi, chia sẻ

kinh nghiệm, kỹ năng trong lao động sáng tạo sản phẩm báo chí

60

2.2.5 Các vấn đề về công nghệ và kỹ thuật truyền thông 70

2.2.6 Một số số liệu thống kê trên 4 tạp chí khảo sát 76

Chương 3:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ NHỮNG KHUYẾN NGHỊ

90

3.1.1 Thành tựu lý luận báo chí 93

3.1.2 Một vài kinh nghiệm

3.2 Một số tồn tại và vấn đề đặt ra cho việc phát triển lý luận báo chí ở

Việt Nam hiện nay

95

3.2.1 Những tồn tại, hạn chế chung của lý luận báo chí Việt Nam 95

3.2.2 Những hạn chế của các tạp chí trong việc chuyển tải thông tin lý

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính thời sự và lý do chọn đề tài

Hơn hai mươi năm đồng hành cùng đất nước đổi mới, báo chí nước ta

đã có bước trưởng thành nhanh chóng về mọi mặt và ngày càng thể hiện tốt vai trò xung kích của mình trên mặt trận tư tưởng – văn hóa Đặc biệt là trong những năm qua, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, sự mở cửa hội nhập ngày càng sâu, rộng của đất nước với thế giới, lĩnh vực báo chí truyền thông luôn đi trước một bước và không ngừng đổi mới để hoàn thành chức năng, nhiệm vụ và bổn phận của mình, góp phần không nhỏ vào những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử trong sự nghiệp đổi mới, vào sự phát triển bền vững của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng

Hoạt động báo chí bao gồm nhiều mặt, nhiều lĩnh vực, trong đó, lý luận báo chí là một lĩnh vực đóng vai trò ngày càng quan trọng Lý luận báo chí làm nhiệm vụ tổng kết thực tiễn, chỉ đạo, định hướng, làm cơ sở cho hoạt động thực tiễn báo chí về mọi phương diện Quan trọng hơn, một nền lý luận phát triển phù hợp, đúng hướng sẽ là cơ sở nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động báo chí – hướng phát triển về chất của báo chí nước ta đang được chú trọng

Những năm qua, hoạt động nghiên cứu lý luận báo chí nước ta có sự phát triển vượt trội, gắn bó mật thiết với thực tiễn báo chí thay đổi nhanh chóng từng ngày Có được thành tựu trên chính nhờ vào sự cộng hưởng của sức mạnh nội tại của tập thể những người quản lý, những người nghiên cứu, hoạt động trong lĩnh vực báo chí Việt Nam và quá trình giao lưu, hội nhập và học hỏi từ các nền báo chí tiến bộ trong khu vực và trên thế giới

Kết quả nghiên cứu lý luận báo chí thể hiện bằng nhiều con đường khác nhau Chúng ta có thể kể đến các bộ giáo trình và rất nhiều cuốn sách tham

khảo về chuyên ngành báo chí - truyền thông ngày càng xuất hiện trong sự đa dạng, phong phú do các giảng viên của các cơ sở đạo tạo báo chí chính của cả nước là Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Khoa Báo chí của Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội biên soạn Chúng ta cũng không thể không kể đến các bộ giáo trình, cẩm nang nghề báo được dịch từ tài liệu nước ngoài thời gian qua liên tục được xuất bản; những tài liệu của Hội Nhà báo Việt Nam, Hội nhà báo các tỉnh

Ngày nay, so với mười năm trước đây, những người quan tâm đến báo chí, đặc biệt là sinh viên ngành báo bây giờ không còn khó khăn để tìm được một tài liệu hay cuốn sách về lĩnh vực chuyên ngành Đấy là chưa kể đến rất nhiều những tuyển tập tác phẩm báo chí và kinh nghiệm làm báo của các nhà báo tên tuổi trong nước cũng được xuất bản ngày càng nhiều Những công trình, những xuất bản phẩm về hoạt động lý luận và thực tiễn báo chí những năm qua đã thực sự góp phần làm thay đổi bộ mặt của báo chí chúng ta cả về

bề rộng lẫn chiều sâu, từng bước tạo nên tính bền vững và tính chuyên nghiệp của nền báo chí của một nước đang phát triển

Tuy nhiên, nói đến lý luận báo chí một cách tươi mới và sinh động, chúng ta phải kể đến những bài nghiên cứu, bài viết được công bố trên các tạp chí lý luận, nghề nghiệp Đây là những sản phẩm không chỉ của những nhà nghiên cứu mà còn của các nhà báo và những người hoạt động báo chí - truyền thông nói chung Những tác phẩm viết về báo chí trên những tạp chí này góp phần cung cấp một góc nhìn mới về lý luận báo chí Việt Nam một cách chân thực và gần gũi

Thế nhưng, cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu, khảo sát về những công trình được đang tải trên các tạp chí lý luận, nghề nghiệp để

có thể cấp một cái nhìn khái quát về vấn đề này Thiết nghĩ, đó là việc làm vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn nghề nghiệp, không chỉ để

góp phần khẳng định những thành tựu về mặt lý luận, những đóng góp trong quá trình đổi mới tư duy và phong cách làm báo, mà quan trọng hơn là có thể nhận ra những khoảng trống để có thể cùng nhau “lấp” dần, làm cho lý luận báo chí nước ta dày dặn và phong phú thêm, góp phần tích cực hơn vào sự nghiệp phát triển báo chí của Đảng

Với ý nghĩa ấy, nhân dịp tốt nghiệp chương trình đào tạo thạc sĩ, chúng

tôi muốn góp một cái nhìn về vấn đề đang bàn tới, thông qua đề tài: Lý luận

báo chí qua một số tạp chí lý luận và nghề nghiệp (qua khảo sát các tạp chí

Người làm báo, Nghề báo, Lý luận chính trị và Truyền thông, Tuyên giáo từ năm 2005 đến năm 2008)

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Cho đến nay, đã có khá nhiều khoá luận tốt nghiệp đại học của sinh viên báo chí, luận văn thạc sĩ báo chí (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh) tiếp cận, khai thác các mảng khác nhau của lý luận báo chí như: loại hình, thể loại, tác phẩm, lịch sử báo chí, ngôn ngữ báo chí, công chúng báo chí, quản lý báo chí Bên cạnh đó, nhiều công trình, bài viết dù mang tính chuyên biệt cũng đã được công bố khá liên tục trên các tờ báo, tạp chí chuyên ngành báo chí - truyền thông những năm trở lại đây

Tuy nhiên, cho tới thời điểm này, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng quan về lý luận báo chí trên tất cả các bình diện của vấn đề, để

có thể phác thảo bức tranh tổng quát về lý luận báo chí nước ta trên một số tạp chí lý luận, nghề nghiệp Vì lẽ đó, một công trình nghiên cứu, khảo sát tổng quan về lý luận báo chí rất cần thiết và hữu ích trong giai đoạn hiện nay Bởi

nó có thể cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về những vấn đề lý luận báo chí được công bố trên các tạp chí chuyên ngành tiêu biểu ở nước ta trong những năm gần đây Tuy vậy, trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ báo chí, chúng

tôi chỉ có thể có đủ thời gian và điều kiện để khảo sát, hệ thống các bài nghiên cứu, bài viết về lý luận báo chí trên một số tạp chí lý luận, nghề nghiệp nhằm góp một góc nhìn về lý luận báo chí Việt Nam Đây là một đề tài mới, hy vọng cũng có thể góp một góc tiếp cận có ích của người nghiên cứu đối với hoạt động báo chí hiện nay

3 Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết thứ nhất, có những nhận thức chưa thống nhất, chưa đầy đủ

về các lĩnh vực thuộc lý luận báo chí giữa các nhà báo, thậm chí giữa các nhà nghiên cứu lý luận báo chí nước ta; do đó cần có sự chia sẻ về bức tranh tổng quan các khía cạnh của lý luận báo chí, ngay cả cách phân loại vấn đề;

Giả thuyết thứ hai, các công trình nghiên cứu tiếng Việt về lý luận báo

chí ngày càng xuất hiện với tần số dày và thường xuyên hơn, cần được tổng kết trên cơ sở một cái nhìn hệ thống và phân loại khoa học;

Giả thuyết thứ ba, các vấn đề lý luận báo chí công bố trên tạp chí được

khảo sát là bức tranh cận cảnh về vấn đề nghiên cứu có thể giúp nhìn rõ hơn những thế mạnh và hạn chế cuả lý luận báo chí VN, từ đó tìm kiếm những khuyến nghị khoa học hướng tới một nền lý luận báo chí hài hòa với trình độ chuyên nghiệp ngày càng cao

4 Mục đích, nhiệm vụ đề ra

Mục đích của luận văn:

- Góp phần tổng kết những vấn đề lý luận báo chí Việt Nam

- Tìm hiểu vấn đề nghiên cứu lý luận báo chí, tổng kết thực tiễn hoạt động báo chí những năm gần đây thông qua việc giới thiệu, phân tích, đánh giá, tổng kết nội dung những bài viết, bài nghiên cứu về báo chí truyền thông trên các tạp chí lý luận và nghề nghiệp

- Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận báo chí, phân nhóm các vấn đề lý luận, khảo sát thực trạng vấn đề được đăng tải, phát hiện những vấn

đề và đề xuất một số khuyến nghị nhằm tăng cường công tác lý luận báo chí ở Việt Nam trong thời kỳ mới

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn chú trọng những nhiệm vụ chủ yếu là:

- Hệ thống hoá vai trò của lý luận báo chí với sự phát triển của báo chí Việt Nam hiện nay

- Góp phần làm rõ nội hàm khái niệm lý luận báo chí và thử phân loại các vấn đề này để có thể phác thảo bức tranh tổng quát về vấn đề nghiên cứu;

- Khảo sát những bài viết, bài nghiên cứu về các vấn đề của lý luận báo chí được công bố trên các tạp chí lý luận và nghề nghiệp

- Nêu ra những vấn đề và đề xuất một số khuyến nghị khoa học cụ thể với mong muốn hoạt động nghiên cứu lý luận báo chí ở Việt Nam được phát triển hài hòa, cân đối hơn, phù hợp với sự phát triển chung của báo chí hiện đại

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận báo chí Đối tượng khảo

sát là các bài báo khoa học; các bài viết có tính chất tổng kết kinh nghiệm

hoạt động báo chí trên các tạp chí lý luận và nghề nghiệp: Lý luận chính trị

và truyền thông (tên cũ là Báo chí & tuyên truyền), Người làm báo, Nghề báo, Tuyên giáo (Trước đây là tạp chí Tư tưởng và Khoa giáo) và một số ấn phẩm

có liên quan

Phạm vi khảo sát:

Lý luận báo chí bao gồm nhiều vấn đề, nhiều mảng khác nhau Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ, chúng tôi tiến hành phân nhóm và tập trung khảo sát trên các tạp chí Người làm báo, Nghề báo, Lý luận chính trị và Truyền thông, Tuyên giáo

Thời gian khảo sát giới hạn từ tháng 01 năm 2005 đến tháng 12 năm

2008 Tất nhiên, khoảng thời gian trước giai đoạn này cũng được xem xét với mục đích so sánh đối chiếu để thấy rõ hướng phát triển liên tục của vấn đề nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp luận nghiên cứu:

- Cơ sở lý luận của luận văn lấy lý luận Mác-Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng và dựa vào quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về hoạt động báo chí, về vị trí, vai trò của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng

- Dựa vào hệ thống lý luận báo chí nước ta hiện nay, đặc biệt là những thành tựu lý luận được tiếp thu trong quá trình đào tạo, về các nguyên tắc, chức năng, của báo chí

- Luận văn tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên quan điểm hệ thống

Về phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tiễn

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, thống kê, phân loại

- Phương pháp phỏng vấn an-ket

- Phương pháp phỏng vấn sâu, trao đổi, xin ý kiến chuyên gia

Trong quá trình nghiên cứu, các thao tác chủ yếu là phân tích, tổng hợp,

so sánh đối chiếu được vận dụng để tập trung làm sáng tỏ vấn đề

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đây là một đề tài nghiên cứu, khảo sát trực tiếp lý luận báo chí Cụ thể

là đề tài đi vào khảo sát, tổng kết những kết quả nghiên cứu các vấn đề lý luận báo chí của các nhà nghiên cứu, các nhà báo và hoạt động trong lĩnh vực báo chí - truyền thông được đăng tải trên các tạp chí lý luận Như vậy, luận văn sẽ

đóng góp giá trị lý luận nhất định cho khoa học về báo chí - truyền thông nói chung

Về mặt thực tiễn, từ kết quả khảo sát, chúng tôi đưa ra những nhận xét nhằm giúp những người quan tâm tới báo chí và lý luận báo chí nắm bắt được thực trạng nghiên cứu báo chí hiện nay để có thể có những giải pháp và hướng đi phù hợp Luận văn cũng mạnh dạn đưa ra một số đề xuất khuyến nghị với mong muốn công tác nghiên cứu lý luận báo chí phát triển đúng hướng, cân đối, bền vững trong quá trình nâng cao tính chuyên nghiệp của báo chí nước nhà Luận văn cũng sẽ là một tài liệu tham khảo, góp phần vào

hệ thống tư liệu khoa học chung về báo chí - truyền thông, nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập về báo chí hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Lý luận báo chí và vai trò của nó đối với hoạt động thực tiễn báo chí Chương này chủ yếu hệ thống hóa các khái niệm liên quan vấn

đề nghiên cứu, cố gắng làm rõ nội hàm khái niệm công cụ như lý luận và lý luận báo chí Trên cơ sở ấy, nói đến vai trò của lý luận, chia sẻ quan niệm và

làm tiền đề cho việc khảo sát ở chương 2

Chương 2: Những vấn đề lý luận báo chí Việt Nam được công bố trên các tạp chí lý luận và nghề nghiệp Như tên gọi của nó, chương này cố gắng

khảo sát những vấn đề lý luận báo chí được đăng tải trên một số tạp chí lý luận và nghề nghiệp; từ đó góp phần phác thảo bức tranh sống động của lý luận báo chí nước ta, mức độ của tính mới mẻ, cập nhật của nó

Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và những khuyến nghị Chương này

chủ yếu đưa ra một số nhận xét bước đầu, phát hiện những vấn đề qua khảo sát; trên cơ sở đó, đề xuất một số khuyến nghị cho việc tiếp tục phát triển lý

luận báo chí nước ta, góp phần thúc đấy hoạt động báo chí phát triển trong quá trình nâng cao tính chuyên nghiệp của báo chí

Chương 1:

LÝ LUẬN BÁO CHÍ VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ

ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN BÁO CHÍ

1.1 Một số khái niệm liên quan

 Lý thuyết và lý luận

Theo Từ điển Tiếng Việt - NXB Đà Nẵng 2007, lý thuyết được hiểu là

kiến thức về lý luận (nghĩa khái quát nhất) Cũng theo từ điển này, khái niệm

lý luận được giải thích là hệ thống những tư tưởng được khái quát từ kinh

nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ đạo thực tiễn; và ở nhánh nghĩa thứ hai, đó

là những kiến thức được khái quát và hệ thống hoá trong một lĩnh vực nào đó [nói tổng quát]

Như vậy, ở đây có thể thấy rõ cốt lõi của cả hai khái niệm này chính là kiến thức được khái quát từ thực tiễn Lý luận xuất phát từ việc tổng kết đúc rút kinh nghiệm thực tiễn để tạo lập lý thuyết

Trong ngôn ngữ đời sống hàng ngày, lý thuyết và lý luận vẫn thường được dùng với ý đối lập với thực tiễn Ví dụ cho rằng, “ông ấy là người rất lý

thuyết”, tức nói về một con người luôn coi trọng lý thuyết, sách vở nhưng lại xem nhẹ (hoặc thiếu) các kinh nghiệm, kiến thức rút ra từ thực tiễn Tức là không (hoặc thiếu) thực tiễn, thực tế

Từ đó, trong lĩnh vực hoạt động báo chí, nói đến lý thuyết báo chí hay

lý luận báo chí chính là nói đến hệ thống kiến thức chuyên ngành báo chí được tổng kết và đúc rút từ kinh nghiệm thực tiễn hoạt động báo chí

Anghen từng khẳng định trong “Phép biện chứng tự nhiên”: “Một dân tộc muốn đứng trên đỉnh cao của khoa học, thì không thể phút giây nào vắng

tư duy lý thuyết” Tất nhiên, sẽ rất khôi hài nếu ta quá đề cao vai vai trò của

lý thuyết, lý luận đối với một quá trình sáng tạo cụ thể như trong lĩnh vực báo

chí Nhưng một thực tế không thể phủ nhận rằng: hầu như các nền báo chí lớn trên thế giới đều tương ứng với di sản lý luận phong phú và sâu sắc Còn ở Việt Nam, lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực hoạt động báo chí còn tồn tại khoảng cách khá xa, bởi vậy lâu nay chúng ta vẫn thường nghe nhắc đến những câu, những nhận định đại loại như: “coi trọng lý thuyết hơn thực hành”, hay ngược lại, “chỉ dựa vào kinh nghiệm mà bỏ rơi nền tảng lý luận”, hoặc đặt dấu hỏi “chọn kiến thức chuyên ngành hay năng khiếu bẩm sinh?”

