Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck

Nghiên cứu về John Steinbeck không thể không nhắc tới Chùm nho phẫn nộ, với những thủ pháp độc đáo của kết cấu cốt truyện tiểu thuyết mang tính hành trình.. Mạnh dạn thể nghiệm cách ph

Trang 1

-

ĐINH THỊ THỦY

KẾT CẤU TIỂU THUYẾT “CHÙM NHO PHẪN

NỘ” CỦA JOHN STEINBECK

LUẬN VĂN THẠC SỸ VĂN HỌC

Hà Nội - 2008

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự động viên, giúp đỡ của các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp, gia đình, những người thân yêu của tôi Tôi xin ghi nhớ và gửi lời cảm

ơn chân thành đến tất cả mọi người

Cho tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới PGS TS Lê Huy Bắc, người đã hết lòng giúp đỡ, hướng dẫn và động viên tôi hoàn thành luận văn này Trên tất

cả, tôi nhận được từ thầy bài học quý giá đó là sự tận tâm, nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học

Tôi cũng xin cảm ơn các cơ quan đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu!

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2008

Đinh Thị Thủy

Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 3

Trang 4

4 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU, Ý NGHĨA CỦA LUẬN VĂN

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Chương 1

KẾT CẤU CỐT TRUYỆN TIỂU THUYẾT HÀNH TRÌNH

1.1 XUNG ĐỘT TRONG CỐT TRUYỆN HÀNH TRÌNH

Trang 5

2.3 THỜI GIAN

Trang 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 7

MỞ ĐẦU

Gần 70 năm từ khi Chùm nho phẫn nộ (The Grapes of Wrath) ra đời,

tiểu thuyết ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả bằng những đại cảnh dọc con đường 66, xuyên qua một phần đất Mỹ Con đường 66 ngày nay được

coi là con đường du lịch, trong Chùm nho phẫn nộ, nó lại là hành trình

khốn khổ, đau thương của gia đình Joad và hàng nghìn gia đình khác di cư tới California California trở thành niềm hy vọng đầy ám ảnh, thôi thúc những kẻ cùng đường

John Steinbeck không chỉ dựng một câu chuyện, khai thác triệt để một bi kịch mà hơn nữa, qua tác phẩm, ông mang tới hơi thở sôi sục của thời đại, tính hiện thực tới cay nghiệt… bóp nghẹt những trái tim có lương tri Không phải ngẫu nhiên mà có quá nhiều ý kiến trái chiều xung quanh tác

phẩm này, kẻ phản đối thì cho rằng Chùm nho phẫn nộ là dối trá, đen tối

và đáng ghê tởm xuất phát từ nhận thức méo mó, thiên lệch, người ủng hộ thì gọi đó là một thiên anh hùng ca, tác phẩm văn chương vừa hiện thực vừa đầy hoang tưởng, nổi bật với một sự hài hước đầy cảm thông và một cách nhìn xã hội thấu đáo

Dù phản đối hay ủng hộ thì sức mạnh và tầm ảnh hưởng từ những trang viết của John Steinbeck tới nền văn học Mỹ, tới đời sống và con người

Mỹ cũng như trên thế giới là không thể phủ nhận John Steinbeck, đại diện xuất sắc cho những nhà văn đầy thiện chí và tình thương là người xứng

đáng với giải Nobel 1962, trong đó Chùm nho phẫn nộ là thành tựu nổi bật

nhất Tác phẩm này ngay sau một năm xuất bản đã được trao giải Pulitzer và trở thành best-seller ở Mỹ

Trang 8

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

John Steinbeck lớn lên trong những năm tháng khủng hoảng trầm trọng của nước Mỹ, chứng kiến sự tha hóa mọi mặt của xã hội, sự phân tầng ngày càng sâu giữa người nghèo và tầng lớp thượng lưu Ở ông có cách nhìn đầy tình thương đối với vấn đề của dân nghèo Mỹ, đề cao tâm hồn cao đẹp

và vị tha của con người Chính vì vậy, ý nghĩa của Chùm nho phẫn nộ

vượt xa hơn tính sử thi, bi kịch về nhân dân Mỹ, thể hiện ở tình yêu quê hương, sự lưu luyến, gắn bó với đất đai và khắc họa phương diện lạnh lùng, nghiệt ngã của cách mạng công nghiệp

Tiểu thuyết tập trung miêu tả hai hình tượng Tom và Casy Tom tính tình thẳng thắn, bản năng nhưng dám phản kháng, cuối cùng tìm được con đường đấu tranh cho riêng mình Còn Casy - một mục sư lang thang, chống lại Thượng đế, đã vứt bỏ giáo chức để quan tâm đến nỗi cực khổ của người dân, cuối cùng chết vì lý tưởng của mình Một người thuộc kiểu nhân vật hành động, một người thiên về suy tư, rút cục đều thức tỉnh trước sự thảm hại của thực tại và sự sụp đổ của mộng tưởng

Chùm nho phẫn nộ trình diễn một văn phong già dặn và giàu xúc

cảm Bằng bút pháp tả thực có sức tố cáo mạnh mẽ, tiểu thuyết đã lôi cuốn người đọc ngay từ khi được xuất bản lần đầu tại Oklahoma với lượng phát

hành vượt trên cả Cuốn theo chiều gió Rất nhanh sau đó, vào năm 1940, dưới bàn tay của đạo diễn gạo cội John Ford, tác phẩm điện ảnh Chùm nho

phẫn nộ dựa theo cuốn tiểu thuyết cùng tên ra đời Đến nay Chùm nho phẫn nộ vẫn là một cuốn phim kinh điển được sử dụng trong giảng dạy điện

ảnh ở Mỹ và nhiều nước trên thế giới

Nghiên cứu về John Steinbeck không thể không nhắc tới Chùm nho

phẫn nộ, với những thủ pháp độc đáo của kết cấu cốt truyện tiểu thuyết

mang tính hành trình Đây cũng có thể nói là đặc điểm nổi bật ở Chùm nho Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 9

Trang 9

phẫn nộ Luận văn trực tiếp đưa ra một cách tiếp cận mới mẻ trong lý luận

văn học Việt Nam Cách tiếp cận này soi sáng những vấn đề cơ bản về cốt truyện cũng như tổ chức nghệ thuật trong tác phẩm

Mạnh dạn thể nghiệm cách phân tích dựa trên một khái niệm mới mẻ,

bản luận văn hướng tới giải mã phong cách tác phẩm Chùm nho phẫn nộ,

cũng là cách tìm hiểu nghệ thuật tiểu thuyết John Steinbeck với tư cách một nhà văn lớn của nền văn học Mỹ

2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Kết cấu tác phẩm là một vấn đề phức tạp nhưng vô cùng lý thú Nó không những thể hiện tài năng độc đáo của nhà văn mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nền tảng văn hóa, loại thể, phong tục tập quán… Do đó,

nghiên cứu kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ là hướng tới:

- Phát hiện những đặc điểm cơ bản của kết cấu tiểu thuyết Chùm nho

phẫn nộ, cụ thể là kết cấu tiểu thuyết hành trình Đây là đặc điểm lớn nhất,

chi phối mọi sáng tạo cũng như tổ chức nghệ thuật trong tác phẩm

- Kết cấu tác phẩm không tồn tại một cách đơn lập Nghiên cứu về kết cấu để thấy được những yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nó Để hiểu một cách thấu đáo giá trị của tác phẩm trong nền văn học Mỹ và thế giới

Về khái niệm kết cấu tác phẩm văn học, có nhiều ý kiến luận bàn

Theo Trần Đình Sử trong Lý luận văn học có ba vấn đề lớn về kết cấu tác

phẩm văn học:

- Kết cấu là toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm…

phục tùng đặc trưng nghệ thuật và nhiệm vụ nghệ thuật cụ thể mà nhà văn

tự đặt ra cho mình Kết cấu không tách rời nội dung cuộc sống và tư tưởng trong tác phẩm

Trang 10

Nếu như chủ nghĩa cấu trúc xem kết cấu tác phẩm như một cấu trúc bất biến, bỏ mất cái độc đáo và cá biệt không lặp lại của tổ chức tác phẩm, thì kết cấu là toàn bộ tổ chức tác phẩm trong tính độc đáo, sinh động, gợi cảm của nó

Vì vậy kết cấu tác phẩm trong phần sâu sắc nhất của nó không phải là

sự liên kết theo những công thức, biên pháp có sẵn, mà là liên kết theo sự phát hiện đời sống và suy nghĩ của nhà văn, tạo thành một hệ thống liên kết, tạo ra hiệu quả tư tưởng thẩm mỹ Hiểu như vậy, mọi phương diện tổ chức tác phẩm, từ so sánh, ẩn dụ, câu, đoạn cho đến tổ chức trần thuật, hệ thống hình tượng, thể loại, cốt truyện… đều thuộc phạm vi kết cấu Chúng đan dệt vào nhau để tạo ra tính hình tượng và chiều sâu nội dung của tác phẩm

- Kết cấu còn là phương tiện khái quát nghệ thuật

Về quá trình sáng tạo nghệ thuật, kết cấu xuất hiện như một mặt của bản thân hình tượng nghệ thuật Nó ra đời cùng với ý đồ nghệ thuật của tác giả, cụ thể hóa cùng với sự phát triển của hình tượng nghệ thuật

Nhưng kết cấu không chỉ là sự liên kết các hiện tượng, con người mà mối quan tâm lớn của nhà văn là làm sao sắp xếp tài liệu để cái chính yếu nổi bật lên, cái quan trọng gây được ấn tượng mạnh mẽ…

