Tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố (Qua khảo sát tại Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội và một số tỉnh lân cận

4 Nghiên cứu về tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố nhằm mục đích là: Thông qua việc tìm hiểu về khối lượng, thành phần, nội dung, tình trạng vật

đại học quốc gia hà nội tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

- -

hồ anh tú

Tổ chức khoa học tài liệu l-u trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố(Qua khảo sát tại Liên đoàn Lao động Thành phố Hà

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 Khái quát về Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

và tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 11

1.1 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động và hệ thống tổ

1.1.4 Đặc điểm hoạt động của Công đoàn Việt Nam 20 1.1.5 Hệ thống tổ chức các cấp của Công đoàn Việt Nam 21

1.2 Tổ chức và hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 27 1.2.1 Nhiệm vụ và quyền hạn của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 27 1.2.2 Đặc điểm hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 29 1.2.3 Hệ thống tổ chức các cấp của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 34

1.3 Tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 40 2.1.1 Nội dung, thành phần tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh,

thành phố

40

2.1.2 Ý nghĩa tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 43

Chương 2 Thực trạng tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ tại các

Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

51

2.1 Nhận thức và sự chỉ đạo, điều hành công tác tổ chức khoa học

tài liệu lưu trữ tại các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

51

2.1.1 Những ưu điểm về nhận thức và sự chỉ đạo của lãnh đạo 51 2.1.2 Những hạn chế về nhận thức và sự chỉ đạo của lãnh đạo 56

2.2 Thực hiện các nghiệp vụ tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ tại

Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

64

2

Chương 3 Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng tổ

chức khoa học tài liệu của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố 74

3.2.2 Xác định giá trị và bổ sung tài liệu vào lưu trữ 103 3.2.3 Xây dựng công cụ tra cứu khoa học và ứng dụng công nghệ thông

3

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa, đóng góp của đề tài:

Theo Luật Công đoàn năm 1990, "Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động Việt Nam (gọi chung là người lao động) tự nguyện lập ra dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam; là trường học chủ nghĩa xã hội của người lao động" 21;239 Với vị trí như trên, hoạt động của Công đoàn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của phong trào công nhân nói riêng và lịch sử cách mạng Việt Nam nói chung

Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố là tổ chức đại diện cho giai cấp công nhân và người lao động của một tỉnh, thành phố Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội là tổ chức đại diện cho giai cấp công nhân và người lao động Thủ đô Trong hệ thống tổ chức Công đoàn Việt Nam, Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội nói riêng và Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố nói chung đóng một vai trò quan trọng, làm nòng cốt trong việc triển khai thực hiện các chủ trương, chỉ đạo từ cơ quan Công đoàn cấp Trung ương là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đến các công đoàn cấp trên cơ sở và công đoàn cơ sở Hoạt động của Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố phản ánh khái quát, toàn diện và cụ thể nhất hoạt động của hệ thống tổ chức công đoàn Việt Nam

Trong suốt quá trình từ khi thành lập và hoạt động cho đến nay, Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố đã sản sinh ra một khối lượng tài liệu đa dạng về thành phần, phong phú về nội dung Khối tài liệu này cần được tổ chức khoa học để phục vụ hoạt động quản lý, lãnh đạo của Ban Thường vụ, Ban chấp hành Công đoàn tỉnh, thành phố và phục vụ nhu cầu nghiên cứu lịch

sử của tổ chức công đoàn

4 Nghiên cứu về tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố nhằm mục đích là: Thông qua việc tìm hiểu về khối lượng, thành phần, nội dung, tình trạng vật lý của những tài liệu hiện đang được bảo quản tại kho lưu trữ Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và

bộ phận lưu trữ Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố, người nghiên cứu đưa ra những đề xuất về các biện pháp quản lý và nghiệp vụ để tổ chức tốt khối tài liệu này, nâng cao hiệu quả công tác khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động của cơ quan

Đóng góp của đề tài thể hiện ở việc bổ sung vào lý luận về tổ chức khoa học tài liệu của một loại hình tổ chức chính trị - xã hội, đó là tài liệu của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố; cụ thể là đề tài sẽ giải quyết được những hạn chế trong việc tổ chức tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động Thành phố

Hà Nội nói riêng và Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố nói chung, góp phần giúp cơ quan tổ chức tốt tài liệu của mình, phục vụ đắc lực cho công tác khai thác, sử dụng theo yêu cầu của hoạt động quản lý, biên soạn lịch sử cơ quan Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu của đề tài, các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố có thể áp dụng vào thực tiễn hoạt động của cơ quan mình, bổ sung kinh nghiệm và nâng cao chất lượng công tác lưu trữ của cơ quan

2 Mục tiêu nghiên cứu:

Đề tài hướng đến hai mục tiêu sau:

- Phân tích, đánh giá, khái quát tình hình tài liệu và thực trạng công tác lưu trữ, việc thực hiện các nghiệp vụ về tổ chức khoa học tài liệu của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố lân cận;

- Đề xuất các biện pháp cụ thể và khả thi nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức khoa học khối tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố, nhằm tối ưu hóa thành phần tài liệu Phông

5 lưu trữ của các cơ quan trên, trong đó tập trung vào những vấn đề cụ thể về nghiệp vụ tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ:

+ Phân loại tài liệu

+ Xác định giá trị tài liệu (tập trung vào xây dựng công cụ xác định giá trị là bảng thời hạn bảo quản tài liệu) và bổ sung tài liệu vào lưu trữ

+ Xây dựng các công cụ tra cứu khoa học truyền thống, phù hợp với đặc điểm của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và phục vụ tra tìm tài liệu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những biện pháp nghiệp vụ tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ được áp dụng đối với tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố lân cận, trong đó chú ý đến những biện pháp riêng đối với Hà Nội

Các nghiệp vụ cụ thể là: phân loại tài liệu, xác định giá trị tài liệu, hệ thống hóa tài liệu, xây dựng các công cụ tra cứu khoa học tài liệu Bên cạnh

đó, đề tài có đề cập đến việc các biện pháp về bổ sung tài liệu vào lưu trữ để nhằm tối ưu hóa hiệu quả của tổ chức khoa học tài liệu

Về phạm vi nghiên cứu, để thực hiện mục tiêu nghiên cứu đã nêu trên,

đề tài tập trung vào những tài liệu lưu trữ hiện có trong kho lưu trữ Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và hiện có tại kho hoặc bộ phận lưu trữ của Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố lân cận, đồng thời thông qua khảo sát và nghiên cứu việc chỉnh lý tài liệu, đề tài đã xem xét đến những tài liệu có khả năng bổ sung định kỳ vào Phông lưu trữ Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

từ các phòng, ban, đơn vị thuộc cơ quan Tài liệu được nói đến trong Luận văn này được hiểu là tài liệu lưu trữ hành chính

6

Về thời gian, đề tài khảo sát, đánh giá tình hình tài liệu và thực trạng công tác lưu trữ tại các cơ quan Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố ở thời điểm nghiên cứu là thời điểm hiện tại Bên cạnh đó, trong khi thu thập thông tin khảo sát, đề tài đã lưu ý những sự kiện đặc biệt, đặc điểm riêng của từng

cơ quan, những mốc thời gian quan trọng trong lịch sử đơn vị hình thành phông mà có thể ảnh hưởng hoặc dẫn đến thực tế công tác lưu trữ hiện nay của cơ quan

Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian của đề tài: Do điều kiện thời gian và khả năng có hạn, đề tài chỉ tập trung khảo sát tại lưu trữ cơ quan Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các Liên đoàn Lao động Tỉnh lân cận

Hà Nội như: Hải Dương, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nam, Thái Nguyên, Bắc Giang, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh và Hà Tây (cũ) Với trường hợp của Hà Tây, đề tài đã tiến hành khảo sát và đưa ra các thông tin khảo sát trong hai giai đoạn khi Hà Tây còn là đơn vị hành chính độc lập, và sau khi đã hợp nhất về Hà Nội (01/8/2008), có dành một mục riêng để đề xuất các biện pháp giải quyết về tài liệu lưu trữ sau khi hợp nhất Với một số tỉnh, thông tin mà cán bộ các đơn vị cung cấp sau khi khảo sát không đầy đủ nên chúng tôi không sử dụng để minh họa cho các nhận định của mình

Cụm từ "Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố" được nói đến trong đề tài này được hiểu là "Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương" Đề tài đã nghiên cứu ở phạm vi các Liên đoàn Lao động tỉnh và thành phố, nhưng là thành phố thuộc Trung ương (Thành phố Hà Nội), hay nói cách khác là các Liên đoàn Lao động cấp tỉnh, không nghiên cứu về các Liên đoàn Lao động Thành phố thuộc tỉnh vì các cơ quan này ở cấp thấp hơn Liên đoàn Lao động tỉnh trong tổ chức hệ thống công đoàn Việt Nam

Đề tài nghiên cứu các khâu nghiệp vụ thuộc về công tác tổ chức khoa học tài liệu và là những nghiệp vụ cơ bản, cụ thể nhất; các văn bản, quy định

7 được ban hành bởi các cơ quan Đảng, Nhà nước, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố và các cơ quan Đảng, Nhà nước cùng cấp

Tuy chưa nghiên cứu về tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố; nhưng trong quá trình đề xuất các biện pháp

tổ chức khoa học tài liệu, đề tài có hướng đến mục tiêu quan trọng nhất của công tác này là phục vụ cho nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ của các đối tượng khác nhau trong và ngoài hệ thống tổ chức công đoàn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, đề tài đi sâu nghiên cứu những vấn đề:

- Giới thiệu những điểm cơ bản về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm và cơ cấu tổ chức của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố trong hệ thống tổ chức công đoàn Việt Nam, vị trí và đặc điểm riêng của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội

- Khảo sát, thống kê khối lượng, thành phần, nội dung cơ bản và ý nghĩa của khối tài liệu lưu trữ đang được bảo quản tại kho lưu trữ của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và có sự so sánh với các tỉnh, thành phố lân cận

- Tìm hiểu những quy định của Đảng, Nhà nước, của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố và cơ quan Đảng, Nhà nước cùng cấp liên quan đến việc thực hiện các khâu nghiệp vụ tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ nói chung và điểm riêng biệt trong hệ thống Công đoàn

- Mô tả và đưa ra nhận xét về thực trạng việc tổ chức khoa học khối tài liệu lưu trữ của Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố lân cận- khái quát những ưu điểm và hạn chế

8

- Đề xuất các biện pháp khả thi nhằm giúp Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các tỉnh, thành ủy trong việc thực hiện chức năng quản lý công tác lưu trữ của các Liên đoàn Lao động cấp tỉnh; đề xuất riêng về mặt nghiệp

vụ đối với Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức khoa học tài liệu, các biện pháp nhằm tối ưu hóa thành phần tài liệu thuộc Phông lưu trữ Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Vấn đề tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ của một cơ quan đã được nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến Đề tài này đã có sự kế thừa những công trình trên nhưng chỉ kế thừa về mặt phương pháp nghiên cứu, về cách thức tiếp cận, khảo sát và xây dựng kết cấu nội dung luận văn

Ví dụ, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Công Trọng về "Tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ của Trung tâm Công nghệ thông tin - Lưu trữ Tỉnh Vĩnh Phúc" (ký hiệu LA 158); Luận văn thạc sỹ của Đỗ Thị Huấn về "Tổ chức khoa học tài liệu của Ban Kinh tế Trung ương" (ký hiệu LA 01) – Tư liệu khoa Lưu trữ học và Quản trị Văn phòng

Một số báo cáo thực tập tốt nghiệp của sinh viên Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đã đề cập sơ lược về tình hình lập hồ sơ hiện hành tài liệu của cơ quan Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội, nhưng chỉ nhận xét về tài liệu văn kiện ở văn thư mà chưa nghiên cứu tài liệu đưa vào lưu trữ cơ quan

Các đề tài nghiên cứu của cán bộ cơ quan Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội chỉ tiếp cận tài liệu lưu trữ theo hướng khai thác, sử dụng tài liệu như một loại tư liệu để nghiên cứu lịch sử của tổ chức công đoàn Thủ đô, nghiên cứu về cổ phần hóa các doanh nghiệp công đoàn, nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các cấp công đoàn cơ sở v.v ; nội dung cơ bản không

6 Các nguồn tài liệu tham khảo:

Để nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã tham khảo các nguồn sau:

- Sách, giáo trình chuyên môn về lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ

- Những quy định của Nhà nước, của cơ quan Đảng, đặc biệt của tổ chức Công đoàn về đối tượng nghiên cứu

- Những công trình nghiên cứu đã công bố (báo cáo khoa học, báo cáo thực tập, khóa luận tốt nghiệp, ) về tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ, những

đề tài nghiên cứu liên quan đến tổ chức Công đoàn Thủ đô

- Các báo, tạp chí chuyên ngành, website có liên quan đến nội dung nghiên cứu

7 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tiếp cận tình hình, đánh giá và đưa ra các giải pháp theo nguyên tắc hệ thống, nguyên tắc lịch sử, nguyên tắc toàn diện và tổng hợp

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu được thực hiện là khảo sát thực tế về tình hình tài liệu, về thực trạng áp dụng các khâu nghiệp vụ tổ chức khoa học tài liệu Phương pháp so sánh được áp dụng khi nghiên cứu các quy định hiện hành về tổ chức khoa học tài liệu của cơ quan Công đoàn cấp tỉnh, thành phố, đối chiếu với thực tế ở Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội; so sánh để rút

ra điểm khác biệt trong việc thực hiện các khâu nghiệp vụ tổ chức khoa học

10 tài liệu trong hệ thống Công đoàn so với các cơ quan khác Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để căn cứ vào kết quả tổng hợp thực trạng tổ chức khoa học khối tài liệu, người nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác này trong thực tế cơ quan

3.1 Các đề xuất về mặt chỉ đạo và điều hành

3.2 Các đề xuất về nghiệp vụ lưu trữ

11

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG TỈNH, THÀNH PHỐ VÀ TÀI LIỆU LƯU TRỮ CỦA LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG TỈNH, THÀNH PHỐ

