Báo chí trực tuyến ở Việt Nam một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Về phương diện lịch sử báo chí, do chặng đường phát triển loại hình truyền thông này chưa dài, nên hầu như chưa có một công trình chính thức về báo trực tuyến trừ một số bài báo có tính

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHAN VĂN TÚ

BAĨ CHÍ TRỰC TUYẾN Ở VIỆT NAM MỘT SỐ VẤN ĐỀ

(trong tương quan với các loại hình báo chí truyền thơng)

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC

MÃ SỐ: 60.32.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS ĐINH VĂN HƯỜNG

TP HỒ CHÍ MINH – 11 / 2006

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính thời sự và lý do chọn đề tài:

- Ngày 23/10/2006, sau buổi làm việc giữa ông Trương Tấn Sang - Ủy viên Bộ Chính trị, thường trực Ban Bí thư với báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Đào Duy Quát - Phó Trưởng ban Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương, Tổng biên tập - công bố: Website Đảng Cộng sản Việt Nam đã được sự tán thành về việc mở chuyên mục đối thoại với dân Ông cũng cho biết thêm: Đối tượng được mời đối thoại với dân sẽ là Chủ tịch Nước hoặc Phó Thủ tướng , những chủ đề đối thoại đầu tiên sẽ là chống tham nhũng, cải cách hành chính…

- Trước đó 2 ngày, vào chiều 20/10/2006, Giám đốc Công ty truyền hình

di động số VTC (VTC Mobile) Lê Đoàn Quân cũng thông tin cho báo giới rằng dịch vụ truyền hình di động của VTC Mobile sẽ chính thức phát sóng vào 10/11/2006, trước khi diễn ra Hội nghị Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 14 tại Hà Nội Theo ông Quân, trước mắt, VTC Mobile sẽ phủ sóng tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh với 8 kênh truyền hình

và 4 chương trình phát thanh ( 1 ), sau đó sẽ mở rộng ra các tỉnh thành khác Ông Quân còn nói thêm: Việc VTC Mobile phát sóng truyền hình di động cũng nhằm chứng minh Việt Nam là nước đầu tiên trong khu vực APEC đưa công nghệ DVB – H ( 2 ) phục vụ người dân…

Hai thông tin trên thoạt nhìn, dường như không có điểm chung, song từ góc độ nghiệp vụ báo chí, chúng ta có thể thấy:

- Tổ chức đối thoại giữa nhà quản lý với người dân qua các kênh truyền

thông không phải là việc làm quá mới Các hình thức diễn đàn, đối thoại đã có

(1) 8 kênh truyền hình VTC phát gồm 5 kênh của chính VTC, kênh âm nhạc MTV, kênh tin tức BBC, và một kênh theo yêu cầu; còn 4 kênh phát thanh gồm 2 kênh của Đài Tiếng nói Việt Nam, 1 kênh nhạc trẻ, và một kênh ca khúc cách mạng

(2) DVB-H (Digital Video Broadcast – Handheld) là công nghệ phát sóng truyền hình kỹ thuật

số cho máy điện thoại di động Hiện có nhiều công nghệ phát sóng truyền hình di động, nhưng với công nghệ DVB – H, Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới sử dụng

khá lâu trên báo in, phát thanh, truyền hình Nhưng so với báo trực tuyến, các dạng thức nội dung như thế còn nhiều hạn chế về dung lượng thông tin, không gian công chúng; thời gian, chủ thể, chủ đề đối thoại; tính chất trực tiếp, tính chất tương tác… Website Đảng Cộng sản Việt Nam đưa nội dung này vào hoạt động thể hiện rõ nét định hướng lớn trong công tác tư tưởng thời kỳ đổi mới: mở rộng hơn nữa dân chủ xã hội chủ nghĩa Qua đối thoại trực tuyến, lãnh đạo Đảng

và Nhà nước sẽ nghe được nhiều tiếng nói, nguyện vọng và bức xúc của nhân dân trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài để kịp thời tiếp thu bổ sung chính sách và chỉ đạo giải quyết những vấn đề nổi cộm, gây bức xúc trong xã hội

- Việc VTC Mobile phát sóng dịch vụ truyền hình di động đánh dấu một mốc lớn trong việc phát triển truyền thông trực tuyến ở Việt Nam Dù chưa thể phổ biến ngay, song hiện nay, điện thoại di dộng ở Việt Nam không chỉ là thiết

bị liên lạc, hay chụp ảnh, ghi hình mà còn giúp người dân được thông tin và

được quyền thông tin Truyền thông trực tuyến giờ đây không chỉ có “máy tính

nối mạng” Xu thế hội tụ công nghệ cũng như tích hợp các loại hình truyền thông đại chúng đang dần đi vào đời sống và ngày càng đáp ứng nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú

Tuy mới ra đời 9 năm nhưng báo chí trực tuyến ở Việt Nam đã và đang có những bước phát triển quá nhanh mà chúng ta chưa kịp tổng kết đầy đủ Tốc độ phát triển đó còn thử thách khả năng dự báo của những nhà quản lý, hoạch định chính sách Nhưng có một điều không ai phủ nhận, đó là, những năm qua, cùng với các loại hình truyền thông khác, báo chí trực tuyến Việt Nam đã góp phần rất lớn trong việc tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, xây dựng đời sống dân chủ, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thỏa mãn nhu cầu thông tin, giáo dục, giải trí của các tầng lớp nhân dân, và đặc biệt, góp phần rất lớn trong việc quảng bá hình ảnh Việt Nam đến với thế giới

Hạ tầng viễn thông ở Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện theo hướng hiện đại Đảng và Nhà nước ta chủ trương “hình thành xa lộ thông tin quốc gia

có dung lượng lớn, tốc độ cao, trên cơ sở hội tụ công nghệ và dịch vụ viễn thông, tin học, truyền thông quảng bá Ứng dụng các phương thức truy nhập băng rộng tới tận hộ tiêu dùng: cáp quang, vô tuyến băng rộng, thông tin vệ tinh (Vinasat) v.v , làm nền tảng cho ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin, thương mại điện tử, chính phủ điện tử, dịch vụ công và các lĩnh vực khác.” (1)

Sự tăng trưởng nhanh chóng của Internet băng thông rộng đã thu hút công

chung trẻ dành nhiều thời gian hơn cho truyền thông trực tuyến so với các loại

hình báo chí truyền thống Với internet, thế hệ trẻ ngày nay vừa như một khách

thể hưởng thụ truyền thông vừa như một đồng chủ thể sáng tạo trong truyền thông Báo chí trực tuyến ngày càng thu hút, người nghe/xem/đọc của báo trực

tuyến mỗi năm tăng lên 120% và từ năm 2003 đến nay, đã có hiện tượng bùng

nổ website báo chí tại Việt Nam Báo mạng cũng đang hấp dẫn nhiều cơ quan

báo in, báo nói, báo hình ở Việt Nam trong việc khai thác thế mạnh của nó để

bổ sung cho các kênh truyền thống Việc tích hợp nhiều kênh truyền thông (phát triển báo trực tuyến song song báo in, phát thanh, truyền hình) trong cùng một

cơ quan báo chí đã là xu thế Sự phát triển báo chí trực tuyến đã kéo theo nhiều

sự thay đổi trong tác nghiệp báo chí theo lối cũ Và nhiều thống kê cho thấy, hiện nay, doanh thu quảng cáo của báo chí trực tuyến ngày càng tăng

Đó là những tiền đề quan trọng trong chặng đường phát triển báo chí trực tuyến những năm tới Mặt khác, việc khai thác tốt thế mạnh và hiệu quả của báo chí trực tuyến sẽ góp phần rất lớn trong việc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, đặc biệt, trong việc đấu tranh chống các luận điệu thù nghịch, chống

âm mưu diễn biến hòa bình; góp phần mở rộng và phát triển nền dân chủ, nâng cao dân trí và tạo cơ hội hưởng thụ thông tin bình đẳng cho người dân

Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, Internet nói chung và báo chí phát hành trên mạng nói riêng vẫn còn những mặt trái, những hạn chế; vấn đề quản lý nhà

(1) Trích Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển Bưu chính - Viễn thông Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” do Thủ tướng Phan Văn Khải ký ngày 18/10/2001

nước về báo chí trực tuyến cũng như Internet còn nhiều bất cập Bên cạnh đó, việc đào tạo đội ngũ làm báo trực tuyến chưa được quy củ và hầu hết những người làm báo trực tuyến hiện nay xuất thân từ những cơ quan báo chí truyền thống, ít được trang bị nhiều kiến thức tác nghiệp phù hợp với đặc trưng của loại hình báo chí mới này… Quá trình phát triển báo trực tuyến ở Việt Nam - đôi nơi, đôi chỗ - còn mang tính tự phát và những vấn đề lý luận về báo chí trực tuyến chưa được nghiên cứu nhiều

Nghiên cứu những vấn đề liên quan đến báo chí trực tuyến đang là địa hạt quá rộng, quá mới nhưng cũng hết sức lí thú và cần thiết Đó là một hướng tiếp cận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, đồng thời, giúp cho việc sử dụng, khai thác loại hình báo chí này đạt hiệu quả cao hơn… Từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn nội dung “tìm hiểu một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của báo chí trực tuyến ở Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Các công trình khoa học nghiên cứu về lý luận báo chí trực tuyến ở Việt Nam chưa nhiều Về phương diện lịch sử báo chí, do chặng đường phát triển loại hình truyền thông này chưa dài, nên hầu như chưa có một công trình chính thức về báo trực tuyến trừ một số bài báo có tính chất tổng kết một chặng đường, nêu những thành tựu và hạn chế, chưa rút ra được những đặc điểm có tính quy luật trong tiến trình phát triển cũng như chưa đề xuất chuyện phân kỳ Đến nay, ở Việt Nam, chưa có một giáo trình nào về báo trực tuyến được chính thức in ấn Các bài giảng về báo trực tuyến ở các trường Đại học trong nước cũng thiên về việc giới thiệu về internet và kỹ năng thực hiện tác phẩm báo chí trên internet, những kiến thức về kỹ thuật tin học như thiết kế web, xử lý hình ảnh, âm thanh cho web Rải rác cũng có một số bài báo về lĩnh vực này cũng như một số luận văn cử nhân, thạc sĩ của Học viện Báo chí - tuyên truyền, Đại học Khoa học xã hội – nhân văn Hà Nội (Đại học quốc gia Hà Nội) nhưng phần lớn là những nghiên cứu dự báo về internet, nghiên cứu về ứng dụng công nghệ, nghiên cứu về công chúng internet, nghiên cứu thống kê về việc tổ chức tin bài

của một số báo trực tuyến Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi có tham khảo các kết quả nghiên cứu từ các báo cáo của ngành bưu chính viễn thông, Bộ Văn hóa – Thông tin, Ban Tư tưởng – Văn hóa TW, Bộ Công an xung quanh vấn đề phát triển internet nói chung và báo trực tuyến nói riêng, đặc biệt, trong

“Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010” (Ban hành kèm theo Quyết định

số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ); “Chiến lược phát triển Bưu chính - Viễn thông Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu từ những văn bản trên là những tổng kết khái quát và những dự báo chiến lược Cho đến nay, việc nghiên cứu, nhận diện các đặc trưng của báo chí trực tuyến trong so sánh với các loại hình báo chí khác rải rác xuất hiện trong một số công trình đã nêu trên nhưng chỉ có tính chất minh họa cho nội dung khác, hầu như chưa có một công trình nào thực hiện chuyên sâu Hy vọng, luận văn này sẽ là công trình đầu tiên đề cập một cách toàn diện và hệ thống vấn đề này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Là loại hình báo chí ra đời muộn, nhưng báo chí trực tuyến trên thế giới cũng như ở Việt Nam đều có sự phát triển Phù Đổng Nó mang trên vai sức mạnh tổng hợp của những loại hình báo chí truyền thống Nó tích hợp sức mạnh công nghệ của truyền thông hiện đại Bản chất truyền thông của nó thể hiện khá

rõ nét nhưng nó đem đến những đặc điểm mới, rất mới về phương diện truyền thông Tìm hiểu, khái quát được những đặc trưng chủ yếu của báo chí trực tuyến

là việc làm khó, đặc biệt là những đặc trưng về vai trò nhà truyền thông – tâm lý đặc điểm tiếp nhận của công chúng truyền thông có liên quan đến công nghệ, kỹ

thuật như ngôn ngữ liên kết siêu văn bản (hypertext), công nghệ RSS hoặc hình thức weblog phổ biến gần đây Trong phạm vi luận văn này, chúng tôi chỉ xin dừng lại ở việc miêu tả và phân tích các đặc trưng cơ bản của báo chí trực tuyến

trong tương quan so sánh với các loại hình báo chí truyền thống (báo in, phát thanh, truyền hình) như tính toàn cầu, tính tương tác, đặc trưng cập nhật thông tin phi định kỳ, đặc trưng “trình bày” tác phẩm báo chí, đặc trưng tích hợp các

phương tiện truyền thông, khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin, đặc trưng cá nhân hóa thông tin v.v… Qua việc nhận diện các đặc trưng chủ yếu của báo chí trực tuyến, luận văn cố gắng làm rõ ý nghĩa: Internet đang từng bước làm thay