Kết cấu tác phẩm còn thể hiện quá trình vật lộn của nhà văn với tài liệu sống, để biểu hiện chân lý, đồng thời phản ánh quá trình tư duy của nhà văn và quá trình vận động của tư duy đó Vì vậy tư tưởng sống động của nhà văn bao giờ cũng biểu hiện trong kết cấu và qua kết cấu

Trang 11

Lý luận văn học mới mở rộng khái niệm kết cấu Trong nhiều trường

hợp, kết cấu được xem là đồng nghĩa với khái niệm cấu trúc

Kết cấu được mở rộng theo chiều ngang, được xem xét ở bình diện quy luật tổ chức thể loại: kết cấu tự sự, kết cấu trữ tình Vì vậy, kết cấu tác phẩm văn học được xem tương quan với các loại hình khác như hội họa, âm

nhạc, kiến trúc, điện ảnh…

Mặt khác, mỗi thể loại văn học có phương thức tổ chức riêng Kết cấu

vở kịch khác hẳn với kết cấu một bài thơ trữ tình… Ngay kết cấu các loại tiểu thuyết cũng không giống nhau, chẳng hạn, tiểu thuyết chương hồi so với tiểu thuyết hiện đại Ở đây sự hiểu biết về các loại hình tác phẩm, các tri thức về thi pháp của các dân tộc, các thời đại sẽ có ý nghĩa quan trọng để nhận ra tính độc đáo trong kết cấu của một tác phẩm

Kết cấu được xem xét ở chiều dọc, tức là nghiên cứu mối quan hệ quy định và tùy thuộc của các cấp độ tác phẩm như một chỉnh thể Kết cấu tồn tại ở hai cấp độ cơ bản: cấp độ hình tượng và cấp độ trần thuật Cấp độ hình tượng gắn liền với toàn bộ tổ chức của thế giới nghệ thuật như hệ thống nhân vật, hệ thống sự kiện, tình tiết và sự trình tự xuất hiện của chúng… đây

là cấp độ kết cấu bề sâu, gắn liền với ý đồ nghệ thuật và các tính cách được phản ánh Còn cấp độ trần thuật bao gồm sự liên tục của các biện pháp trần

thuật, sự tổ chức các câu, sự vận dụng phương pháp tu từ

Kết cấu còn là một hiện tượng chức năng nên có thể nghiên cứu nó trong tương quan với nội dung Nhưng kết cấu còn là một hiện tượng kiến trúc nên có thể xem xét như một tương quan giữa các yếu tố hình thức với nhau để tạo nên vẻ đẹp hài hòa, nhịp điệu, vẻ đẹp kiến trúc của tác phẩm Nhưng vẻ đẹp kĩ thuật này cũng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nào nó phục vụ cho một nội dung chân thực, sâu sắc

Trang 12

Kết cấu và cấu trúc là những khái niệm gần nghĩa nhau Cũng theo Lý

luận văn học: sự phân biệt của chúng cũng như sự phân biệt của nhiều khái

niệm lí luận văn học là khá tương đối, bởi không phải mọi khái niệm đều có thể được phân định rạch ròi Nói như Gorki mọi sự minh định khái niệm đều phải dựa vào những ý nghĩa vốn không chặt chẽ, được nắm bắt bằng kinh nghiệm của từ ngữ trong ngôn ngữ tự nhiên

Khoa học hiện đại xem hệ thống như một tổng thể gồm các thành phần có các quan hệ và liên hệ giữa chúng với nhau còn cấu trúc là phương diện bất biến của hệ thống, là sự thống nhất vững bền, lặp lại của các quan

hệ, các yếu tố của hệ thống Do đó, khái niệm kết cấu rộng hơn Nó bao gồm một phương diện bất biến và cả sự thể hiện đa dạng, sinh động, cá biệt của cái ổn định đó, tạo thành sức hấp dẫn không lặp lại của tác phẩm

Như vậy, nghiên cứu kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ, luận

văn chú ý đến những vấn đề kết cấu và giá trị của đặc điểm kết cấu đó Cụ thể, đối tượng hướng tới của luận văn là kết cấu cốt truyện, kết cấu không gian, thời gian và kết cấu nhân vật, sự kiện

Các khảo sát được tiến hành trên bản dịch Chùm nho phẫn nộ của

dịch giả Phạm Thủy Ba, NXB Hội Nhà văn, 1994 Bản dịch của Phạm Thủy

Ba chính xác hơn, đặc biệt khắc phục khá nhiều lỗi từ địa phương được

dùng trong bản dịch Chùm nho uất hận của Võ Lang năm 1972 Tuy vậy,

cũng có không ít sạn trong bản dịch này

3 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Nghiên cứu kết cấu tiểu thuyết không phải là vấn đề mới Rất nhiều công trình, luận án, luận văn hay bài tiểu luận… chọn kết cấu làm đề tài

Tuy nhiên, kết cấu tiểu thuyết hành trình trong Chùm nho phẫn nộ lại hoàn

toàn mới, ít nhất là ở Việt Nam

Trang 13

Về nhà văn John Steinbeck, sau năm 1972 với việc xuất bản tác phẩm

Chùm nho phẫn nộ dưới cái tên là Chùm nho uất hận của Võ Lang in tại

NXB Gió bốn phương, việc nghiên cứu và phê bình tác phẩm của John Steinbeck đã được chú ý, nhất là khu vực văn học miền Nam Tuy nhiên, không riêng gì John Steinbeck mà so với văn học Pháp hay văn học Nga… văn học Mỹ ít được quan tâm hơn vì các tác phẩm của nền văn học này còn chưa được tiếp xúc rộng rãi với độc giả và các nhà phê bình lí luận

Ở Mỹ, có riêng một trang web tập hợp thông tin, nghiên cứu, phê bình về John Steinbeck Sách viết về ông cũng khá nhiều, những cuốn hiện đang có ở Việt Nam như:

- Maxwell Geismar Writers in crisis: The American novel between

two wars Boston, 1942

- R.S Hughes John Steinbeck, A study of the short fiction Boston,

1989

Riêng tài liệu tiếng Việt, chúng tôi chưa tìm thấy bất cứ công trình nào khảo cứu chuyên sâu, mang tính học thuật về John Steinbeck John Steinbeck chỉ xuất hiện ở một phần, một bài viết… trong các cuốn sách, báo, tạp chí hay trên internet Đa số đơn thuần là giới thiệu thân thế, sự nghiệp, sáng tác của John Steinbeck Đáng chú ý như:

- Nguyễn Tiến Dũng John Steinbeck văn nghiệp và cuộc đời Tạp

chí Châu Mỹ ngày nay số 5, 1997 Bài báo giới thiệu về thân thế, sự

nghiệp của John Steinbeck, khẳng định ông là nhà văn được biết đến nhiều hơn trên màn bạc và sân khấu

- Lê Đình Cúc John Steinbeck (1902- 1968) và Chùm nho uất hận

trong Tác gia văn học Mỹ thế kỷ XVIII-XX NXB KHXH, 2004 Lê Đình

Cúc lý giải những mâu thuẫn trong tư tưởng cũng như trong sáng tác của

Trang 14

John Steinbeck, đặc biệt là vấn đề chiến tranh ở Việt Nam Ông khẳng định: Chính vì vậy mà một mặt John Steinbeck được nhiều người yêu mến nhưng cũng bị nhiều người lên án Ông vừa được giải thưởng Nobel, lại bị đòi tước giải thưởng danh giá này khi ông sang Việt Nam (1966) cầm súng lên máy bay trực thăng từ Đà Nẵng đi tham gia càn quét du kích Việt Nam Ông dùng ảnh hưởng tên tuổi của mình để thanh minh cho bọn xâm lược, để rồi

về Mỹ viết Nước Mỹ, Người Mỹ

- Hữu Ngọc: John Steinbeck, cây bút tự nhiên chủ nghĩa miêu tả

nông dân vô sản Mỹ Hồ sơ văn hóa Mỹ, NXB Thế giới 2006 Với phong

cách một nhà nghiên cứu văn hóa, Hữu Ngọc so sánh thực trạng xã hội Mỹ

những năm 30 thế kỷ XX với thực trạng trong Chùm nho phẫn nộ để khẳng định Chùm nho phẫn nộ là một tiểu thuyết luận đề

- Lê Nguyễn Hạnh Phước: John Steinbeck: Nghệ thuật như là một

sự cảnh tỉnh trong thời đại công nghiệp và kinh tế thị trường dưới sứ mệnh nhân bản Tạp chí Sông Hương số 230 tháng 04, 2008 Bài viết sau

phần khái lược về tác giả John Steinbeck và Chùm nho phẫn nộ, tác giả đi

vào luận điểm chủ nghĩa nhân đạo trong văn chương John Steinbeck Đó là:

Qua tác phẩm của Steinbeck, những vấn đề xã hội nổi cộm thời bấy giờ là

sự bạo ngược và đời sống vật chất khốn cùng của những người lao động nhập cư đã được thể hiện Ông đề cập đến sự bất công và bóc lột người lao động một cách vô nhân đạo từ đó khẳng định sự đấu tranh của con người là một quá trình tự nhiên Ông đề cao tự do của con người, cổ vũ cho một triết lý sống nhân bản và trình bày những suy tư về điều thiện, điều ác, giấc mơ, hiện thực

- Wikipedia: John Steinbeck Trang báo điện tử tổng hợp thông tin về

con người, sáng tác cũng như những tác phẩm nổi bật của John Steinbeck http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Steinbeck