 Báo chí và lý luận báo chí

Báo chí

Khái niệm báo chí ban đầu được dùng để gọi tên báo và tạp chí của loại

hình Báo in Theo đó, báo chí được hiểu là những ấn phẩm xuất bản định kỳ, được in ấn với khối lượng lớn, phát hành rộng rãi đến đông đảo công chúng trong toàn xã hội Sau hơn ba trăm năm chỉ có loại hình Báo in thống trị, lịch

sử báo chí thế giới lần lượt đón nhận sự ra đời của các loại hình báo chí mới trong thế kỷ XX: đầu thế kỷ với loại hình Phát thanh, Truyền hình xuất hiện vào đầu và giữa thế kỷ; cuối thế kỷ là sự ra đời của loại hình Báo điện tử đăng tải trên mạng internet Từ đây, khái niệm báo chí được mở rộng, làm tên gọi chung cho tất cả các loại hình báo chí có mặt hiện tại bao gồm Báo in, Phát thanh, Truyền hình và Báo mạng điện tử

Các định nghĩa trong các từ điển và các tài liệu nghiên cứu khác những năm gần đây cũng đã giải thích rõ về thuật ngữ này:

Theo từ điển Tiếng Việt - NXB Đà Nẵng 2007, Báo là hình thức thông

tin tuyên truyền có tính chất đại chúng, được thể hiện qua các ấn phẩm định

kỳ hoặc qua các phương tiện thông tin đại chúng khác (như truyền thanh, truyền hình, internet), có đưa tin, bài, tranh ảnh

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia giải nghĩa: Báo, hay gọi đầy đủ là báo chí (xuất phát từ 2 từ "báo" - thông báo - và "chí" - giấy), nói một cách

khái quát là những xuất bản phẩm định kỳ Báo chí là tên gọi chung của các thể loại thông tin đại chúng Có những loại báo chí sau: báo viết, báo nói, báo hình, báo điện tử

Phạm Thành Hưng trong Thuật ngữ Báo chí - truyền thông [25, tr.33] cũng khẳng định: Báo là loại ấn phẩm nhẹ, chuyển tải tin tức, xuất bản liên tục, đều kỳ Hiểu theo nghĩa hẹp, báo chỉ báo gồm các loại báo ra hàng ngày, gọi tắt là nhật báo, và những tờ báo định kỳ theo tuần hoặc trong tuần, phục

vụ đông đảo mọi tầng lớp độc giả, với mục đích thông tin rộng rãi cho toàn xã hội Do có tuổi lịch sử cao nhất, chiếm vị trí lão làng, báo còn làm thuật ngữ dùng chung cho các phương tiện truyền thông hiện đại như Phát thanh - gọi nôm na là báo nói, Truyền hình - gọi nôm na là báo hình và Báo trên mạng Internet - gọi là báo điện tử

Thuật ngữ báo chí cũng được giải thích rõ trong Luật báo chí Việt Nam

- tại điều 3 - Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí: Báo chí nói

trong Luật này là báo chí Việt Nam, bao gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phát thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện kỹ thuật khác nhau), báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài

Tóm lại, báo chí là một trong những hiện tượng phức tạp, tuỳ theo góc

độ tiếp cận khác nhau sẽ có những định nghĩa khác nhau Tuy nhiên, hiểu báo chí một cách trực diện nhất, như đã phân tích ở trên, chúng tôi cho rằng: Theo nghĩa hẹp, báo chí là những ấn phẩm được xuất bản định kỳ (bao gồm nhật báo, báo thưa kỳ, bản tin thời sự, bản tin thông tấn) với số lượng lớn nhằm phục vụ đông đảo các tầng lớp công chúng Theo nghĩa rộng, thuật ngữ báo chí được dùng để chỉ chung các loại hình truyền thông đại chúng hiện đại bao

gồm báo in, báo phát thanh (báo nói), báo truyền hình (báo hình) và báo mạng điện tử Có một số ý kiến gọi báo mạng điện tử là báo điện tử, theo chúng tôi

là không chính xác Bởi thuật ngữ báo điện tử bao gồm cả báo phát thanh và báo truyền hình

Về khái niệm báo chí và khái niệm truyền thông đại chúng, trên thực tế

những năm gần đây, nhiều người vẫn dùng lẫn lộn hai khái niệm này Có một

số văn bản còn viết: truyền thông đại chúng (gọi tắt là báo chí) Cách nói này

không thật chính xác bởi lẽ, khái niệm truyền thông đại chúng có nghĩa rộng hơn khái niệm báo chí rất nhiều Truyền thông đại chúng bao gồm báo chí và các kênh truyền thông khác, như sách, điện ảnh, các dịch vụ tin tức, internet, trạm thu phát sóng vệ tinh, các phương tiện nghe - nhìn, panô-áp phích, tờ rơi Trong các kênh của truyền thông đại chúng, “do tính chất và đặc trung vốn có của mình, báo chí chiếm vị trí trung tâm, nền tảng và có vai trò chi phối, quyết định khuynh hướng, sức mạnh của truyền thông đại chúng nói chung Do đó, trong nhiều trường hợp, người ta dùng khái niệm báo chí để chỉ các phương tiện truyền thông đại chúng; và ngược lại, khi nói truyền thông đại chúng thì trước hết và chủ yếu cũng nói đến báo chí” [57, tr.41]

Lý luận báo chí

Đời sống thực tiễn có bao nhiêu vấn đề, lĩnh vực hoạt động thì có bấy nhiêu vấn đề, lĩnh vực được nghiên cứu tổng kết, đúc rút thành lý luận Đời sống thực tiễn báo chí vô cùng phong phú và đa dạng, do đó, các vấn đề lý luận báo chí được tổng kết cũng hết sức đa dạng và phong phú Chúng bao gồm tất cả những khía cạnh, cấp độ, bình diện được tổng kết từ thực tiễn vận hành của mạng lưới báo chí Lý luận báo chí được tổng kết nhằm mục đích trở lại phục vụ thực tiễn báo chí là chi phối và chỉ đạo, định hướng hoạt động thực tiễn báo chí nhằm tăng cường chất lượng hoạt động của mỗi nhà báo,

mỗi cơ quan báo chí và cả hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng Có thể kể ra đây những vấn đề của lý luận báo chí được tổng kết lâu nay như sau:

Trước hết và chiếm vị trí trung tâm là khái niệm Báo chí – đã làm rõ ở trên

Những vấn đề lý luận cơ bản của báo chí bao gồm: Nguyên tắc hoạt động; đặc trưng; chức năng; luật pháp báo chí; tự do báo chí; đạo đức báo chí; nhà báo - đạo đức và trách nhiệm xã hội; công chúng báo chí; đối tượng

và cơ chế tác động của báo chí; hiệu lực và hiệu quả báo chí; thể loại tác phẩm báo chí; phong cách sáng tạo;

Lý luận báo chí bao gồm cả những kinh nghiệm lao động sáng tạo tác phẩm được rút ra từ thực tế hành nghề tác nghiệp, bao gồm các kỹ năng khai thác tài liệu, xử lý thông tin, chọn lựa chi tiết, sự kiện, vận dụng hình thức thể loại, cách thức sử dụng ngôn ngữ, lao động phóng sự, lao động đặt tít

Các kết quả nghiên cứu về kênh chuyển tải của các loại hình báo chí, vai trò, tác dụng, năng lực tổ chức khai thác các kênh truyền dẫn, khả năng phối hợp, cạnh tranh giữa chúng cũng như việc nghiên cứu về các giải pháp công nghệ và kỹ thuật truyền thông, cũng là một mảng kiến thức đáng chú ý của lý luận báo chí hiện đại

Ở một khía cạnh khác, lý luận báo chí còn thể hiện ở việc tổng kết các phương thức tổ chức thiết kế hệ thống báo chí của mỗi nền báo chí khác nhau Chúng ta có lý luận báo chí của Liên Xô, của Anh, của Mỹ, của Trung Quốc Mỗi nhà nước, mỗi chế độ chính trị và văn hóa khác nhau sẽ có những nền lý luận báo chí mang đậm dấu ấn của mình trên cơ sở những điểm chung của khoa học lý luận báo chí Như vậy, khi nói đến Lý luận báo chí Mỹ hay Lý luận báo chí Việt Nam, chúng ta hiểu rằng, đó là tình hình lý luận báo chí hay

là kết quả tổng kết, đúc rút kinh nghiệm và sự giao lưu chia sẻ, những khuynh hướng nghiên cứu báo chí ở Mỹ hay ở Việt Nam trong giai đoạn cụ thể, chứ

không phải hiểu đó là một ngành khoa học hay một bộ môn khoa học riêng của Mỹ, kiểu Mỹ hay riêng của Việt Nam, kiểu Việt Nam Ví dụ ở nước ta thời bao cấp, báo chí được quan niệm đơn thuần là công cụ tuyên truyền, do

đó, lý luận báo chí của ta tuyệt đối hoá chức năng tuyên truyền của báo chí Bước sang thời kinh tế thị trường, chức năng thông tin được nhìn nhận, được tổng kết

Trên đây là bức tranh tổng quan về những vấn đề của Lý luận báo chí cho đến ngày nay Thực tiễn đời sống báo chí vô cùng sôi động và đang thay đổi từng ngày, “bức tranh” lý luận báo chí vì thế sẽ tiếp tục được thay đổi, bổ sung và hoàn thiện Việc thống kê những vấn đề lý luận báo chí như trên giúp chúng ta có thể hình dung bước đầu về hình hài của lĩnh vực lý luận báo chí; đồng thời, làm cơ sở cho việc phân chia thành các nhóm vấn đề lý luận báo chí được trình bày ở phần sau