1.1 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động và hệ thống tổ chức các cấp của Công đoàn Việt Nam:

1.1.1 Vị trí của Công đoàn Việt Nam:

Theo Luật Công đoàn được Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 7 thông qua

ngày 30/6/1990 (Luật Công đoàn năm 1990):

"Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động Việt Nam (gọi chung là người lao động) tự nguyện lập ra dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam; là trường học chủ nghĩa xã hội của người lao động” 26;9

Vị trí của một tổ chức là địa vị xã hội, là chỗ đứng của tổ chức đó trong

xã hội, là mối quan hệ của tổ chức này với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, xã hội

Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức và người lao động, được hình thành trên nguyên tắc tự nguyện và tự quản Trong điều kiện chủ nghĩa xã hội, với tư cách là hình thức tổ chức quần chúng rộng lớn nhất của giai cấp công nhân, công đoàn Việt Nam là thành viên quan trọng trong hệ thống chính trị - xã hội, là trung tâm tập hợp, đoàn kết giáo dục, rèn luyện đội ngũ công nhân, viên chức

và người lao động "Công đoàn Việt Nam là chỗ dựa vững chắc của Đảng Cộng sản Việt Nam, là sợi dây nối liền giữa Đảng với quần chúng, là người cộng tác đắc lực của Nhà nước"29;25

* Mối quan hệ giữa công đoàn với Đảng Cộng sản Việt Nam thể hiện trên hai khía cạnh:

12

- Khía cạnh thứ nhất: Đảng lãnh đạo công đoàn Hoạt động của công đoàn không thể thiếu sự lãnh đạo của Đảng, vì Đảng là lãnh tụ chính trị, bộ tham mưu của giai cấp công nhân, Đảng tập hợp những người tiên phong nhất, tích cực nhất, giác ngộ nhất trong giai cấp công nhân

Đảng lãnh đạo công đoàn bằng đường lối, chủ trương Trên cơ sở đó, công đoàn với chức năng của mình, triển khai thành chương trình công tác của tổ chức mình

Đảng lãnh đạo công đoàn thông qua cấp uỷ và vai trò của từng đảng viên ở các cấp công đoàn Đảng có quyền kiểm tra, giám sát công đoàn thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng

Đảng tôn trọng tính độc lập về mặt tổ chức của tổ chức công đoàn, không can thiệp, không gò ép cán bộ của Đảng sang làm công tác công đoàn, chỉ giới thiệu những đảng viên là đoàn viên công đoàn ưu tú để công đoàn xem xét, tín nhiệm bầu vào ban lãnh đạo công đoàn các cấp thông qua đại hội

- Khía cạnh thứ hai: Trách nhiệm của công đoàn đối với Đảng

Công đoàn nắm tâm tư, nguyện vọng, những bức xúc của quần chúng công nhân, viên chức, lao động, phản ánh với Đảng, để Đảng có đường lối, chủ trương đúng đắn và lãnh đạo thực hiện chủ trương, đường lối đáp ứng yêu cầu nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của quần chúng công nhân, viên chức

và lao động

Công đoàn tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng và chế độ, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với quần chúng công nhân, viên chức và lao động, đồng thời vận động, tổ chức cho công nhân, viên chức và lao động thực hiện nghiêm túc

Công đoàn thường xuyên tổ chức cho quần chúng công nhân, viên chức, lao động tham gia góp ý xây dựng Đảng với tinh thần trung thực, thẳng thắn và xây dựng

13 Công đoàn chăm lo, bồi dưỡng, rèn luyện công nhân, viên chức và lao động từ đó chọn lọc, giới thiệu những người ưu tú cho Đảng, để Đảng xem xét kết nạp, bổ sung, tăng cường thành phần công nhân trong Đảng

* Mối quan hệ giữa công đoàn với Nhà nước:

Dưới chủ nghĩa xã hội, mối quan hệ giữa công đoàn với Nhà nước là mối quan hệ bình đẳng, hợp tác, tôn trọng và phối hợp chặt chẽ trong các mặt hoạt động vì mục tiêu chung "Cơ sở của mối quan hệ này là công đoàn và Nhà nước đều có cùng nguồn gốc là giai cấp công nhân và có cùng mục tiêu

là phấn đấu thực hiện mục tiêu, lý tưởng của giai cấp công nhân"29;27 Công đoàn luôn cộng tác đắc lực với Nhà nước, góp phần xây dựng chính quyền Nhà nước vững mạnh Công đoàn bồi dưỡng, đào tạo, cung cấp cán bộ cho Đảng và Nhà nước

Hoạt động quản lý Nhà nước được tiến hành do cơ quan Nhà nước trong đó có sự phối kết hợp với công đoàn Trong đời sống xã hội, công đoàn

là chỗ dựa của Nhà nước nhằm tuyên truyền, giáo dục người lao động thực hiện pháp luật Công đoàn có những đặc điểm phân biệt với cơ quan Nhà nước

Nhà nước luôn tạo điều kiện vật chất, ban hành các văn bản pháp lý, tạo

cơ sở pháp lý để công đoàn hoạt động, giữa công đoàn và Nhà nước không có

sự đối lập

Theo Quy chế về mối quan hệ công tác giữa Chính phủ và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (được ban hành theo Quyết định số 04/2007/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ) 26;41, sự phối kết hợp trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ

có liên quan đến chức năng của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhằm phát huy vai trò của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trong các hoạt động sau:

14

- Tham gia với cơ quan nhà nước xây dựng và kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật, thực hiện các cơ chế, chủ trương, chính sách quản lý có liên quan trực tiếp đến phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, công chức và người lao động;

- Tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, góp phần bảo đảm các quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cán bộ, công chức và người lao động;

- Tổ chức, giáo dục, động viên cán bộ, công chức và người lao động tích cực thực hiện các nhiệm vụ về chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng

1.1.2 Chức năng của Công đoàn Việt Nam:

Chức năng của một tổ chức là "sự phân công tất yếu, sự quy định chức trách một cách tương đối ổn định và hợp lý trong điều kiện lịch sử xã hội nhất định của tổ chức, để phân biệt tổ chức này với tổ chức khác"29;29

Chức năng của công đoàn Việt Nam xuất phát từ tính chất, vị trí, vai trò của công đoàn và tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người (chức năng vốn có) Trong từng điều kiện lịch sử xã hội khác nhau, chức năng của công đoàn cũng được phát triển, bổ sung những nội dung mới, nhưng không phủ định các chức năng vốn có của nó

Các chức năng cơ bản hiện nay của tổ chức công đoàn theo Luật Công

đoàn là:

* Chức năng đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính

đáng của người lao động:

Công đoàn bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động nghĩa là bảo vệ những lợi ích của công nhân, viên chức và lao động đã được quy định thành chế độ chính sách pháp luật

15 Công đoàn tham gia với Nhà nước phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của người lao động, kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong việc thực hiện pháp luật liên quan đến người lao động