- Hà Linh: John Steinbeck - tác giả “Chùm nho nổi giận” Tác giả

giới thiệu về John Steinbeck với những tác phẩm nổi tiếng của ông

Trang 15

- Ngô Tự Lập: Cuốn sách “độc hại” của John Steinbeck Nhà

nghiên cứu văn học Ngô Tự Lập đưa tin một số phụ huynh học sinh bang

Georgia và Mississippi phản đối đưa Của chụột và người (Of Mice and Men) giảng dạy trong chương trình phổ thông vì cuốn sách có nhiều từ ngữ

dung tục Những người hâm mộ John Steinbeck và cuốn sách lại cực lực phản đối quan điểm đó

http://www.vnn.vn/thegioi/thubacmy/2003/10/33432/

- VietNamNet: Các bậc thầy văn chương: John Steinbeck Bài viết

giới thiệu tuyên dương của Viện Hàn lâm Thụy điển khi trao giải Nobel văn học cho John Steinbeck và diễn từ của ông

http://vietnamnet.vn/vanhoa/tacpham/2007/03/673894/

Với tư cách được nhắc đến, cái tên John Steinbeck có mặt trong một

số công trình nghiên cứu về văn học Mỹ nói riêng, văn hóa Mỹ nói chung:

- Nguyễn Đức Đàn Hành trình văn học Mỹ NXB Văn học, 1996

- Nguyễn Thị Khánh (chủ biên) Văn học Mỹ, quá khứ và hiện tại

Viện Thông tin Khoa học xã hội, 1997

- Lê Đình Cúc Văn học Mỹ mấy vấn đề và tác giả NXB KHXH,

2001

- Lê Huy Bắc, Văn học Mỹ, NXB Đại học Sư phạm, 2003

Sinh viên, học viên văn khoa yêu thích văn học Mỹ mới chỉ biết đến một cách sơ lược về John Steinbeck trong phần tóm tắt lịch sử văn học Mỹ

Do vậy, việc tiếp xúc với văn chương John Steinbeck còn nhiều khó khăn

Từ năm 1998 tới nay, tại trường Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, chỉ có hai đề tài nghiên cứu về tác phẩm của John Steinbeck

- Nguyễn Hải Vân, Tìm hiểu truyện ngắn “Hoa Cúc” của John

Steinbeck Khóa luận, 1998 Đi sâu phân tích truyện ngắn Hoa Cúc của

John Steinbeck và coi bản dịch tác phẩm là một phần trong khóa luận

- Đỗ Thu Hằng, Chủ đề, kết cấu cốt truyện và hình thức nghệ thuật Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 16

Trang 16

trong hai tác phẩm của John Steinbeck: Của chuột và người, Hoa Cúc

Luận văn, 2003 Phân tích hai tác phẩm của John Steinbeck trên phương diện chủ đề, kết cấu

Cả hai đề tài đều nhắc đến Chùm nho phẫn nộ nhưng ở mức điểm tên Về Chùm nho phẫn nộ, đặc biệt là kết cấu tiểu thuyết trong Chùm nho

phẫn nộ có thể nói là hoàn toàn mới

4 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU, Ý NGHĨA CỦA LUẬN VĂN

Hướng tới giải mã kết cấu trong tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của

John Steinbeck, luận văn đi sâu vào cắt nghĩa các khái niệm, phương thức

cũng như những hình thức tổ chức khác nhau trong Chùm nho phẫn nộ

Mục đích cuối cùng là để đưa ra một cách nhìn mới về phê bình văn học, một thành quả nghiên cứu nghiêm túc về John Steinbeck Từ đó hiểu một cách sâu sắc và khách quan những giá trị của văn học Mỹ, nét độc đáo trong tính cách con người cũng như vỉa tầng văn hóa Mỹ phong phú, đa dạng

Trên tinh thần đó, cùng với khó khăn về mặt tư liệu, luận văn không thể không mang tới đôi điều đáng suy ngẫm trước những luận điểm, luận cứ hay dẫn chứng được xây dựng chủ yếu trên tinh thần độc lập, từ suy ngẫm dựa trên cuộc đời, tác phẩm và nền văn hóa Mỹ đương đại

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chùm nho phẫn nộ gồm 30 chương Để phân tích, khái quát và đưa

ra những đặc điểm của kết cấu tiểu thuyết trong tác phẩm, chúng tôi dựa vào một số phương pháp cơ bản:

- Phương pháp thống kê, diễn giải

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

Trang 17

6 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Luận văn bao gồm phần mở đầu, phần nội dung và kết luận Phần nội dung có 3 chương:

Chương 1: KẾT CẤU CỐT TRUYỆN TIỂU THUYẾT HÀNH TRÌNH Chương 2: KẾT CẤU KHÔNG GIAN, ÂM THANH, THỜI GIAN Chương 3: KẾT CẤU NHÂN VẬT, SỰ KIỆN

Cuối cùng là tài liệu tham khảo

Trang 18

CHƯƠNG 1

KẾT CẤU CỐT TRUYỆN TIỂU THUYẾT HÀNH TRÌNH

Ở chương này chúng tôi tập trung xác lập các khái niệm tiểu thuyết hành trình và cốt truyện hành trình Từ đó luận văn tiếp tục khảo sát xung đột, toàn cảnh và đặc điểm trữ tình ngoại đề của cốt truyện

hoạch về một cuộc hành trình, ghi chép về một cuộc hành trình Theo từ

điển Tiếng Việt, hành trình là: Chuyến đi dài, xa hay Con đường đi qua

trong một chuyến đi dài, xa

Điện ảnh có dòng phim Roadmovie – phim hành trình, chỉ những bộ phim mà câu chuyện diễn ra trong một chuyến đi trọn vẹn (Thelmas and

Louise, Stage Coach, Little Miss Sunshine…) Một cách không chính

thống, cụm từ tiểu thuyết hành trình xuất hiện trong một vài bài phỏng vấn,

giới thiệu văn học trên internet Có một vài diễn đạt khác mang ý nghĩa

hành trình một cách chung chung

Dựa theo khái niệm về dạng phim hành trình Roadmovie trong điện

ảnh, chúng tôi tạm thời sử dụng ý câu chuyện diễn ra trong một chuyến đi

trọn vẹn để đưa ra một cách hiểu Theo đó, tiểu thuyết hành trình là dạng

tiểu thuyết mà câu chuyện diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định (thời gian liên tục) và khoảng không gian chuyển động có giới hạn (con đường), trong đó nhiều nhân vật tham gia - mỗi người một vai trò riêng trong câu chuyện và có mối quan hệ mật thiết với nhân vật trung tâm

Trang 19

Khái niệm trên là sự tổng quát ý nghĩa của những từ tạo thành nó, dựa

trên cơ sở của dòng phim Roadmovie rất thành công trong lịch sử điện ảnh

Mỹ Phải nói thêm rằng, hầu hết những tác phẩm ăn khách đều được chuyển thể thành phim và phần lớn đều tôn trọng nguyên tác (kịch bản chuyển thể

từ tiểu thuyết gọi là kịch bản chuyển thể)

Văn học Mỹ, trước John Steinbeck, vốn có truyền thống viết về hành trình, sự di chuyển Những tên tuổi lớn như James Fenimore Cooper (1789- 1851), Henry Darid Thoreau (1817-1862) hay Mark Twain (1835-1910),

đã cho ra đời nhiều tác phẩm văn học rất hấp dẫn Còn John Steinbeck lại khéo léo tạo cho mình một chủ đề tự nhiên với một nguồn tư liệu thực, ông khai thác bản sắc nhưng đặc điểm chính thống, quen thuộc của văn học Mỹ

để làm giàu có thêm cho chính nó

Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn của Mark Twain là tác

phẩm kinh điển khắc họa một nhân vật bất hủ, chú bé Finn da trắng mồ côi

mẹ sống với người cha nát rượu trong một thế giới đầy dối trá, đã từ bỏ nền văn mình trốn đi với Jim, một nô lệ da đen, đến một vùng đất mới xa lạ Trên đường trốn chạy khỏi quê hương mình, trên một chiếc bè xuôi dòng Missisipi tự do, hai người một da đen, một da trắng đã chứng kiến biết bao

cảnh thực của cuộc đời Finn đã thổ lộ với người bạn da đen Tớ chuồn thôi,

dì Polly sẽ bắt tớ học… khai hóa văn minh cho tớ và tớ không thể chịu đựng nổi điều đó Trước đây tớ đã phải chịu một lần rồi [31]

Henry David Thoreau là một cá biệt Bất kỳ ai tốt nghiệp trường đại học danh tiếng thế giới - Đại học Harvard đều có thể thành công rực rỡ ở các lĩnh vực, không là doanh nhân xuất sắc trên thương trường thì cũng trở thành siêu sao trên chính trường… ngoại trừ Henry David Thoreau Ra trường, Henry David Thoreau tìm đến hồ Walden, dựng túp lều nhỏ, khai hoang trồng trọt, viết văn đọc sách, sống cuộc đời giản dị giữa thiên nhiên

Trang 20

hoang dã Suốt một đời cầm bút và suy ngẫm về văn minh, ông tìm về phương Đông với đạo Phật, tìm sự tĩnh lặng cách biệt mọi cám dỗ đời thực, sáng tạo nên những trang viết như một gia tài quý báu của văn học Mỹ Tiêu

biểu như cuốn Walden, hay đời sống trong rừng kể lại hai năm ông sống ở

Walden, là một anh chàng Robinson Crusoe giữa đảo hoang

Một nhà văn khiến hàng triệu độc giả say mê với những chuyến đi biển bão táp, những cuộc thập tự chinh mở rộng biên cương trong cuộc Tây tiến trên đất Mỹ, hay cuộc sống của người da đỏ… đó là James Fenimore Cooper Sau khi bị đuổi khỏi trường đại học Yale, Cooper tham gia hải quân với vai trò một thủy thủ Suốt hai năm lênh đênh trên biển, trên nhiều vùng