1.2 Vai trò của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn báo chí

1.2.1 Vai trò lý luận đối với hoạt động thực tiễn nói chung

Theo triết học Duy vật biện chứng, lý luận khoa học là hệ thống những tri thức được khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn và cả những mối liên

hệ bản chất mang tính quy luật của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan và được biểu đạt bằng hệ thống các nguyên lý, phạm trù, khái niệm có tính quy luật

Trong mối quan hệ giữa thực tiễn và lý luận, thực tiễn đóng vai trò quyết định Thể hiện ở chỗ, thực tiễn quyết định cả về nội dung, nhiệm vụ, khuynh hướng phát triển của lý luận Hay nói cách khác, thực tiễn thế nào thì

lý luận thế ấy, thực tiễn thay đổi thì sớm muộn gì lý luận cũng thay đổi bởi vì thực tiễn đóng vai trò là cơ sở, là động lực, là mục đích của nhận thức Ngược lại, lý luận có vai trò to lớn đối với thực tiễn, tác động trở lại thực tiễn, góp phần làm biến đổi thực tiễn thông qua hoạt động của con người

Lý luận có vai trò trong việc xác định mục tiêu, phương hướng cho hoạt động thực tiễn, làm cho hoạt động thực tiễn hiệu quả hơn Bàn về lý luận, Các Mác từng nói: “Cố nhiên là vũ khí của sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán bằng vũ khí; lực lượng vật chất chỉ có thể được đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất khi nó thâm nhập vào quần chúng”1 Như vậy, khi lý luận thâm nhập vào hoạt động thực tiễn của con người nó cũng sẽ biến thành lực lượng vật chất Sức mạnh của nó tăng lên gấp bội V.I.Lênin cũng khẳng định: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng”

Lý luận có thể dự kiến được sự vận động và phát triển của sự vật trong tương lai, từ đó vạch ra phương hướng đi cho thực tiễn, chỉ rõ những phương pháp hành động có hiệu quả nhất để đạt mục đích của thực tiễn Nhờ có lý luận khoa học mà hoạt động của con người trở nên chủ động, tự giác, hạn chế tình trạng mò mẫm, tự phát Đánh giá vai trò và ý nghĩa lớn lao của lý luận đối với thực tiễn, Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: "Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mặt mà đi"2 "Làm mà không có lý luận thì không khác

gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp"3 Làm mò mẫm chính là biểu hiện của bệnh kinh nghiệm Kém lý luận, coi khinh lý luận không chỉ dẫn tới bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa mà còn dẫn tới bệnh giáo điều

Đó là việc không vận dụng được lý luận vào giải quyết những vấn đề thực tiễn mới nảy sinh, hoặc do không hiểu nên dù có vận dụng cũng không sát thực tế, không phù hợp với thực tiễn

Tất nhiên, lý luận phải bắt nguồn từ thực tiễn, được kiểm nghiệm trong thực tiễn, phục vụ thực tiễn Lý luận nảy sinh trên nền tảng thực tiễn, là kết

quả của sự đúc rút, khái quát thực tiễn Chính vì thế, việc nghiên cứu và tổng kết thực tiễn là một yêu cầu không thể thiếu của công tác lý luận “Lý luận cốt

để áp dụng vào công việc thực tế Lý luận mà không áp dụng vào công việc thực tế là lý luận suông” Khi vận dụng lý luận vào thực tiễn phải xuất phát từ

thực tiễn, nếu không, cũng mắc bệnh giáo điều Như vậy, lý luận chỉ có ý nghĩa đích thực khi được vận dụng vào thực tiễn, phục vụ thực tiễn, đóng vai trò soi đường, dẫn dắt chỉ đạo thực tiễn

Thực tiễn thay đổi thì lý luận cũng phải được điều chỉnh, đổi mới Thực tiễn đời sống xã hội thay đổi không ngừng, vì vậy, các nguyên lý lý luận có thể đúng ở một thời điểm nhất định nhưng ở những thời điểm khác lại không phù hợp Cho nên không thể coi mọi nguyên lý lý luận đều có thể vận dụng như nhau trong những hoàn cảnh khác nhau Cả thực tiễn và lý luận đều đòi hỏi một sự sáng tạo của con người trong quá trình vận dụng nguyên lý lý luận; không được phép rập khuôn, máy móc, giáo điều trong quá trình vận dụng lý luận Nếu rơi vào những khuyết điểm này sẽ hoàn toàn phản khoa học

Tóm lại, lý luận có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống thực tiễn

Đó là những nguyên lý được đúc kết một cách khoa học, có ý nghĩa phổ biến,

có tác dụng giúp con người nhận thức bản chất, khắc phục những nhận thức cảm tính, trực quan bề ngoài, làm cơ sở để xác định phương hướng đúng đắn trong hoạt động thực tiễn, mở đường đi tới tương lai Tất nhiên, lý luận phải bắt nguồn từ thực tiễn, được kiểm nghiệm trong thực tiễn, phục vụ thực tiễn Thực tiễn thay đổi thì lý luận cũng phải được điều chỉnh, đổi mới

1.2.2 Vai trò của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn báo chí

Cũng như các lĩnh vực văn học nghệ thuật thực tiễn sáng tác bao giờ cũng đi trước Trên cơ sở thực tiễn ấy, đến một độ chín muồi nào đó, hoạt động nghiên cứu lý luận mới ra đời Báo chí không nằm ngoài quy luật đó

Khi báo chí phát triển, tất yếu sẽ hình thành và phát triển lý luận và khoa học

về báo chí

Lý luận báo chí ra đời, hình thành và phát triển do nhu cầu chỉ đạo, định hướng hoạt động báo chí Đây cũng chính là vai trò quan trọng của lý luận báo chí đối với hoạt động thực tiễn nghề nghiệp Một hệ thống lý luận được đúc rút, tổng kết kịp thời, khoa học luôn có tác dụng chỉ đạo, định hướng, làm cơ sở cho thực tiễn báo chí phát triển đúng hướng, cân đối và bền vững

Với tư cách là một khoa học, lý luận báo chí thường chìm ẩn và lặng lẽ

Và như người dẫn đường kiệm lời, lý luận báo chí dẫn dắt hoạt động thực tiễn vượt qua những lúng túng, những thách thức để tiến đến những giá trị của con

người, của thời đại Mặt khác, vai trò đột phá, mở đường của lý luận báo chí

được thể hiện và phát huy ở những thời điểm khó khăn của thực tiễn Ví dụ khi xã hội bước vào một giai đoạn mới, tiếp nhận những giá trị mới trong khi thực tiễn sáng tạo báo chí giẫm chân tại chỗ, chưa đáp ứng được những đòi hỏi của thời đại, của xã hội Ở các nước phát triển trên thế giới, những vấn

đề lý luận báo chí cũng như kinh nghiệm, phương pháp hoạt động của các phương tiện truyền thông đại chúng được quan tâm nghiên cứu một cách thường xuyên Bởi rằng không riêng gì lĩnh vực báo chí, bất cứ hoạt động có mục đích nào của con người nếu không dựa trên một phương pháp luận sáng

rõ và một nền lý luận khoa học thì khó lòng đạt được hiệu quả cao

Lý luận báo chí góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động báo chí, trước hết là đối với hoạt động của nhà báo Đối với những người trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí, hơn ai hết, phần đông trong số họ ý thức được tầm quan trọng của kiến thức lý luận nền tảng chi phối trong suốt quá trình làm nghề Không riêng lĩnh vực hoạt động báo chí,

lý luận cần thiết cho mọi hoạt động của con người Con người khác với các

sinh vật khác, trước khi làm một việc gì đều hình dung trong óc công việc sắp làm, nghĩa là có ý niệm, có lý tưởng, có lý luận về nó Đặc trưng này còn thể hiện rõ hơn trong những hoạt động đòi hỏi cao về năng lực tư duy, về sự sáng tạo mà hoạt động báo chí là một điển hình