Trong khi bảo vệ lợi ích của người lao động, công đoàn không tìm cách chống lại Nhà nước, làm suy yếu Nhà nước, mà công đoàn còn vận động, tổ chức CNVCLĐ bảo vệ lợi ích của Nhà nước, bảo vệ chính quyền Nhà nước Bởi vì, trong chủ nghĩa xã hội, lợi ích của người lao động bao giờ cũng gắn liền với lợi ích của Nhà nước, của tập thể Sự tồn tại phát triển của Nhà nước

xã hội chủ nghĩa là điều kiện tiên quyết cho quyền, lợi ích của người lao động được đảm bảo

* Chức năng đại diện, tổ chức cho người lao động tham gia quản lý

(chức năng này chỉ có dưới chủ nghĩa xã hội):

Dưới chủ nghĩa xã hội, người lao động trở thành người chủ xã hội, là người chủ họ có quyền và nghĩa vụ tham gia quản lý kinh tế, xã hội Vì vậy, vấn đề tham gia quản lý đã trở thành chức năng tất yếu của tổ chức công đoàn

Tuy nhiên, công đoàn chỉ tham gia quản lý chứ không làm thay, không cản trở hay can thiệp thô bạo, trái pháp luật vào công việc quản lý của cơ quan Nhà nước Việc công đoàn tham gia quản lý thực chất là thực hiện quyền, nghĩa vụ của công đoàn, thực hiện quyền, nghĩa vụ của CNVCLĐ từ gốc, thực hiện địa vị pháp lý của mình

Các nội dung công đoàn tham gia quản lý tại các cơ quan, đơn vị, cơ sở:

- Tổ chức phong trào thi đua lao động giỏi trong CNVCLĐ; đây là biện pháp tổng hợp để tạo động lực mạnh mẽ, khơi dậy tiềm năng của công nhân lao động trực tiếp tham gia quản lý cơ quan, doanh nghiệp

16

- Tham gia tổ chức tốt Đại hội công nhân viên chức (Hội nghị cán bộ công chức ở đơn vị hành chính sự nghiệp) tại đơn vị nhằm phát huy quyền làm chủ và trí tuệ của CNVCLĐ trong việc tham gia quản lý cơ quan, doanh nghiệp

- Công đoàn tham gia vào việc hoạch định chiến lược sản xuất, kinh doanh và đầu tư ở đơn vị, tham gia xây dựng và thực hiện các chính sách liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của người lao động; đồng thời kiểm tra, giám sát thực hiện các chế độ chính sách và các công việc đã được hoạch định tại đơn

1.1.3 Nhiệm vụ của Công đoàn Việt Nam:

Luật Công đoàn năm 1990 quy định về quyền và trách nhiệm của công đoàn; theo đó, công đoàn Việt Nam có những nhiệm vụ cơ bản sau 26;11 :

* Nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ và tuyên truyền, vận động thực hiện pháp luật trong CNVCLĐ :

17

- "Công đoàn đại diện và tổ chức người lao động tham gia với Nhà nước xây dựng và thực hiện chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chính sách, cơ chế quản lý kinh tế, chủ trương, chính sách liên quan đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích của người lao động";

- "Công đoàn có trách nhiệm tuyên truyền Hiến pháp và pháp luật, giáo dục người lao động có ý thức chấp hành và tham gia đấu tranh bảo vệ pháp luật, tích cực xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, lao động có kỷ luật, có năng suất, chất lượng và hiệu quả";

-"Công đoàn tham gia với cơ quan Nhà nước xây dựng pháp luật, chính sách, chế độ về lao động, tiền lương, bảo hộ lao động và các chính sách xã hội khác liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích của người lao động";

- "Công đoàn phối hợp với cơ quan Nhà nước nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động, xây dựng các tiêu chuẩn, quy phạm an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp";

- "Công đoàn có trách nhiệm giáo dục, vận động người lao động chấp hành nghiêm túc các quy định về bảo hộ lao động và bảo vệ môi trường";

* Nhiệm vụ kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật đối với CNVCLĐ:

- "Công đoàn có trách nhiệm đôn đốc, giám sát việc thực hiện các chính sách, chế độ về lao động";

- "Công đoàn kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hộ lao động Khi phát hiện nơi làm việc có dấu hiệu nguy hiểm đến tính mạng người lao động, Công đoàn có quyền yêu cầu người có trách nhiệm thực hiện ngay các biện pháp bảo đảm an toàn lao động, kể cả trường hợp phải tạm ngừng hoạt động, nếu thấy cần thiết Việc điều tra các vụ tai nạn lao động phải có đại diện của công đoàn tham gia Công đoàn có quyền yêu cầu cơ quan Nhà nước hoặc

18 tòa án xử lý người chịu trách nhiệm để xảy ra tai nạn lao động theo quy định của pháp luật";

- "Trong phạm vi chức năng của mình, Công đoàn kiểm tra việc chấp hành pháp luật về hợp đồng lao động, tuyển dụng, cho thôi việc, tiền lương, tiền thưởng, bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội và các chính sách liên quan đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích của người lao động Khi kiểm tra, Công đoàn yêu cầu thủ trưởng cơ quan, đơn vị, tổ chức trả lời những vấn đề đặt ra, kiến nghị biện pháp sửa chữa các thiếu sót, ngăn ngừa vi phạm pháp luật và xử lý người

vi phạm pháp luật Thủ trưởng cơ quan, đơn vị, tổ chức phải trả lời cho Công đoàn biết kết quả giải quyết những kiến nghị do Công đoàn nêu ra trong thời hạn pháp luật quy định Những vấn đề không giải quyết được phải nói rõ lý do";

* Nhiệm vụ đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền lợi người lao động:

- "Công đoàn cơ sở cùng với cơ quan, đơn vị, tổ chức bảo đảm thực hiện quyền làm chủ tập thể lao động theo quy định của pháp luật";

- "Công đoàn cùng với cơ quan, tổ chức, đơn vị kinh tế quốc doanh, đơn vị sự nghiệp và hợp tác xã tổ chức phong trào thi đua xã hội chủ nghĩa, phát huy mọi tiềm năng của người lao động thực hiện các mục tiêu kinh tế -

xã hội";

- "Công đoàn tham gia với cơ quan, đơn vị, tổ chức hữu quan giải quyết việc làm, tổ chức dạy nghề, nâng cao trình độ nghề nghiệp, văn hóa, khoa học, kỹ thuật cho người lao động";

- "Công đoàn tham gia xây dựng các chính sách xã hội và tham gia với

cơ quan Nhà nước quản lý bảo hiểm xã hội theo quy định";

- "Công đoàn có trách nhiệm cùng cơ quan, đơn vị, tổ chức hữu quan chăm lo đời sống văn hóa, hoạt động thể dục thể thao, tổ chức nghỉ ngơi, du lịch cho người lao động";

- "Công đoàn cơ sở đại diện cho người lao động ký thỏa ước lao động tập thể với giám đốc xí nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, giám sát việc ký kết và thực hiện hợp đồng lao động";

- "Công đoàn tham gia với cơ quan Nhà nước giải quyết khiếu nại, tố cáo của người lao động theo pháp luật";