đất, tiếp xúc với nhiều bộ lạc… Cooper đã viết nên Người cuối cùng của bộ

lạc da đỏ Mohican, Người giết hươu… Không thể không kể trường hợp

của Jack London (1876-1916), lên cả miền Bắc để đào vàng, ra sống với thổ dân ngoài hoang đảo miền Alaska, xuyên qua những cánh rừng băng tuyết… đối đầu với sự khắc nghiệt của thiên nhiên hoang dại để viết nên

những trang kỳ thú nhất về một phần nước Mỹ như Tiếng gọi nơi hoang dã,

Sói biển

Xây dựng cốt truyện dựa trên sự di chuyển đã là một dạng nổi loạn đầu tiên trong văn học Mỹ, thoát khỏi cái cũ mòn truyền thống để tìm cái mới John Steinbeck với những tác phẩm của mình, đã góp phần làm sâu sắc

hơn nội dung của sự nổi loạn ấy Chùm nho phẫn nộ xuất bản năm 1939

30 chương dành miêu tả những biến đổi mạnh mẽ trong đời sống nông thôn nước Mỹ những năm đầu thế kỷ 20 trước thời kỳ Đại khủng hoảng và thế chiến thứ II, dưới sự ảnh hưởng của nền công nghiệp hóa Mặt trái và những mâu thuẫn khó có thể điều hòa giữa công nghiệp hóa và nền sản xuất nông nghiệp phản ánh trong hành trình kiếm sống đầy tai ương và bất trắc của gia đình người nông dân Tom Joad đến miền Tây nước Mỹ Khi mới ra đời,

Chùm nho phẫn nộ đã khiến cho ngài nghị sĩ Mỹ Lyle Boren nổi giận, ông

Trang 21

đánh giá đây là một sự dối trá, đen tối và đáng ghê tởm xuất phát từ nhận thức méo mó, thiên lệch Sau đó, khi trao giải Nobel Văn học cho nhà văn, Viện hàn lâm gọi nó đơn giản là một thiên anh hùng ca

Từ góc độ nội dung, Chùm nho phẫn nộ được chia làm 4 phần lớn:

- Phần I là Departure - Khởi hành gồm 10 chương, từ chương 1 tới

chương 10

- Phần II là Journey - Chuyến đi, có 7 chương từ chương 11 tới

chương 17

- Phần III Arriva - Nơi đến, có 5 chương từ chương 18 đến chương 22

- Phần IV là Death, Disapperance and New life - Cái chết, biến mất

và cuộc sống mới, gồm 8 chương cuối cùng

Cuộc hành trình bắt đầu từ chương 10 đến chương 30 với kết thúc dở dang

Kết cấu cốt truyện tiểu thuyết hành trình là đặc điểm đầu tiên, quan

trọng nhất của Chùm nho phẫn nộ, nơi John Steinbeck khắc họa một cách

chân thực con đường dài từ vùng đất đỏ bang Oklahoma tới vùng đất ngoằn nghèo núi đồi và cỏ dại bang New Mexico tới những thung lũng bạt ngàn California Trên con đường 66 dài 1800 dặm hướng về phía tây, những kẻ di dân nghèo khó ào ào đổ về California với những tờ truyền đơn lừa bịp, những mong sẽ có một cuộc sống tốt đẹp hơn

Giới thiệu về con đường 66 nằm gọn trong chương XII: Trên đường

66, Clazloville, Ozark, Van Buren và Fort Smith, thế là tận cùng của bang Arkansa Rồi tất cả những con đường dẫn tới Oklahoma City Quốc lộ 66 từ Tulsa đi xuống, đường 270 ngược lên Mac - Alester Đường 81, từ Wiclita Facls xuống phía nam, từ Emid len phía bắc đến Edmon Mac El Reno và

Trang 22

Clinton trên 66, hướng về phía Tây, Hydro, Elk - City và Texola - thế là tận cùng Oklahoma 66 đi qua vùng Cán Xoong của Texas Qua Shamrock, Mac Lean Conwan và Amarillo màu vàng, Wildorali Vaga và Boise, thế là hết bang Texas Tucumcari, Santa Rosa rồi đi tới các vùng núi của New Mexico, tới Albuquerque ở đó có con đường từ Santa - Fe đổ xuống Rồi đi xuống Rio

về phía tây trên quốc lộ 66 tận tới Gallup Và đây là biên giới của New Mexico Và bây giờ là các vùng núi cao, Holbrook, Winslon và Flagstaf dưới những đỉnh chọc trời của Arizona… Ra khỏi những dãy núi bị thiêu đốt dữ dội, bị gặm nhấm bởi mặt trời xứ Arizona, tới sông Colorado đôi bờ xanh um lau sậy Thế là hết bang Arizona Bang California ở ngay bên kia sông, bắt đầu với một thành phố xinh xắn, thành phố Needle nằm bên sông [242; 26]

Bản đồ nước Mỹ: Con đường từ Oklahoma tới California

John Steinbeck đã tái hiện một bức tranh đa sắc của nhiều vùng địa lý

phong phú trên khắp những bang miền Tây của nước Mỹ Từ những trang trại héo úa xơ xác của vùng đất đỏ Oklahoma đến vùng Cán Xoong, miền

Trang 23

đất xám mấp mô do lụt lội từ xa xưa đã đào thành thung lũng Từ những dải núi non trùng điệp của vùng New Mexico đến vùng cao nguyên Arizona với mặt trời thiêu đốt, đất cằn sỏi đá và đỉnh núi nham nhở Từ cát nóng sa mạc hun hút đến cánh đồng ngũ cốc vàng óng trong ánh ban mai, rừng liễu và hàng khuynh điệp… Song song những cảnh sắc khi khắc nghiệt, lúc căng tràn sự sống đó bao giờ cũng là một tình huống éo le

Qua những khó khăn tưởng chừng rút cạn sức lực con người, gia đình Joad và chiếc xe cà tàng ì ạch vượt núi, qua vùng sa mạc chỉ có cát và mặt trời Cuối cùng, họ đã đến được California Khi mọi người bối rối và kinh hoàng trước quang cảnh thung lũng rộng lớn, khi niềm hy vọng về một cuộc đời tươi đẹp phía trước vụt bùng lên, cũng là lúc, bà nội qua đời Gia đình Joad ngậm ngùi chôn cất bà nội với niềm an ủi, bà xứng đáng được yên nghỉ trên mảnh đất California!

Thực tế, gia đình Joad đã vỡ mộng vì California không hào phóng như họ tưởng Nhiều ngày rã rời tìm việc, bị xua đuổi, bị đói, bị lùng sục… từng thành viên trong gia đình lần lượt bỏ đi, vì chán nản, vì ám ảnh tội lỗi,

vì đuổi theo những tham vọng riêng… Cho đến lúc Tom Joad bị truy nã vì tội giết người, cả gia đình đã tan nát Trong cảnh mưa như trút, nước lụt đến nơi trú ngụ, Rosasharn chuyển dạ Đứa trẻ vừa ra đời đã chết Câu chuyện

về cuộc di tản có thể đã chìm trong sự bi lụy, diệt vong nếu không có chi tiết: Rosesharn dùng sữa của mình để cứu một người đàn ông sắp chết đói

John Steinbeck miêu tả tình huống éo le, nơi giáp ranh giữa sự sống

và cái chết với một thái độ bình thản đến lạnh lùng Sự bình thản đó phần

nào còn được hỗ trợ bởi cách kể chuyện ở ngôi thứ ba, khách quan và không

hề che giấu hay làm nhẹ bất kỳ tình tiết nào Mất mát liên tiếp có thể đã làm gục ngã bất kỳ ai nhưng không làm bà mẹ, ông bố hay cô con gái Rosasharn vừa mất đi đứa con… nao núng Những người còn lại vẫn miệt mài tìm

Trang 24

kiếm sự sống, thắp lên hy vọng cho một người đàn ông xa lạ Giọng văn

bình thản đã góp phần khắc họa những tính cách rất Mỹ

Chùm nho phẫn nộ giàu yếu tố xã hội hơn bất kỳ tiểu thuyết hành

trình hay tiểu thuyết viết về sự di chuyển khác Vì vậy, xét về tính truyện tác phẩm được xếp vào loại tiểu thuyết xã hội - tiểu thuyết phản ánh những vấn

đề xã hội khác nhau ở từng thời kỳ lịch sử của nước Mỹ Trong khi những

cuộc di chuyển thuần túy phiêu lưu sẽ cuốn phăng độc giả vào cơn lốc của

tưởng tượng, hết từ ngạc nhiên này tới bất ngờ khác ở sự kỳ thú của thiên

nhiên, hay những vùng miền xa lạ, có phần hoang đường thì Chùm nho

phẫn nộ chỉ đem lại sự phẫn nộ đến tê tái trước bức tranh trần trụi về nông

dân miền Nam mất đất phải rời bỏ nhà cửa, ruộng vườn tới miền Tây kiếm sống, trên đường đi gặp không ít tai ương và bị bóc lột thảm hại Làn sóng

di cư ồ ạt trong Chùm nho phẫn nộ đã từng là một vấn nạn của nước Mỹ!

Kết cấu cốt truyện tiểu thuyết hành trình đã hiện thực hóa cuộc di tản của gia đình Joad, một cuộc di cư khốc liệt - không phải ngẫu nhiên mà nó gây ra không ít tranh luận, vừa đồng tình vừa phản đối dữ dội của độc giả cũng như chính quyền Mỹ Ngoài những bức tranh sống động của thiên nhiên miền Tây đặt bên những tình huống có ý nghĩa sống chết, nhân vật

của một tiểu thuyết hành trình đều gặp nhau ở một điểm: tính mục đích

Đặt nhân vật vào một không gian chuyển động có giới hạn, cuối cùng

nhân vật cũng sẽ đi đến một điểm cuối cùng - cái đích Trong Chùm nho

phẫn nộ cái đích mà mỗi nhân vật đều khao khát hướng tới là: California

Rơi vào hoàn cảnh buộc phải rời bỏ trang trại, vùng đất nơi họ đã sinh sống bao đời, gia đình Joad không còn cách nào khác phải thu xếp thức ăn, tiền bạc lên đường tới California Khi Tom Joad, người con trai thứ, nhân vật trung tâm của câu chuyện, trở về, cả gia đình càng thêm quyết tâm rũ bỏ tất cả dấn thân vào cuộc hành trình không biết đến tương lai 13 con người

Trang 25

cùng đồ đạc, thức ăn… chất lên một cái xe cũ nát để vượt một chặng đường

1800 dặm Một điều tưởng chừng như không thể!

Chính vì không thể, những bất hạnh liên tiếp giáng xuống gia đình Joad Cái chết của ông nội, bà nội, mục sư Casy, đứa con Rosasharn… sự ra

đi bất ngờ của người anh Noah, con rể Connie, Al… và cuộc trốn chạy của Tom Joad, tất cả đã làm gia đình Joad tan nát Khi ra đi, tất cả đều náo nức được thấy California nhưng không phải ai cũng tới đích

Sơ đồ dưới đây miêu tả hành trình tới California của mỗi thành viên gia đình Joad

Sơ đồ tới đích của mỗi thành viên gia đình Joad

Trên sơ đồ, chặng đường trải qua của mỗi thành viên trong gia đình được biểu thị bằng nét gạch đen Nét gạch đen dừng ở đâu, thành viên đó rời cuộc hành trình ở đó Như ông nội qua đời ở cuối bang Oklahoma, ông đã không thể cùng cả gia đình tới California

Tính mục đích chi phối toàn bộ nhân vật trong Chùm nho phẫn nộ, Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 26

Trang 26

dù mỗi người là mỗi tính cách riêng biệt Tom Joad là sự cứng cỏi, bộc trực, biết yêu thương và bảo vệ gia đình Chú John yếu đuối luôn sống với quá khứ tội lỗi Noah cô độc và suy tưởng Al khéo léo và háo sắc Người mẹ

rắn rỏi, điểm dựa cho cả gia đình… ở điểm nào của tính cách, cá tính cũng

luôn sống động!

Bất kỳ tác phẩm nào cũng cho độc giả thấy điểm nổi bật của hình

thức, ở Chùm nho phẫn nộ, kết cấu cốt truyện tiểu thuyết hành trình là một

ví dụ điển hình Nó tái hiện trung thực phong cảnh Mỹ qua đó hiện thực hóa cảnh di tản khốn cùng của hàng nghìn nông dân, đặt mỗi nhân vật vào một mục đích duy nhất từ đầu đến cuối tác phẩm Một cách khái quát, kết cấu cốt truyện tiểu thuyết hành trình làm sáng rõ nét cá biệt về hình thức thể

hiện của Chùm nho phẫn nộ

1.2 XUNG ĐỘT TRONG CỐT TRUYỆN HÀNH TRÌNH

Thuật ngữ xung đột thường được dùng khi nói đến tác phẩm kịch,

kịch bản phim, hay tự sự giàu tính đối kháng Theo Từ điển thuật ngữ văn

học, xung đột là sự đối lập, sự mâu thuẫn được dùng như một nguyên tắc để

xây dựng các mối quan hệ tương tác giữa các hình tượng của tác phẩm nghệ thuật thường xuất hiện dưới dạng va chạm, tức là những đụng độ trực tiếp, sự chống đối giữa các thế lực hoạt động được mô tả trong tác phẩm: giữa tính cách với hoàn cảnh, giữa các tính cách với nhau, giữa những phương diện khác nhau của một tính cách…[369; 14]

Cũng theo đó, xung đột là cơ sở và lực thúc đẩy của hành động, quy định những giai đoạn chính của sự phát triển cốt truyện, trình bày, khai đoạn, thắt nút, phát triển, đỉnh điểm, cao trào, kết thúc [369; 14] Xung đột

ở đây được nhìn nhận một cách chung nhất, trong mối quan hệ với kết cấu

cốt truyện hành trình ở Chùm nho phẫn nộ, xung đột được xem là cách bố

trí các điểm thắt - mở nút của cốt truyện

Trang 27

Theo khảo sát, câu chuyện của gia đình Joad được tóm tắt bằng những điểm lớn, có vài trò chuyển hướng sau:

- Xung đột 1: Gia đình Joad sẵn sàng lên đường nhưng ông nội nhất quyết không đi, cả nhà chuốc rượu cho ông say để đưa ông lên ô tô

- Xung đột 2: Gia đình Joad rời bỏ lán trại Weedpatch vì không thể tìm nổi việc làm dù điều kiện sinh hoạt ở lán trại này rất tốt

- Xung đột 3: Tom giết người và buộc phải bỏ trốn, gia đình Joad rời khỏi khu trại hái đào

Ba xung đột trên được xem là khái quát nhất, phân khúc toàn bộ thảm kịch của gia đình Joad thành ba phần Trong đó xung đột ba đẩy câu chuyện lên cao trào, mở nút của nó sẽ là kết thúc toàn bộ câu chuyện

Ở mỗi phần, dưới xung đột lớn tạo bước ngoặt, lại chứa nhiều điểm kịch tính, có vai trò làm căng thẳng xung đột (tạm gọi đó là những điểm

kịch tính 1, 2, 3 )

Phần mở đầu bắt đầu bằng sự kiện Tom Joad ra tù trở về trang trại

của gia đình tại vùng đồng cỏ Oklahoma cho tới điểm xung đột 1 Tom ngạc

nhiên trước cảnh: căn nhà bé nhỏ bằng gỗ bị đè bẹp một phía, bị giật rời khỏi móng đến nỗi một góc nhà bị sập và qua các lỗ ở cửa sổ phía trước, hiện rõ những mảnh trời xanh nằm rất cao phía trên trời Các bờ rào đã biến đi, bông mọc trong san tận sát nhà, bông bao quanh chuồng ngựa, bông xâm lấn tận các nhà phụ nhỏ nằm lật nghiêng sóng soài, cái sân… giờ đây đã biến thành ruộng đồng và ở đấy chỉ có bông mọc [85; 26] Ngôi nhà

vắng tanh, cảnh vật không còn như trong hồi tưởng của Tom không những làm cho Tom Joad mà ngay cả độc giả cũng băn khoăn: chuyện gì đã xảy ra? (điểm kịch tính 1)

Trang 28

Thắt nút đầu tiên được giải quyết bằng sự xuất hiện của Muley, gã lang thang không chịu rời bỏ mảnh đất của mình bất chấp việc cưỡng chế của chính phủ Qua Muley, Tom hiểu, gia đình anh đang ở cảnh khốn cùng Nếu anh không tìm đến họ, có thể họ sẽ đi California mà mãi mãi không thể gặp anh

Cùng mục sư Casy tới nhà chú John, Tom gặp lại cả nhà trong niềm vui đoàn tụ Anh khiến mọi người thêm phấn chấn, càng thêm quyết tâm chuẩn bị cho chuyến đi dài Một vấn đề phát sinh đặt ra, gia đình mười hai người cùng đồ đạc, thức ăn… chất lên một chiếc xe thổ tả, có thể chứa thêm một người nữa là mục sư Casy? (điểm kịch tính 2)

Cuộc họp gia đình diễn ra và ý kiến của người mẹ đã quyết định, sẽ

có Casy cùng đi Mọi việc trôi chảy cho đến lúc ông nội thay đổi ý kiến, gan

lì đòi ở lại

Sau xung đột 1, hành trình trên đường 66 bắt đầu Xung đột 1 mở ra những câu chuyện mới và những điểm kịch tính mới

Phần hành trình chứa xung đột 2, gói trọn chuyến đi của gia đình

Joad tới California, ở đây mọi người đối mặt với vô vàn khó khăn, thiếu nước, thiếu lương thực, sự hao hụt nhân lực, ông bà nội mất… khó khăn lớn nhất là không tìm được việc làm để tiếp tục duy trì sự sống cho những người còn lại

Chiếc Hudson cũ kỹ cật lực lăn bánh trên đường 66, tới Oklahoma city Đường phố náo loạn trước cơn di tản Gia đình Joad gặp sự biến đầu tiên khi ông nội trúng phong đột ngột qua đời (điểm kịch tính 1) Cái chết bất ngờ của ông khiến mọi người bàng hoàng Làm cách nào chôn cất ông

mà không để dính líu tới cảnh sát, khi mà có những bọn làm ruộng đào phải

mả người nào đó rồi chúng làm rùm beng ầm ĩ tưởng chừng y bị giết Chính

Trang 29

phủ quan tâm tới người chết hơn người sống Họ dùng trăm phương nghìn

kế để dò tung tích người chết, xem y chết như thế nào? [289; 26] Suy đi tính

lại, mọi người quyết định chôn xác ông cùng với lời giải thích về cái chết của ông - một cách bí mật, nhằm tránh những rắc rối không cần thiết Cảnh tượng chôn cất ông nội giữa bãi đất hoang ghi lại những khoảnh khắc rất ấn tượng!