Lâu nay, ở nước ta, tồn tại nhiều ý kiến tranh luận xung quanh việc làm báo chọn kiến thức chuyên ngành hay năng khiếu bẩm sinh Và trên thực

tế ở nước ta, người làm báo vẫn thường chỉ dựa vào một thứ năng lực đó là khả năng viết lách tốt, cử nhân văn khoa đôi khi được đánh giá cao trong lĩnh vực truyền thông hơn là cử nhân báo chí Dẫu rằng báo chí là một nghề nghiệp đặc thù quy tụ lao động từ rất nhiều ngành nghề khác nhau (văn học,

sử học, ngôn ngữ học, triết học, xã hội học, kinh tế, luật ), nhưng rõ ràng, mỗi nghề nghiệp đều cần phải dựa trên một hệ thống kiến thức chuyên biệt

mà ai muốn vào nghề phải nắm vững qua quy trình giáo dục bài bản “Nếu chỉ cần chụp ảnh tốt là có thể thành phóng viên ảnh thì nhà báo khác anh thợ ảnh ở đâu? Cũng vậy, một MC chương trình giải trí trên truyền hình khác gì một phóng viên ra hiện trường và trực tiếp tường thuật tin từ đó? Rộng hơn nữa, nếu viết tốt là có thể thành nhà báo thì nhà báo khác gì những cư dân mạng mê viết và giao tiếp, lập ra blog riêng để chia sẻ những điều tai nghe mắt thấy trong đời sống hàng ngày, những quan điểm về đời sống xã hội…?”1 Làm báo nếu chỉ dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm, vào thực hành thì cũng chẳng khác gì người mù đi đường nhờ vào trí nhớ Vậy khi đường đi thay đổi, nhất định họ sẽ có những váp váp, và có giỏi đến mấy thì họ cũng phải mất rất nhiều thời gian mới lại thành thói quen, thành kinh nghiệm trên con đường mới; dù có kinh nghiệm dày dặn đến mấy nhưng nếu thiếu những tri thức khoa học làm cơ sở, khả năng cá nhân không thể được phát huy một

1

Nguyễn Đức An - Bỏ rơi hệ thống tri thức chuyên ngành, Tuanvietnam.net -

cách đầy đủ, toàn diện trong nghề báo, đấy là chưa kể đến những tình huống

do thiếu hiểu biết nên làm ẩu, làm liều

Có nền tảng lý luận chuyên ngành vững chắc đồng hành trong quá trình tác nghiệp, nhà báo có khả năng nắm bắt thực tiễn, xử lý tình huống nhanh, dễ dàng thích ứng với mọi thay đổi của cuộc sống, tự tin, độc lập sáng tạo với tư thế của người làm báo chuyên nghiệp Một nền báo chí với nhiều chủ thể làm báo chuyên nghiệp (người quản lý báo chí chuyên nghiệp, người lao động sáng tạo tác phẩm chuyên nghiệp, đội ngũ những người biên tập chuyên nghiệp và đội ngũ những người vận hàng kỹ thuật truyền tải thông tin chuyên nghiệp) nhất định là một nền báo chí phát triển Từ đó có thể khẳng định, lý luận báo chí có vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động báo chí

Vai trò quan trọng của lý luận báo chí đối với thực tiễn báo chí chỉ được thực hiện khi lý luận ấy xuất phát từ thực tiễn báo chí sôi động mỗi ngày, được kiểm nghiệm trong thực tiễn và áp dụng giải quyết những vấn đề

do thực tiễn báo chí đặt ra Trong điều kiện thực tiễn báo chí phát triển quá nhanh chóng hiện nay, lý luận báo chí phải liên tục được nhìn nhận, bổ sung, tổng kết kịp thời, thậm chí lý luận phải đi trước chứ không phải chạy theo thực tiễn Lý luận ngày hôm qua dù đúng đắn, cao xa đến mấy cũng lạc hậu với hôm nay, nhất là trong thời đại mới Sự lạc hậu trong lý luận là nguyên nhân dẫn đến thất bại trong thực tiễn

Ở Việt Nam, nghiên cứu lý luận báo chí là một lĩnh vực còn khá mới

mẻ và muộn màng Nhìn chung là lý luận báo chí của ta chưa theo kịp với thực tiễn, do đó, vai trò dẫn đường đối với thực tiễn báo chí chưa được ghi nhận đúng mức Dù vậy, lý luận báo chí của ta bước đầu đã tạo dựng được diện mạo của mình dù rất khiêm tốn trong dòng chảy lịch sử báo chí nước nhà Khoảng chục năm trở lại đây, các kết quả nghiên cứu lý luận báo chí trên

các khía cạnh, bình diện liên tục được công bố là một cố gắng đáng ghi nhận Hoạt động của những người nghiên cứu lý luận báo chí không chỉ có vai trò to lớn đối với thực tiễn nghề nghiệp mà còn dần khẳng định được vị trí của một lĩnh vực khoa học trong đời sống xã hội Việt Nam

1.3 Bước đầu tìm hiểu lĩnh vực “lý luận báo chí”

So với báo chí thế giới thì báo chí Việt Nam xuất hiện muộn Và càng muộn hơn nữa là sự hình thành và phát triển khoa học lý luận báo chí Kể từ khi tờ báo bằng chữ quốc ngữ đầu tiên - tờ Gia Định báo ra đời năm 1865 – cho đến khi đất nước hoàn toàn thống nhất năm 1975, báo chí đã trở thành một hoạt động tinh thần đóng vai trò vô cùng quan trọng trong xã hội Nhưng trong hơn trăm năm đó, thành tựu nghiên cứu lý luận báo chí Việt Nam chưa

có gì đáng kể ngoài một số công trình về lịch sử báo chí

Sau 1975, chúng ta xây dựng một nền báo chí thống nhất theo quan điểm chính thống Và nền báo chí Việt Nam chỉ thực sự khởi sắc từ khi đất nước thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng năm 1986 Song hành với thực tiễn báo chí trong những năm tháng đổi mới, hoạt động nghiên cứu lý luận báo chí cũng được đặt ra bức thiết hơn Đặc biệt, có thể khẳng định rằng, chưa bao giờ, ở Việt Nam, việc nghiên cứu tổng kết lý luận báo chí được quan tâm rộng rãi như những năm gần đây Vai trò ngày càng quan trọng của báo chí trong đời sống xã hội và những biến đổi nhanh chóng, toàn diện của nền kinh tế đất nước cùng với quá trình giao lưu hợp tác quốc tế sâu rộng là những điều kiện chính thúc đẩy việc phát triển nghiên cứu lý luận báo chí Bên cạnh đó, đội ngũ nghiên cứu lý luận báo chí ngày càng được bổ sung bởi những người đã qua học tập và nghiên cứu báo chí ở các nước Úc, Anh, Mỹ Hơn nữa, trước thực tiễn phát triển qua nhanh chóng, lý luận phải được liên tục cập nhật, làm mới để có thể phát huy được tính năng động và hiệu quả; sự hợp tác quốc tế sâu rộng trên các lĩnh vực trong đó có báo chí, các

quan niệm lý luận có dịp cọ xát, đổi thay từng ngày Và chính những thành tựu nghiên cứu báo chí trong một khoảng thời gian không dài vừa qua đã góp phần làm thay đổi diện mạo khá buồn tẻ của nền lý luận báo chí nước nhà

Các kết quả nghiên cứu báo chí được thể hiện dưới dạng các bài báo, chuyên luận, tuyển tập, công trình của các nhà khoa học, luận án, luận văn của học viên sau đại học, tuyển tập các bài báo, kinh nghiệm làm báo của các nhà báo Xin kể ra đây những tác giả tiêu biểu với những lĩnh vực nghiên

cứu tiêu biểu như: nghiên cứu lịch sử báo chí có Hồng Chương, Nguyễn Thành, Đỗ Quang Hưng…; về những vấn đề cơ sở lý luận báo chí truyền thông có Tạ Ngọc Tấn, Nguyễn Văn Dững, Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang …; về các thể loại, tác phẩm báo chí có Hà Minh Đức,

Tạ Ngọc Tấn, Trần Thế Phiệt, Nguyễn Văn Dững, Nguyễn Thị Thoa, Nguyễn Đức Dũng, Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, Nguyễn Tiến

Hài, Nguyễn Đình Lương…; về ngôn ngữ báo chí truyền thông có Vũ Quang Hào, Hoàng Anh, Nguyễn Trọng Báu, Hoàng Trọng Phiến…; quan hệ giữa báo chí, văn học và ngôn ngữ có Hà Minh Đức, Nguyễn Thiện Giáp, Trần Thị

Trâm, Nguyễn Đức Dũng, Đoàn Hương, Nguyễn Thị Minh Thái ; vấn đề

báo chí và dư luận xã hội có Mai Quỳnh Nam, Nguyễn Văn Dững, Lê Thanh Bình ; vấn đề báo chí và kinh tế, báo chí trong kinh tế thị trường có Vũ

Hiền, Hoàng Hải, Phạm Tất Thắng ; những vấn đề khá mới mẻ của lý luận

báo chí như báo chí và quan hệ công chúng, quảng cáo và báo chí, tập đoàn báo chí, truyền thông đa phương tiện cũng được quan tâm nghiên cứu bởi

những người nghiên cứu trẻ như Đỗ Thị Thu Hằng, Nguyễn Thanh Huyền,

Đặng Thu Hương, Trường Giang ; và hàng loạt vấn đề khác như đạo đức nhà báo, vai trò, trách nhiệm của nhà báo, luật pháp báo chí được nhiều

người bàn luận rộng rãi trên rất nhiều tờ báo in và tạp chí

Rõ ràng, “song hành cùng sự phát triển sôi động của thực tiễn báo chí Việt Nam những năm qua có một đội ngũ những người âm thầm thẩm định, đánh giá, đúc rút, nghiên cứu các sản phẩm báo chí, các quá trình hoạt động báo chí” [59, tr.10] đã làm đa dạng, phong phú thêm diện mạo lý luận - thực tiễn báo chí truyền thông nước nhà

Tuy vậy, trên thực tế, có những nhận thức chưa thống nhất, chưa đầy

đủ về các lĩnh vực thuộc lý luận báo chí giữa các nhà báo, thậm chí giữa các nhà nghiên cứu lý luận báo chí nước ta Hơn nữa, cho đến nay, chưa có công trình nào phác thảo một bức tranh toàn cảnh các khái niệm lý luận báo chí như một hệ thống khái niệm của bộ môn khoa học và trên cơ sở ấy, các vấn

đề ngày càng được nghiên cứu, tổng kết, đào sâu về lý luận cũng như thực tiễn

Hiện tại ở Việt Nam, có ba cuốn sách về cơ sở lý luận báo chí vốn là các cuốn giáo trình giảng dạy trong trường đại học Hai cuốn của các tác giả trong nước và một là sách dịch của tác giả người Nga:

- Cơ sở lý luận báo chí do Tạ Ngọc Tấn chủ biên, xuất bản lần đầu năm

1992 và tái bản vào các năm 1993, 1999 (Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin),

2005 (NXB Lý luận chính trị)

- Cơ sở lý luận Báo chí truyền thông của nhóm tác giả Dương Xuân

Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, xuất bản lần đầu năm 1995 (Nhà xuất bản Văn hoá – Thông tin) và là tái bản mới nhất là 2004 (Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội)

- Cơ sở lý luận của báo chí (tập 1 & 2 - bản dịch từ tiếng Nga) của tác

giả E.P.Prôkhôrốp, NXB Thông tấn ấn hành năm 2004

Trong 3 cuốn sách này, các vấn đề lý luận báo chí được lựa chọn trình bày về cơ bản là có nhiều tương đồng Trong khuôn khổ những giáo trình đại học, các tác giả không mở rộng và quá đi sâu vào các khía cạnh phức tạp mà

chỉ trình bày những vấn đề cơ bản nhất có tính phương pháp luận, các khái niệm, phạm trù, đặc trưng, chức năng, nguyên tắc, hiệu quả, tính sáng tạo của lao động báo chí Và tất nhiên, các giáo trình này cũng chưa đề cập đến việc phân chia các nhánh vấn đề của lý luận báo chí

Ngoài ba bộ giáo trình vừa kể trên, trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí - đặc tính chung và phong cách của tác giả Hà Minh Đức (Nhà xuất bản Đại

học Quốc gia Hà Nội – năm 2000) cũng luận bàn những vấn đề lý luận cơ bản

tương tự, ví dụ: báo chí và khuynh hướng; vấn đề tự do báo chí; trách nhiệm

xã hội của báo chí, báo chí và đạo đức, ngôn ngữ báo chí

Các vấn đề lý luận và thực tiễn báo chí còn được tập hợp dưới dạng tuyển tập các bài báo khoa học xuất bản khá đều đặn của hai cơ sở đào tạo báo chí lớn là Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội Các sách dịch từ tài liệu nước ngoài thời gian qua cũng đề cập nhiều đến các vấn đề lý luận báo chí Tuy nhiên, nhìn tổng thể những công trình vừa giới thiệu ở trên, chưa có công trình nào phác hoạ bức tranh toàn cảnh các khái niệm lý luận báo chí cũng như chưa đề cập đến việc phân chia các vấn đề lý luận báo chí

Trong nội dung bài giảng chuyên đề Lịch sử nghiên cứu lý luận báo chí truyền thông dạy cho hệ cao học, và trong công trình khoa học “Về hệ thống

khái niệm của truyền thông đại chúng”, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đã đưa ra cách tiếp cận hệ thống khái niệm lý luận báo chí, theo đó, lý luận báo chí

được phân chia thành năm nhánh vấn đề Theo tác giả luận văn, đây là cách

tiếp cận cơ bản hệ thống và toàn diện, dễ nhận biết, dễ tiếp nhận

Trên cơ sở quan điểm cơ bản và những chỉ dẫn về cách tiếp cận của PGS.TS Nguyễn Văn Dững, chúng tôi xin giới thiệu bức tranh hệ thống khái niệm lý luận báo chí

Trước hết, xin giới thiệu mô hình sau:

Ở vị trí trung tâm, báo chí là một khái niệm cơ bản làm nền tảng trong

hệ thống các khái niệm lý luận báo chí Từ khái niệm trung tâm này, xuất hiện

những vấn đề dưới dạng các câu hỏi liên quan như sau

Thứ nhất, báo chí hoạt động trong môi trường xã hội cụ thể nào? Báo

chí bao giờ cũng nảy sinh và phát triển trong một môi trường kinh tế - xã hội

cụ thể, với những thiết chế xã hội cụ thể Trong môi trường ấy, báo chí - một

thiết chế độc lập - vừa bị chi phối vừa là yếu tố chi phối trở lại các thiết chế

khác Do vậy, muốn hiểu bản chất báo chí, trước hết cần nghiên cứu môi

trường xã hội lịch sử Liên quan đến câu hỏi này, các vấn đề cần được quan

tâm là: Tình hình kinh tế - văn hoá xã hội, thiết chế chính trị đương đại; các

loại hình lịch sử báo chí truyền thông; lập trường xã hội và nguyên tắc hoạt

động; phương pháp luận tiếp cận và giải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt ra;

Về các loại hình báo chí trong lịch sử, cho đến nay, báo chí thế giới nghiên cứu và ghi nhận bốn loại hình, bao gồm: báo chí tăng lữ - phong kiến, báo chí tôn giáo, báo chí tư bản chủ nghĩa (báo chí phương Tây) và báo chí xã hội chủ nghĩa (báo chí vô sản) Trong đó, loại hình báo chí tăng lữ - phong kiến đã chấm dứt vai trò lịch sử của mình Báo chí tư sản và báo chí vô sản về

cơ bản có hệ thống quan điểm đối lập nhau trên nhiều bình diện lý luận cũng như thực tiễn hoạt động Tuy vậy cho đến nay, dưới ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và quá trình toàn cầu hoá, hai loại hình báo chí tư bản

và xã hội chủ nghĩa cùng với loại hình báo chí tôn giáo có những phát triển mới cả về lý luận nhận thức cũng như thực tiễn hoạt động theo hướng tăng dần những tương đồng và giảm dần sự khác biệt

Tương ứng với các loại hình báo chí - truyền thông, phù hợp với môi trường pháp lý, thiết chế kinh tế - chính trị, mỗi loại hình báo chí trong mỗi giai đoạn lịch sử sẽ có những nguyên tắc hoạt động cuả mình Nhưng cho dù loại hình nào, trong giai đoạn lịch sử nào thì báo chí truyền thông cũng chịu

sự can thiệp, chi phối trực tiếp hay gián tiếp của các thế lực chính trị như một tất yếu lịch sử

Về lập trường xã hội trong báo chí, hiện tồn tại ít nhất hai quan điểm:

quan điểm thứ nhất cho rằng, nhà báo không cần có lập trường xã hội, bởi

nhà báo đơn thuần là người đưa tin, báo chí là thư ký xã hội, có sao chép vậy nên không quan tâm đến có lập trường hay không; quan điểm thứ hai khẳng định, nhà báo và hoạt động báo chí nhất thiết phải dựa trên một lập trường xã hội nhất định Như vậy, vấn đề đặt ra là trong hoạt động báo chí, có cần lập trường xã hội không và biểu hiện của nó như thế nào?

Thứ hai, trong môi trường xã hội đó, báo chí thực hiện những chức

năng nào? Đối tượng tác động của báo chí là gì và báo chí tác động vào xã hội thông qua cơ chế nào? hiệu lực, hiệu quả của báo chí đạt được đến đâu?

Về vai trò, chức năng xã hội cơ bản của báo chí, hiện cũng có nhiều quan niệm khác nhau Tuy nhiên, không ai có thể phủ nhận rằng, với tư cách

là một thiết xã hội đặc thù, thiết chế báo chí truyền thông ngày càng có vai trò quan trọng, nó liên kết, chắp nối, giám sát mục tiêu của các thiết chế khác trong toàn hệ thống xã hội, đảm bảo cho hệ thống xã hội vận hành đồng bộ và đúng mục tiêu Việc nhận thức đúng đắn và khoa học các chức năng xã hội của báo chí sẽ góp phần thúc đẩy thực tiễn báo chí phát triển đúng hướng; ngược lại, nếu quan niệm lệch lạc sẽ hạn chế tính phong phú đa dạng và làm khô cứng những trang báo, những chương trình phát thanh, truyền hình

Việc nhận thức rõ đối tượng tác động của báo chí sẽ là một trong những chìa khoá mở ra góc nhìn rõ hơn cội nguồn sức mạnh của báo chí Đồng thời,

mô tả, phân tích cơ chế tác động của báo chí cũng sẽ xác định một cách cụ thể hơn những yếu tố, những công đoạn và các mối quan hệ chi phối quy trình tác nghiệp, góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động báo chí Đối tượng tác động của báo chí; cơ chế tác động của báo chí; hiệu lực, hiệu quả báo chí

là những vấn đề cơ bản và bức thiết của lý luận và thực tiễn báo chí hiện đại cần được quan tâm nghiên cứu đúng mức

Thứ ba, để thực hiện tốt vai trò, chức năng của mình trong môi trường

xã hội cụ thể đó, yêu cầu nào đặt ra đối với chủ thể hoạt động báo chí? Chủ thể ấy có những quyền lợi, bổn phận như thế nào, cũng như mô hình nhân cách nghề nghiệp ra sao? Từ câu hỏi đặt ra này, hàng loạt vấn đề cần nhận

thức về lý luận cũng như thực tiễn là: báo chí và dân chủ, nhân quyền và tự

do, tự do báo chí; tự do và trách nhiệm, tự do và luật pháp; luật pháp báo chí, chính sách thông tin, vấn đề tâm lý sáng tạo; nhân cách, đạo đức nghề nghiệp

và trách nhiệm xã hội của chủ thể được thê hiện trong thực tế ra sao?

Những mối quan hệ này cần được nghiên cứu và khai thác sâu xa hơn nữa trong định hướng phát triển cộng đồng và xã hội

Thứ tư, chủ thể báo chí - truyền thông với bổn phận và trách nhiệm của

mình thực hiện quá trình lao động sáng tạo tác phẩm báo chí thông qua quy trình nào, bằng phương tiện và phương thức nào? Quá trình lao động sáng tạo tác phẩm báo chí - tức quá trình thiết kế thông điệp trong chu trình truyền thông – gắn với các khái niệm cốt lõi như: sự kiện báo chí, chi tiết báo chí, ngôn ngữ báo chí, thể loại báo chí, phong cách báo chí Nhà báo nói chuyện với công chúng chủ yếu thông qua các sự kiện và tại sao sự kiện lại có vai trò quan trọng đặc biệt trong tác phẩm báo chí cũng như hoạt động sáng tạo của nhà báo Làm thế nào để phát hiện, để săn tìm được tin nóng, lựa chọn được

sự kiện hấp dẫn lại có ý nghĩa đối với cộng đồng? Khi đã lựa chọn được sự kiện, việc tìm kiếm chọn lọc chi tiết ra sao, liên kết chúng thế nào, áp dụng thể loại nào cho phù hợp để có được tác phẩm hấp dẫn công chúng? Đấy là những trăn trở thường trực của nhà báo trong quá trình lao động sáng tạo

Thứ năm, hệ thống báo chí truyền thông chỉ có thể được vận hành để

thực hiện chức năng của mình trên bệ đỡ của công nghệ và kỹ thuật truyền thông Liên quan tới kỹ thuật và công nghệ truyền thông, các vấn đề cần được quan tâm bao gồm: vai trò, sự phát triển của các kênh chuyển tải; sự phối hợp liên kết và cả sự cạnh tranh giữa các kênh truyền; khả năng tổ chức sử dụng, khai thác các kênh truyền, sự hình thành và phát triển các cơ quan báo chí đa loại hình, đa ấn phẩm và xu hướng hình thành các tập đoàn báo chí-truyền thông Đấy là những vấn đề đã và đang đặt ra cần được nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn, trên bình diện vĩ mô cũng như vi mô về quản lý, khai thác các kênh cũng như ấn phẩm truyền thông một cách hiệu quả nhất, đáp ứng nhu cầu đa dạng của công chúng xã hội

Trên đây là bức tranh toàn cảnh của hệ thống khái niệm lý luận báo chí Các vấn đề và nhóm vấn đề trong toàn hệ thống có mối quan hệ chặt chẽ, phụ thuộc lẫn nhau, chi phối lẫn nhau Cách tiếp cận hệ thống lý luận báo chí bằng cách phân chia thành các nhóm như trên cũng là cơ sở cho việc khảo sát thông tin lý luận báo chí trên các tạp chí lý luận và nghề nghiệp ở chương 2

* Tiểu kết chương 1

Là một thiết chế xã hội đặc thù, báo chí ngày càng có vai trò quan trọng

và sức mạnh to lớn trong đời sống cộng đồng Để hoạt động thực tiễn báo chí diễn ra đúng hướng và đạt hiệu quả cao cần dựa trên một nền lý luận khoa học Vì thế, trong hoạt động báo chí, công tác nghiên cứu lý luận cần được quan tâm đúng mức Lý luận báo chí cần phải gắn bó chặt chẽ với thực tiễn báo chí vì thực tiễn báo chí phát triển nhanh chóng và thay đổi từng ngày

Trên thế giới, công các nghiên cứu lý luận báo chí cũng như tổng kết kinh nghiệm lao động sáng tạo nghề báo luôn được quan tâm thường xuyên

Ở Việt Nam, đây là một lĩnh vực còn khá mới mẻ Lý luận báo chí ở ta chưa

có sự gắn kết chặt chẽ và chưa theo kịp thực tiễn, vì thế chưa đảm nhận được vai trò của mình trong việc chỉ đạo và định hướng thực tiễn Mặt khác, lý luận báo chí của chúng ta trước nay chủ yếu học theo và làm theo lý luận báo chí của Liên Xô và Trung Quốc, một nền lý luận báo chí mang đậm dấu ấn riêng của Việt Nam hiện vẫn đang trong quá trình định hình và chưa rõ nét

Tuy nhiên, những năm đất nước đổi mới cùng những đòi hỏi bức thiết

từ thực tiễn hoạt động, lý luận báo chí nước ta bước đầu đã tạo dựng cho mình một diện mạo dù còn khiêm tốn trong dòng chảy lịch sử báo chí nước nhà

Chúng tôi tìm hiểu và giới thiệu một trong những kênh chuyển tải kết quả nghiên cứu lý luận báo chí – là các tạp chí lý luận nghề nghiệp - cũng như

khảo sát thông tin lý luận báo chí trên các tờ tạp chí này với mong muốn có thể chỉ rõ những mảng “đậm nhạt” trong toàn bức tranh lý luận báo chí Việt Nam những năm gần đây

Ở Việt Nam, con số 416 tạp chí trong tổng số 687 cơ quan báo in (tính đến tháng 5/2009)1

đã nói lên tầm quan trọng của mình trong hệ thống báo chí nước nhà Trong đội quân tạp chí đông đảo, dòng tạp chí khoa học, tạp chí lý luận và nghề nghiệp có vị trí chững chạc, có uy tín đối với công chúng Mỗi tạp chí dạng này thường đại diện cho một nghề nghiệp, một lĩnh vực nhất định trong xã hội, luôn theo sát đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị, chuyên môn qua các thời kỳ cách mạng vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Báo chí là một lĩnh vực ngày càng có ảnh hưởng cả bề rộng và chiều sâu trong đời sống xã hội Hoạt động nghề nghiệp báo chí cần có một diễn

1

Bộ Thông tin và Truyền thông, Báo cáo đánh giá công tác quản lý Nhà nước về báo chí năm 2007 – 2008

và triển khai những nhiệm vụ chủ yếu trong công tác quản lý Nhà nước về báo chí năm 2009 – 2010 (Hội

đàn chuyên môn để tập thể những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí - từ nhà quản lý, nhà nghiên cứu, cán bộ giảng dạy, đội ngũ những người trực tiếp lao động sáng tác phẩm đến đông đảo sinh viên, học viên theo học nghề báo -

có thể trao đổi, bàn luận, học hỏi, chia sẻ Hiện tại, trong hệ thống các tạp chí

về chuyên ngành báo chí gồm: các tạp chí mang tính định hướng tư tưởng

như Tạp chí Tuyên giáo (Ban Tuyên giáo Trung ương), Tạp chí Cộng sản

(Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam), Tạp chí Lý luận chính trị (Học viện

Báo chí và Tuyên truyền) ; tạp chí là diễn đàn khoa học, trong đó có một

mảng quan trọng, đậm đặc thông tin về lý luận và nghiệp vụ báo chí truyền

thông là tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông (Học viện Báo chí và

Truyên truyền); diễn dàn chia sẻ nghề nghiệp của báo giới cả nước và là nhịp

cầu nối giữa nhà báo và bạn đọc có tạp chí Người Làm Báo của Hội Nhà báo

Việt Nam cùng hệ thống tạp chí nghề nghiệp của rất nhiều các Hội nhà báo

của các tỉnh, thành phố trong cả nước, trong đó đáng chú ý là tờ Nghề báo

của Hội Nhà báo Thành phố Hồ Chí Minh Nhiều tờ báo lớn như Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Thời báo Kinh tế Sài Gòn cũng ra những phụ san chuyên về nghiệp vụ làm báo nhân các dịp đặc biệt ví dụ ngày truyền thông báo chí cách mạng Việt Nam 21 tháng 6 Gần đây, một số tạp chí truyền hình của Đài truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh cũng bắt đầu có những chuyên đề mang tính chia sẻ nghiệp vụ Có thể gọi chung những tạp chí có liên quan đến chuyên môn nghề nghiệp làm báo vừa kể trên

là những tạp chí lý luận - nghề nghiệp

Các tạp chí lý luận nghề nghiệp là một trong những kênh chuyển tải kết quả nghiên cứu lý luận Chúng tôi chọn ra 4 tạp chí trong số các tạp chí kể trên để khảo sát vấn đề chuyển tải thông tin lý luận báo chí bao gồm: Tạp chí Người Làm Báo, Tạp chí Nghề Báo, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, Tạp chí Tuyên giáo

Tôn chỉ, mục đích: Tuyên truyền và đấu tranh bảo vệ đường lối, chính sách thông tin báo chí của Đảng và Nhà nước; Thông tin những vấn đề lý luận, nghiệp vụ thông tin đại chúng cũng như hoạt động báo chí trong nước và trên thế giới; Là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm nghiệp vụ của những người làm báo, đề xuất với Đảng, Nhà nước và các đoàn thể xã hội những vấn đề về chính sách, chế độ có liên quan đến sự nghiệp phát triển báo chí, đến đời sống

và hoạt động của những người làm báo; Là tiếng nói của giới báo chí trong việc tham gia bảo vệ các quyền lợi hợp pháp của Hội viên và nhà báo trong hoạt động nghề nghiệp

Đối tượng phục vụ của tạp chí Người Làm Báo là các nhà báo, đội ngũ lãnh đạo, quản lý báo chí và những người quan tâm tới báo chí trong cả nước Tạp chí xuất bản mỗi tháng 1 kỳ

Để cải tiến nội dung và hình thức sau 23 năm tồn tại và phát triển với

291 số báo, từ tháng 6 năm 2008, Tạp chí Người Làm Báo (Bộ mới) ra đời Tạp chí Người Làm Báo bộ mới đã không ngừng đổi mới nội dung, hình thức thể hiện, xứng đáng là một ấn phẩm của nhà báo, dành cho nhà báo và vì nhà báo, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền báo chí cách mạng trong giai đoạn mới Tạp chí đã thu hút sự quan tâm, cộng tác tích cực của nhiều chuyên

gia, nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý, giảng viên báo chí, doanh nhân, các nhà báo có uy tín, các cây bút nổi tiếng trên cả nước

 Về tạp chí Nghề báo

Tạp chí Nghề báo là cơ quan lý luận nghiệp vụ của Hội Nhà báo Thành

phố Hồ Chí Minh Số đầu tiên ra đời ngày 18.6.1999 Ra đờiở một nơi có đời sống báo chí sôi động nhất nước ta, tạp chí Nghề báo nhanh chóng vượt ra khỏi địa hạt một tờ tạp chí dành riêng cho Hội viên Hội nhà báo Thành phố để lan toả khắp đất nước, để lại những ấn tượng tốt đẹp đối với độc giả gần xa

Nội dung tờ báo có tiêu chí nghiệp vụ rõ ràng, tập hợp được những cây bút có nghề và có tên tuổi, xây dựng được nhiều trang mục hay và bổ ích Sự nghiêm túc trong tác nghiệp và những cố gắng không ngừng làm cho tờ báo hay hơn, đẹp hơn, có ích hơn cho bạn đọc là cố gắng của Ban biên tập qua từng số báo Nghề Báo cũng đã đứng đầu trong 10 tờ báo được khen thưởng của Hội Nhà báo Việt Nam

Trong 10 năm qua, tuy không tránh khỏi những thăng trầm, khó khăn (nhiều lần thay đổi tổng biên tập, các vấn đề về tự chủ tài chính ), song Nghề báo luôn cố gắng để làm người bạn đồng hành tin cậy của những người trong nghề

Cả Người làm báo và Nghề báo đã thực sự trở thành diễn đàn của báo

giới, được xem như những cuốn cẩm nang kiến thức và kỹ năng làm báo rất sinh động và bổ ích trong hành trang của những người làm nghề

 Về tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông

Lý luận chính trị và truyền thông (LLCH&TT) là cơ quan nghiên

cứu lý luận của Học viện Báo chí và tuyên truyên thuộc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh Tạp chí được Bộ Văn hoá – Thông tin cấp

giấy phép hoạt động tháng 10/1994 Tên ban đầu là Tạp chí Báo chí và

Tuyên truyền, xuất bản 2 tháng 1 kỳ Để phản ánh toàn diện kết quả nghiên

cứu khoa học trên các lĩnh vực nhà trường đào tạo, được phép của Bộ Văn hoá – Thông tin, từ tháng 11/2006, tạp chí chính thức đổi tên thành Tạp chí

Lý luận chính trị và truyền thông và nâng cấp từ 2 tháng 1 kỳ thành 1 tháng 1 kỳ; tôn chỉ, mục đích của tạp chí không thay đổi

Tôn chỉ mục đích: Thông tin những vấn đề lý luận chính trị và nghiệp

vụ báo chí, tuyên truyền, xuất bản góp phần truyền bá đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực tư tưởng, văn hóa; Công bố kết quả các công trình nghiên cứu khoa học, tổng kế thực tiễn, trao đổi kinh nghiệm đào tạo cán

bộ giảng dạy lý luận và cán bộ làm công tác thông tin đại chúng

Đối tượng phát hành: Tạp chí LLCH&TT được phát hành rộng rãi trong cả nước, trở thành tài liệu nghiên cứu, tham khảo cần thiết trong các cơ quan báo chí, tuyên truyền và các cơ sở đào tạo Tạp chí là cầu nối giữa các nhà nghiên cứu và độc giả trong cả nước, là phương tiện để các nhà khoa học công bố kết quả nghiên cứu, chính điều đó đã tập hợp đông đảo các học giả, thu hút họ vào các chuyên mục của tạp chí và khích lệ họ có những nghiên cứu tiếp theo

15 năm phát triển, LLCT&TT đã khẳng định được vai trò quan trọng của mình, có những đóng góp đáng ghi nhận và các hoạt động trên lĩnh vực tư tưởng, văn hoá LLCT & TT có thế mạnh là tập hợp được đội ngũ viết bài thường xuyên là các nhà khoa học đầu ngành, lãnh đạo, quản lý hoạt động thực tiễn báo chí và tuyên truyền từ Trung ương đến địa phương Chính đội ngũ cộng tác viên này đã làm cho sự phản ánh thực tiễn trên tạp chí phong phú, đa dạng, có những bài đi sâu vào lý luận, có những bài tổng kết thực tiễn trao đổi kinh nghiệm hoạt động, có những bài trao đổi nghiệp vụ đạt chất lượng tốt

 Về tạp chí Tuyên giáo

Tạp chí Tuyên giáo được thành lập vào ngày 21 tháng 1 năm 2008 trên

cơ sở hợp nhất tạp chí Tư tưởng văn hoá và tạp chí Khoa giáo Là cơ quan

ngôn luận của Ban Tuyên giáo Trung ương, có chức năng nghiên cứu lý luận, cung cấp thông tin và định hướng về công tác tuyên giáo, là diễn đàn trao đổi

ý kiến về các vấn đề đặt ra trong lĩnh vực tuyên giáo Trong các lĩnh vực của công tác tuyên giáo, báo chí được xem là một trong những lĩnh vực quan trọng cần được phản ánh và thông tin kịp thời những tư tưởng chỉ đạo, định hướng của Đảng và Nhà nước cũng như những mặt của hoạt động thực tế Đưa tạp chí này vào diện khảo sát, chúng tôi muốn tìm hiểu những vấn đề mang tính định hướng cho hoạt động báo chí nói riêng cũng như những vấn

đề về lý luận báo chí có được quan tâm đúng mức không

Kết quả nghiên cứu lý luận và tổng kết kinh nghiệm sáng tạo báo chí được công bố bằng nhiều con đường khác nhau, đó là các cuốn giáo trình, sách tham khảo, các tuyển tập, các cuốn cẩm nang kiến thức nghề báo, các cuốn sách dịch trong đó, các tạp chí lý luận - nghề nghiệp là một trong những kênh chuyển tải hiệu quả Có thể khẳng định như thế bởi rằng, những bài nghiên cứu, bài viết được công bố trên các tạp chí này luôn có sự “tươi mới” gần gũi và chân thực Chúng như những đứa con tinh thần vừa được sinh ra mà các tạp chí chính là bà đỡ Đây là những sản phẩm không chỉ của những nhà nghiên cứu mà còn của các nhà báo và những người hoạt động báo chí - truyền thông nói chung

2.2 Các vấn đề lý luận báo chí trên các tạp chí Người Làm Báo, Nghề báo, Lý luận chính trị và Truyền thông, Tuyên giáo (2005-2008)

Như đã phân tích ở trước, lý luận báo chí là một lĩnh vực không thể thiếu trên các tạp chí lý luận - nghề nghiệp Tuy rằng, ở mỗi tạp chí, tuỳ theo nhiệm vụ của mình, tuỳ theo điều kiện của mình, thậm chí tuỳ thuộc quan