- "Công đoàn đại diện cho người lao động thương lượng với thủ trưởng

cơ quan, đơn vị, tổ chức để giải quyết các tranh chấp lao động xảy ra trong cơ quan, đơn vị, tổ chức mình Khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc tòa án xét xử tranh chấp lao động phải có đại diện của Công đoàn tham dự và phát biểu ý kiến";

- "Người lao động, dù chưa là đoàn viên Công đoàn, cũng có quyền yêu cầu Ban chấp hành Công đoàn đại diện và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước tòa án, thủ trưởng cơ quan, đơn vị, tổ chức hữu quan";

- Công đoàn thảo luận với cơ quan Nhà nước, thủ trưởng đơn vị, tổ chức về những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích của người lao động Những vấn đề về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, thi hành kỷ luật người lao động đến mức buộc thôi việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn cần có sự nhất trí của Ban chấp hành công đoàn

1.1.4 Đặc điểm hoạt động của Công đoàn Việt Nam:

Đặc điểm của tổ chức công đoàn là điểm phân biệt giữa công đoàn với

các cơ quan, tổ chức khác:

* Công đoàn là hình thức tổ chức tự nguyện của người lao động để thực

hiện tôn chỉ, mục đích, sứ mệnh của giai cấp công nhân và người lao động Yếu tố tự nguyện thể hiện ở việc người lao động hoàn toàn tự do trong việc quyết định có hay không gia nhập tổ chức công đoàn Yếu tố tự nguyện không đồng nhất với việc tự do vô tổ chức, ngược lại, công đoàn và đoàn viên công đoàn hoạt động theo Điều lệ và các quy định riêng do công đoàn đặt ra trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật

* Công đoàn tập hợp những thành viên có cùng chung một dấu hiệu,

đặc điểm: họ đều là những người lao động Họ liên kết lại với nhau trong tổ chức công đoàn để tìm tiếng nói chung và bảo vệ những lợi ích chính đáng của mình

* Khi tham gia vào quản lý xã hội, quản lý Nhà nước, công đoàn nhân

danh tổ chức mình chứ không nhân danh Nhà nước Mọi quyết định của công đoàn chỉ có tác động đến đoàn viên công đoàn

Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định, công đoàn mới hoạt động nhân danh Nhà nước; đó là khi công đoàn tham gia đoàn kiểm tra do Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ tổ chức, để giám sát việc chấp hành pháp luật, việc thực hiện chế độ, chính sách, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở đối

21 với người lao động Bản thân công đoàn được Nhà nước trao quyền thay mặt Nhà nước thực hiện kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hộ lao động, hợp đồng lao động, chế độ tuyển dụng, cho thôi việc, tiền lương, chế độ bảo hiểm xã hội , khi đó, công đoàn nhân danh Nhà nước, sử dụng quyền lực Nhà nước

* Công đoàn và đoàn viên công đoàn hoạt động theo Điều lệ Công

đoàn Việt Nam do Đại hội đại biểu toàn quốc của công đoàn xây dựng nên

Điều lệ Công đoàn Việt Nam là văn bản quan trọng quy định về tổ chức, hoạt động cũng như các mối quan hệ của công đoàn và đoàn viên công đoàn

* Mối quan hệ giữa các đoàn viên công đoàn là mối quan hệ bình đẳng

chứ không phải nguyên tắc quyền lực - phục tùng như trong cơ quan Nhà nước

Công đoàn tự giải quyết các vấn đề của mình và Nhà nước sẽ không can thiệp vào hoạt động của công đoàn nếu nó không vi phạm pháp luật Phương pháp chủ yếu của hoạt động công đoàn là phương pháp giáo dục, thuyết phục, tổ chức để quần chúng hoạt động theo hệ thống các quy chế chung, không mang tính cưỡng chế Nhà nước Các hình thức kỷ luật của công đoàn chỉ thực hiện khi có vi phạm Điều lệ Công đoàn, vi phạm các quy định, quy chế đã được tập thể thông qua

* Tài sản, kinh phí cho hoạt động công đoàn chủ yếu là do đoàn viên

công đoàn tự đóng góp Công đoàn tự hạch toán thu chi để đảm bảo hoạt động của mình Nhà nước hỗ trợ một phần ngân sách cho hoạt động công đoàn theo

dự toán chi hỗ trợ của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

1.1.5 Hệ thống tổ chức các cấp của Công đoàn Việt Nam:

Công đoàn Việt Nam tổ chức thống nhất theo lãnh thổ và ngành nghề,

gồm có các cấp cơ bản sau:

22

- Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

- Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi tắt là Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố); Công đoàn ngành Trung ương

- Công đoàn cấp trên cơ sở (Liên đoàn Lao động quận, huyện và tương đương)

- Công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn

Sơ đồ hệ thống tổ chức công đoàn Việt Nam được thể hiện như sau:

23

Ghi chú: Chỉ đạo trực tiếp

Phối hợp hoạt động

Phối hợp chỉ đạo

a/ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam:

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT

NAM

LĐLĐ Tỉnh,

Thành phố

Công đoàn ngành Trung ương

Công đoàn TCty, Tập đoàn thuộc

c tỉnh, thàn

h phố

CĐ ngành địa phươn

g và tương đương

CĐ TCty thuộc

CĐ ngành Trung ương

CĐ cấp trên

cơ

sở khác

CĐCS thành viên

24

"Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, có quan hệ hợp tác với Nhà nước và phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức xã hội khác, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật của nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam" (phần mở đầu của Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa IX năm 2003) 26;443

b/ Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố, Công đoàn ngành Trung ương:

* Công đoàn ngành Trung ương:

Theo Điều 26 Chương IV Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa IX:

"Công đoàn ngành Trung ương tổ chức theo đặc điểm ngành, do Đoàn chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định thành lập (hoặc giải thể) phù hợp với các quy định của Luật Công đoàn, tập hợp đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động cùng ngành, thuộc các thành phần kinh tế Công đoàn ngành Trung ương trực tiếp chỉ đạo các Công đoàn cơ quan Bộ, Công đoàn các Ban của Đảng, Đoàn thể Trung ương, Công đoàn Tổng Công ty và cấp tương đương thuộc Bộ, Ngành"21;268

* Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố được tổ chức theo địa giới hành

chính tỉnh, thành phố, do Đoàn chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định thành lập (hoặc giải thể) phù hợp với các quy định của Luật Công đoàn Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố có đối tượng tập hợp là đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn

Điều 28 Chương IV Điều lệ Công đoàn Việt Nam quy định: "Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố chỉ đạo trực tiếp các Liên đoàn Lao động huyện, Công đoàn ngành địa phương, Công đoàn Tổng công ty (thuộc tỉnh, thành phố), Công đoàn Khu công nghiệp và các công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn trực thuộc (kể cả công đoàn cơ sở các đơn vị của Trung ương không có Công đoàn ngành Trung ương hoặc Công đoàn Tổng công ty)" 21;270 (Tổ chức và

25 hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố được trình bày cụ thể ở phần 1.2 của Luận văn)

c/ Công đoàn cấp trên cơ sở:

Công đoàn cấp trên trực tiếp của công đoàn cơ sở gồm:

+ Công đoàn Tổng công ty,

+ Công đoàn ngành nghề địa phương,

+ Liên đoàn Lao động quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh,

+ Công đoàn các cơ quan Bộ, Ban của Đảng, đoàn thể Trung ương và cấp tương đương

+ Công đoàn ngành giáo dục quận, huyện trực thuộc Liên đoàn Lao động quận, huyện

* Công đoàn ngành địa phương là công đoàn cấp trên cơ sở, là tổ chức

công đoàn của công nhân, viên chức và lao động cùng ngành, nghề thuộc các thành phần kinh tế trên địa bàn tỉnh, thành phố

* Công đoàn Tổng công ty là công đoàn cấp trên cơ sở tập hợp công

nhân, viên chức và lao động trong các cơ sở của Tổng công ty

* Liên đoàn Lao động huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi

chung là Liên đoàn Lao động huyện) là công đoàn cấp trên cơ sở, tập hợp công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn huyện

* Công đoàn các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao

(gọi chung là Công đoàn Khu công nghiệp) là công đoàn cấp trên cơ sở do Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố quyết định thành lập, giải thể và chỉ đạo trực tiếp

d/ Công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn:

Điều 14 Chương III Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa IX quy định tổ chức cơ sở của công đoàn gồm:

26 Công đoàn cơ sở được thành lập ở các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, các hợp tác xã sản xuất công nghiệp, dịch vụ; các đơn vị sự nghiệp, cơ quan nhà nước, các cơ quan của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị

- xã hội và tổ chức xã hội nghề nghiệp có 5 đoàn viên trở lên và được công đoàn cấp trên quyết định thành lập

Nghiệp đoàn là tổ chức cơ sở của Công đoàn, tập hợp những người lao động tự do hợp pháp cùng ngành, nghề, được thành lập theo địa bàn hoặc theo đơn vị lao động có 10 đoàn viên trở lên và được công đoàn cấp trên quyết định thành lập

Công đoàn cơ sở là nền tảng của hệ thống tổ chức công đoàn, là nơi trực tiếp hàng ngày với người lao động, nơi trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi các chức năng của công đoàn được tổ chức thực hiện đầy đủ, cụ thể và sinh động nhất Tùy điều kiện được thành lập trong các loại hình cơ quan, đơn vị, tổ chức khác nhau mà nhiệm vụ và hoạt động của công đoàn cơ sở có sự điều chỉnh nhất định

Có 4 loại hình công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn sau:

- Công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn không có tổ công đoàn, tổ nghiệp đoàn;

- Công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn không có công đoàn bộ phận, nghiệp đoàn bộ phận, có tổ công đoàn, tổ nghiệp đoàn;

- Công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn có công đoàn bộ phận, nghiệp đoàn bộ phận, có tổ công đoàn, tổ nghiệp đoàn;

- Công đoàn cơ sở có công đoàn cơ sở thành viên

1.2 Tổ chức và hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố:

27

1.2.1 Nhiệm vụ và quyền hạn của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố:

Khoản 3 Điều 28 Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa IX quy định các

nhiệm vụ chủ yếu của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố như sau:

"- Tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ của tổ chức công đoàn;

- Đại diện, bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn;

- Triển khai thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Ban chấp hành, Đoàn chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và nghị quyết Đại hội Công đoàn tỉnh, thành phố; các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Tham gia với cấp ủy Đảng, cơ quan nhà nước tỉnh, thành phố

về các chủ trương, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và các vấn đề có liên quan đến đời sống, việc làm và điều kiện làm việc của công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn Tổ chức phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động xã hội của công nhân, viên chức, lao động trên địa bàn;

- Phối hợp với các cơ quan chức năng của Nhà nước, Công đoàn ngành Trung ương tổ chức thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật và các chính sách có liên quan trực tiếp đến công nhân, viên chức, lao động trong các cơ quan, doanh nghiệp Tham gia hội đồng trọng tài lao động ở địa phương, hướng dẫn và chỉ đạo việc giải quyết tranh chấp lao động, tham gia điều tra tai nạn lao động, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong các doanh nghiệp đóng trên địa bàn;

- Chỉ đạo các Công đoàn ngành địa phương, Công đoàn Tổng công ty (thuộc tỉnh, thành phố), Liên đoàn Lao động quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, công đoàn các khu công nghiệp và cấp tương đương thực hiện nhiệm vụ được giao;

28

- Hướng dẫn, chỉ đạo các công đoàn cơ sở của Công đoàn Tổng công ty thuộc Trung ương và các công đoàn cơ sở trực thuộc Công đoàn ngành Trung ương, đóng trên địa bàn tỉnh, thành phố về những nội dung:

+ Triển khai thực hiện nghị quyết của Đảng, các chủ trương, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng

+ Phối hợp với các cơ quan chức năng của Nhà nước ở địa phương, kiểm tra, thanh tra lao động; điều tra các vụ tai nạn lao động; giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp lao động; đại diện bảo vệ người lao động trước người

sử dụng lao động, cơ quan nhà nước và trong quá trình tham gia tố tụng; kiểm tra, giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách đối với người lao động;

- Tổ chức giáo dục, nâng cao trình độ văn hóa và nghề nghiệp cho công nhân, viên chức, lao động; tổ chức các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao; quản lý nhà văn hóa công nhân, công đoàn; tổ chức các trung tâm giới thiệu việc làm, văn phòng tư vấn pháp luật theo quy định của Nhà nước và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam;

- Thực hiện quy hoạch, quản lý, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và thực hiện chính sách cán bộ theo phân cấp của Tỉnh ủy, Thành ủy và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam;

- Hướng dẫn, chỉ đạo đại hội các công đoàn cấp dưới, xây dựng công đoàn cơ sở và nghiệp đoàn vững mạnh;

- Thực hiện quan hệ đối ngoại theo quy định của Đoàn chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam"21;271

Tùy theo điều kiện thực tế của từng tỉnh, thành phố và theo từng nhiệm

kỳ hoạt động 5 năm, các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố căn cứ vào những nhiệm vụ chung được quy định trong Điều lệ Công đoàn Việt Nam để xây dựng thành mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ hoạt động của mình

29

Những nhiệm vụ chủ yếu của Công đoàn Thành phố Hà Nội nhiệm kỳ

2003-2008 được xác định tại Đại hội đại biểu Công đoàn Thành phố lần thứ

XIII là:

- Đổi mới công tác vận động, tuyên truyền giáo dục, góp phần xây dựng đội ngũ công nhân, viên chức, lao động Thủ đô đáp ứng nhu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa;

- Đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước trong công nhân, viên chức, lao động, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu kinh tế - xã hội của Thành phố;

- Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tham gia xây dựng, quản lý

và kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật, chế độ, chính sách; chăm lo đời sống; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, viên chức, lao động; đẩy mạnh các hoạt động xã hội;