Cùng với vợ chồng Wilson, gia đình Joad tiếp tục cuộc hành trình Sự

cố hỏng xe và cuộc nói chuyện với hai người đàn ông lạ mặt đen nhẻm về California không làm họ nao núng Họ leo đèo vượt núi ở bang New Mexico

và tới đất Arizona Tới dòng sông, cả nhà dừng chân ngâm mình dưới nước

Giữa giây phút êm đềm hiếm hoi, Noah bỏ đi vỏn vẹn vài lời với Tom: Tao không muốn đi xa thêm nữa… tao sẽ đi dọc con sông này… tao sẽ kiếm một cái cần câu, tao câu cá Bên con sông xinh đẹp thế này, người ta không chết đói được… Mày biết cả nhà rất tốt với tao nhưng xét cho cùng, họ không quan tâm tới tao… Tao rất buồn nhưng tao không thể làm khác được! [431; 26]

Noah bỏ đi (điểm kịch tính 2), bà nội ốm nặng Gia đình Joad không thể chần chừ thêm nữa, âm thầm vượt sa mạc trong đêm Tới được thung

lũng California xanh um tùm và lộng lẫy… thành phố ở xa xa những làng nhỏ thu mình trong hốc các lùm cây và mặt trời ban mai nhuốm thung lũng vàng rực… cây đào, những lùm bồ đào và những mảnh đất trồng cam xanh thẫm [472; 26] lại là lúc bà nội mất (điểm kịch tính 3)

Trên đất California, mọi người ngỡ ngàng trước thực tế, nơi đây không hề có việc làm như tờ quảng cáo Ai cũng ngao ngán trước cảnh trẻ con đói ăn vây kín nồi cháo ít ỏi Khó khăn tiếp tục đổ xuống đầu mọi người khi Tom dính vào xô xát với cảnh sát, anh chạy thoát và Jim Casy đã nhận tội thay cho anh (điểm kịch tính 4) Connie, đứa con rể vô tích sự của ông

bà Tom lặng lẽ ra đi (điểm kịch tính 5) Chú John đi uống rượu, la hét: Mày

Trang 30

biết không, tao thèm được chết quá Thèm ghê gớm Chết một chút… mệt mỏi quá rồi [573; 26], Tom đã phải đánh chú ngất đi để mọi người tiếp tục

lên đường (điểm kịch tính 6)

Trại Weedpatch là một nơi dừng chân lý tưởng, nơi lần đầu tiên gia đình Joad được đối xử như con người Cuộc sống trong trại Weedpatch là một trải nghiệm thú vị của tất cả thành viên trong gia đình Lần đầu tiên hai đứa trẻ nhà Joad biết đến nhà vệ sinh xả nước, người mẹ biết đến khu vệ sinh của nam và nữ khác nhau… niềm vui của họ ở trại Weedpatch càng được nhân lên trong ngày khiêu vũ Mọi thứ đều hoản hảo… chỉ thiếu một

điều quan trọng là việc làm Mọi người phải đối mặt với sự thật: Tom chỉ làm thuê được năm ngày, vẻn vẹn năm ngày… việc làm, không vẫn hoàn không Chúng ta không còn tiền nữa… Rosasharn sắp đến ngày ở cữ… Phải quyết định làm cái gì đi… Chúng ta còn mỡ đủ ăn một ngày, bột hai ngày, với mười củ khoai tây! [727; 26] Ra đi là cách duy nhất gia đình Joad trốn

chạy khỏi cái đói!

Phần cao trào chứa xung đột 3, từ sự việc gia đình Joad vào trại hái

đào tới tình tiết Tom giết người và cả nhà một lần nữa phải bỏ trốn Đây là

xung đột lớn và cuối cùng của Chùm nho phẫn nộ

Khó khăn này được tháo gỡ, khó khăn khác lại ập đến Gia đình Joad được nhận vào trại hái đào nhưng không ngờ hành động của họ vô tình đi ngược lại chủ trương biểu tình của một tổ chức lao động nhằm phản đối việc chủ trại thông đồng với cảnh sát đàn áp và ép giá nhân công Tom tình cờ gặp lại Casy, giờ là người đứng đầu tổ chức biểu tình Cả Tom và nhóm người bị phục kích Chứng kiến cảnh Casy bị giết, Tom bất bình ra tay

Bình yên không thể đến với gia đình Joad khi Tom bị truy lùng, cả

nhà vội vàng rời khỏi trại Chùm nho phẫn nộ kết thúc dang dở ở chi tiết:

Rosasharn cho một người đàn ông sắp chết đói bú sau khi đứa trẻ mới ra đời

Trang 31

của cô đã chết Không ai biết, số phận của Tom ra sao, những thành viên còn lại của gia đình Joad sẽ thế nào… cho dù, cuối tác phẩm, một sự sống

đã được hồi sinh

John Steinbeck đã kể một câu chuyện đầy ắp tình tiết, đan xen những mâu thuẫn, tiếp nối những khủng hoảng Xung đột, điểm kịch tính này được tạo ra, được giải quyết, xung đột, điểm kịch tính khác lại nảy sinh Chính điều này tạo nên sự hấp dẫn không ngừng nghỉ cho một câu chuyện vốn dĩ thê lương và có phần dài dòng

Kết cấu cốt truyện hành trình gia tăng tính biểu cảm cho xung đột Chính sự giới hạn của không gian, thời gian và đặc điểm cố hữu của một

câu chuyện hành trình là phải có điểm đặc sắc để kể đã khiến Chùm nho

phẫn nộ có được những xung đột có tính kịch nhất (kịch ở đây là kịch tính)

Bỏ qua một số chương ngoại đề, hầu như chương nào cũng chứa một hay nhiều điểm kịch tính Nhiều điểm kịch tính như chương XVIII, XX, XXII… nhưng cao trào là ở chương XXVI

Để kiến tạo những xung đột trong cốt truyện, điểm kịch tính nối tiếp cần một khả năng sắp xếp tình tiết tinh tế và óc logic mạch lạc Kết cấu cốt

truyện hành trình của Chùm nho phẫn nộ rất gần với kết cấu của một kịch

bản phim (cấu trúc 3 hồi của điện ảnh Mỹ) Xung đột 1 ứng với Hồi 1, từ xung đột 2 tới xung đột 3 ứng với Hồi 2 Từ xung đột 3 về sau là Hồi 3 Sự nối kết giữa các hồi rất chặt chẽ Điều này đem tới một hình dung rõ ràng về chuyến đi của những nhân vật trong tác phẩm - như khi xem một bộ phim

1.2 TOÀN CẢNH

Không thể phủ nhận sức hấp dẫn từ những trang văn Chùm nho phẫn

nộ một phần ở tính chân thực Tính chân thực này trước tiên xuất phát từ

kiểu cốt truyện hành trình, cốt truyện có khả năng bao quát một hiện thực

Trang 32

rộng lớn Cuộc hành trình từ bang Oklahoma tới bang California trên con đường 66 lịch sử của gia đình Joad là một sáng tạo của John Steinbeck nhưng không phi thực tế Thực tế là không chỉ gia đình Joad mà hàng chục vạn người nông dân di tản ồ ạt tới những thành phố lớn, rời bỏ ruộng đất - hay bị mất ruộng đất

Xuất phát của tác phẩm là một bài phóng sự của John Steinbeck viết năm 1936 về nông dân vô sản hóa vào thời kỳ khủng hoảng kinh tế những năm 1930 Số liệu hay miêu tả trong tác phẩm do đó sát với tính chất của một bài báo

Miền Trung Tây và Tây Nam, đất cằn đi, lại thêm các chủ tư bản cơ khí hóa nông nghiệp khiến cho các tiểu nông lụn bại Các ngân hàng là chủ

nợ, nhân cơ hội chiếm đất của họ để trực tiếp khai thác Họ mất đất, bị xua

đi nơi khác Những tờ quảng cáo cho họ biết ở California có thuê nhân công với giá cao Họ đổ về California, tới nơi mới biết mình bị lừa Công việc duy nhất ở California là hái quả và bông nhưng cũng chỉ có mùa Điền chủ lại chờ người đến thật đông để ép giá nhân công

Một cảnh tượng hãi hùng xuất hiện: điền chủ cho hủy hàng tấn rau quả để giữ giá, trong khi hàng nghìn gia đình lay lắt vì đói Người nghèo sợ mất việc, cạnh tranh với những người di cư mới đến, vào hùa với cảnh sát