đổi các cách thu thập, sản xuất và phân phối thông tin, đồng thời, làm rõ những

ưu thế - hạn chế của báo trực tuyến trong thực tiễn đời sống báo chí ở Việt Nam

Từ mục tiêu trên, chúng tôi xác định nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu của luận văn là:

+ Khảo sát, nghiên cứu cách tổ chức và hoạt động của hệ thống báo chí phát hành trên mạng ở Việt Nam (như việc cập nhật thông tin hằng ngày, việc tổ chức các diễn đàn, việc tích hợp các loại hình, việc trình bày website…) nhằm góp phần nhận diện “tính trội” của các đặc trưng của báo chí trực tuyến trong so sánh với các loại hình báo chí truyền thống

+ Tổng hợp, phân tích, đánh giá các kết quả khảo sát và tổng kết những thành tựu cũng như hạn chế của báo chí trực tuyến Việt Nam những năm qua, đồng thời, phân tích các xu thế và dự báo xu hướng phát triển báo trực tuyến ở Việt Nam trong những năm tới, đặc biệt là xu thế tích hợp các loại hình truyền

thông trong hoạt động báo chí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã cố gắng khảo sát cách thức và tần suất cập nhật thông tin, phương thức xây dựng các diễn đàn, các hình thức hội thoại trực tuyến, cách thức tổ chức tòa soạn của báo chí trực tuyến, cách thức trình bày, các ứng dụng công nghệ trong việc truyền dữ liệu (chuyển tin bài), xây dựng đa phương tiện, phát thanh – truyền hình trực tuyến, khai thác khả năng lưu trữ thông tin, khả năng địa phương hóa… của nhiều “báo điện tử”

để hoàn thành mục đích nghiên cứu: nhận diện các đặc trưng chủ yếu của báo

trực tuyến trong tương quan so sánh với các loại hình báo chí truyền thống

Ở mỗi nội dung nghiên cứu, chúng tôi chọn một số tờ báo trực tuyến tiêu biểu (có số lượt người truy cập cao) ở Việt Nam như VnExpress; VietnamNet,

Tuổi trẻ online, Thanh niên online; các “ấn bản điện tử” của báo Nhân dân, Sài Gòn giải phóng, báo Đồng Nai, báo Người lao động, The Saigontimes Group; Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Công ty truyền thông đa phương tiện VTC v.v…

5 Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn dựa trên cơ sở khoa học lý luận là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển

sự nghiệp thông tin - báo chí; các tài liệu, giáo trình, sách tham khảo, báo và tạp chí trong và ngoài nước… có liên quan đến nội dung lý luận về truyền thông, báo trực tuyến và các vấn đề liên quan để tham khảo

Luận văn cũng dựa trên phương pháp thống kê, đối chiếu, so sánh, phỏng vấn các nhân chứng Và chúng tôi cũng tổ chức điều tra khảo sát một số tờ báo

cụ thể (sử dụng các công cụ khảo sát trực tuyến qua website www.alexa.com (1); các phần mềm chuyên dụng để đo lường) và khảo sát bằng phiếu điều tra đối với

“độc giả” báo trực tuyến nhiều lứa tuổi, nghề nghiệp và ở các vùng miền

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa khoa học:

Luận văn mong muốn góp phần bước đầu tìm hiểu về các đặc trưng của báo trực tuyến đứng ở góc độ lý luận báo chí Đồng thời, thông qua việc khảo sát hệ thống báo chí phát hành trên mạng internet ở Việt Nam, luận văn cố gắng

khái quát được những đặc điểm có tính quy luật của quá trình hình thành và phát

triển “báo mạng” ở Việt Nam nhìn từ góc độ lịch sử báo chí Cũng thông qua luận văn, chúng tôi xin mạnh dạn đề xuất cách định danh một số khái niệm hiện còn chưa thống nhất: Phân biệt sự khác biệt giữa báo chí trực tuyến với tư cách một loại hình báo chí và các dạng website của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân; phân biệt cách định danh của một số khái niệm hiện chưa thống

(1) Website www.alexa.com ra đời từ năm 1996, chuyên theo dõi, đo lường tần suất truy cập

và xếp thứ hạng của tất cả Website trên Internet theo Top 500/ 10.000/ 100.000 Alexa hiện được xem là dịch vụ đánh giá website đáng tin cậy

nhất “trang thông tin điện tử trên mạng internet”, “cổng thông tin điện tử (portal)”, các cách gọi báo mạng, báo điện tử, báo trực tuyến v.v…

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Thông qua việc miêu tả, phân tích các đặc trưng của báo chí trực tuyến, luận văn sẽ cố gắng đề ra một số giải pháp khai thác thế mạnh và hạn chế các nhược điểm của loại hình báo chí này trong việc thu thập thông tin, tổ chức sản xuất chương trình, phân phối thông tin, góp phần vào việc xây dựng phương pháp tác nghiệp đối với các tòa soạn và phóng viên báo trực tuyến Và từ việc phân tích những mặt tồn tại, hạn chế trong quá trình phát triển báo chí trực tuyến

ở Việt Nam 9 năm qua cũng như dự báo về xu hướng phát triển Internet và báo trực tuyến, luận văn xin được đề xuất một số biện pháp cải tiến công tác quản lý nhà nước về báo chí đối với loại hình báo chí này

Chúng tôi cũng hy vọng luận văn sẽ đóng góp được một vài tư liệu, tài liệu tham khảo cho các cơ quan báo chí, người làm báo trực tuyến và những ai quan tâm đến lĩnh vực này

7 Nội dung của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn còn có 3 chương nội dung chính sau đây:

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BÁO CHÍ TRỰC TUYẾN

1 Khái lược về Internet và truyền thông trực tuyến

1.1 Khái niệm về Internet

1.2 Internet nhìn từ lý luận báo chí – truyền thông

1.2.1 Truyền thông và truyền thông đại chúng 1.2.2 Internet - một thực thể truyền thông mới 1.2.3 Những hạn chế của Internet – nhìn từ góc độ truyền thông

2 Khái lược về báo chí trực tuyến:

2.1 Sự ra đời một loại hình báo chí mới:

2.2 Về tên gọi loại hình báo chí phát hành trên mạng Interet ở Việt Nam:

3 Những đặc trưng cơ bản của báo chí trực tuyến:

3.1 Đặc trưng cập nhật phi định kỳ:

3.2 Đặc trưng trình bày của báo trực tuyến

3.3 Đặc trưng tích hợp các phương tiện truyền thông đại chúng:

3.4 Đặc trưng lưu trữ và tìm kiếm thông tin:

3.5 Đặc trưng “phát hành”:

3.6 Đặc trưng tương tác

3.7 Đặc trưng chi phí thấp:

3.8 Đặc trưng cá nhân hóa thông tin:

3.9 Đặc trưng về “cái chết” của tác giả - nhà báo

CHƯƠNG II: BÁO CHÍ TRỰC TUYẾN Ở VIỆT NAM

1 Quá trình hình thành và phát triển internet ở Việt Nam

2 Sự ra đời và phát triển của báo chí trực tuyến – bước phát triển của hệ thống báo chí Việt Nam đương đại

2.1 Báo chí trực tuyến Việt Nam qua 9 năm hình thành và phát triển: 2.2 Một số đặc điểm trong tiến trình phát triển báo chí trực tuyến ở VN:

2.2.1 Phát triển gắn liền với thành tựu khoa học - công nghệ: 2.2.2 Phát triển từ những cơ quan báo chí truyền thống

2.2.3 Phát triển song hành cùng với sự thu hút ngày càng nhiều công chúng trẻ và người Việt Nam ở nước ngoài:

2.2.4 Phát triển song hành với trình độ báo chí trực tuyến thế giới

2.3 Những báo trực tuyến tiêu biểu:

2.3.1 Báo Nhân Dân điện tử 2.3.2 Báo trực tuyến VnExpress

3 Những thành tựu và hạn chế của báo chí trực tuyến Việt Nam

1.2 Một tương lai hoàng kim của báo trực tuyến

1.3 Doanh thu quảng cáo của báo trực tuyến sẽ tăng

1.4 Xu thế hội tụ công nghệ và tích hợp các loại hình truyền thông

1.5 Chân dung công chúng truyền thông trực tuyến

2 Những vấn đề đặt ra trong việc phát triển báo trực tuyến hiện nay:

2.1 Xây dựng nội dung phù hợp với đặc trưng của loại hình

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BÁO CHÍ TRỰC TUYẾN

1 Khái lược về internet và truyền thông trực tuyến:

1.1 Khái niệm về internet:

“Internet là mạng thông tin diện rộng bao trùm toàn cầu, hình thành trên

cơ sở kết nối các máy tính điện tử, cho phép liên kết con người lại bằng thông tin và kết nối nguồn tri thức đã tích luỹ được của toàn nhân loại trong một mạng lưu thông thống nhất Quy mô, phạm vi ảnh hưởng của thông tin trên mạng Internet rộng lớn hơn nhiều so với các phương tiện thông tin thông thường khác Với Internet, mọi người có khả năng và điều kiện rất thuận lợi trong việc tiếp cận trực tiếp với các nguồn thông tin trên thế giới.” (1)

Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về Internet tùy thuộc vào góc độ nghiên cứu Nhưng dù ở hướng tiếp cận nào, các định nghĩa về Internet đều dựa trên 3 nội dung là bản chất mạng (network), bản chất số (digital) và bản chất truyền thông (communication) của nó

Internet là một hệ thống thông tin liên kết bằng một không gian địa chỉ

dựa trên công cụ kỹ thuật gọi là giao thức mạng: các máy tính giao tiếp với nhau thông qua giao thức TCP/IP (2) Đây là một hệ thống thông tin đặc biệt vì với hàng triệu mạng máy tính khác liên tục “vào – ra”, không thể có được sơ đồ cụ

thể Internet vừa là hạ tầng kỹ thuật để giao dịch được xem là siêu xa lộ thông

tin (information super highway), vừa là một thực thể truyền thông đặc biệt giúp

cho mọi người trên thế giới cùng khai thác tài nguyên thông tin, tri thức Internet

(1) Dẫn theo “Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010” (Ban hành kèm theo Quyết định

số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ)

(2) TCP viết tắt cụm “Tranmission Control Protocol”, IP viết tắt cụm “Internet Protocol” : Giao thức kiểm soát và truyền dữ liệu qua Internet Theo tác giả Nguyễn Sơn Minh trong bài

“Internet radio – Đài Phát thanh của tương lai” thì hiện nay, đại học Bắc California đang thử nghiệm một giao thức mới cho Internet là BIC với tốc độ đường truyền cao gấp 15.000 lần công nghệ dial-up (“Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn”, tập 6, Khoa Báo chí trường Đại học KHXH và NV Hà Nội xuất bản - NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2005)

là kho tài nguyên thông tin liên tục phát triển trên hành tinh

Theo con số thống kê của Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), tính đến tháng 6 năm 2006, trên toàn thế giới đã có hơn 1 tỷ người sử dụng Internet (con số này ở Việt Nam là 13.157.156, đạt 15.83 % dân số) Internet ngày nay là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của nhiều người trên thế giới (1)

1.2 Internet nhìn từ lý luận báo chí – truyền thông:

1.2.1 Truyền thông và truyền thông đại chúng:

Một cách chung nhất, “truyền thông (communication) là quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng nhằm tạo ra sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi hành vi và nhận thức” (2)

Lý thuyết truyền thông chỉ ra thuộc tính của quá trình của truyền thông và đưa ra mô hình để khái quát quá trình ấy: người phát tin – kênh truyền thông – người nhận tin Đây được xem là mô hình truyền thông căn bản mà Harol D Lasswell nêu lên (“Ai nói cái gì, bằng kênh nào, cho ai, và hiệu quả ra ra sao?”) (3) Tuy nhiên, giới hạn của công thức – mô hình này là chỉ hình dung quá trình truyền thông như một đường thẳng, không có tính tương tác Nhà ngôn ngữ học Roman Jacobson đã đưa ra một mô hình truyền thông mà trong đó, quá trình truyền thông như một chu kỳ, một quá trình trao đổi thông tin, gồm 4 giai đoạn chính: phát tin – truyền tin – nhận tin – phản hồi

Đứng ở góc độ xã hội học, truyền thông được phân thành 3 loại chính:

truyền thông liên cá nhân, truyền thông tập thể và truyền thông đại chúng

(1) Theo Đỗ Anh Đức trong bài “Xu hướng truyền thông trong kỷ nguyên web” thì hiện nay trên thế giới, có hơn 70 triệu website các loại Kết quả điều tra 14 nghìn nhân viên, công chức hành chính và các nhà quản lý ở Mỹ do tạp chí Forbes (cùng với tổ chức Gartner G2

và trang web survey.com) cho thấy: 46% công chức truy cập mạng trước khi đến công sở, nhiều hơn là đọc báo in (38%), giới quản lý thậm chí online thường xuyên với tỷ lệ 53% Cuộc điều tra cũng ghi nhận có đến 82% đội ngũ chuyên viên cao cấp thường xuyên kiểm tra thông tin trong hộp thư của mình trước khi bắt đầu công việc hàng ngày (“Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn”, sđd, trang 80)

(2) Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang – “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông”, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2004, trang 13

(3) Who says what in which chanel to whom with what effect?

Truyền thông đại chúng (mass communication) là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đến mọi người trong xã hội thông qua các phương

tiện truyền thông đại chúng (mass media) Truyền thông đại chúng là một quá

trình xã hội đặc thù bao gồm 3 thành tố: hoạt động truyền thông - các nhà truyền

thông – công chúng truyền thông

1.2.2 Internet - một thực thể truyền thông mới:

Không có gì khó khăn để chứng minh rằng Internet vừa là một phương tiện truyền thông, vừa là một hình thức truyền thông Vấn đề cần làm rõ ở đây, chính là tính chất đặc biệt của Internet nhìn từ lý thuyết truyền thông: Cái mới

và độc đáo của phương tiện truyền thông này là bản thân nó có thể tích hợp 3 chức năng truyền thông, tùy vào mục đích của người sử dụng, điều mà các phương tiện truyền thông trước nó (như báo in, phát thanh, truyền hình) hầu như không làm được

Internet, có khả năng làm chức năng phương tiện truyền thông liên cá nhân, mà biểu hiện tiêu biểu là thư điện tử (e-mail), điện thoại internet (internet phone), chat, phòng chat (chat room), diễn đàn (forum), website nội bộ, weblog (một dạng nhật ký, website cá nhân trên mạng Internet) Internet có chức năng tạo môi trường liên lạc tuyệt vời và rẻ tiền cho các cá nhân hay tổ chức giao dịch với nhau tương tự như những kỹ thuật truyền thông liên cá nhân truyền thống hiện nay vẫn còn trong đời sống: gửi thư, điện thoại, telex hay fax… (1

) Internet còn đảm nhiệm chức năng của một phương tiện truyền thông tập thể Nhiều cơ quan và công ty đã ứng dụng việc thiết lập những mạng cục bộ hoặc những trang chủ internet diện rộng vào việc quản lý và giao dịch thông tin trong nội bộ đơn

vị hay nội bộ ngành của mình, vượt qua những ngăn cách về không gian địa lý

(1) Nhưng khả năng liên lạc của các phương tiện cũ (như điện thoại, telex hay fax…) không thể có nhiều tiện ích phong phú như Internet Fax không thể giúp chúng ta gửi một bức ảnh màu, một đoạn âm thanh, một video clip, một văn bản số hóa (văn bản này có thể sửa chữa được) cho người bạn thân nhưng thư điện tử làm được Thư điện tử còn làm hơn thế nữa: chỉ cần một cái click chuột là chúng ta có thể gửi đến hàng triệu địa chỉ khác nhau ở trên cả hành tinh một bức thư (có kèm hình ảnh, âm thanh, văn bản) với cùng một chi phí thấp giống như bức thư đó được gửi cho một người ở rất gần chúng ta

hay thời gian (1

)

Và chức năng quan trọng của Internet là chức năng của một phương tiện

truyền thông đại chúng Ngày nay, với Internet, con người trên khắp hành tinh

có thể chia sẻ, tận hưởng, vừa có thể là chủ thể truyền thông (người khởi nguồn) lại vừa có thể là khách thể truyền thông (người tiếp nhận) Internet tạo ra khả năng cung cấp thông tin trực tiếp theo yêu cầu của người khai thác nó Chúng ta

có thể nhận được thông tin như mong muốn từ Internet, cho dù mong muốn đó rất đa dạng và mang tính cá nhân Với thế mạnh công nghệ trong việc truyền tải thông tin đến cộng đồng, Internet nhanh chóng được khai thác thành một

phương tiện thông tin đại chúng đặc biệt Đó là một phương tiện truyền thông

đại chúng vượt qua rào cản không gian và thời gian Biểu hiện rõ nét nhất của phương tiện truyền thông đại chúng này là việc hình thành một loại hình báo chí mới: báo chí phát hành trên mạng Khi đưa một tờ báo lên mạng Internet lúc ban đầu, xét về mặt hình thức, đó chỉ là sự thay đổi vật mang tin (kênh truyền thông)

từ tờ giấy báo sang thiết bị số hóa Nhưng đến lượt mình, báo chí phát hành trên mạng lại khai thác được những tính năng mới (mà cho đến nay chúng ta chưa thể hình dung được hết)

Tóm lại, nhìn từ góc độ lý luận báo chí – truyền thông, có thể nói, Internet

là một thực thể truyền thông mới: truyền thông trực tuyến (online communication) Internet vừa là nguồn tài nguyên thông tin quý giá vừa là một công cụ cần thiết cho hoạt động truyền thông Con người trên cả hành tinh thuộc mọi quốc gia dân tộc, qua Internet, có thể trao đổi với nhau; tri thức của từng cộng đồng, từng quốc gia được tích lũy và lưu trữ; các ngân hàng dữ liệu được quốc tế hoá, trở thành tài sản của toàn thể loài người Những ứng dụng của internet khẳng định vai trò, ý nghĩa quan trọng của nó đối với đời sống xã hội, đặc biệt trong thời kỳ bùng nổ thông tin hiện nay Internet là mạng thông tin lưu thông nhất quán trên toàn cầu - một mái nhà thông tin chung của thế giới, kho

(1) Một nhân viên dù đi xa vẫn có thể truy cập vào kho dữ liệu thông tin của đơn vị mình, và chuyển thư hay nhận lệnh với đơn vị mình, hay đề đạt ý kiến với tập thể vào bất cứ lúc nào;

ở bất cứ nơi đâu cũng có thể tham gia vào một cuộc “giao ban online” trên mạng…

thông tin khổng lồ về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Internet tạo ra khả năng xử lý, sắp xếp khối lượng thông tin khổng lồ đó một cách khoa học để sử dụng và trao đổi với nhau một cách nhanh chóng Và Internet cũng tạo ra một loại hình truyền thông đại chúng mới với ý nghĩa là hoạt động thông tin mang tính chính trị - xã hội, nghề nghiệp thuộc lĩnh vực chính trị, tư tưởng, văn hóa - tinh thần của xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội cũng như công nghệ

Và đó cũng là lý do mà số người sử dụng Internet trên thế giới cũng như ở Việt Nam ngày càng tăng lên

Thống kê số lượng người sử dụng Internet trên thế giới tính đến tháng 6 năm 2006

Châu lục Dân số (người) Số người sử dụng Tỷ lệ % Nguồn

Châu Úc Châu Mỹ Châu Âu Châu Á Châu Phi

Biểu đồ số lượng người sử dụng Internet trên các

châu lục tính đến tháng 6 năm 2006

1.2.3 Những hạn chế của Internet – nhìn từ góc độ truyền thông:

Với khả năng cung cấp lượng thông tin khổng lồ, nhanh nhất, hiệu quả nhất, có tác động lớn nhất; với lợi thế tích hợp khả năng của các phương tiện

(1) Internet world statistics

truyền thông đại chúng khác, thông tin trên mạng Internet ngày càng phong phú,

đa dạng đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của công chúng trong nước và trên thế giới; tạo cơ hội thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ giao lưu, hội nhập quốc tế, tăng cường sự hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và bạn bè trên thế giới “Tuy nhiên, hiện nay tỷ lệ người sử dụng Internet/100 dân của nước ta so với các nước trong khu vực và thế giới còn ở mức thấp; kỹ thuật mạng tuy đã được thay đổi hiện đại, nhưng hệ thống quản lý điều hành còn nhiều hạn chế, chất lượng chưa cao; thông tin đưa trên mạng Internet còn thiếu chọn lọc, thiếu tập trung, chất lượng nội dung thông tin còn thấp; công tác quản lý mạng, quản

lý nội dung thông tin đưa trên mạng và việc khai thác thông tin trên mạng Internet còn nhiều thiếu sót, còn thiếu các chế tài, cơ chế chính sách đối với sự phát triển Internet.” (1

) Internet đã bị lợi dụng để truyền bá thông tin xấu, hình ảnh đồi truỵ, thông tin chống phá quốc gia Internet như con dao hai lưỡi: Nếu không quản lý tốt thông tin trên mạng, sẽ gây tác động xấu Ngược lại, nếu sử dụng tốt thông tin sẽ giúp ích cho việc thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển Có người ví Internet như một cái "chợ trời": Bên cạnh “hàng rẻ” mà hữu dụng còn vô số thông tin vô

bổ được đưa vào một cách tùy hứng, vô trách nhiệm, gây không ít khó khăn cho những người có nhu cầu tìm kiếm tri thức nghiêm túc Gần đây, đã xảy ra (và nó

sẽ còn xảy ra) tình trạng vi phạm bảo mật thông tin và các bí mật dịch vụ trên mạng Internet cũng như việc phát tán virus máy tính nhằm phá hủy cơ sở dữ liệu, làm tê liệt máy chủ… rất đáng lo ngại Tội phạm internet trên thế giới ngày càng đa dạng và tinh vi

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng quá trình toàn cầu hóa cộng với những

thành tựu của cuộc cách mạng số sẽ làm cho thế giới “phẳng ra” (2), vai trò địa chính trị và nhà nước gần như bị vô hiệu hóa Cách lý giải, dự báo này đề cao vai trò của kỹ thuật, đề cao sự phát triển của công nghệ thông tin Theo đó,

(1) “Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010” (Ban hành kèm theo Quyết định số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ)

(2) Xem “Thế giới phẳng” của Thomas L Friedman (NXB Trẻ Tp HCM - 2006)

Internet như một thứ quyền lực để cá nhân có thể làm chủ được số phận của mình và tham gia bình đẳng vào đời sống toàn cầu Nhiều người cho rằng đây là một dự báo nhầm lẫn dựa trên lý thuyết quyết định luận kỹ thuật (technological determinism) (1) Nhưng dù tranh cãi trái ngược thế nào mọi người cũng đều chấp nhận rằng khi hình thức truyền thông thay đổi thì bản chất của truyền thông cũng thay đổi theo và với Internet, việc bảo vệ bản sắc văn hóa của dân tộc sẽ bị ảnh hưởng không nhỏ

Biết những mặt trái của Internet không phải để thấy “khả năng đến đâu cho phép phát triển đến đó” mà để chủ động ngăn ngừa những hạn chế, những khuyết tật, bất cập Bởi Internet là một xu thế khách quan, một cuộc cách mạng trong tiến trình phát triển công nghệ và truyền thông, một bộ phận không thể thiếu trong xã hội thông tin, thời đại thông tin

2 Khái lược về báo chí trực tuyến:

2.1 Sự ra đời một loại hình báo chí mới:

Lịch sử báo chí chỉ ra rằng sự hình thành và phát triển của một loại hình báo chí thường gắn liền với những phát minh công nghệ Báo in ra đời đầu thế

kỷ XVII sau khi Johann Gutenberg (1400-1468) phát minh ra máy in bằng khuôn đúc; Phát thanh ra đời năm 1920 sau khi nhân loại phát minh ra đèn phát sóng và phát minh của nhà khoa học người Canada Reginald Fessenden vào năm

1906 về cơ chế phát sóng giọng nói và âm nhạc; "Báo hình" đầu tiên từ thập niên 1940 cũng nhờ những phát minh công nghệ truyền dẫn trước đó Mỗi phát kiến đó đưa ra những phương tiện chuyển tải mới cho hoạt động truyền thông đại chúng 1983, người Mỹ sáng tạo ra thuật ngữ “internet” sau khi phát kiến mạng toàn cầu này trên cơ sở kết nối một số mạng đã có từ trước như Arpanet (lập năm 1969, kết nối dữ liệu giữa Bộ quốc phòng Mỹ và một số trường đại học

ở Mỹ), Usenet (1979, kết nối giữa các đại học) hay CSNet (1982)… Sau đó 4

(1) Technological determinism: Có người dịch là thuyết “kỹ thuật tất định luận”

năm, với sự ra đời của công nghệ world wide web (1), Internet mới thực sự phát triển mạnh trên toàn thế giới và báo chí internet (báo chí phát hành trên mạng)

đã ra đời

Hiểu một cách chung nhất, báo chí trực tuyến là loại hình báo chí phát

hành trên mạng Internet, sử dụng công nghệ world wide web, với ngôn ngữ HTML (2), dành cho công chúng sử dụng Internet

Hiện nay chúng tôi chưa biết đích xác website báo chí đầu tiên trên thế giới “online” trên mạng Internet vào năm nào Có tài liệu cho rằng đó website http://info.cern.ch phát hành trên Internet ngày 6/8/1991 Nhưng theo TS Nguyễn Thị Thoa (Phó chủ nhiệm Khoa Phát thanh – Truyền hình, phụ trách bộ môn Báo mạng điện tử, Học viện Báo chí – Tuyên truyền) thì "tờ báo điện tử đầu tiên trên thế giới là Chicago Tribune, ra đời năm 1992” (3) Ở Việt Nam, báo chí trực tuyến ra đời ngay từ lúc Việt Nam hòa mạng Internet 1997 nhờ sự chuẩn bị trước đó với tạp chí Quê Hương Nếu từ buổi sơ khai 14 năm trước, báo chí trực tuyến được “công dân mạng” biết đến như một “phiên bản số” của

những tờ báo giấy, cũng phát hành định kỳ trên mạng sau khi, hoặc đồng thời

với bản in của tờ báo ấy với hình thức web tĩnh và công chúng báo chí trực tuyến bấy giờ chỉ có thể đọc báo (theo nghĩa đen của từ “đọc”) trên máy tính nối mạng… thì sau đó không lâu, báo chí trực tuyến đã nhanh chóng vươn mình lớn dậy cả về quy mô lẫn chất lượng Hiện nay, các loại thiết bị không dây các loại như điện thoại di động, iPod, máy tính xách tay (laptop), máy tính cầm tay (palmtop)… đều có thể khai thác Internet Báo chí trực tuyến giờ đây không chỉ

có văn bản và ảnh tĩnh, mà còn có phát thanh – truyền hình; không chỉ có phát thanh – truyền hình trực tuyến (online streaming) mà còn có phát thanh theo yêu

(1 ) Người được coi là “cha đẻ” của hệ thống World Wide Web là Tim Berners-Lee

(2) HTML (Hypertext Markup Language): Ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản Đây là loại ngôn ngữ dùng để định dạng dữ liệu Tất cả các trang WEB đều được tạo nên từ các thẻ HTML

Dù WEB site được lập trình bằng ngôn ngữ nào thì khi được trả về trình duyệt WEB, chúng

ta chỉ nhận được các mã HTML Hiện nay, hãng Microsof đang phát triển một ngôn ngữ định dạng dữ liệu web mới, đó là XML (Extensible Markup Language): Ngôn ngữ đánh dấu có thể

mở rộng

(3) http://vietnamnet.vn/cntt/2005/11/511174/

cầu, truyền hình theo yêu cầu Với sự hội tụ nhiều hình thức truyền thông qua Internet hoặc tận dụng công nghệ Internet, truyền hình số, phát thanh số qua mạng điện thoại di động cũng là hình thức báo chí trực tuyến Nghe phát thanh, xem truyền hình qua Internet ngày nay không còn là việc nghe xem đài theo lịch phát sóng cố định

“Báo chí trên mạng, hàng ngày cung cấp những nội dung thông tin khổng

lồ, với 79% các báo thế giới đã có báo điện tử Ở các nước đang phát triển, tỷ lệ đọc báo, nghe radio, xem truyền hình ngày càng giảm sút, thay vào đó là những trang báo điện tử nói riêng và các website nói chung vừa nhanh, vừa ngắn gọn

và phong phú về mọi lĩnh vực… Công trình nghiên cứu mới đây nhất, công bố ngày 21/6/2005, của Hiệp hội Quảng cáo tương tác Châu Âu (EIAA), tiến hành phỏng vấn qua điện thoại 7.000 thanh niên lứa tuổi 15 -24 tại 8 nước Châu Âu cho thấy: 46% người được hỏi cho biết đã giảm bớt thời gian xem truyền hình, 22% ít nghe radio hơn, 33% giảm đọc báo, một tỷ lệ giảm sút tương tự cũng diễn ra đối với việc sử dụng điện thoại (34%) và đọc sách (32%)” (1)

Các hình thức báo chí trực tuyến ngày càng phong phú cùng với sự phát triển của công nghệ Ngay đến tin nhắn điện thoại (SMS, MMS) cũng được khai thác như một phương tiện truyền thông trực tuyến Nhiều tổ chức báo chí, phát thanh – truyền hình trên thế giới đã tận dụng ưu thế của tin nhắn để phát các gói tin hằng ngày cho khách hàng Ở Việt Nam, Tổng công ty truyền thông đa phương tiện VTC đang chuẩn bị đưa ra dịch vụ bán các gói tin qua điện thoại di động (thông qua tin nhắn trả về cho khách hàng gửi tin nhắn đặc biệt yêu cầu dịch vụ) Tại Ấn Độ, Công ty Times Internet, chi nhánh của Nhật báo Times of India, mỗi tháng phát hành qua mạng điện thoại di động 30 triệu thông tin dưới dạng tin nhắn (SMS) Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, ngày càng có nhiều người tìm hiểu tin tức thông qua điện thoại di động Hình thức tin thư (newsletter), và đặc biệt là sự ra đời của weblog cuối những năm 1990 và sự bùng nổ của nó thời gian gần đây cũng đã vượt qua phạm vi của truyền thông liên cá nhân để đến với

(1) Đỗ Anh Đức – (sđd, trang 79)

truyền thông đại chúng Weblog, còn gọi là blog, một dạng website cá nhân, nhưng nó được phát hành và tương tác như một “tờ báo điện tử”, đặc biệt là với những blog của một nhóm người cùng chia sẻ, đàm luận thông tin một cách nghiêm túc, về một hay nhiều lĩnh vực nghiêm túc Hãng dịch vụ tìm kiếm Weblog Technorati (Mỹ) cũng cho biết, mỗi ngày có trung bình 8.000 website

cá nhân mới xuất hiện trên internet, với mật độ gần 6 giây lại có một blog được tạo ra và upload từ một nơi nào đó trên toàn thế giới” Sự bùng nổ của weblog với khối lượng thông tin, trí thức khổng lồ đã và đang tác động đến các hoạt động truyền thông cũ, làm cho diện mạo báo chí trực tuyến trở nên phong phú

và phức tạp hơn (1)

2.2 Về tên gọi loại hình báo chí phát hành trên mạng Internet ở Việt Nam:

Cũng như truyền hình những năm qua có thêm hình thức truyền hình số mặt đất, truyền hình cáp, truyền hình số qua vệ tinh, các hình thức mới của báo chí trực tuyến vẫn đang liên tục xuất hiện ngày càng phong phú trong đời sống

xã hội Trong khi đó, ở Việt Nam hiện nay, một tên gọi chung loại hình báo chí phát hành trên mạng internet vẫn chưa thống nhất

Phổ biến nhất hiện nay là tên gọi "báo điện tử", “trang thông tin điện tử”,

“báo mạng điện tử” (2) Cách định danh này đã đi vào nhiều văn bản pháp quy của Nhà nước và đã gần như được thừa nhận trong thực tế Thoạt đầu, đó là tên gọi những phiên bản trên mạng của các tờ báo in phát hành lại trên Internet, dần

về sau, thuật ngữ báo điện tử trở thành tên gọi của một loại hình báo chí mới

(trong tương quan với cách gọi phát thanh, truyền hình) (3) Bên cạnh đó, hiện

còn xuất hiện những cách gọi khác như báo mạng (trong tương quan với cách

gọi báo in, báo nói, báo hình…), ít phổ biến hơn, có cách gọi: “báo Internet”,

(1) Vài số liệu dẫn theo Đỗ Anh Đức (sđd, trang 79)

(2) Tên gọi báo mạng điện tử hiện đang được sử dụng tại Học viện Báo chí – Tuyên truyền Theo thông tin chúng tôi có được, một cuốn giáo trình về loại hình báo chí này sắp được Học viện xuất bản mang tên “Nhập môn báo mạng điện tử”

(3) Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện nay trong ngôn ngữ Trung Quốc, Internet được gọi là

“võng thị”, báo chí Internet cũng được gọi “điện tử báo” Có khả năng tên gọi báo chí Internet

ở Việt Nam bị ảnh hưởng người Trung Quốc chăng?

“báo online” hay “báo trực tuyến” (1) Trong luận văn này, chúng tôi xin được

sử dụng khái niệm “báo trực tuyến” vì những lý do sau:

- Thuật ngữ “điện tử” không làm rõ đặc điểm của báo chí phát hành trên mạng như thuật ngữ “trực tuyến” Theo định nghĩa của các từ điển tin học, khái niệm “trực tuyến” hiểu theo nghĩa phổ biến nhất dùng để chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng máy tính và sẵn sàng hoạt động (2) Người khai thác, sử dụng báo trực tuyến phải ở trong trạng thái “trực tuyến” Hay nói một cách nôm na, chỉ có thể sử dụng báo trực tuyến với một thiết bị được kết nối với mạng Internet

- Thuật ngữ “trực tuyến” vốn được sử dụng đầu tiên ở Mỹ, quê hương của Internet, và đã trở thành một thuật ngữ quốc tế

- Thuật ngữ “trực tuyến” hiện cũng được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực truyền thông để chỉ các khái niệm có cùng đặc điểm như: “xuất bản trực tuyến” (online publishing); “phương tiện truyền thông trực tuyến” (online media); “nhà báo hoạt động trong lĩnh vực báo chí trực tuyến” (online journalist); “báo chí học trực tuyến” (online journalism); “Phát thanh trực tuyến” (online Radio);

“Truyền hình trực tuyến” (online Television)

- Khái niệm “điện tử” có ý nghĩa khác với khái niệm “trực tuyến” Ví dụ thuật ngữ “electronic publishing” (xuất bản điện tử) (3) dùng để chỉ hình thức lưu trữ thông tin dưới nhiều chất liệu khác nhau như: băng từ, đĩa nhựa, đĩa CD, VCD, DVD Trong khi đó, khái niệm “online publishing” (xuất bản trực tuyến)

(1) Trên thế giới, loại hình báo chí này cũng có nhiều tên gọi khác nhau: “cyber newspaper”,

“online newspaper”, “e-journal” (electronic journal); “e-zine” (electronic magazine)

(2) In general, something is said to be online if it is connected to some larger network or system (which is implicitly the "line", though this interpretation is often useless)

(3) Electronic publishing includes the digital publication of ebooks and electronic articles, and the development of digital libraries Electronic publishing has become common in scientific publishing where it has been argued that peer-reviewed paper scientific journals are in the process of being replaced by electronic publishing Although network distribution is nowdays strongly associated with electronic publishing, there are many non network electronic publications such as Encyclopedias on CD and DVD, as well as technical and reference publications relied on by mobile users and others without reliable and high speed access to a network

chỉ cách thức phát hành thông tin thông qua mạng Internet (thông tin được mã hóa dưới dạng số) Riêng ở Việt Nam, khái niệm “báo điện tử” một thời gian được sử dụng để chỉ phát thanh và truyền hình Sử dụng lại khái niệm này cho một thực thể truyền thông mới có thể gây ra một số nhầm lẫn

Một số vấn đề khác cũng đang được đặt ra lâu nay: Hiểu thế nào là báo trực tuyến? Những trang web của các ban, ngành, cơ quan, cá nhân vẫn cập nhật tin tức, vẫn có truyền hình – phát thanh trên mạng như một cơ quan báo chí có phải là báo trực tuyến? Sự khác nhau giữa “báo điện tử” và “trang thông tin điện tử” như thế nào?

Cách hiểu phổ biển hiện nay là một website của tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan v.v… được gọi là trang tin điện tử (như một cách Việt hóa chữ “website”),

“báo điện tử” là website của cơ quan báo chí hoặc website có chức năng báo chí

Ví dụ: Báo Nhân dân điện tử, báo Tuổi trẻ online, Website Đảng Cộng sản Việt Nam v.v… Tuy nhiên, đây đó cũng còn một cách hiểu khác, thể hiện qua những phát biểu hoặc nội dung trên một số bài báo Theo đó, chỉ có những báo trực tuyến độc lập với báo in (về mặt tổ chức, nhân sự, tài chính ), hoặc những tờ báo trực tuyến độc lập hoàn toàn (nghĩa là không có bản in tương ứng) như VnExpess, VietnamNet, VDC media mới được xem là báo điện tử Bản phát hành trên mạng của một tờ báo in như laodong.com.vn; nhandan.com.vn không phải là báo điện tử mà chỉ là trang tin điện tử của báo Lao động, báo Nhân dân

Ngay cả cách đặt tên báo cho một số báo trực tuyến ra đời sau 2003 cũng

có một sự thay đổi: Thanh niên online, Tiền Phong online… chứ không phải Thanh niên điện tử, Tiền Phong điện tử… Sự chưa thống nhất này bắt nguồn từ việc chưa xác định tiêu chuẩn thế nào là một báo trực tuyến

Căn cứ Luật Báo chí và các quy định khác của Nhà nước về báo chí, dựa trên thực tiễn phát triển báo trực tuyến ở Việt Nam, có thể tạm xác định một số tiêu chuẩn cho báo trực tuyến như sau:

1 Chủ thể của nội dung thông tin phải là các tổ chức được phép hoạt động

như một cơ quan báo chí theo Luật báo chí hiện hành Hay nói cách khác, yếu tố quan trọng đầu tiên là yếu tố pháp lý cho hoạt động báo chí của bản thân tổ chức

đó Khi một tổ chức được phép ra báo thì website của tổ chức đó được coi là một tờ báo trực tuyến, bất kể nó có bản in tương ứng hay không (1)

2 Báo trực tuyến phải có sự độc lập tương đối trên mạng Internet so với bản báo in, hoặc chương trình phát thanh – truyền hình của cùng cơ quan chủ quản, hoặc phải có ranh giới giữa thông tin của báo trực tuyến với thông tin của trang web mà nó cùng chung tên miền

3 Nội dung thông tin phải được truyền bá tới đông đảo công chúng sử dụng Internet, nghĩa là bất kỳ ai sử dụng mạng Internet đều có thể truy cập

4 Nội dung thông tin phải được cập nhật liên tục

Tóm lại, việc định danh chính xác cho một loại hình báo chí mới là việc làm cần thiết để có cách hiểu thống nhất, thuận lợi trong học thuật, nghiên cứu

và trao đổi Tuy nhiên, cách định danh còn bị chi phối bởi thói quen do quy luật ngôn ngữ (từ vựng, ngữ âm) và các quy ước xã hội khác Điều quan trọng là phải hiểu đúng khái niệm Trong khi chờ đợi sự chuẩn hóa chính thức của Nhà nước, chúng ta tạm thời có thể chấp nhận sự tồn tại song song của nhiều cách định danh (2)

3 Những đặc trưng cơ bản của báo chí trực tuyến:

3.1 Đặc trưng cập nhật phi định kỳ:

Khi nói đến báo in, người ta thường nhắc đến “tính định kỳ” Đặc trưng định kỳ của báo in được xem như điểm khác biệt cơ bản so với các hình thức truyền thông đại chúng khác cũng bằng phương tiện in ấn như sách, truyền đơn

(1) Hiện tại, trên mạng Internet vẫn còn có sự xuất hiện của nhiều báo trực tuyến tiếng Việt không có giấy phép chính thức và máy chủ đặt tại nước ngoài, thu hút khá đông công chúng trẻ, trong đó, có một số báo trực tuyến của các nhóm văn bút, các tổ chức chính trị, tôn giáo nước ngoài như talawas.net ; tienve.org v.v…

(2) Lâu nay trong đời sống báo chí Việt Nam vẫn có sự tồn tại song song của thuật ngữ phát thanh, báo radio và báo nói; truyền hình và báo hình

v.v… Nhưng với báo chí trực tuyến, khái niệm số báo, ngày ra báo bị phá vỡ Với ưu thế và sự trợ giúp của công nghệ, báo trực tuyến cho phép chuyển tải những thông tin tới công chúng gần như tức thời Báo trực tuyến ban đầu – do thói quen làm báo in truyền thống – thường như một phiên bản số của báo in Và chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều cơ quan báo chí trực tuyến đã lập ra bộ phận phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên và nhân viên thiết kế đồ họa đông đảo (chẳng hạn như BBC online, nhân viên lên tới 400 người) để làm báo theo lối mới Thông tin được cập nhật liên tục lên mạng nên hết sức nhanh chóng, phong phú và đa dạng Báo trực tuyến VnExpress có một khẩu hiệu (slogan) ngay trên thanh tiêu đề của trang chủ “VnExpress – cập nhật nhiều lần trong ngày” Việc cập nhật thông tin có khi đồng thời với sự kiện như truyền hình, phát thanh trực tuyến Việc cập nhập thông tin có thể tiến hành bất cứ nơi đâu trên thế giới, trừ phi nơi đó không thể đăng nhập vào Internet Nếu báo in còn phải chờ đợi khâu

in ấn, phát hành qua các mạng lưới của báo mới đến được với độc giả thì báo trực tuyến chỉ cần một động tác click chuột, thông tin có thể đến người sử dụng

Một nghiên cứu của Đại học Texas (Mỹ) qua phân tích trang chủ của 30/100 tờ báo trực tuyến lớn nhất nước Mỹ cho thấy tần suất cập nhật thông tin khá cao: Long Island Newsday: 202,7 lần/ngày; USA Today: 148,2 lần/ngày; Houston Chronicle: 138,4 lần/ngày; Chicago Tribune: 133 lần/ngày; New York Times: 127,5 lần/ngày; Los Angeles Times: 121,3 lần/ngày; Washington Post: 115,3 lần/ngày; Wall Street Journal: 85,9 lần/ngày v.v… Nghiên cứu này cũng chỉ ra các nội dung được cập nhật thường xuyên là mục tin nóng, chỉ số chứng khoán, thời tiết và những thay đổi tập trung chủ yếu vào buổi sáng và chiều, hai thời điểm mà các báo trực tuyến thu hút được đông bạn đọc nhất (1

)

Khi một sự kiện diễn ra trong một quá trình dài, trải ra trên nhiều không gian, báo trực tuyến có ưu thế cập nhật hơn hẳn các loại hình báo chí truyền thống Đây là một lợi thế mà báo in, thậm chí cả phát thanh, truyền hình cũng không thể theo kịp Ví dụ trong giải vô địch bóng đá thế giới World Cup 2006,

(1) Theo Internetweek (2/8/2004)

có những ngày, các sự kiện bóng đá cùng một lúc diễn ra ở nhiều thành phố khác nhau Phát thanh – truyền hình dù có lợi thế truyền trực tiếp (live) nhưng không thể đồng thời quán xuyến được tín hiệu ở nhiều không gian sự kiện Trong khi đó, một website báo trực tuyến, với khả năng nhiều cửa sổ, nhiều lớp,

có thể tạo ra cho khán giả những tùy chọn để được đọc, nghe, xem tường thuật trực tuyến, trực tiếp nhiều trận bóng đá hay các sự kiện liên quan cùng một lúc Bởi về công nghệ, báo trực tuyến có thể truyền dữ liệu đa phương tiện - từ chữ viết, âm thanh cho đến hình ảnh tĩnh và động

Tốc độ cập nhật nhanh không chỉ làm cho trang báo trực tuyến luôn mới

mẻ, hấp dẫn, thu hút mà còn trở thành một phương tiện tiếp thị hiệu quả cho báo

in hoặc kênh phát thanh truyền hình tương ứng Đặc trưng này đã thực sự ảnh hưởng đến cách đưa tin bài, cách tư duy về sản xuất tin bài đối với các loại hình báo chí truyền thống và hiện nay, việc trích dẫn, khai thác tin trên báo trực tuyến, dựa vào báo trực tuyến đã là thói quen của nhiều phóng viên, biên tập viên các báo in, đài phát thanh, truyền hình… Bản tin đăng trên trang chủ của VnExpress lúc 17 giờ 5 phút ngày 7/11/2006: “Việt Nam chính thức trở thành thành viên WTO” được mở đầu bằng cụm từ “Cách đây ít phút…” (1)

Cập nhật nhanh, gần như đồng thời (2); cập nhật nhiều lần trong ngày; truy cập nhanh, một cách tức thì; cùng một lúc, có thể cập nhập nhiều các nội dung

từ bất cứ không gian nào trên thế giới… là đặc trưng thể hiện thế mạnh vượt trội của báo trực tuyến Thế nhưng, đặc trưng này cũng có những biểu hiện hạn chế

Tốc độ của thông tin là lợi thế cạnh tranh song vì chạy theo yêu cầu cập

nhật nhanh, nhiều bài báo trực tuyến rơi vào tình trạng thiếu độ tin cậy và chính

(1) “Cách đây ít phút, phái đoàn VN đã bước vào phiên họp với Đại hội đồng WTO tại Geneva, hoàn tất những thủ tục cuối cùng, trước khi Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển và Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy có thể đặt bút ký vào bản nghị định thư gia nhập…”

(2) Việc truyền hình trực tuyến trên mạng hiện nay, về mặt kỹ thuật, không thể xem là đồng thời, bởi quá trình chuyển đổi, nén, tạo bộ đệm trong máy tính, giải mã tín hiệu cũng cần một khoảng thời gian nhất định Thuật ngữ kỹ thuật gọi là delay (độ trễ) Thường độ trễ chừng 3 – 8 giây nên không thể đồng thời với sự kiện

xác Ông Nguyễn Anh Tuấn (Tổng biên tập VietnamNet) nói rằng: "Dù đã cố

gắng rất nhiều nhưng không bao giờ tránh khỏi sơ suất Chúng tôi chỉ có thể hạn chế tối đa sơ suất" Còn ông Thang Đức Thắng (Tổng biên tập VnExpress) cho biết thêm: "Giải quyết mâu thuẫn giữa tốc độ đưa tin và độ tin cậy, độ chính xác của thông tin không có cách nào khác là phải để cho phóng viên dần dần làm quen được với công việc và rèn luyện bản thân"

Bên cạnh đó, khả năng cập nhật nhanh báo trực tuyến cho phép những người làm báo có thể tự sửa chữa những sơ sót của mình bất cứ lúc nào, hoặc thậm chí có thể cắt bỏ hẳn một tác phẩm báo chí sai phạm ngay sau khi nó được cập nhật lên mạng vài phút Trong khi đó, với báo in, khi một bài báo đã phát hành, tờ báo có thể thành bằng chứng, căn cứ, thành cơ sở tra cứu Việc sửa chữa nhanh những sơ sót của tác phẩm báo chí (dưới dạng văn bản) là việc làm cần thiết nhưng trong một số trường hợp, sửa chữa hay cắt bỏ một bài báo “có vấn đề”, có sai sót hay xúc phạm cá nhân v.v… cần phải xét trên cơ sở đạo đức nghề nghiệp và cần có những quy định về mặt luật pháp

3.2 Đặc trưng trình bày:

Xuất phát từ đặc thù màn hình (monitor) của máy tính, xuất phát từ công

cụ ngôn ngữ kỹ thuật HTML, xuất phát từ khả năng của các phần mềm xuất bản trực tuyến (vốn là hệ quản trị cơ sở dữ liệu), báo trực tuyến có đặc trưng riêng

về cách trình bày báo (xét trong tương quan với cách trình bày báo in) và đặc trưng này đã tác động đến cách sản xuất bài báo

Màn hình vốn nhỏ hơn trang báo Màn hình cũng không thể lật trang như báo giấy Báo trực tuyến phải sử dụng các công cụ liên kết ngang, liên kết dọc (bằng phần mềm xuất bản và bằng công cụ HTML) để tập trung lượng thông tin,

độ hấp dẫn cao nhất ngay từ trang chủ - còn gọi là việc giải quyết “bài toán trang nhất” (1) – để tạo ra khả năng lôi kéo người truy cập trong tất cả các không gian thông tin của website Báo trực tuyến được trình bày thành nhiều tầng theo kết

(1) Chữ dùng của TS Thang Đức Thắng – Tổng Biên tập VNExpress

cấu menu, đó là hệ thống dẫn đường trong màn hình cơ sở Báo trực tuyến khai thác khả năng liên kết siêu văn bản của hypertext để liên kết trong bài báo đến các nội dung liên quan trong và ngoài website của chính nó Có người nói, liên kết giữa các bài báo là xương sống của liên kết trong báo trực tuyến Người sử dụng hiện nay có thể coi lại toàn bộ những bài báo về vụ án Năm Cam, vụ án PMU18 hay những bài viết liên quan đến diễn đàn “Nước Việt Nam ta nhỏ hay không nhỏ?”, nhật ký Đặng Thuỳ Trâm… chỉ bằng vài cái click chuột Bởi đặc thù trình bày của báo trực tuyến là sự liên kết – liên kết không chỉ trong chính cơ

sở dữ liệu của tờ báo đó mà còn có khả năng liên kết đến tất cả những địa chỉ internet khác Các cụm bài trên trang chủ của các báo là sự tổng hợp những liên kết như thế Khả năng liên kết là thế mạnh thực sự của báo trực tuyến Trong một tác phẩm cụ thể, báo trực tuyến cho phép cài đặt các liên kết (link) đến những thông tin khác, bài báo khác, tư liệu khác có liên quan tới nhân vật, sự kiện, chi tiết… được nhắc đến trong tác phẩm báo chí đó, tạo nên sự phong phú,

đa dạng, sâu sắc của thông tin Khả năng này các loại hình báo chí khác không

có được Đặc thù liên kết thông tin này làm nên tính chất phi tuyến tính và liên

văn bản của báo trực tuyến (1

)

Đặc điểm thiết kế nhiều lớp của báo trực tuyến giúp người làm báo có thể xuất bản theo nhu cầu mà không bị giới hạn về số lượng chữ viết, hình ảnh và số lượng “trang” báo Màn hình máy tính nhỏ hơn trang báo nhưng nó có thể cuốn (scroll) – về lý thuyết – đến lúc nào hết… giới hạn mà người lập trình phần mềm xuất bản mặc định ban đầu Nói cách khác, báo trực tuyến có thế mạnh là không hạn chế số trang, dung lượng cho tác phẩm báo chí Về lý thuyết, người làm báo trực tuyến có thể đưa lên mạng bài báo dài hơn rất nhiều pho tiểu thuyết vẫn được Trong khi đó, báo in bị khống chế trong khuôn khổ số lượng trang báo và

cỡ chữ cho phép đọc được, báo phát thanh, báo truyền hình phụ thuộc vào thời lượng phát sóng Ta hiểu vì sao thế mạnh của các cuộc đối thoại trực tuyến với công chúng truyền thông thuộc về báo trực tuyến: ngoài khả năng tương tác,

(1) Thật ra, trong các văn bản báo in hoặc sách, các cước chú và phụ chú – xét cho cùng - cũng là những điểm nối có tính chất liên văn bản, dù chỉ ở mức độ khá thô sơ

phát hành toàn cầu, báo trực tuyến còn có khả năng chấp nhận một dung lượng lớn những ý kiến tham gia một diễn đàn mà phát thanh, truyền hình thường bị hạn chế về thời lượng, báo in thường bị hạn chế về dung lượng in ấn Ngoài ra, xuất phát từ đặc trưng cập nhật, bài báo trong báo trực tuyến có một tính chất

trình bày khá đặc thù, được gọi là bài báo mở Bài tường thuật diễn biến vụ bắt

và khám xét chỗ ở của ông Nguyễn Việt Tiến – nguyên thứ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải trên các báo trực tuyến Tiền Phong online, VnExpress, VietnamNet là một ví dụ Từ 17 giờ đến 20 giờ ngày 4/4/2006, các chi tiết mới

và hình ảnh mới luôn được cập nhật theo trình tự thời gian, đến sáng hôm sau, bài tường thuật đó, được viết lại với nội dung gọn gàng và sắc sảo hơn

Tính chất mở của tác phẩm trên báo trực tuyến cũng là một đặc điểm mà báo in không có được Trong chừng mực nào đó, phát thanh – truyền hình, với

thể loại tọa đàm trực tiếp có thể xem là bài báo mở vì nội dung trả lời của khách

mời, sự linh động của người dẫn chương trình, hoặc những câu hỏi bất ngờ của khán thính giả thường chưa định trước Nhưng về cơ bản, một cuộc tọa đàm phát thanh hay truyền hình, thường được chuẩn bị khá chặt chẽ về kịch bản, yếu tố

“mở” có đặt ra nhưng trong khuôn khổ thời lượng cho phép và chủ đề cho phép

vì vai trò khống chế rất cao thuộc về đạo diễn, người dẫn chương trình

Với báo in, người đọc không có nhiều quyền lựa chọn “dân chủ” như báo trực tuyến nhưng một công dân internet khi ngồi trước màn hình online, anh ta

có quyền chọn lựa website báo chí yêu thích nhất Điều này buộc báo trực tuyến phải khai thác thế mạnh của đặc trưng trình bày cũng như hạn chế những nhược điểm của nó Các bản tin trình bày trong khuôn khổ eo hẹp trên một màn hình máy tính cũng phải tìm mọi cách chạy đua để chiếm lĩnh công chúng Một trong những đòi hỏi phải giải quyết tốt “bài toán trang nhất” là kỹ thuật viết lời dẫn và

kỹ thuật đặt tít Đây là một yêu cầu hết sức quan trọng trong báo trực tuyến Thậm chí có người còn cho rằng yêu cầu này quan trọng đến mức liên quan đến

sự tồn tại của chính tờ báo đó

Hiện nay, các tờ báo trực tuyến hàng đầu trên thế giới đều nhận thức rất rõ tầm quan trọng của việc xây dựng liên kết ở cấp độ nội dung từng bài báo, ở hệ thống các bài báo, và liên kết các website nhằm giúp cho người truy cập có thể kết nối sang các nội dung hỗ trợ chi tiết bên trong và bên ngoài website nếu họ

có nhu cầu Các bài báo trên các báo trực tuyến nước ngoài đều dẫn nguồn và các tác giả thường đưa người sử dụng đến thẳng với các nguồn tin hỗ trợ Và người làm báo trực tuyến không thể biết được người sử dụng đang dùng loại màn hình máy tính hay các thiết bị truy cập khác có kích cỡ thế nào, nên việc xử

lý tít, lời dẫn, danh mục, màu sắc, các khoảng trắng, sử dụng ảnh, video v.v… là những kỹ năng luôn được chú trọng trên cơ sở khoa học báo chí Vấn đề là làm sao tạo tâm lý muốn xem tiếp và muốn “nhắp chuột” cho người sử dụng Khia thác thế mạnh trình bày sẽ giúp người làm báo trực tuyến tạo được sự cân đối giữa nội dung cung cấp nhanh, sâu mà không quá sức tải của người sử dụng đồng thời tạo thêm một số yếu tố để giúp họ nâng cao trình độ sử dụng mạng

3.3 Đặc trưng tích hợp các phương tiện truyền thông đại chúng:

Lúc 17g ngày 7/11/2006, khi phái đoàn Việt Nam bước vào phiên họp với Đại hội đồng WTO tại Geneva, hoàn tất những thủ tục cuối cùng, trước khi Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển và Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy

có thể đặt bút ký vào bản nghị định thư gia nhập, hầu hết các báo trực tuyến ở Việt Nam đều có bản tin này trên trang chủ ở vị trí trang trọng nhất Thông tin được cập nhập thường xuyên nhất từ thời điểm này là VnExpress Riêng Thanh

niên online, Tuổi trẻ online nhanh chóng đón đầu sự kiện này bằng cách ghi hình lại bản tin tường thuật (với những hình ảnh mới nhất do phóng viên VTV gửi về từ Geneva (Thuỵ Sĩ) 4 phút sau khi bản tin VTV phát trên truyền hình, Tuổi trẻ online đã cập nhật đoạn video clip đó lên website của mình Thanh niên online chậm hơn nhưng cũng đã đưa được bản tin video lên website sau 15 phút

Sóng truyền hình của VTV1 trong chương trình thời sự 19 giờ ngày 7/11/2006 chỉ có thể phủ sóng cả nước nhưng với các báo trực tuyến thì bản tin truyền hình đó có thể vươn ra được cả thế giới

Khả năng truyền thông đa phương tiện của Internet không phải là vấn đề mới Khi Internet ra đời, viễn cảnh tích hợp các loại hình báo chí (truyền hình, phát thanh và báo in) của nó đã được nói đến Thế nhưng quá trình hội tụ công nghệ này không phải dễ dàng do điều kiện hạ tầng kỹ thuật, sự tiến bộ của công nghệ và trình độ nhân lực của các cơ quan báo chí Mở đầu trong quá trình tích hợp này là sự ra đời của phát thanh trực tuyến trên mạng Internet của các website thuộc BBC, VOA, ABC… Và ở Việt Nam, báo trực tuyến của Đài Tiếng nói Việt Nam (vov.org.vn) là đơn vị báo chí đầu tiên ứng dụng đặc trưng tích hợp các phương tiện truyền thông vào việc xây dựng radio online Truyền

Báo Tuổi trẻ online

và Thanh niên

online đưa ngay

video clip bản tin

của VTV lên mạng

hình trực tuyến ra đời sau khi Internet băng thông rộng IDSL, leasline, rồi ADSL phổ biến trong công chúng Từ khi thế mạnh multi-media được khai thác, báo chí trực tuyến có sức hấp dẫn mới và thực sự “chia sẻ” số lượng công chúng truyền thông của các loại hình báo chí khác

Với tính phổ thông và sự chuẩn hóa của giao thức IP trên phạm vi toàn thế giới, việc cung cấp các chương trình truyền hình trực tuyến trở nên dễ dàng, không phụ thuộc vào phạm vi địa lý, có thể được xem bất cứ lúc nào với chiếc máy vi tính có kết nối Internet băng thông rộng Trên thế giới, theo hãng dữ liệu GFK, truyền hình trực tuyến đang phát triển với tốc độ tới 300% năm và sẽ là hiện tượng của ngành truyền thông toàn cầu trong thập niên tới Nhiều tập đoàn truyền thông của thế giới đã đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực này để theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và viễn thông Đầu năm 2005, Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam đã phối hợp với công ty Siemens của Đức thử nghiệm thành công giải pháp kỹ thuật cung cấp đa chương trình giải trí video và truyền hình thông qua mạng Internet tốc độ cao Việc thử nghiệm thành công này cho thấy khả năng cung cấp các chương trình video và truyền hình trực tuyến với chất lượng rất cao thông qua Internet là chuyện không phải chờ lâu nữa Tổng Công ty truyền thông đa phương tiện VTC (thuộc bộ Bưu chính viễn thông) cũng đã thử nghiệm và phát sóng thành công truyền hình

kỹ thuật số cho điện thoại di động… (1)

Những năm đầu thế kỷ 21 đánh dấu sự phát triển ma ̣nh m ẽ chưa từng có của các phương tiện truyền thông Được tiếp sức bởi những bước phát triển như

vũ bão của công nghệ , đă ̣c biê ̣t là công nghê ̣ thông tin , số lượng và đô ̣ hấp dẫn của các chương trình truyền hình ngày càng gia tă ng Phát thanh trực tuyến, truyền hình trực tuyến đang tạo ra sự kết hợp hài hòa giữa báo nói, báo hình và báo trực tuyến trên Internet, nhờ đó, tích hợp được những ưu điểm của cả các loại hình truyền thông này Với đặc thù thu - phát qua mạng Internet, báo trực

(1) Sáng 10-11, Công ty Truyền hình di động VTC (Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC) đã chính thức khai trương dịch vụ truyền hình di động

tuyến phát triển mạnh tính riêng tư, khắc phục được hạn chế của phát thanh, truyền hình qua vệ tinh để đến với toàn thế giới Bên cạnh đó, nó vẫn là một phương tiện truyền thông vô cùng hiệu quả, có ảnh hưởng to lớn đến cộng đồng, phạm vi ảnh hưởng lại mang tính toàn cầu Đặc trưng này của báo chí trực tuyến

đã dẫn đến sự thay đổi trong việc tổ chức hoạt động của các loại hình báo chí cũ Phát thanh “nhìn” (visual radio) đã được bắt đầu áp dụng thành công như một sự

“kết hôn” giữa FM truyền thống với báo trực tuyến nhằm làm tăng sự trải nghiệm của công chúng, giúp họ cùng tham gia vào nội dung quan tâm theo hình thức thuận lợi nhất Đây là hình thức nghe phát thanh với các âm thanh, hình ảnh và thông tin hiển thị trên màn hình của điện thoại di động Phát thanh thông minh (smart radio) ra đời năm 1999 cũng là phát thanh qua điện thoại di động, nhưng còn cung cấp các dữ liệu được đông đảo công chúng quan tâm (1

trình (tiếp nhận thông tin đồng bộ)

 Các chương trình có đông thính giả

 Máy thu thanh, máy thu hình

 Truyền dẫn vệ tinh/cáp/qua cột

phát sóng

 Hầu như chỉ tiếp nhận

 Tính toàn quốc, quốc gia và toàn cầu

 Khán thính giả tham gia làm chương trình

 Nguồn thu nhập từ quảng cáo, nội dung, phí cấp phép, tài trợ

 Thời gian chuyển dịch theo ý muốn của người sử dụng (tiếp nhận thông tin không đồng bộ)

 Chia thành nhiều nhóm đối tượng khác nhau (phi đại chúng hóa)

 Rất nhiều thiết bị trực tuyến

sẽ được khai thác tốt hơn và các website báo chí càng trở nên phong phú, hấp dẫn Trong tương lai, báo trực tuyến với sự tích hợp phát thanh, truyền hình, báo trực tuyến được dự đoán sẽ trở thành phương tiện được nhiều người sử dụng nhất cùng với những tiện lợi của Internet trong các hoạt động như mua bán, học hành, nghiên cứu, trao đổi, thanh toán…

3.4 Đặc trưng lưu trữ và tìm kiếm thông tin:

Khi gọi Internet là kho thông tin của nhân loại, siêu xa lộ thông tin trên hành tinh v.v… người ta không chỉ nghĩ đến khả năng lưu trữ tài nguyên thông tin mà còn nói đến khả năng tìm kiếm, xử lý tuyệt vời của nó Đây cũng là một đặc trưng quan trọng của phương tiện truyền thông này Báo trực tuyến hình thành trên cơ sở phát hành nội dung thông tin trong lòng Internet, nói đúng hơn, bản thân báo trực tuyến cũng là một thực thể Internet nên nó mang được thuộc tính này như một đặc trưng riêng mà các loại hình báo chí khác không thể có hoặc hạn chế

Nếu phát thanh – truyền hình truyền thống, thông tin được chuyển tải theo tuyến thời gian, chỉ có thể lưu trữ bằng trí nhớ (xét trong góc độ quá trình truyền thông) thì báo in có thế mạnh với bản chất "mang thông tin một lần" của tờ báo (do đặc thù phương tiện chuyên chở thông tin: giấy – in ấn) Thông tin trên báo

in có thể đọc đi đọc lại, có thể lưu giữ những tờ báo để học tập và nghiên cứu Thế nhưng, với những tờ báo hiện đại ở nước ngoài hiện nay, mỗi số báo có thể lên tới vài trăm trang thì việc lưu giữ này hết sức cồng kềnh, tốn kém và báo in cũng chỉ lưu giữ hình thức văn bản và hình ảnh tĩnh Trong khi đó, các dữ liệu văn bản, hình ảnh (tĩnh và động), âm thanh v.v… với sự tiến bộ của công nghệ

đã được số hóa hoàn toàn Phát thanh – truyền hình (truyền thống) trên lý

thuyết, cũng có thể lưu giữ băng từ, đĩa kỹ thuật số các dữ liệu đã phát sóng, nhưng đó là việc của nhà truyền thông Đối tượng công chúng tiếp nhận khó có

cơ hội làm chủ được kho dữ liệu ấy để tìm kiếm, truy xuất Vì thế, so với báo in, phát thanh và truyền hình, báo chí trực tuyến còn có khả năng lưu trữ, bảo quản thông tin hiệu quả, gọn nhẹ, đỡ tốn kém và phục vụ kịp thời cho việc tra cứu

theo yêu cầu Tra cứu trên báo trực tuyến là tra cứu trên một kho dữ liệu bình đẳng, hầu như không có “vùng cấm” trong thông tin nếu thông tin đó đã được phát hành (public) Và tất nhiên đó là khả năng tra cứu “điện tử”: chính xác và khoa học Nếu có trong tay một tờ báo in, nhưng đó là những nhật báo dày như Washington Post hay New York Times, thì việc tìm một bài báo đã đăng trong

số báo ấy không đơn giản chút nào nhưng với báo trực tuyến, chỉ cần gõ một vài

từ khóa Khả năng tìm kiếm của báo trực tuyến cho phép chúng ta tìm lại những bài viết cách đây nhiều năm, hoặc nhiều bài viết của nhiều nguồn về cùng một

đề tài Khả năng lưu trữ và tìm kiếm còn được kết hợp với đặc trưng trình bày (khả năng liên kết siêu văn bản) của báo trực tuyến để giúp cho việc sử dụng báo chí hiệu quả hơn Một người yêu thích đội tuyến bóng đá Liverpool (Anh) có thể tìm ngay cho mình những bài báo mới nhất về đội bóng đó bằng tiếng Việt phát hành ngày hôm nay Một sinh viên báo chí có thể tập hợp được rất nhanh những tất cả những bài báo viết về vụ “xâm hại lòng hồ thủy điện Trị An” từ trước đến nay trên các báo, một người hâm mộ có thể tìm kiếm những bài viết về hoa hậu Mai Phương Thuý sau thành công của cô tại vòng chung kết hoa hậu thế giới ở

Ba Lan tháng 9 – 2006 tới nay Một người lớn tuổi thường xuyên đọc báo in có thể tìm một bài báo mình chưa đọc (vì quên mua số báo đó) trên tờ báo trực tuyến của nó dễ dàng, dù bài báo được đưa lên Internet khá lâu v.v…

Càng ngày, thiết bị lưu trữ (tài nguyên nhớ) càng rẻ tiền hơn nên việc khai thác thế mạnh này đã được các báo hết sức lưu tâm Không phải ngẫu nhiên mà trên trang web các báo đều có công cụ tìm kiếm Bên cạnh đó, hiện có rất nhiều website có chức năng như một công cụ tìm kiếm (search engine) nổi tiếng như Google, Yahoo, Alta Vista v.v… Hầu hết các cơ chế tìm kiếm trên Internet hiện nay đều dựa trên khả năng xét chuỗi ký tự của văn bản Việc tìm kiếm ảnh chụp, hình tĩnh hoặc video còn đang trong bước mày mò về mặt công nghệ

Thế mạnh của tìm kiếm trực tuyến lại cũng chính là “gót chân A-sin” của công nghệ này: thông tin trên Internet quá nhiều và không phải website nào cũng đáng tin cậy, đồng thời, việc tìm kiếm bằng chuỗi ký tự phụ thuộc vào khả năng

tính toán khoa học trong quá trình tìm kiếm Bản chất của quy trình tìm kiếm trên Internet là xét văn bản, vì vậy, khi chuỗi ký tự nhập vào không chính xác, kết quả tìm kiếm sẽ không chính xác Ví dụ, để tìm những bài báo tiếng Việt viết về một nhà khoa học nước ngoài, nếu gõ vào chuỗi ký tự tìm kiếm tên riêng nhà khoa học đó bằng những cách khác nhau (để nguyên dạng, phiên âm…) sẽ cho những kết quả khác nhau Có khi cho một kết quả sai Ngay cả trong một từ tiếng Việt, cách đánh dấu trên nguyên âm khác nhau cũng cho ra những kết quả khác nhau Có một thời gian khá dài, những website ở Việt Nam nói chung và báo trực tuyến nói riêng sử dụng không thống nhất mã font cho tiếng Việt trên Internet, việc tìm kiếm - vì thế - hết sức khó khăn Hiện nay, việc Chính phủ thống nhất dùng font Unicode trên các website trong nước đã khắc phục được trở ngại này Việc tìm kiếm trên báo trực tuyến còn phụ thuộc vào khả năng tìm kiếm của người sử dụng, bởi nếu không biết khu biệt phạm vi tìm kiếm, chúng

ta có thể chết ngộp trong khối thông tin trùng lắp, đúng sai trong “siêu xa lộ” Ví

dụ: Khi gõ vào chuỗi ký tự “Đặng Thuỳ Trâm” (trong dấu ngoặc kép), Google

tìm kiếm được 44.300 website có tên người nữ anh hùng liệt sĩ đó Nhưng khi

nhập chuỗi “Đặng Thùy Trâm” thì kết quả lại khác: Có 241.000 website chứa

chuỗi ký tự này Núi thông tin khổng lồ ấy sẽ làm nản lòng người tra cứu ngay

từ những giây đầu tiên

“Internet là kho dữ liệu” xét ở khía cạnh lý thuyết Trong thực tế, không phải tư liệu nào cần cũng có thể tìm kiếm được Một tờ báo trực tuyến có thể

“xóa” các dữ liệu nội dung báo quá cũ khi tài nguyên nhớ của máy chủ không

cho phép Và có những tư liệu chúng ta cần đôi khi không thể có trong các báo trực tuyến tiếng Việt, điều này đòi hỏi người sử dụng còn phải biết ngoại ngữ, ít nhất là tiếng Anh Các loại ngôn ngữ có chữ viết tượng hình như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… hoặc chữ viết của các ngôn ngữ khối Ả-rập không phải

ai trong chúng ta cũng có khả năng tìm kiếm thông tin hoặc nếu có thì cũng đòi hỏi máy tính có cài đặt trình điều khiển gõ chữ tương ứng trên bàn phím có ký

tự Latinh của đa số máy tính

Từ những phân tích trên, thiết nghĩ, không nên tuyệt đối hóa khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin của báo chí trực tuyến Nhưng mặt khác, phải biết tận dụng, khai thác nó tối đa và hướng dẫn người sử dụng biết khai thác khoa học để phát huy được đặc trưng này

3.5 Đặc trưng “phát hành”:

Khi Internet và báo trực tuyến mới ra đời, nó chưa khai thác được thế mạnh tích hợp các phương tiện truyền thông và khả năng tìm kiếm cũng chưa mạnh như ngày nay (do cả công nghệ tìm kiếm, lẫn chất lượng đường truyền), thế nhưng điều nó làm kinh ngạc người sử dụng chính là khả năng phá vỡ rào cản không gian trong khâu “phát hành” Về bản chất công nghệ, đặc trưng phát hành của báo trực tuyến xuất phát từ đặc trưng kỹ thuật mạng của Internet Nhưng đứng ở góc độ truyền thông, giờ đây, một webblog của cá nhân, một website của ca sĩ, một trang tin điện tử của doanh nghiệp, của một trường trung học cơ sở, một tờ báo trực tuyến lớn như VOA… đều có khả năng phát hành toàn cầu, bình đẳng

Báo in sau công đoạn in ấn phải tốn chi phí chuyên chở và thời gian để đưa đến người đọc Mà trên thế giới, hầu như không có tờ báo in nào hiện nay

có khả năng phát hành toàn cầu cho dù việc in ấn có thể tổ chức ở nhiều nơi Báo trực tuyến đã khắc phục một cách dễ dàng trở ngại không gian so với báo in

khi phát hành ở bất cứ nơi đâu trên môi trường không gian điều khiển (1) Nếu như báo in chỉ phát hành được khoảng vài trăm ngàn hay trên một triệu bản, báo trực tuyến có thể đến với hàng triệu độc giả không chỉ trong nước mà còn khắp thế giới, tại bất cứ nơi nào có máy tính truy cập mạng và sau này có thể có nhiều thiết bị viễn thông khác như điện thoại di động chẳng hạn…

Phát thanh – truyền hình dùng kỹ thuật tương tự (analog) lâu nay cũng chỉ

có khả năng tổ chức các điểm thu phát sóng trong những phạm vi không gian nhất định Sau này khi có vệ tinh, phát thanh và truyền hình đã đưa qua vệ tinh

để phủ sóng nhiều nơi trên thế giới nhưng hết sức tốn kém Đấy là chưa nói đến khả năng bị can nhiễu do các tần số phát sóng bị giao thoa (2

)

Với đặc trưng “phát hành”, hệ thống báo chí trực tuyến trên thế giới được

ví như một sạp báo toàn cầu Với những quốc gia có những cộng đồng kiều dân sống rải rác khắp nơi trên thế giới, báo trực tuyến đã giúp ích rất nhiều trong việc tổ chức thông tin đối ngoại Hiện nay, tiếng nói Việt Nam, nhờ Internet, đã đến được những người con xa Tổ quốc nhưng không rành tiếng Việt, đã đến được với một thế hệ Việt kiều trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài Năm 2002, có một sự kiện được giới nghiên cứu báo chí trực tuyến cho là quan trọng nhất trong năm và sự kiện này cho thấy việc tận dụng đặc trưng phát hành và đặc trưng tìm kiếm thông tin của báo trực tuyến hết sức “lợi hại” trong truyền thông

Đó là sự ra đời của Google News (news.google.com), một dịch vụ tìm tin tức tự động theo yêu cầu từ 4.500 tờ báo trực tuyến bằng tiếng Anh trên toàn cầu Google, cỗ máy tìm kiếm thông tin số 1 thế giới hiện nay, phát triển dịch vụ miễn phí này trên cơ sở công nghệ thuần tuý, nghĩa là không có bàn tay chọn lọc bài vở của các biên tập viên con người Khi đánh một từ khoá nào đó vào ô tìm kiếm, người sử dụng sẽ được Google tự động đưa đến tất cả các site tin tức có từ

(1) Cyber space – một cách nói hình ảnh của môi trường Internet

(2) Hiện tượng này thấy rất rõ trong thực trạng phát thanh – truyền hình địa phương ở Việt Nam mặc dù Cục Tần số có quy hoạch các dãi tần phát thanh – truyền hình cho các khu vực song công suất phát sóng của các Đài hiện nay rất khác nhau và do địa hình của nhiều vùng

phức tạp nên tình trạng can nhiễu sóng xuất hiện rất nhiều và hết sức lãng phí

khoá đó, được sắp xếp theo một thứ tự dựa trên thời điểm xuất hiện trên mạng

và mức độ truy cập Chẳng hạn, với từ khoá là “Vietnam”, hàng nghìn trang tin tức cập nhật về Việt Nam sẽ hiện lên trên màn hình, tin xảy ra gần nhất hoặc được đọc nhiều nhất được đưa lên đầu Bên cạnh những nguồn tin “ngoại” phổ biến như CNN, BBC, South China Morning Post, Reuters, AFP… có không ít bản tin đến từ những nguồn “nội”: Đài Tiếng nói Việt Nam (www.vov.org.vn)

và Vietnam Investment Review (www.vir.com.vn)

Chỉ có báo chí trực tuyến với công nghệ truyền thông của mình mới có thể cho ra đời được một “sạp báo toàn cầu” tuyệt vời như thế Nhưng đặc trưng phát hành toàn cầu của báo chí trực tuyến vẫn đang tiếp tục những thách thức, khám phá về công nghệ cũng như phương pháp làm báo để tạo ra hiệu quả cao hơn trong truyền thông

3.6 Đặc trưng tương tác ( 1 )

Những ngày đầu tháng 11/2006, báo trực tuyến VietnamNet đã đưa lên mạng lời chào mời cho một diễn đàn: “Bây giờ! sau 11 năm đàm phán, cánh cửa WTO đã mở, chào đón Viêt Nam! Đất nước chúng ta đã bước lên con tàu để ra biển lớn! Vận hội rất to lớn, nhưng thách thức cũng hết sức gay gắt! Bạn nghĩ gì lúc này? Sẽ phải làm gì khi bước vào ngôi nhà mới! Mời quý vị bày tỏ ý kiến tại đây…” Diễn đàn này đã nhanh chóng đón nhận hàng trăm lượt ý kiến từ nhiều nơi trên thế giới sau vài ngày ra thông báo

Cách đó vài tháng, báo Tuổi trẻ online đã nhận được hơn 2000 ý kiến từ diễn đàn “Tuổi trẻ và lễ chào cờ”, Diễn đàn "Nuớc Việt Nam ta nhỏ hay không nhỏ?" báo Thanh Niên mở ra từ ngày 27/3 - 30/6/2006, thu hút hàng vạn lượt ý kiến trong và ngoài nuớc, thể hiện tâm huyết, sự trăn trở của mọi tầng lớp nguời Việt Nam mong muốn đất nuớc ngày càng hùng mạnh (trong đó, số lượt ý kiến

(1) Có người gọi đây là đặc thù “hồi âm độc giả” – chúng tôi cho rằng cụm từ này không diễn giải được hết bản chất của đặc trưng này của báo trực tuyến, Khái niệm tương tác (interactivity) diễn đạt sự tác động, ảnh hưởng qua lại với nhau, khái niệm “hồi âm độc giả” (feedback) diễn tả một chiều và không nêu được vai trò tích cực của công chúng truyền thông trong báo chí trực tuyến

đóng góp qua Thanh niên online là 9276) Đã có 200 ý kiến được đăng báo và Nhà xuất bản Thông tấn in thành sách (1) Điều thú vị là những ý kiến đó khởi đi

từ khắp nơi trên thế giới để đến với tòa soạn chỉ vài giờ sau khi báo mở ra diễn đàn và đóng góp nhiều ý kiến hết sức sâu sắc đến không ngờ Chỉ sau khi đi vào hoạt động không lâu, VietnamNet đã mở ra chuyên mục phỏng vấn trực tuyến, rồi bàn tròn trực tuyến; Tuổi trẻ online hiện nay có trang giao lưu trực truyến…

VietnamNet từ đầu năm 2006 đến nay được tạo ấn tuợng với độc giả của mình qua các bàn tròn trực tuyến với các nhân vật nổi tiếng (2) hoặc các bàn

tròn "Góp ý cho văn kiện Đại hội Đảng X": Tận dụng thời cơ vàng để đột phá

Điều đáng nói là nhiều cuộc bàn tròn trực tuyến của VietnamNet đã thực hiện bằng cả phát thanh, truyền hình và văn bản trên mạng Người khai thác Internet có thể nghe (như nghe phát thanh), xem như xem truyền hình trực tiếp

và đọc văn bản cuộc trò chuyện Mỗi cuộc bàn tròn của VietnamNet thu hút

(1) Số liệu do nhà báo Nguyễn Quang Thông – Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Thư ký Tòa soạn báo Thanh niên online cung cấp

(2) Như phỏng vấn trực tuyến nguyên Phó Thủ tuớng Vũ Khoan với chủ đề “Hội nhập WTO

và APEC”; Phó Hiệu truởng Truờng Kinh doanh Harvard với chủ đề “Xây dựng thuong hiệu Việt theo cách nào?”; Đại sứ Israel tại VN và nguyên Đại sứ VN tại Trung Đông với chủ đề

“Khủng hoảng Trung Đông: Một góc nhìn từ nguời trong cuộc”; Đại sứ Anh, ông Robert Gordon với chủ đề "Chống tham nhung cần kiểm soát và cân bằng"; Nhà tỉ phú Patrick McGovern, Chủ tịch tập đoàn truyền thông và công nghệ cao IDG (Hoa Kỳ); Đại sứ Thụy Sĩ, ngài Bénédict de Cerjat; Đại sứ Trung Quốc Tề Kiến Quốc…

hàng trăm lượt ý kiến Các bài tổng thuật sau đó phải chia thành nhiều kỳ để đăng tải lại Nhân mùa 20/11/2006, đầu tháng, Tuổi trẻ online phát động viết bài

về chủ đề biết ơn thầy cô mang tên “Người đưa đò thầm lặng” Chỉ trong một tuần đầu phát động, báo đã nhận được hàng 215 bài gửi tới tòa soạn (1

Hiểu theo nghĩa rộng, báo in cũng có khả năng tương tác qua việc xây dựng các hình thức trả lời thư bạn đọc, ý kiến độc giả v.v… Phát thanh, truyền hình với công nghệ trực tiếp (3) cũng tạo được khả năng tương tác cao đặc biệt trong các chương trình giao lưu, tọa đàm (talkshow) Thính giả, khán giả được mời gọi điện thoại trực tiếp đến phòng thu, trường quay để trao đổi với “nhà Đài” và khách mời Hoặc hình thức phỏng vấn dư luận (vox-pop) trên phát thanh, truyền hình trong chừng mực nào đó cũng có ý nghĩa tương tác

Tuy nhiên, so với báo trực tuyến, khả năng tương tác của báo in, phát thanh, truyền hình đều có giới hạn Đó là sự giới hạn về dung lượng, giới hạn về không gian giao tiếp, giới hạn về tần suất và mức độ dân chủ trong giao tiếp

(1) Tuổi trẻ online đã phát hành ngay loạt bài đầu tiên: Mắt ếch của thầy; Nhờ thầy, em đã

đủ niềm tin; "Ông ngoại"; Thầy cô là sinh viên tình nguyện!; Cô giáo tôi!; Không có cô, em không thể có ngày hôm nay; Bài học từ những chiếc bánh mì; Mẹ là cô giáo vĩ đại nhất; Ông giáo già và lớp học tình thương; Lời phê cuối cùng v.v…

(2) Ví dụ việc đưa tin về vụ sóng thần hồi cuối năm 2004 rất được quan tâm nhưng không ít người phàn nàn về việc đăng tải các hình ảnh quá thương tâm

(3) Live broadcacsting: Có người đề xuất cách gọi là “phát thẳng”, không gọi là “trực tiếp” Ở Trung Quốc, “live broadcacsting” được dịch là “trực tuyến” Công nghệ phát thanh – truyền hình trực tiếp không phải nhìn ở góc độ kỹ thuật mà nhìn ở góc độ phương thức làm phát thanh truyền hình mới, có tính tương tác Trong thực tiễn phát thanh – truyền hình Việt Nam, ngay từ buổi sơ khai, khi không đủ băng từ lưu trữ, phát thanh – truyền hình đều làm “trực tiếp”: cụ thể là đọc trực tiếp đưa lên sóng