- Tiếp tục đẩy mạnh công tác phát triển đoàn viên, xây dựng công đoàn

cơ sở vững mạnh; đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của tổ chức công đoàn; nâng cao năng lực và trình độ cán bộ; đẩy mạnh hoạt động kiểm tra công đoàn các cấp và công tác tài chính kinh tế công đoàn; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh; tăng cường công tác đối ngoại của công đoàn

1.2.2 Đặc điểm hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố:

* Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố tổ chức và hoạt động theo đơn vị

hành chính tỉnh, thành phố:

Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố hoạt động chủ yếu tập trung theo địa bàn dựa trên đơn vị hành chính tỉnh hoặc thành phố thuộc Trung ương Mỗi tỉnh, thành phố đều có Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn công tác công đoàn và đại diện cho người lao động trong toàn tỉnh, thành phố Khi có tỉnh mới thành lập hoặc chia tách, sáp nhập thì các

30 Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố được thành lập hoặc chia tách, sáp nhập theo hướng cơ học, trên cơ sở nguyên tắc không gây ra xáo trộn lớn trong hoạt động công đoàn mỗi tỉnh, thành phố

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội, nơi đây tập trung số lượng lớn công nhân, viên chức và người lao động, với nhiều thành phần và đặc điểm khác biệt so với những tỉnh, thành phố khác trong cả nước Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội đang quản lý 3180 công đoàn

cơ sở với 297433 đoàn viên, trong số 322550 lao động trên địa bàn Thủ đô Hoạt động công đoàn ở Thành phố Hà Nội cũng có nhiều điểm riêng biệt

Thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 ngày 29/5/2008 của Quốc hội

về việc điều chỉnh địa giới hành chính Thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan, toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số hiện tại của tỉnh Hà Tây được hợp nhất vào Thành phố Hà Nội Theo Nghị quyết này, hai cơ quan là Liên đoàn Lao động Tỉnh Hà Tây và Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội sẽ tiến hành hợp nhất theo hướng cơ học và thực hiện phân công, phân nhiệm lại đội ngũ cán bộ, phân cấp quản lý các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Trường hợp chia tách, sáp nhập tỉnh đã xảy ra nhiều lần trong lịch sử, và trong mỗi lần như thế, tổ chức công đoàn tỉnh, thành phố đều thay đổi về tổ chức, chấn chỉnh lại hoạt động của mình, nhưng về cơ bản, tính chất và đặc điểm của hoạt động công đoàn trên các địa bàn là không thay đổi nhiều

* Ban Chấp hành Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố là cơ quan lãnh

đạo giữa hai kỳ đại hội, có trách nhiệm tổ chức thực hiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nghị quyết Đại hội Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố; chỉ đạo hoạt động công đoàn cấp dưới và quản lý tài chính, tài sản, hoạt động kinh tế công đoàn theo quy định

Ban Chấp hành Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố hoạt động theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; điều này thể hiện rõ trong nội

31 dung và hình thức các văn bản, tài liệu hình thành theo quy trình giải quyết công việc của Ban Chấp hành

Nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách là nguyên tắc quan trọng và luôn được tuân thủ triệt để trong hoạt động của Ban Chấp hành Ví

dụ, khi quyết định các vấn đề liên quan đến Đại hội Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố như: thời gian, địa điểm, số lượng và danh sách đại biểu triệu tập, nội dung báo cáo chính trị , Ban Chấp hành phải họp nhiều phiên để thống nhất, ra nghị quyết, sau đó giao cho Chủ tịch trực tiếp chỉ đạo và ký kế hoạch

tổ chức Đại hội; Chủ tịch căn cứ vào đó phân công nhiệm vụ cho các Phó chủ tịch phụ trách từng mảng công việc liên quan thực hiện và báo cáo Chủ tịch duyệt

* Cơ quan Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố là bộ máy tham mưu và

là bộ phận thường trực của Liên đoàn Lao động cấp tỉnh:

Cơ quan Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố bao gồm các ban chuyên môn và các đơn vị; đây là bộ máy tham mưu, giúp việc trực tiếp cho Lãnh đạo Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố (Chủ tịch, Ban Thường vụ và Ban Chấp hành) trong việc chỉ đạo và tổ chức hướng dẫn công đoàn các cấp thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, các chỉ thị, nghị quyết của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, tỉnh (thành ủy), Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân tỉnh (thành phố) và của Ban Chấp hành Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

Cán bộ các ban Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố là đối tượng trực tiếp sản sinh tài liệu trong quá trình giải quyết công việc thuộc nhiệm vụ chuyên môn của mình Điều này xuất phát từ việc quy định chức năng, nhiệm

vụ cụ thể của các ban Về cơ bản, tài liệu hình thành từ các ban là nguồn tài liệu lưu trữ chính, chiếm phần lớn thành phần tài liệu trong lưu trữ Liên đoàn Lao động các Tỉnh, Thành phố

32

Ví dụ, Quy chế làm việc của Cơ quan Liên đoàn Lao động được ban hành theo Quyết định số 263/QĐ-LĐLĐ ngày 05/7/2006 của Thủ trưởng Cơ quan quy định về chức năng, nhiệm vụ của các ban như sau:

"- Tham mưu, nghiên cứu, đề xuất các chủ trương, chương trình, kế hoạch công tác và các biện pháp triển khai thực hiện nhiệm vụ Xây dựng dự thảo các văn bản của Ban Thường vụ như: nghị quyết, quyết định, hướng dẫn, công văn, đề án, chương trình, kế hoạch, các báo cáo định kỳ và báo cáo sơ kết, đột xuất

- Hướng dẫn, theo dõi, tổng hợp, kiểm tra, đôn đốc việc tổ chức thực hiện các nghị quyết, chương trình công tác của Ban Thường vụ, Ban Chấp hành tới công đoàn cấp trên cơ sở, công đoàn cơ sở trực thuộc và phong trào công nhân, lao động"15;4 Với việc quy định chức năng, nhiệm vụ của các ban và cán bộ thuộc các ban như trên, tài liệu mà cán bộ các ban lưu giữ sẽ là những tài liệu hình thành trực tiếp, thể hiện quá trình giải quyết công việc cá nhân nói riêng và phản ánh việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn Thủ đô nói chung Đây là những tài liệu thuộc Phông lưu trữ Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội và là nguồn nộp lưu quan trọng đối với lưu trữ cơ quan Liên đoàn Lao động Thành phố

* Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo Điều lệ

Công đoàn Việt Nam, Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố có sự phối hợp

hoạt động với các Công đoàn ngành Trung ương và các cơ quan hữu quan

khác, đặc biệt là trong việc chỉ đạo các đơn vị: công đoàn ngành địa phương, công đoàn tổng công ty thuộc tỉnh, thành phố, công đoàn khu công nghiệp và chế xuất

Hàng năm, Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố ký chương trình phối hợp với Công đoàn ngành Trung ương và các cơ quan hữu quan trong tỉnh, thành phố như: Uỷ ban nhân dân, Sở Lao động - Thương binh & Xã hội,

33 Thanh tra ; trên cơ sở đó, các bên thực hiện nhiệm vụ của mình theo luật định và những điều khoản đã thỏa thuận, cùng hướng đến mục tiêu đại diện và thực hiện đúng pháp luật đối với người lao động trên địa bàn tỉnh, thành phố