để đàn áp Miền đất hứa cho những người lang thang trở thành một nhà ngục lớn

Khung cảnh thê lương, ai oán, chết chóc trong Chùm nho phẫn nộ

chỉ là một phần của nhà ngục đó Dòng người tị nạn chảy dài trên đường

66, khi thì họ đi trên những chiếc xe riêng lẻ, đôi khi hợp thành những đoàn nhỏ [243; 26]; Những chiếc xe ca ì ạch… như những con vật tội nghiệp, bị thương, khập khiễng, hổn hển Máy nóng rừng rực, các gioăng long ra, ốc

bị giơ, thùng xe lúc la lúc lắc [249; 26]; Giá như có thể tới được California,

Trang 33

tới xứ sở của cam trước khi cái đinh ốc cũ này tung ra [245; 26]; Có một gia đình mười hai người bị đuổi ra khỏi nhà Họ không có ô tô Họ bèn lấy các tấm sắt cũ làm một chiếc xe lăn và có của nả gì cứ việc chất lên đó Họ đẩy

nó ra bên lề đường 66 rồi chờ đợi Một chiếc xe hòm đi qua, người chủ xe tình cờ làm quen với họ và móc nhà lăn kéo đi Năm người trong bọn họ ngồi lên ô tô, bảy người kia ngồi trên nhà lăn, với cả một con chó nữa Nhoáng một cái đã tới được California [250; 26] Câu chuyện được kể trong

chương XII - ngoại đề về con đường 66 với giọng điệu bông đùa nhưng cay đắng

Trong một cảnh khác, khi gia đình Joad cắm trại, người mẹ nhặt nhạnh chút thức ăn nấu cháo cho cả nhà, ngửi thấy mùi, một đám trẻ con

vây xung quanh Đám trẻ con câm lặng, đi chân đất, mặt mũi lem luốc… [508; 26] Và khi mùi thịt hầm xông lên mũi, chúng khẽ nhăn mũi lại [524; 26] Tóc chúng đầy bụi đỏ hoe lấp lánh trong ánh mặt trời Chúng cảm thấy thèn thẹn khi đứng ở đây, nhưng chúng không tỏ vẻ bỏ đi… [524; 26] Ở phía ngoài bọn trẻ con vét, cạo nồi quèn quẹt, với các mẫu gỗ, thìa và những mảnh sắt rỉ Chiếc nồi bị che kín giữa một đám đông hỗn độn, lúc nhúc Bọn trẻ không nói năng, không đánh nhau hoặc cãi cọ nhưng háo hức, một sự hăng say lặng lẽ và dễ sợ [536; 26]

Đói khát bao trùm con đường 66, trở thành nỗi ám ảnh đặc quánh Gia đình Joad dè sẻn từng mẩu lương thực cuối cùng nhưng cũng có lúc, để

có cái ăn, cả nhà phải lăn lưng lao động cả ngày Winfield ốm đau vì đói Rosasharn đẻ non vì đói và những vất vả trên suốt hành trình Cả nhà thấp thỏm, sợ hãi, nhịn nhục… cũng chỉ vì miếng ăn!

Không thể phủ nhận hơi hướng phóng sự trong tiểu thuyết này Hơi hướng phóng sự trước tiên thể hiện ở thời điểm ra đời của tiểu thuyết và thời

gian trong tiểu thuyết Ở Chùm nho phẫn nộ, hai thời điểm này khá gần nhau Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 34

Trang 34

Xuất bản năm 1939 nhưng những vấn đề trong tác phẩm gần như là vấn đề của thời hiện tại, vấn nạn di cư, nông dân mất ruộng đất là của những năm 1920, 1930 - trước và ngay thời điểm ra đời của tiểu thuyết Dường như

John Steinbeck đã chộp đúng điểm nóng để cho ra đời một Chùm nho phẫn

nộ gây tranh cãi trong cả giới phê bình văn học và chính trị

Đứng ở góc độ nào, Chùm nho phẫn nộ cũng cho thấy một toàn cảnh

hỗn độn, ngột thở, bần cùng… những đoàn người đói rách, bẩn thỉu, những lán trại tồi tàn, những tay cảnh sát hung dữ, những trại lao động đông đúc bóc lột người lao động… cái chết rình rập - có thể chết vì đói hay chết vì một tai nạn bất chợt nào đó

Gia đình Joad đông đúc cũng tan đàn sẻ nghé sau quá nhiều tai biến Một màu sắc ảm đạm bao trùm tương lai của họ, khi nước rút, khi Rosasharn cứu sống được người đàn ông chết đói… điều gì chờ đợi họ tiếp theo? Dẫu rằng, sự sống cuối cùng đã trở lại, song độc giả vẫn cảm thấy ngậm ngùi, độc giả chỉ còn tin vào chính bản thân mỗi nhân vật, mỗi nhân vật đã không đầu hàng mà kiên trì vượt qua khó khăn để giữ lấy sự sống

Ngoài gia đình Joad, còn hàng trăm gia đình khác như gia đình Wilson, Wallace… Họ cũng rách nát, bần cùng và bệnh tật như gia đình Joad Wilson không thể tiếp tục đi tới California vì người vợ ốm đau của mình Chia tay họ, Tom Joad đã có cảm tưởng không bao giờ gặp lại họ nữa Có thể, họ sẽ không thể tới được California như đã định Còn Wallace, đàn ông trong gia đình họ cũng phát cuồng vì việc làm Gia đình Joad tới

California được hai ngày thì họ đã ở đây mười tháng: Chúng tôi tới đây sau trận lụt năm ngoái Lạy Chúa! Lúc đó sao mà gay go, gay go quá anh ạ! Gần chết đói anh ạ [606; 26] Họ đã chấp nhận bán cả xe của mình chống đói: Không… không có xe hơi Bán mất rồi Cực chẳng đã Hồi đó không có

gì ăn, thiếu thốn đủ vành Không có cách nào tìm được công ăn việc làm

Trang 35

Tuần lễ nào cũng có những tay đi qua mua xe hơi Chúng cứ đi bâng quơ như vậy và nếu thấy mình đói, chúng sẽ mua xe của mình Thấy mình thì chả

có thứ gì để nhá, chúng gần như là lấy không Mà chúng tôi… thì đang đói, đang đói Nên khi chúng trả 10 đô la… [607; 26] Bằng tiền bán xe, họ sống

lay lắt qua ngày, thêm nữa, vì mất phương tiện đi lại, bằng mọi giá, họ phải kiếm cho mình một việc làm

Tình trạng bần cùng đẩy người di cư vào một hoàn cảnh thảm thương Gia đình Joad hái táo cả ngày vỏn vẹn được một đô la, đủ có một cái gì đó cho vào dạ dày Đói triền miên, héo hắt Cái đói khiến tất cả mù quáng, chấp nhận bất cứ giá nào để được làm việc

Ở John Steinbeck có một tình thương đi đôi với sự khoan dung các tội lỗi và chấp nhận các rối loạn Chính vì những gì ông miêu tả trong tác

phẩm, có nhà phê bình đã cho là ông đã đi quá sâu vào con đường miêu tả bạo lực và sự suy thoái của con người Và có lúc, ông muốn chứng minh là trật tự, đúng đắn, thành công thường đi kèm với sự bất nhẫn, tàn ác Đôi khi, John Steinbeck rơi vào những thái độ phi lý tính chỉ có thể giải thích bằng niềm đam mê

Tuy vậy, trong Chùm nho phẫn nộ, John Steinbeck có một cái nhìn

tích cực về việc đấu tranh Ông đưa nhân vật Jim Casy, đã từng là một mục

sư trở thành một người thủ lĩnh, chống lại sự bóc lột, đòi lại công bằng cho người lao động Jim Casy vốn là một người trầm tư, triết lý… chứng kiến những bi kịch trên cuộc hành trình, ông dường như đã giác ngộ sự thật, bắt đầu hành động bằng một cử chỉ nghĩa hiệp - thay Tom nhận tội Khi Tom gặp lại ông, ông lại chính là người hô hào tẩy chay trại chủ, hô hào mọi người đoàn kết để chống ép giá nhân công Nhưng cái cách hô hào và đấu tranh của Jim Casy chỉ như một sự phản kháng nhất thời, mang ý nghĩa cá nhân hơn là cộng đồng Bởi vậy, khi bị truy lùng, nhóm đình công nhanh

Trang 36

chóng tan vỡ và biến mất, không để lại một dấu ấn nào khác trong tác phẩm

John Steinbeck ủng hộ Jim Casy, tất nhiên vì đó là một nhân vật lý tưởng Tuy nhiên, sự miên tả của John Steinbeck còn khái lược và ngây thơ Jim Casy, rõ ràng là một ánh hào quang trong không khí ảm đạm, u tối của thực tại, một kim chỉ nam, một hy vọng mới… độc giả kỳ vọng vào nhân vật này hơn một cái chết có phần dễ dãi mà John Steinbeck miêu tả Tất

nhiên, ở chi tiết này, ta cũng thấy một chất hài đen - đặc sệt kiểu Mỹ: một

người chân chính, một người làm rất nhiều việc đáng tự hào… lại chết vì một cú đập bất thình lình

Chất hài đen có trong nhiều tiểu thuyết hay phim ảnh từ thời kỳ đầu đến những năm đầu tiên của thế kỷ 21, đặc biệt trong những phim hành động, phiêu lưu mạo hiểm Những bộ phim tiêu biểu cho phong cách này là

Chuyện tào lao (Pulp fiction), Không chốn dung thân (No country for old

men)… trong đó có những tên thủ lĩnh da đen khét tiếng tàn bạo và được nể

sợ khắp vùng lại bị một gã cảnh sát pê đê da trắng bắt được để… hiếp dâm Hay hai gã sát thủ giết người trong nháy mắt, không bao giờ hành động sơ

hở bỗng nhiên tranh luận rồi lỡ tay bắn võ sợ một tên con tin… rút cục, hai

gã phải tìm mọi cách rửa chiếc xe đầy óc và máu để tránh cặp mắt soi mói của cảnh sát Một gã dũng cảm, dám vượt qua mọi thách thức để ôm trọn chiếc valy tiền… cuối phim, tưởng gã thành công, bỗng lăn ra chết vì một viên đạn chuẩn xác của kẻ săn lùng gã… Vô số những chi tiết tưởng như vô thưởng vô phạt, những lý do rất trời ơi đất hỡi… khiến nhân vật đang là anh hùng bỗng rơi vào tình huống trớ trêu

Chùm nho phẫn nộ không nhiều những tình tiết hài hước đen Cái chết

của Jim Casy hài hước và là một phát ngôn không triệt để của John Steinbeck Xây dựng Jim Casy như một thủ lĩnh của người cùng khổ, John Steinbeck đề cao phản kháng Rút cục, phản kháng của Jim Casy cũng nửa vời

Trang 37

John Steinbeck đứng về phía những người nông dân mất đất, lên án

cơ khí hóa nông nghiệp - muốn trở về chế độ nông nghiệp xưa, mà lại kêu gọi cách mạng xã hội Nhiều luồng tư tưởng nhằm giải quyết bất công xã

hội đan cài vào nhau: chủ nghĩa tiên nghiệm của Emerson, chủ nghĩa dân

chủ gắn với đất đai kiểu Whitman, chủ nghĩa thực dụng của W James,

chính sách mới của F Roosevelt với sự can thiệp của chính phủ Những gì

John Steinbeck hướng tới đều chơi vơi, dẫu sao, điều ông muốn và làm được chỉ là thể hiện nó chứ không nhằm giải quyết nó!

Chùm nho phẫn nộ mang tính xã hội rộng lớn, cốt truyện khái quát

thực trạng của miền Nam, miền Tây nước Mỹ, không chỉ riêng là bi kịch của gia đình Joad Mỗi vấn đề trong đó đều có ý nghĩa phản chiếu cái chung, cái đa số Chính bởi vì mỗi vấn đề đều được xem xét dưới góc độ toàn cảnh Cái nhìn toàn cảnh soi sáng rất nhiều góc khuất của vấn đề và cả những tầng tư tưởng trong nó Tuy nhiên, không thể đánh giá John Steinbeck với vai trò của nhà tư tưởng đơn thuần, ông là nhà văn và có nghĩa vụ viết những gì mà nhà văn muốn thể hiện Nếu nhìn ông ở góc độ tư tưởng, sẽ khó tránh khỏi quy chụp một tác phẩm văn học sang những triết

lý, dù rằng bất cứ tác phẩm nào chăng nữa cũng có triết lý của riêng nó

1.3 TRỮ TÌNH NGOẠI ĐỀ

Chùm nho phẫn nộ, trước hết là tiểu thuyết kể về số phận của gia

đình nông dân Joad trên đất California, cũng là nguồn cảm hứng cho bộ phim cùng tên ra đời 1940, một tác phẩm gây nhiều tiếng vang của đạo diễn nổi tiếng John Ford Cho đến nay, bộ phim vẫn được coi là một tác phẩm kinh điển của Hollywood Trong đó, hệ thống sự kiện của tiểu thuyết giữ nguyên khi lên màn ảnh, chỉ có những chương trữ tình ngoại đề - tồn tại bên

ngoài cốt truyện, được coi là thứ không thể kể bằng hình

Trữ tình ngoại đề là một trong những yếu tố ngoài cốt truyện: một bộ

Trang 38

phận của ngôn ngữ người kể chuyện trong các tác phẩm thuộc loại hình tự

sự, trong đó tác giả hoặc người kể chuyện bộc lộ những tư tưởng, tình cảm, quan niệm của mình đối với cuộc sống và nhân vật được trình bày qua cốt truyện [319; 14]…Trữ tình ngoại đề còn là một phương tiện quan trọng giúp tác giả soi sáng thêm nội dung tư tưởng của tác phẩm: bộc lộ đầy đủ, tập trung hơn thái độ, sự đánh giá của mình đối với nhân vật cũng như những quan niệm nhân sinh của mình [319; 14] Tuy nhiên, trữ tình ngoại đề chỉ

được dùng theo đúng nghĩa trong tác phẩm của Victor Huygo - nơi nhà văn tái hiện cả một không gian sử thi tồn tại song song với câu chuyện chính

Trữ tình ngoại đề phô diễn sức hấp dẫn ngôn ngữ của Victor Huygo,

theo nhà nghiên cứu Đặng Thị Hạnh nhận xét ở chuyên luận Tiểu thuyết V

Huygo: ngoại đề chính luận… có phần do sức đẩy của ngôn từ và của

những ẩn dụ đẹp, cũng như do sức đẩy của một tư duy đầy nghịch lý, luôn luôn tìm tòi cái đối nghịch với chính điều mình vừa nói Sự gia tăng các

đoạn kể ngoài cốt truyện một mặt tạo ra nhịp điệu trì hoãn của thời gian sử thi, mặt khác thể hiện câu chuyện nhà văn đang kể đang ở thời hiện tại

Gợi nhớ về lịch sử của từng nhân vật, sự kiện… đã đi qua, có thể nói, trữ tình ngoại đề như mạch ngầm dưới cốt truyện Mạch ngầm này được biết trước, thể hiện bằng sự chủ động trong ngôn từ của nhà văn Tuy nhiên, nếu

so với trữ tình ngoại đề của Victor Huygo, ngoài tính trữ tình vốn có, trữ

tình ngoại đề của Chùm nho phẫn nộ còn mang yếu tố phóng sự, tài liệu,

chuyện trong chuyện

Liên quan đến yếu tố ngoài cốt truyện còn có khái niệm bình luận ngoại đề như trong tác phẩm Hội chợ phù hoa của William Thackeray,

nhưng tính chất của các phầm ngoại đề của Steinbeck thì lại rất khác

Do chưa có khái niệm trữ tình ngoại đề của một tiểu thuyết xã hội

hiện đại như Chùm nho phẫn nộ, người viết tạm dùng khái niệm trữ tình Kết cấu tiểu thuyết Chùm nho phẫn nộ của John Steinbeck 39

Trang 39

ngoại đề chỉ tính chất chung là yếu tố ngoài cốt truyện

Chùm nho phẫn nộ có 30 chương, trong đó 15 chương là trữ tình

ngoại đề 15 chương gồm 150/ 940 trang của tiểu thuyết

Bảng thống kê các chương trữ tình ngoại đề:

1 Chương I Vùng đất Oklahoma

2 Chương II Rùa và Oklahoma

3 Chương XIX California

4 Chương XXV Mùa xuân ở California

5 Chương XXIX Mưa

Tự nhiên

6 Chương V Đại diện ngân hàng tới đòi đất

7 Chương VII Tư liệu về việc mua bán xe cũ

8 Chương IX Tư liệu về việc mua bán đồ

9 Chương XI Tư liệu về nhà cửa, ruộng đất bỏ hoang

10 Chương XII Đường cao tốc 66

11 Chương XIV Tư liệu về ruộng đất miền Tây

12 Chương XVII Xe hơi của người di cư, trại di cư

13 Chương XXI Tư liệu về đám người di cư

14 Chương XXIII Giải trí của người di cư

15 Chương XXVII Cần nhiều người hái bông

Xã hội

Trang 40

Chiếm số lượng ngang bằng 15/15, các chương trữ tình ngoại đề

trong Chùm nho phẫn nộ đóng vai trò quan trọng trong tổ chức sự kiện Nó

đem lại một lượng thông tin khá lớn, bao trùm lên nhiều vấn đề về tự nhiên

và xã hội, chủ yếu là xã hội Nhiều chương khiến độc giả có cảm giác, John Steinbeck đang viết những thước phim tài liệu đậm tính thời sự chứ không phải đang kể một câu chuyện

Phần lớn các chương trữ tình ngoại đề luôn được đặt ngay sau chương mà nó cần bổ sung thông tin Khi Tom trên đường tìm về trang trại

của gia đình mình, anh cho gã lái xe biết mình đã ở tù và hiện không nắm được bất kỳ thông tin nào về gia đình Chương V liền kề cập nhập sự kiện đại diện ngân hàng tới đòi đất các trại chủ và gợi ý họ tới California Hay ở

sự kiện Tom đoàn tụ với gia đình, có chi tiết Al đánh xe đi bán đồ Chương

IX sau đó là tư liệu phong phú về chuyện những gia đình di cư bán tống bán tháo đồ đạc cho những kẻ buôn bán cơ hội Khi gia đình Joad bắt đầu cuộc hành trình tới California, John Steinbeck dùng chương XI, XII nói về vấn nạn nhà cửa, ruộng đất bị bỏ rơi, về con đường cao tốc 66… Duy có chương

I là ngoại lệ Vào tác phẩm, John Steinbeck ngay lập tức miêu tả khung cảnh vùng đất đỏ cũng như các vùng đất xám bang Oklahoma

Chương I mở ra khung cảnh rộng rãi của vùng đất đỏ và một phần các vùng đất xám bang Oklahoma với những trận mưa cuối cùng khiến cho ngô lớn lên rất nhanh, cỏ và nhiều thứ cây dại khác lan rộng dọc các con đường cái và dần dà các vùng đất đỏ và đất xám biến mất dưới một tấm thảm xanh [11; 26] Nhưng ít lâu sau, một ngọn gió phe phẩy bay theo các đám may mưa, đẩy chúng về phương Bắc, cây ngô kêu xào xạc và khô dần… gió mở thêm tốc lực qua vùng đồng quê, ranh mãnh đào xới quanh các gốc ngô, thân ngô đưa các tàu lá yếu tớt ra chống đỡ, mãi cho đến khi có một ngọn gió tọc mạch luồn tới nhổ bật gốc rễ [14; 26]… Vùng đất trù phú và xanh mướt ấy đang đứng trước một thảm họa: cánh đồng ngô bị tàn hại hiện

Định dạng
Số trang	95
Dung lượng	2,17 MB