* Công tác văn thư, lưu trữ tại các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố

chịu sự chỉ đạo trực tiếp của hai hệ thống cơ quan, theo ngành dọc là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và theo địa giới hành chính là các tỉnh, thành

ủy Do vậy, việc quản lý tài liệu nói chung và công tác tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ nói riêng tại các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố cũng chịu sự chỉ đạo của hai hệ thống cơ quan Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là cơ quan chỉ đạo trực tiếp mọi mặt hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố, trong đó có công tác văn thư, lưu trữ Các tỉnh, thành ủy, theo Pháp lệnh Lưu trữ Quốc gia, lại là cơ quan được giao chức năng quản lý công tác văn thư-lưu trữ tại các tổ chức chính trị-xã hội Điều này giúp các Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố có điều kiện được quan tâm để hoàn thiện công tác lưu trữ tại đơn vị mình, nhưng ngược lại có thể tạo ra một số vấn đề không thống nhất trong chỉ đạo giữa hai hệ cơ quan, gây khó khăn cho triển khai các văn bản, quy định về công tác này (Vấn đề này sẽ được phân tích kỹ hơn ở Chương 2)

Ở vị trí là một tổ chức chính trị-xã hội thuộc hệ thống chính trị tỉnh, thành phố, mọi hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố cũng có sự tác động và sự phối hợp hoạt động với Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội khác trong tỉnh, thành phố theo chỉ đạo chung Về cơ bản, tổ chức và hoạt động của Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố có những nét tương đồng với hoạt động của các đoàn thể khác trong hệ thống Mặt trận

Tổ quốc, dẫn đến những tài liệu hình thành trong hoạt động của các tổ chức chính trị-xã hội có nhiều điểm tương đồng Các vấn đề về nghiệp vụ công tác lưu trữ đối với những cơ quan này có thể được nghiên cứu áp dụng theo một nguyên tắc thống nhất

cơ sở khác

Tổ chức bộ máy và biên chế của từng Liên đoàn Lao động tỉnh, thành

phố được xây dựng căn cứ trước hết vào quy mô, đặc biệt là tùy theo số lượng

công nhân, viên chức, lao động và số công đoàn cơ sở mà Liên đoàn Lao

động tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo

Ngoài ra, số lượng và cơ cấu tổ chức của các ban, đơn vị cũng như bộ máy lãnh đạo cơ quan Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố tùy thuộc vào

phạm vi hoạt động, đặc điểm của địa phương và ngành, đặc điểm vùng miền,

đảm bảo nguyên tắc tinh, gọn, hiệu quả

Quy định về tổ chức bộ máy, biên chế cán bộ cơ quan Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố, Công đoàn ngành Trung ương (ban hành kèm theo Quyết định số 433/QĐ-TLĐ ngày 22/02/2001 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) quy định như sau ("" = "trở lên", "" = "dưới"):

Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố ở vùng đồng bằng:

Ví dụ, Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội tổ chức 8 ban và 2 đơn

vị chức năng với tên gọi như sau:

36

- Nữ công

- Uỷ ban Kiểm tra

- Trung tâm Tư vấn pháp luật ( từ 2004)

- Trung tâm Công tác xã hội (từ 2008)

Cơ cấu tổ chức các ban và đơn vị nói trên được xây dựng căn cứ vào số lượng công đoàn cơ sở, số công nhân, viên chức, lao động và đoàn viên công đoàn mà Liên đoàn Lao động Thành phố đang quản lý thông qua các công đoàn cấp trên cơ sở và cơ sở trực thuộc:

Trước khi hợp nhất với Liên đoàn Lao động Tỉnh Hà Tây (cũ), Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội quản lý 30 công đoàn cấp trên cơ sở, bao gồm: 9 Liên đoàn Lao động quận, 5 Liên đoàn Lao động huyện, 6 Công đoàn ngành và 10 Công đoàn Tổng công ty và cấp trên cơ sở

Sau khi hợp nhất với Liên đoàn Lao động Tỉnh Hà Tây (cũ), từ ngày 15/8/2008, Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội chính thức quản lý 45 công đoàn cấp trên cơ sở; trong đó có:

- 30 công đoàn cấp trên cơ sở thuộc Hà Nội (cũ),

- Liên đoàn Lao động Huyện Mê Linh (thuộc tỉnh Vĩnh Phúc cũ),

37

- 14 Liên đoàn Lao động thành phố và huyện thuộc Hà Tây (cũ), cụ thể

là các thành phố: Hà Đông, Sơn Tây và các huyện: Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phúc Thọ, Phú Xuyên, Quốc Oai, Thanh Oai, Thạch Thất, Thường Tín, Ứng Hòa

Biểu đồ cơ cấu số lượng công đoàn cơ sở (CĐCS), số lượng đoàn viên, số lượng công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) do các công đoàn cấp trên

cơ sở và cơ sở trực thuộc Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội quản lý (tính đến tháng 7/2008)

Hệ thống tổ chức công đoàn Thành phố Hà Nội (từ 15/8/2008) được thể hiện trên sơ đồ sau:

- Thường Tín

- Ứng Hòa

- Mê Linh

CĐ ngành:

- Công thương

- Nông nghiệp

& PTNT

- Giáo dục

- Giao thông vận tải

- Xây dựng

- Y tế

CĐ TCTy và

CĐ cấp trên cơ sở:

- TCTy Đầu tư

& Phát triển Nhà

- CĐ Khu công nghiệp và chế xuất Hà Nội

- TCTy Thương mại

- TCTy Vận tải

- CĐ Viên chức

TP

- CĐ Cơ quan LĐLĐ TP Hà Nội

- Trường Đào tạo cán

CĐCS thành viên

CĐCS thành viên

CĐCS thành viên

tỉnh, thành phố, với các nội dung chính như sau:

* Văn hóa - Tư tưởng:

- Tài liệu về các đợt quán triệt, học tập và thực hiện các nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tỉnh, thành phố và tổ chức công đoàn trong công nhân, viên chức, lao động;

- Tài liệu về tổ chức các hoạt động xã hội, văn hóa - văn nghệ, thể dục thể thao nhân các ngày lễ lớn, các sự kiện quan trọng của tổ chức công đoàn;

- Tài liệu về xây dựng đội ngũ công nhân, viên chức, lao động Thủ đô, vận động người lao động học tập, nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, xây dựng đời sống văn hóa, thực hiện nếp sống văn hóa công nghiệp, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh;

- Tài liệu về hoạt động nắm bắt tình hình, diễn biến tư tưởng của người lao động thông qua màng lưới cộng tác viên dư luận xã hội;

- Tài liệu về tuyên truyền, giáo dục phòng chống tệ nạn xã hội, phòng chống AIDS

* Xây dựng tổ chức và cán bộ công đoàn:

- Tài liệu về hoạt động xây dựng công đoàn cơ sở vững mạnh;

- Tài liệu về công tác phát triển đoàn viên công đoàn;

- Tài liệu về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn;