Ảnh - Nguồn sử liệu để nghiên cứu lịch sử (Qua tài liệu ảnh về kháng chiến chống thực dân Pháp

Điếu đó do nhỉều... Để bố sung cho những... Nhiều nguờ i làm nghề ohụp anh... đều có đ&ng ánh.. Báo "Dân ch úng” , cơ quan Trung ưưng của Đẳng cộng sán Đông Drnrng xu ắt bán n h iề u bức

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

ĐÀO XUÂN CHÚC

ẢNH – NGUỒN SỬ LIỆU ĐỂ NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ

PHÁP)

PTS Biên soạn lịch sử và sử liệu học 5.03.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI - 1995

Mổ ĐẨU

Mỗi thời đại l ỉ c h sử đều để l ạ i những dấu ến tr ên các

TỪ khi có cuôc cách mạng khoa học kỹ thuệt va 8ự ra đò'i của c h i ể c đàu máy hơi nước, cùng VỚỈ môt l o ạ t phát minh, sáng chế trong các l ĩ n h VI/C, hóa học, l ý học, t h ì con ngtrờỉ

mới p h á t h i ệ n r a cách g h i l ạ i những h ì n h anh của t h i ê n nhiề~i

và của bán thân trên các v ệ t l ỉ ệ u câm quang DÓ là cơ BỞ

v ậ t ohổt oủa ngành nhiếp ảnh sau này.

vần mỉnh nhân l o ạ i trong t h ờ i cân hỉện đọi này.

Từ chỗ c h ỉ làm phương t i ệ n t á i h iệ n hlnh người hoặc

ngành nghệ t h u ệ t , th ề h i ệ n môt cách rõ n é t những Hự k i ệ n ,

h i ệ n tuơng xảy r a t r o n g t h i ê n n h ỉ ê n và xã h ô i

Như vộy, do đặc t í n h vổn có mà ảnh đã tr ơ thành raôt

l o ọ i h ìn h t à i l i ệ u đặc b i ệ t Bên cạnh các nguồn BIT l i ệ u chữ

▼iết, chúng không c h ỉ mang t í n h bỗ t r q s minh h ọa , mà còn l è nguồn sử l i ệ u độc l â p Trong n h i ề u t r ư ờ n g hqrp, những thông

t i n bỉừĩg h l n h anh như vệy không t h ề có (ỳ các l o ọ i sử l i ệ u khé<

2

-La chứng cứ của l ị c h sử , phản ánh raọỉ h o ạ t động của

xã h ội và cẩ bộ máy quân l ý xã h ô i , ánh, v ì vệ y , đã trở

th à n h một l o ọ i h ìn h t a i l i ệ u l ư u t r ữ đặc b i ệ t , không thổ

nhỉều nirớc t r ê n thế gicrỉ, trong đó có V iệ t Nem.

Tai l i ê u ảnh không những chỉ xuất h ỉệ n trên các bộ

l i c h 81/ đề 80, cùng v ớ i chữ v i ế t , hoặc lèm minh họa cho ohữ v i ế t , mà nó còn đuryc xuẩt bân độc lệp thành những bộ

l ị c h BỪ bXng hình ảnh về một g i o i đoạn nào đó, hoặc một

sự kiện nào đó như bộ l ị c h BIT về các cuôc ch iế n trenh thể

g i ớ i lầ n thứ nhẩt , thứ hai bkng anh c1 6 6) ỗ LỈỄn xô (cũ) trước đây đã xuất bản bô sứ "Cuôc c h i ế n tranh vệ quốc v ĩ đại 1941-1945" b&ng hình ảnh, đurcỵc c hi a làm nhiều tầp ,

1 91 7 -1 9 2 0 )” xuất bản ở Matxccrva năm 1958 ; cuổn "Minh họa

l ị c h sử Liên xô" xuắt bản ở Matxcơve, năm 1975.

dồn" xuẩt ben ổ’ Thuồng Hải nẵm 1991, gềra 2 t ệ p , day tr ên

1500 trang khỗ l ớ n , trong đó, oác bức ểnh tư l i ệ u đinrc

Đang cộng sân Trung Quổc tìr khi ra đờỉ đến năm 1989 Những

h ì n h anh đó đâ điKỊ-c lự a chọn và xác mỉnh về x u ẩ t xứ, nên

ch ỉ cằn xem hlnh ảnh và các dòng chú t h í c h bên cạnh, cũng giúp oho nguời đọc h ỉều đưxyc về hoạt động của Đang cộng

8ẻn Trung Quổc qua các g i a i đoạn l i c h atr

3

-ỗ V i ệ t Nam, oác t à i l i ệ u mới dược p h á t h i ệ n gèn đêy cho t h ắ y , n h i ế p anh đã du nhâp và o nước t a khé eớm

Nguời V i ệ t Nam nxỷ h i ệ u ảnh đầu tifin l à Đặng Huy Trứ,

thành và phát t r i ề n Từ chS nhiếp ánh c h ỉ tồn t ạ ỉ trong CSC

cửa h i ệ u và chụp ảnh lư u niệm, đắn n ay , n h i ế p ảnh đã đư^c

c á c n g h ệ s ĩ , c á c p h ó n g T i ê n d ù n g n h ư m ô t p h u r r n g t i ệ n đ ể g h i

anh Tầ th ề l o ạ i ảnh ngey càng phong phú, đa dạng

Cho đển n a y , t r o n g kho t à n g anh Y i ệ t Nara đà l ư u l ạ i

đircrc nhiÊu tếm nnh l i c h Bir chẳn thưc, YB qúi g i á vè oáo Bự

qúi đã b ị hư hổng và t h ấ t l ạ c DÙ ảnh còn l ạ i tuy không

nhỉều như t à i l i ệ u ltru trữ chữ v ỉ ế t , nhimg nó đã ghi l ạ i đurỵc hầu hết các mổc l ị c h sử của thò’ỉ kỳ hiện đại V iệ t Nam Rẩt t i ế c rkng có nhiều tẩm anh về cáo g ỉ a ỉ đoạn Tổng khơỉ

chổnp, thưc đnn Pháp (19 45-1 954) và thêm c h í cả ánh g i a i đoạn từ 1954 đến nay bị t h i ế u phần chú t h í c h về xuắt xứ v'a

nô i dung VÌ t h ế , trong một sổ sách Ảnh công bố trước đây,

có nhiều trường họ-p bị nhàm l ẫ n , hoặc chú t h í c h s a i , chú

t h í c h chung chung, t h i ế u c h ín h xá o , đã làm nhiều tểm ảnh

và bài v i ế t kèm theo ảnh b ị giâm g i á t r ị Điếu đó do nhỉều

4

-nguyễn nhân * có thề v l trước đây có quan niệm cho rkng ohi cần giữ l ấ y hình ẳnh l à được Nhưng t hờ ỉ gỉan t r ô i d i ,

n h ữ n g n g ư ờ i đ m y c g h i l ạ i t r ê n ả n h , v à c a n h ữ n g n g ư ờ i c h u p

xác minh sẽ gộp nhiều khó khăn.

còn có t h ề do người công bổ anh chưa đi s â u , n g h ỉẽ n

cứu kỹ và xác minh đầy đú về bức anh còn môt l ý do nữa,

v l ẳnh l à một nguền t à i l ỉ ệ u còn mới raể, nên ohưa có những phương pháp t i ế p cện, xử l ý thông t ỉ n phù hợp, nên cho t ớ ỉ

tàng Cách mạng V iệ t Nam, Trung têm Lưu trữ Quác g i a I ,

Thông t ấ n xã V i ệ t Nam, sổ lượng anh chưa dutyc xéc raỉnh v í

l i ệ u n ày Thêm vào đó, t à ỉ l i ệ u enh l ư u t r ữ còn đề r ả i r á c

h ọ o đ £ p h u c v u o h o v i ệ c k h a i t h á c v à s ừ d ụ n g ị v ì t h ế , t à ỉ

l i ệ u ảnh c h ỉ đuợc sứ dụng như môt l o ạ i t ư l i ệ u minh họa,

ván có của nó trong v i ệ c nghỉên cứu l ị c h sư n ó ỉ chung và

m ộ t B ổ n h a n g h i ê n cứu l ị c h s ử , t u y n h ậ n t h ứ c đ ư ự c ý n g h ĩ a của l o ẹ i t à i l i ệ u - anh song chưa chú ý aử dụng, hoặc chưa

có phưtrng pháp e i dụng

Chính v l v ậ y , chúng t ô i chọn đề t à i "Ẳnh - nguồn gử

l i ê u dể n g h i ế n cứa l i c h gử (qụạ t a i l i ề u anh vầ kháng o h lể n

l ị c h sử

Muc đ í c h của l u ệ n án này nhầm làm r ò v ị t r í , ý ng h ĩa

và đặc điểm của t à i l i ệ u ễnh t r o n g n g h iê n cứu l ị c h sử, qua

thưo dân Pháp xâm lư ơ c

Trên cơ 8Ở đó, luận án sẽ nêu l ê n những yến đề về l ý

l u ậ n , phuơng pháp stru tầm, phân l o ạ i , lự a chọn và phân t í o h ,

chổng thực dân Pháp n ó ỉ r i ê n g

Đong thờ ỉ thông qua luệ n án này, tác giả cũng muốn đầ

xuất một 8ổ k iế n nghị về v ỉ ệ c t ổ chức khoa học những t o i

l i ệ u ểnh có g ỉá t r ị l i c h sử, đễ phuc vụ t ổ t hcrn không nhĩrn/a;

cho oông tác nghỉên cứu l i c h sủr n ó i r ỉê n g , mà con cho công

tác nghỉên cứu khoa học nóichung và cáo công tác khác.

2 Llch sử vẩn đề và oác nguồn t ư l i ê u

-ô V i ệ t Nam, những c-ông t r i n h nghi ên cứu về Hir l i ệ u còn

dftng l ễ t ẻ trong môt sổ sóch chuyên khảo, nhir cuổn "SỬ hoc

Việt Nam t r ê n đirờng phét t r i ể n " củe Viện sử học xuẩt bên nSm

1981 và t r ê n các tạp c h í "Nghiên cóu l ị c h sử 1* "Llch eử quân

aự"« "Thông; t i n khoa học xã h ô l " , "VSn thư-lira t r ữ " đề cệp

chu yếu đến nguồn sử l i ệ u chữ v i ế t , còn nguồn 8Ủr l i ệ u ánh,

6

-phim đ i ệ n enh và gh i âm c h ỉ duơc điềm qua hoặc đề cệp to'i

mà không đ i sầ u phân t í c h như các báo cáo t r o n g h ộ i ngh ị khoa học về 8ii l i ệ u và aứ l i ệ u họ c, do Viện Thông t i n khoa

họo xã hôi t ổ chức ngày 3 0 / 8 / 1 9 8 3 , trong đó có các bài "VÊ

m ộ t s ổ v ấ n đ ề c ủ a c ô n g t á c t ư l i ệ u l ị c h 817 h i ệ n n a y ” c ù a

BÙi T h ỉ ế t đăng t r o n g t ạ p c h í Thông t l n khoa hoc xẽ h ô i 8ố

10/1983 ; "Mẩy vắn đằ về sử l i ê u học l i c h sử V ỉê t Nam" cùa Nguyen Văn Thâm - Phan Đạl Doãn đăng trên tạp c h í "Nghiên

cứu l ị c h s ử " sổ 5/1984 ; b a i "Ván đề phân l o ạ i các nguon

sử l i ệ u cúa l ị c h sử Việ t Nam” cũng cua hai tá c gi a trên đằng trê n tạp c h í Nghiên cứu l ị o h sử 80 6 n&n 1 9 8 5

Môt 8ổ b è i v ỉ ể t bước đằu đề cệp đến g i á t r ị của t à i

l i ệ u ánh va các nguồn sử l i ệ u ảnh : "Chiến d ị c h Điện Bỉên

Phủ qua những t à i l i ệ u ảnh chụp từ mặt trận" của Đao Xuên Chúc đăng t r ê n tạp c h í " Văn thư- lưu t r ữ 11 Bổ 2 và 3, năm

1984 ỉ và bàỉ "Chỉển dịch Điện Biên Phủ qua các nguồn sử

l i ệ u ảnh” đ&ng tr ê n tạp chí "Llch aử quân Bự" Bổ 3, năm

1993 Ị bài "Phương pháp nghiên cứu tư tưởng Chủ t ị c h Hồ Chí

t r ê n tạp c h í Thông t i n khoa học xã h õ i 80 5, năm 1993 ; bàỉ "Tai l i ệ u ảnh v<ýi v i ệ c nghỉên cứu dân tộc học” của Lễ Ngọc Thắng đăng trong tạp c h í Liru trữ V i ẻ t Nam số 2, tháng

Những bài báo t r ê n đã burrc đồu đề cập t ớ i nguồn sủ’

l i ệ u ảnh và v ỉ ệ c sứ dụng chúng trong công t é c nghiên cứu

Môt sổ b à i v i ế t củo các nhà nghiên cứu l ý luện nhiếp

7

-anh cũng đề cập t ớ i g i á t r ị l ị c h sử của t à i l i ệ u ảnh trong

mọt số b á o , sách chuyên khảo, như cuổn aách chuyên khảo

"Nhỉếp anh và h i ệ n t h ự c ” do Hôi nghệ s l n h ỉ ế p ểnh V i ệ t Nem

x u ắ t bẳn năm 1987 Ị cuổn "Nghệ t h u ậ t nh iế p ảnh, cuộc sống,

con người" do Hội nghệ a i Nhỉếp ánh xuết bán năm 1983.

Hoặc cáo b à i n g h ỉê n cứu, g i ớ ỉ t h i ệ u ảnh l ị c h eử đ&ng

b à i "Tấm anh ngày k h a i mọc Hôi n g h ị P o n t a i n e b l o a u " của

"Những c h i ế n s ĩ nhiếp ảnh trong c h ỉ ể n dịch" của Chim V ỉệ t đằng trễn tgp c h í Nhiếp anh sổ 3 (3 5 ) 1984, v v

Trễn th ế g i ớ i , n h ỉề u nước đã công bố cáo bộ ảnh về

g l a l đoọn l l c h sử nhổt định.

Tuy n h i ên , những t à ỉ l i ệ u về phutrng pháp phân t í c h , phê phán ảnh làm tư l i ệ u cho cáo bộ sử đó chưa được đk cập

8

-t ớ i n h i ề u

ổ Liên Xô ( c ũ ) trưo'c đây, đẽ có mọt sổ t è i l i ệ u đề

cập t ớ i g i á t r ị cùa t à i l i ệ u ểnh t r o n g v i ệ c n g h iề n cứu khoa

luru t r ữ h ọ c Năm 1973, tr ư ờ n g Đại học Lưu t r ữ l ị c h sứ quổc

g ia Matxcơva (Liên xô cũ) đã xuắt bán cuổn aách g iá o khoa

chuyên đề dùng để g i ả n g day cho s i n h v i ề n ngành lưu t r ữ -

l i ệ u ảnh, phim đ i ệ n ẩnh, do g i e o sir Evơgraphổp E v b i ê n soạn và g iá o sir Chernômorxki M b i ê n tệ p và h i ệ u đ ín h với

t i ê u dề "Tai l i ệ u anh, phim đ i ệ n ánh l à một nguền 817 l i ệ u ”

luân và phương pháp phân t í c h sử l i ệ u họo đổi VỚỈ t à ỉ l i ệ u

ảnh và phim đ i ệ n ẩnh, lấ y anh về ouộc c h i ế n t r a n h vệ quổc

l i ệ u học dều có đề câp í t nhiều đến nguồn sử l i ệ u bkng hình

đẵng t r ê n tọ p c h í "Thông t l n khọạ hoo xã h ô i " sổ 10, nẫm

1983 đã điểm qua những t á c phẫm về sử l i ệ u và những vến đè

mà sử l i ệ u học Liên Xô và các nước xã hội chủ nghía đeng

quan tẵm lúc đó.

CÓ môt sổ sách ảnh l i ễ n quan đến l i c h sử hoặc l ị c h

nước khác như Anh, Phép, Mỹ V8 Trung Quổc v v cho thấy Bir l i ệ u ảnh đã được đánh g ió cno vè c o i như mọt nguền SIT

l i ệ u để n g h ỉ ê n cứu l ị c h sứ ỏ’ n h i ề u ntrớc.

Tuy n hiề n , vấn dề xác định ý nghĩa vè v i ệ c sử dụng t à i

Nem g i a i đoọn oận hỉệ n đ ạ i , nhìn chung còn r ố t hạn chế Đễ

k h ắ c p h ụ c h ạ n c h ế đ ó , t á c g ỉ ả l u ệ n á n n g o à i c á c t à ỉ l i ệ u c ó

t í n h c h ấ t p h ư ơ n g p h á p l u ệ n r a , c h ủ y ế u đ ã n g h i ê n c ứ u t r ự c

trong cáo kho lư u trữ của Thông tấn xã V iệt Nam, Bao tàng

Quân đ ọ ỉ , Thư v i ệ n Viện Thông t i n khoa học xã h ộ i , Trung

tâm lưu trữ Quổo g ia I và một 8ổ ảnh luru niệm, ảnh oé nhần

o ủ a n h ữ n g n g u r ờ i đ ã t h a m g i a h o ặ c c h ứ n g k l ể n c á c B ự k i ệ n trong th ờ i g ia n kháng chiến chống thực dân Pháp.

Tác g i á còn gặp gõ’, t r a o đ ổ i v ớ i c á c phóng ▼ỉên nh iế p

ảnh c h i ế n tranh, như Nguyễn Tỉến Lợi, Ngọc Quynh, vũ N&ng

An, Nguyln Bá Khoan, Triệu Đại, Nguyen Đinh Uu v v là những người đã chứng kỉẩn và ghỉ chép được nhiều sự k ỉệ n b&ng máy ảnh tron g t h ờ i kỳ 1945-1954 Qua đó, b i ế t đircrc

về hoàn cành ra dờỉ của môt sổ tắm ảnh có l i ê n quan đến oác

sự kiện l ị c h sử mà cáo nhà nhiếp ảnh đã chụp được trong kháng ch iến chống t hgrc dân Pháp.

Tác g iẩ còn 81T dụng, khaỉ th éc một số bài v ỉ ế t ve xuất xứ các bức anh l ị c h sử hoặc O0C cuổn sách anh về thời

kỳ 1945-1954, như b à i hồỉ ký "Những năm đirtyc chụp ảnh Bác"

cua Đinh Đằng Đ ị n h t r ê n tạ p c h í Nhlểp ả n h , sổ 12 5 / 6 , nftm

1980 I hoặc b à ỉ báo MChụp ảnh Bác Hồ” của vù N&ng An đẵng

t r ê n tạp c h í Nhiếp ảnh Bố 1+2 69f7 0 / 1 9 9 0 ; hai cuốn sách anh "Tư Đa NẴng đến Đỉện Biên Phù" do Nhà xuắt bân Quân đội

-nhân dốn xuất bển ngm 1994" và "Điện BỈỄn Phủ, trang eìr

anh hùng” Tỗng cục chính t r ị xuất bản, năm 1984.

Ngoài r a , táo g i ể còn aử dụng một 8ổ cuổn phim điện ảnh quay trưc t i ế p một sổ t r ệ n đánh, trong t hờ i kỳ kháng chiển chổng thực dân Pháp l i ê n quen đến những con ngirờỉ và các sự kiện đtrq’c ghi l ạ i trê n các bức ẩnh đề làm đổi chứng,

so sánh v<ýi t a ỉ l i ệ u anh.

Môt Bố báo c h í điKỊ’c x u ấ t bản ngey t r o n g t h ờ i kỳ kháng

các báo t Sự t h ệ t , Vệ quổc quân, Quên độỉ nhân dân, cứu

quốc, v v Trong đó có những b àỉ tường thuật t ỉ mỉ về céc trận đánh, các ch iến dịch đuxỵc ghi l ạ i trề n ánh để đối chiếu

80 sánh và xác minh céc tấm ảnh có l i ế n quan, v í dụ t céc bài "Bộ đội mỉen Nem đẹi thắng trận Môc HÓs" đăng tr ên báo

"Vệ quổc quân" sổ 30, ngày 23 tháng 9 n&n 1948 I "Trận Tu

VŨ” tuừng thuât trận đánh đẵng trên báo "Vệ quổc quân" Bố

trê n báo cứu quổc sổ 2192 ngày 22 tháng 10 năm 1952, v v

trước đây chưa có chú t h í c h cụ t h |

Luân án còn sử dụng các t à i l i ệ u lưu trữ của Bộ Quổc

11

-bổ trong một aá sách của nguời nưtrc n g o à ỉ, đặc b ỉ ệ t l à củe

Dương t r o n g t h ờ ỉ kỳ 1945-1954 v í dụ cuốn " L e c l e r e e t l i n -

dochine (Loơlere và Đông Dương) 1945-1947" CU8 tưtrng Leclere

xuết bân ở P e r i s nSm 1992, trong đó oông bố nhiều tấm ễnh

cuổn sách anh về cuôc chiến tranh cùa Pháp ờ Đông DiKmg,như

cuốn J "Le Guerre D ^ n d o c h ỉ n e en p h o to s (Cuộc c h ỉ ế n t r a n h

Đông Dưorig bkng anh) 1945-1954, do nhè xuất bển SPL xuắt

bán nôm 1989

Chúng t ô i oòn tham khao thêm một sổ tẩm ảnh đuqrc công

bổ tr ên tạp c h í Paris-Nlatch t h ờ i kỳ 1945-1954 Đặc b i ệ t là những tắm ânh phen anh tâm trọng chán chtrờng và bộ mặt l o

âu của binh l í n h Pháp ơ Điện Biên Phủ những ngay cuố ỉ tháng

hoàn t o à n

3 PhiKrng pháp n g h i ê n cứu :

ánh của LỄnin vèo v i ệ c xử l ý thông t ỉ n hình ảnh.

Những phuong pháp chủ yếu đircyc s i dụng t r o n g lu ệ n án

l à phương pháp l ị c h sử và phuơng pháp l ô g í c h Đề xác minh

xuổt xứ oủa t à i l i ệ u ảnh, chúng t ô i đã vện dụng phurrng phép

a i l i ệ u học để ao sánh, đổi o h iể u giữe t à i l i ệ u ảnh với t è i

l i ệ u chữ v i á t , 80 aénh giữa t à ỉ l i ệ u anh v ớ i t'si l i ệ u phim

12

-điện ảnh và giữ a t à i l i ệ u ảnh v ớ ỉ t à i l i ệ u v ậ t th ự c đễ tìm

ra bán chẩt của thông t ỉ n ghi l a i tr ên tấm ảnh.

Ngoài r a, chúng t ô i còn vện dụng phurcrng pháp hệ thổng

cùng môt g ỉ a i đoạn l ị c h sử nhất đin h.

I I ĐốNG Gốp C ủa luẩn Á n

1 Trình bày môt cách cổ hệ thổng l ý luên về v ị t r í ,

định đrnỵc rkng t à i l i ệ u ảnh l à môt nguồn sử l i ệ u có gi á t r ị

để nghiÊn oứu l ị c h Bir.

phán t à i l i ệ u ảnh va những phircmg pháp xử l ý hay " g i a i mã"

th ô n g t i n ảnh để có t h ề r ú t r a đutrc những thông t i n l ị c h Bir

chính xác qua t à ỉ l i ệ u anh.

3 GÓp phằn khẳng định g iá t r ị khoa học ve những

phinyng pháp t i ế p cân, xử l ý nguồn sử l i ệ u ảnh, ở đầy đirqrc

g i ớ i hạn ở những ánh phản ánh các sự k iệ n của cuộc kháng

ch iế n chống thực dồn Phép ( 1 9 4 5 - 1 9 5 4 ) Qua đó, té o gi ả mong

t ổ chứo khoa học một l o ạ i t à i l ỉ ệ u đặc b i ệ t này phuc Vụ khỗng những oho công cuôc đổi mới đất nirớc h iệ n ney, mà con oho oóc thế hệ mai Bau.

I I I BÓ c u c CỬA LƯAN AN.

k ể t l u ệ n , dirqrc c h i a thành 3 chutmg như seu t

ChurcynK I : Vị t r í , đặc điểm của t a i l i ệ u ành

t r o n g n g h ỉê n cứu l ị c h sử

K h ẳ ng 'đ ịnh v ị t r í , dặo đỉểm va g i á t r ị oủa cáo nguồn

sử l i ệ u ảnh tr o n g oông t á c n g h i ê n cứu l ị c h aử n ó ỉ ohung, đặc b i ệ t l à l ị c h sử c h i ế n t r a n h , l ị c h sứ kháng c h ỉ ể n

Chưcrng I I : Sứu tầm và lựa chọn t a i l i ệ u ảnh để

nghiên cứu ve kháng chiến chổng Pháp.

Giới t h i ệ u oác nguồn t à i l i ệ u ảnh về g i a i đoạn này,

và những biện pháp siru tồra và lựa chọn chúng để nghiên cứu

l ị c h a i kháng ch ỉế n chổng thực dân Pháp như một nguồn sử

l i ệ u

Chuưng I I I ! Phẫn l o ạ i và phuơng phép phản t í c h ,

phê phán nguồn sứ l i ê u ảnh (về l ị c h aử

kháng ch iế n chổng thụrc dân Pháp).

Chương này t r ì n h bày những cơ aở l ý lu ên của v i ệ c

phfin l o ạ i và hệ th ổ n g hóa sử l i ê u n ó i chung, sử l i ệ u ảnh

n ó i r i ê n g và v i ệ c vện dung để phốn l o ạ i sử l i ệ u anh g i e i

đoạn 1945-1954 theo các chuyên d ề.

Đặc b i ệ t t r o n g chương này t r ì n h bay các phương phép

xử l ý , xáo minh về x u ấ t xứ vè phân t í c h h ìn h thức và n ộ ỉ

13

14

-Phần k ể t l u ệ n khẳng đ ịn h ý n g h ĩa và g i á t r i t o l ớ n của t à i l ỉ ệ u ẳnh v ớ i t ư cáoh l à một nguền aử l i ệ u t Qua đó,

r ú t r a dưtyc các phumig pháp phân t í c h , phê phán l o ạ ỉ t à i

l i ệ u b k n g h ì n h ả n h ( k ể C 8 p h ỉ m đ ỉ ệ n ả n h ) , v à n ê u r a m ộ t 8 0

phuc vụ k h a i th á c chúng t ố t ho’n Cuối cùng l à phần t à ỉ l i ệ u tham kháo và phu lụ c l à cuốn anbom ảnh làm minh họa cho

l u ệ n vSn

1945-1954 n ó i r i ê n g

kỳ một tấm ảnh nào oũng đều l à h ln h ánh cụ t h ễ , r i ê n g b ỉ ệ t cùa một thực thể khách quan sau môt qua t r ì n h ohuyển hóa

của ngưò’i chup ảnh cũng có ánh htrửng dến v i ệ c phản ánh h iệ n

thực.

Nhờ hệ thố ng th ấ u k ín h h ọ ỉ t ụ và phân kỳ của raéy ảnh,

đã làm cho từng điểm của h ì n h ểnh đong dạng v ớ i tùrng đỉểm oúa đốỉ tượng đircyc chụp t h e o một t í l ệ n hổt đ ị n h Chính v ì

chụp th e o môt t ỉ l ệ to á n họo như yệy l à đặc điểm tự n h i ê n vốn có của ảnh Đặc điểm này c h o th ấ y b ấ t cứ raôt đ ố i tirt^ng, môt v â t th ể nào đuo’c t h u v'ao ổng k í n h của máy ánh t h ì h ìn h ánh của chúng cũng đồu duqrc h i ệ n l ễ n V8 đ ị n h hình t r ê n tổra ảnh Nghĩa l à c h ỉ phnn ánh c é ỉ g ì có th ư c , h i ệ n đ ỉ ệ n trrnýc

áng kính, raang t í n h v ậ t chất kháoh quan, được phản quang VB

có được, đã l à cơ sỏ’ để cho người xom t ỉ n vào t í n h chên thực

và khách quan cùa bức anh

Như đã n ó i t r ê n cần p h ả i th ấ y r ằ n g mặc dù anh l à Bự phản anh của h iệ n thực khách quan, ng hĩa l è c á i có th ự c, song không p h ả i tắm ảnh nào cũng đều phản ánh đầy đủ vè

đúng bản c h ấ t của mọt đổi tuxyng hay một h i ệ n turrng Bỏi v ì ,

vầ mặt kỹ t h u â t t h ì ngày ney các nhà sáng chế đã sên xuổt

r a n h i ề u l o ạ ỉ ổng k í n h , có những t i ê u cự d à ỉ ngắn khác nhau,

và góc n h ì n cũng có đô rộng hẹp khác nhau ; nên có th ể làm cho t ỉ l ệ giữa đổỉ tương được chụp và h ì n h ảnh cùe nó b ị co dãn khác nhau Chằng hạn cùng một đ ổ i tượng chụp, nhimg kh ỉ làm anh, nểu sứ dụng các phircmg t ỉ ệ n đó khác nh au , t h ì sẽ

t ạ o nên những tấm ảnh khác nh au Đỉều này cho th ắ y ảnh không những c h ỉ raeng t í n h c h ắ t k ĩ t h u ệ t t ự n h i ê n , mà những thông

t i n đưtyc g h i t r ê n nnhcòn phụ th u ộ c r ẩ t ntaỉều vào v a i t r o chủ quan của ngưò’i cầm máy Như t h ế , anh không c h ỉ tu â n thù quỉ

l u ệ t của t ự n h ỉ ê n , mà còn th e o q u i l u ậ t của xã h ộ i Ẳnh

tưc^ng, mà nó con có khả nắng đỉ sốu khám phá r a q u i l u ậ t ,

bân chắt bên t r o n g củe CBC hỉện tương t r o n g xã h ộ i Chính

v l t h ế mà m á y ễ n h đurỵc CSC n h à n h i ế p á n h , c é c p h ó n g v i ê n

đọng l ạ i t r ê n bề mặt của không g ỉ a n h a ỉ c h ỉ ề u ( h i ệ n ney đa

có m6t sổ ảnh chụp không g i a n ba c h i ề u ) Từ đấy, có th ể thấy môt bức ánh vừa mang t í n h khách quan l à phen ánh c á ỉ có t h ê t

ohup, cảm hứng và t r i n h đo nhân thứo và t r i n h độ chuyên môn

g ỉ á của ngurờỉ chụp đ ổ i v ớ ỉ đ ố i tưqrig, sự k ỉ ệ n VỊ t r í oủa

t r o n g bố cuc anh

Những yếu t ổ đó đều có anh hưởng đến g ỉ á t r ị n ô ỉ dung,

t ư tương của bức ẳnh và t ẹ o r a ngôn ngữ của bức anh, n g h ĩa

l à anh đó muốn t h ô n g báo cho người xem môt thô ng t ỉ n g l đó

Như vệy mặc dù ảnh l à th ô n g t i n t r ự c t i ế p của sự k i ệ n , nhưng k h i sử dung vẫn p h ả i t i ế n hành xác minh, phê phán để

18

-tim r a những thố ng t ỉ n l ị c h Bir c h ín h xác n h ấ t , p h á t h i ệ n những ảnh g i a , b ổ t r í cánh chụp l ạ i môt sự k i ệ n đã xểy r a

t i ế p , còn có những dòng chú t h í c h Chú t h í c h ềnh cũng l è môt mặt của sư l i ệ u ảnh LỜỈ chú t h í c h g iú p cho ngưừi đọc

về x u ắ t xứ của sự k ỉ ệ n đưực ghi l ạ i t r ê n ảnh vè qúe t r ì n h

dụ bức anh ohụp Hồ Chù t ị c h n g ề i t r o n g l á n v ớ i Đại tướng

VÕ Nguyên Giáp , ở c h ỉ ế n d ị c h Biên g i ớ i nằm 1950, đang bàn

về vấn đề có t i ế p tụ c phuc k í c h đánh quân t i ế p v i ệ n vào Đông Khê hay r ú t quân Bức anh này cho chúng t a n h i ề u thông

t r o n g c h ỉ ế n d ị c h Biên g i ớ i n ó i r i ề n g , và cà t ỉ ể n t r ì n h l ị c h

sử òúa dân t ô c n ó i chung

Thờỉ g i a n càng xa sư k ỉ ệ n bao n h ỉ ê u t h l bức ảnh chụpđuợc sự k i ệ n lú c ấy càng có g i á t r ị bấy n h i ê u BỞỈ v ì t r ínhớ của con ngirờỉ về các c h ỉ t i ế t củe Bự k i ệ n dần dền b ị mờ

đ ỉ v ì t h ờ i g i a n , còn h l n h ánh đurtyc đ ịn h h ìn h t h l cứ còn mãi

NÓ gqri l ọ i cho ngirò’1 t a l i ê n tư<rng, nhớ l ạ i t h ậ t chính xác những g ì đã xây r a

Khác v ớ i t a ỉ l i ệ u chữ v i ế t ờ cho ảnh không mỉêu t ả f hoặo kề vầ 8ự k i ệ n , mà c h ỉ phản ánh, làm t á ỉ h i ệ n l ạ i oáo

sự k i ệ n hoặc con người bkng ohính những h ìn h ềnh mà ống

t ẩ t cà những g l đâ xẻy r a t ừ t o à n cảnh đến canh đặo t ẻ , c h i

t ỉ ể t c ụ t h ể n h ấ t CU8 B ự k i ệ n

Môt đặc đỉểm nữa của t à ỉ l i ệ u enh l à t í n h nghệ t h u ê t

Khác với t ấ t cả CSC nguồn sử l i ệ u chữ v i ế t , tir l i ệ u snh

cách cứng đờ, mà các Bự k i ệ n , h i ệ n tirơng đipqrc t á ỉ h ỉ ệ n l ạ i raôt c á c h s i n h động, tạo h ìn h đẹp làm n ổ i b â t céc đ ố i tircrng

và gây xúc đông, hấp dẫn người xem

NghiÊn cứu t a i l ỉ ệ u ảnh về thò’1 kỳ kháng c h i ế n chổng Pháp, chúng t a còn th ắy hầu h ế t các bức ảnh được chụp vào

ban ngày, mà các trện đánh lúc đó l ạ i thuờng t iế n hành vèo

quân không dutyc th ề h i ệ n h ế t t r ê n ánh Để bố sung cho những

-k i ệ n , nên nhà sử họo có th ễ dựa vào chúng đề dựng l ạ i môt

Tuy n h ỉ ê n đề k h a i t h á c đuợo ohính xáo những thông t i n

t r ễ n t à i l i ệ u anh, cũng oan p h ả i oó những phutmg pháp xử l ý ,

phân t í c h về SIT l i ệ u học ĐÓ là nội dung chương I I I của

lu ệ n án

I I NQUÔN SƠ LÌỂƯ ANH v ỏ i v iỂ c NGHÌEN cưứ cưỏc

khang CHÌÊN CHÔNG PHAP

Cuôo khÁng c h i ế n chổng thực dẵn Pháp xâm lirợc cùa

t r o n g và n g o à i nu ớ c

Nhiều nguồn t ư l i ệ u mó’i dã đưryc sưru tầm và công bổ,

l à m c h o c á c c ô n g t r i n h t h ê m p h o n g p h ú V 8 s ầ u s ắ c

khá phỗ b i ấ n , nhưng l ạ i chưa đinyc k h a i t h á o t r i ê t để Nếu

I

ỗ V i ệ t Nam t ừ trutýc cách mạng t h á n g 8 n5m 1945 nghề chup ảnh đã đirqrc p h á t t r i ễ n Nhiều nguờ i làm nghề ohụp anh

-đã có những cửa h i ệ u ờ các th à n h phổ l ớ n , nhur Ha Nôi, Hai Phòng, Huế, s à i GÒn Ngoài r a , còn n h i ề u nguời t h í c h

c h ơ i ảnh hoặc chụp ảnh không chuy ên Trên cáo t r a n g báo,

t ạ p c h í t r ư ớ c cá ch mạng tháng Tám năm 1945 như "LoaM,"Phong

hó a ", "Trung Bốc chủ n h ệ t " , "Ngày n a y " , "Phu nữ thò-i đèm",

"Tiểu t h u y ế t th ứ bảy" đều có đ&ng ánh Báo "Dân ch úng” ,

cơ quan Trung ưưng của Đẳng cộng sán Đông Drnrng xu ắt bán

n h iề u bức ảnh phản ánh cuôc gổng của người dân l ú c đó v í

những bức nnh t "Không có chS n g ú ", "Không có n h à ” , chup những nguời nghèo sổng l a n g th a n g Hoặc sổ 22 đẵng ênh "Xe

l ô i đ in h c ô n g " ĐÓ l à những bức ảnh phfln ánh h ỉ ệ n thưc xêí

dòng "Nhiếp ánh h i ệ n t h ự c " DÒng nh iếp ành nÀ.y không những

c h ỉ phản ánh, gh i nhện những vẻ đẹp của phong oanh đ ấ t nutrc,

mà còn phẩn ánh t r ự c t i ế p n ỗ i thổng khò, nhọc nhlln và ca.y đắng của những con ngirời t r o n g cảnh mất nước, làm th ần nô

l ệ Như canh "kéo cày thay t r ồ u ' \ canh "mò cua b ắ t ổc",

b ã i b i ể n Đồ Sơn ; hoặc cảnh chup môt người phu xe chân đ ắ t kéo xe ta y , t r ê n xe có một nguừi Tây to béo đang g iơ nẨm

t a y l ê n như đề t ổ r õ v ị t r í c e ỉ t r ị của minh t r ê n đ ẩ t nước

nà y , vcri lò’ỉ chú t h í c h mỉa maỉ "Đẳng cếp muôn ngm" !

DÒng n h i ế p anh này c h i p h é t t r ỉ ề n mạnh đtrơc nhờ có

21

-sự l ã n h đạo củe Đang và chế độ mới - chế độ dồn chủ cộng hòe,

đường b i ễ u t i n h giành c h ín h quyền, đã đirơc th u vào ổng kính máy ảnh của céc nhà n h iế p ảnh chuyên nghỉệp và không chuyên

như VŨ Năng An, Nguyễn Ba Khoản, võ An Nỉnh, Nguyẻn Tiển Lọi

• • •

Khẳm a a i ” của vũ N&ng An, r ồ i các bức ảnh cùa Nguyễn Tiến

Lo*it VÕ An N i n h c hup c u ộ c b ỉ ể u t ì n h t r o n g h a i n g a y 1 7 / 8 và

18/8/1945 ờ Ha Nôỉ Ngu.yễn Bé Khoan - mọt phóng viên nhỉếp

l à nhà 40 phổ Hang B a i , Ha N ô i )

ổ céc t ỉ n h p h í a Nam, t r o n g những ngày Tồng khởi ng h ĩa

c h í n h q u y ề n , v à c á c b u ỗ i m í t t i n h , d i ễ n t h u y ế t .

Trong kho tàng ánh của chúng t e , còn giữ l ạ i đưrrc CB

22

-bọ anh l ị c h etr chụp ngay l ê Tuyên bá Độc l ậ p 2 /9 / 1 9 4 5 t ạ i

d ố t và g i ặ c ng oạ i xâm Nguyẽn Hồng Nghỉ chụp đinyc n h i ề u ảnh

th ấ y t ỉ n h th ầ n yêu nuớc của quèn chúng ùng hô c h ín h quyền

t a ỉ , dây chuyền và nhùmg c h i ế c nhẫn vèng đã khẳng định những tấm lò n g vàng của quần chúng cách mạng đ ổ ỉ v ớ i đ ấ t nước và dồn t ô c Họ h i ể u rSng những th ứ củe c é ỉ q ú ỉ báu cùe cá nhên

đó H0 b i ế n t h à n h vũ k h í để bảo vệ n ì n đôc l ậ p vừa mới già n h

gọi cùa Chủ t ị c h Hồ Chí Minh Chù t ị c h Ho Chí Minh cũng thực

h i ệ n rauờỉ ngày n h ị n &n một bưa để l ấ y aổ gạo đó cho vào hũ gạo cứu đ ó i Noi gtrcrng Bác, n h i ề u ngirờỉ cũng góp gạo cứu đói

t h e o t r u y ề n t h ố n g l á l à n h đ ùm l á r á c h c ù a d ê n t ộ c

Ngày 23 t h á n g 9 n&n 1945, thực dân Pháp sau những l e n

khiêu khích l ê t ẻ , đã nỗ súng t ấ n công ơ Nam Bô, hòng chiếm

23

-l ạ i nươc t a một -l ề n nữa Đồng bào Nam Bộ đã p h á i đirng -l ê n

c h i ể n đểu đề bảo vê thà nh qúa oách mạng mới đ ạ t duợc.Trong

k h i đó, cẩ nuớc th eo l ờ i kêu g ọ i của Chủ t ị c h Hồ Chí Minh

Nam, t i ế p aức cho Nam Bộ kháng c h i ế n chổng Pháp

Nguyễn Bá Khoản, phóng v i ê n nh iếp ảnh báo cứu quổc,

đã chụp đuvc những bức anh VP h o ạ t động cùa đồng bào miền

Những bức ảnh của Nguyễn Bá Khoan đẽ đưcrc i n t r ê n các t r a n g

báo cứu quổo, như "Đoàn quân Nem tỉể n nghỉ t ạ i Bồn ga Tuy

HÒa (Phú Yên) ngày 12 th án g 10 n&m 19451' "Trung đội thanh

huy một t r ệ n Buôn Mé Thuột tháng 11/1945 (7 7) vè cáo bức ảnh chup bộ đ ộ i c h i ế n đẩu ô’ n g o ạ i ô s à ỉ GÒn (L áỉ Thiêu, Thị Nghè, BÌnh T r ỉ ệ u , Xuân Lôc )

Sau ba t h á n g chụp ảnh ỏ' mặt t r ệ n Nam Bộ, Nguyễn Bá Khoán đã t r ở r a Ha Nốỉ với những bức ảnh còn nóng bỏng lửa đạn c h i ế n t r ư ờ n g , đmyc báo cứu quổc t ổ chức t r i ể n lãm đqrt I

Seu đó, ông l ọ i vào chụp t i ế p ổ* Trung Bộ và Tốy Nguyên, r ề i

t ổ ohứe t r i ể n lãm t i ế p đợt I I

t r u n g utyng r a , môt Bổ nhà n h i ế p anh cr s à i GÒn đa đuRĩo tệphq^p và th à n h l ệ p "Nghiệp đoàn Nhiếp ảnh kháng c h i ế n s à i GÒn- ctair l ớ n " , h o ạ t động b í mệt ( 4 9 ) Thư ký n g h iệ p đoàn này l à

24

-ông Nguyen Văn Thuện, làm ơ h i ệ u Khánh Hội ph oto ; Trền

Phuơng và Nguyên Văn Phú l à ủy v ỉ ê n thư ký

th àn h l ệ p một Ban n h iế p ảnh t r o n g phòng Chính t r ị quẳn khu

công cho h i ệ u ảnh Moderne ph o to ( s è i GÒn), sau thêm NguySn Vẵn Phú, NguySn vgn Mườỉ, Văn Maỉ Ban n h iế p ánh đã ohụp

lãm anh vầ cá c mặt t r ệ n đénh chỉếm t à u c h i ế n của Pháp t r ê n sông s à i GÒn và t r ệ n t i ê u d i ệ t b ổ t Lutrng Sơn và các t r ậ n đánh đền BÙng B inh, Trảng Bang, Trâng Bom, Bến súc

ỏ khu 8 , gồm các t ỉ n h thuôc Trung Nem Bộ vè Đồng Tháp Mười, cũng t h à n h lệ p Ban Nhiếp ánh do Mai Lôc phu t r é c h , có

đur^c n h i ề u anh vầ s i n h h o ạ t , c h i ế n đắu và xây dựng cùa cá c

đo’n v ị bộ đ ộ ỉ t r o n g quân khu Đong thò’ỉ ghi l ạ i đircrc những

đuờng Môc Hóa - Tân An (nay l à Long An)

Trong t r ệ n Mộc HÓa, t a đã b ắ t Bống đưrỊ-c t ê n đồn tr ư ờ n *

ta y hàng t r ư ớ c mũi aúng củn quân t a ( 8 4 )

Mai Lôc chup những h ì n h ảnh v£ t ộ i éc của thực dân Pháp như

25

-" c h ặ t đầu ng uời ở Mỹ Tho” , -"Đầu cắm 080" (7 Bên Tre

ổ Khu 9, Ban Nhiếp ánh có Nguyễn Hữu Phúc, Nguyen

Thanh Mỹ, Nguyễn Văn Bẻy, chụp đirọ-c n h ỉ ề u ảnh q ú i phán Ánh cuộc kháng c h ỉ ế n ở vùng đ ắ t t â n cùng của Tổ quốc, như t r ệ n

c h i ế n đẩu t r ê n đuờng sổ 4, cần Thơ đ i Bạc L iê u , t r o n g t r ệ n Tằm Vu n ồ i t i ế n g t e dã th u đinỵc cả đ ạ i bác 105 l i cùa đ ị c h

Liên h iệ p Công đoàn Nam Bộ cũng có một t ồ n h iế p ánh

do Đinh Thúy phu t r á c h , chuyên chụp ểnh về h o ạ t dộng của

c ô n g n h ầ n l à m v ỉ ệ c t r o n g c á c c ô n g b ỉ n h x ư ở n g h o ặ c t r o n g c á c

rùmg cao su ó’ vùng g i á i phóng

Đầu năm 1947, "Ban Nhiếp ảnh bưng b ỉ ề n " dưcỵc thành lê p thuôc ởy ban kháng c h i ế n hành c h í n h Nam Bộ, do Nguyễn Chấn phụ t r á c h ; Tr&n Phircvng lòm phóng v ỉ ê n , đẽ chup diirỵc nhiều

Độỉ ngũ các phóng v i ê n n h iế p ảnh dần dằn đirợc bổ sung

đáng k ể Đằu t h á n g 7 nẩm 1947, sở Thông t i n Nam Bộ dã thành

chuyên môn phụ t r á c h về chụp ânh Ban Nhiếp ẩnh bưng b i ề n , cáo Ban Nhiếp ảnh của 3 quân khu 7, 8 , 9 cùng v o ỉ Ben Nhiếp anh thuộc sở Thông t i n Nam Bộ đã g h i l ạ i đư^c n h i ề u h ìn h ảnh

về h o ạ t dộng kháng c h ỉ ể n phong phú ở khắp các c h i ế n trường Nam Bộ £>ó l à h ìn h ảnh Vfl h o ạ t động củn các đơn v ị bộ đ ộ i , của dân qufin t ự v ệ , về xfí.y đựng c h í n h quyền cách mạnp;, báo

vệ và củng cổ vùng g i ể i phóng

26

-ảnh l ớ n ờ khu vực đóng quân t ạ i kênh Duơng Văn Dtro-ng (Đồng Tháp Mười), phen ánh n h ỉ ề u mặt h o ạ t động t r o n g kháng c h i ế n chống Pháp cùa quên dên Nam Bô.

t i ế n g súng chổng Pháp t r ê n céc c h i ế n trirò-ng, dã có môt đội ngũ những phóng v ỉ ê n n h i ế p ảnh mặt t r ậ n l ẵ n l ọ n cùng vó-i

nguò’i chiến BỈ Vệ quốc quân để ghi l ạ i bầng ánh aáng những

h o ạ t đọng kháng c h i ế n củe quân dân Nam Bộ t r ê n các mặt t r ậ n

" t ồ c h i ế n đấu ờ chợ Đong Xuân" ; hay đang "phục k í c h t r ê n dường Phùng Hưng" Đặc b i ệ t l à những bức ảnh chụp cá c " c h iể n

27

-Ti/ vệ Ha nội đang đ?\0

đã t r ở nên b ấ t t ử

Chính h ì n h anh môt c h i ế n gl qu y ết t ử đang cầm qủa bom

ba cang v ớ i t ư th ế chuần b ị l e o vào xe g ỉ ặ c , mà b i ế t rkng

aẽ p h ả i hy a i n h , đã t r ở thành b i ể u tượng cho k h í phách của

cho Tồ quốc Chúng t a còn t h ấ y n h ỉề u bức anh khác chụp về pháo đ à i Lóng l à một t r o n g ba pháo đ à i đã bắn những l o ẹ t

đầu cho cuôc kháng c h ỉ ế n to à n q u á c Nhỉều bức ánh chụp cóc

(BTQĐ 3 3 9 ) Trên các đổng v ậ t cản đó có th ể th ấy r õ nhữngdụng cụ g i a đ ì n h , như gỉìrcmg, phản, sệp gụ, tù chè

Cac bức anh đó còn cho th ẩy n h ỉ ề u cách đénh hay, đôc

nkm r ả ỉ r á c t r ê n đường phổ t ừ phổ Huể đển 0 cầu Dền ĐÓ l ènhững c h ỉ ế o n ồ i đ ấ t úp xuổng, t r o n g đó có những c h i ế c n ề ỉ

Nhln những bức ánh còn g ỉ ữ đuợc đển ngày nay, chắc chắn sẽ g i á i đáp duợc phần nào câ u h ỏ i v ì sao các c h i ế n s ĩ

28

-Vệ quỗc -đoàn va UỊ vệ nhẫn đêp họ

Thủ đô với vũ khí thô Bơ và th iế u kinh nghiệm chỉển đếu l ạ i

Những bức ảnh của Nguyễn Bá Khoản, Nguyễn Tiến Lợi đã

g h i đu^c h l n h các o h iế n s ĩ cùa Trung đoàn Thủ đô trurýc khi

"Ha Nọỉ t h â n y êu, t a sẽ quay t r ở l ạ i ” để n ó i l ê n quyết tên

g i ả i phóng đ ắ t n ư ớ c , g i ả i phóng t h à n h phổ

b ị hạn chế* các nhè n h iế p ảnh cùa t a vẫn tìm céch khắc phục

đ ể g h i đưq*c n h ữ n g h ì n h á n h v ề c u ộ c k h á n g c h ỉ ế n c u a q u à n d â n

t a Heu như các khu, các t ỉ n h đều thành lậ p t ổ , Ban Nhiếp

t i n tu yê n t r u y ề n t ỉ n h :

Khu 1 có Trần Văn Lưu

Khu 4 có VSn Đồng, Tôn uần

Khu 10 có Đinh Đăng Định

Khu 12 có Nguyễn Hồng Nghỉ

ohụp anh Bác Hồ ( 3 2 ) cũng n&m đó, khu 1, 2, 10, 12 8ẻp nhệp vào L i ê n khu I ( L iê n khu V i ệ t B ắ c )

Trong Nha Thông t ỉ n có mọt Ban Nhiếp ánh, s a u đó đổ i

th à n h Phòng Điện - n h iế p ânh thuộc Nha Tuyên t r u y ề n vè v&n nghệ cùa Chính phủ Trong phòng n ày, bồ sung thăm Phạm v&n Khoa, Phan Nghiêm, Mai Lọc, vũ Nẵng An Đây l è t ẻ chức đ i ệ n

29

-ảnh, n h iế p ảnh thuộc Chính phủ còn ở ^uồn đ ộ i , có Tỗ nh iếp ảnh của Phòng Tuyên t r u y ề n , l ú c đầu t r ự c thuôc Bộ Tổng Tư

l ệ n h , sau đó k h i TẬng cục Chính t r ị đuTỊ-c th àn h l ệ p t h ì

chuyền th àn h Ban Nhiếp ảnh, thu ộc Tỗng cục Chính t r ị Quân

đ ộ i nhân dân V i ệ t Nam Ban Nhiếp ễnh do Tô Na phụ t r é c h và

cá c phóng v i ê n T r ỉ ệ u Đ ạ ỉ , Bùi Duy Ly, Nguyễn Tỉể n Lợi,

h o ạ i , các phóng v i ê n đà cổ gắng ghi l ạ i những h ìn h ảnh v l cuôc kháng o h iế n của dồn t ộ c

N&m 1948 Đỉnh Đẳng Định đã t ổ chức t r ỉ ể n lãm ảnh ớ khu 10 (Phú Thọ), đó l à môt cổ gắng l ớ n nhHm phên ánh những

h o ạ t động cúa quần dên t a những n&n đầu kháng c h i ế n ở c h i ế n khu

Tư ngay 25 đến 2 8 /9 / 1 9 4 9 ỏ' c h ỉ ể n khu V i ệ t BJíc đã d iễ n

r a Đạỉ h ộ ỉ văn nghệ to à n quốc T ại phòng họp của Hội n g h ị ,

đã t r ư n g bày raôt aổ ảnh chup cáo t r â n công đồn thắng lqrỉ*

ve Binh dân học vu của Nguyễn Hồng Nghỉ I ánh về t r ê n Đeo Khách cua Hai Bang và về Mặt t r ệ n Đông Bắc cùa Nguyễn Đắc 5 ảnh s ỉ n h h o ạ t của đoàn Nghệ t h u ậ t t h i ể u n h i cùa Tràn Văn Luru Trong những bức anh đó, có bức ènh "Trện phổ Rang” cùa

q u y ế t đ ịn h t h à n h l ậ p Đoàn Nhỉếp anh t r o n g Hôi vẵn nghệ V i ệ t

30

-Nam Ban chắp hành oủa Đoàn gềm ỉ vũ N&ng An, Hồng Tranh Trần Văn Lưu, Bang Bá Lầm, Đinh Đăng Định, Luo-ng Xuồn Nhị

th à n h l ệ p "Doanh ng h iệ p quốc g ỉa c h i ế u bóng vè chụp anh V i ệ t Nam", t r o n g đó nêu r õ nhiệm vụ va muc đ í c h của đonnh nghiệp

l è J

1- Tuyên t r u y ề n chủ tr u tr n g , c h í n h s ách cùa Chính phú

anh dũng của quân dân V i ệ t Nam

3 - Giới t h i ệ u đò*ỉ sổng và th à n h t í c h đắu t r e n h , k iế n

t h i ế t của nhân dên các nurýc bạn

4- Giáo dục văn hóa và c h í n h t r ị cho nhân dân

cắm chông, đắp cân t r ê n sông , phá dường, đánh sệp càu cổng

để ngăn buớc quân t h ù HÌnh anh anh bộ đội cụ Hồ t r o n g s i n h

31

-h o ạ t cũng được gh i l ạ i t r ê n n h i ề u bức ảnh, như t r ồ n g r a u ,

x u ẩ t các l o ạ i súng, lyru đạn, mìn, súng chổng tă n g v v

Ngey tro n g các thành phổ lớn tạm b ị địch chiếm, CSC

nhà nh iế p ánh cũng dã g h i l ạ i đinyc n h ỉ ề u h ì n h ảnh về phong

t r à o chổng Mỹ, như cuôc b ỉ ể u t i n h của đong bào s à i GÒn ngsy 19/ 3/1950 xua đuổi t à u c h ỉ ế n Mỹ vào cảng s à i GÒn Bộ ẻnh này

t i n tu y ê n t r u y ề n Nam Bô ở rìmg u Minh (Tây Nam Bộ)

Trong sổ ênh vè kháng c h ỉ ế n chống Pháp, oéc nhè nh ỉế p

ânh còn gh ỉ đurỵc n h i ề u cảnh về t ô i éc của g i ặ c sau CSC t r ệ n

Đồng thò’i cũng có n h ỉ ề u h ìn h ẫnh về s i n h h o ạ t của nhỗn dân t a t r o n g céc vùng g i ả i phóng Ẳnh lớp hoc xóe nạn mù chữ}

các ánh g ặt l ú a , t r ề n g màu, chọr vùng quê J ảnh c éc anh bộ

đưa t i ễ n th a n h n ỉ ê n đ ỉ tò n g quân g i ế t g i ặ c đầy phẩn khỏ-i vè hào hứng

h ìn h ảnh Chủ t ị c h Hồ Chí Minh t r o n g kháng c h i ế n HÌnh ảnh

động : Bác d i bộ, l ọ i s u ố i đ i công t á c ; Béc chủ t r ì cuộc họp Chính phủ ; Bác t r ò chuyện vớỉ bà con l a o đọng, t r í

-Hồ chú t i c h t8ng g i a t ụ i V i ệ t BÍc n#m 1949

t ụ i V i ệ t B*c.

1

t y i T6n Tr?\o( Tuyền Quang)

n í m 1949 .

t h ứ c , các chức sắc t ô n g i á o , đồng bào các dân tộ c .

vách đ ấ t , ở nhà l á , nhà sà n t r ê n c h i ế n khu V ỉ ệ t Bắc HÌnh anh của Bác chẳng khác b ắ t cứ một ngườỉ nông dân nào , kh ỉ

Bác t r ồ n g hoa màu, t ư ớ i cây v v Sinh h o ạ t cùa v ị Chủ t ị c h nuớc t h ậ t g ỉ a n d ị I bữa ấn c h ỉ có r a u , tuơ ng , cà nhtr beo bữa ăn của những ngưò’i V i ệ t Nam lú c đó Bác Ho l à h ìn h ảnh

t i ê u b ỉ ẩ u cho con người V ỉ ê t Nem Chính v ì t h ế mà nhè sừ học

Mỹ Bécnaphôn dã dành môt phần t r o n g đề t à i l u â n én t ỉ ế n s l oúa mình để n ó ỉ về Chủ t ỉ c h Hồ Chí Mỉnh qua cá c t ư l i ệ u ánh ( 4 9 )

Cuổi cuộc kháng c h i ế n chống thưc dân Pháp dã d i ễ n r a

c h ỉ ế n d ị c h Lỉện Biên Phủ l i c h sử Ngay t ừ đầu c h i ế n d ị c h , các phóng v i ê n n h iế p Ảnh quẫn đ ộ i đã đurợc lệ n h r a mặt t r ẵ n

Phăng, T r ỉ ệ u Đạỉ đõ ghi đutỵc hình ánh Đạỉ ttró-ng võ Nguyên Qiáp g ia o nhiệm vụ cho cán bộ c h ỉ huy mặt t r ệ n t r ê n 88 bàn dắp n ồ i và k h i p h á t đ ạ i bác đằu t i ê n r ó t vào đồ i Him Lem

anh

Trong qúa t r i n h c h i ế n d ị c h , đẽ g h ỉ l ạ i dưrỵc một Điện

33

t h o Nhiều học g ỉ à nutýc ng o ài dã đánh g ỉ á cao c h i ế c xe đạp

những c h i ế c xe đạp đó đã góp phần vao c h i ế n thắng ỏ' ỉ)ỉện

Biê n

Một bức ánh n ổ i băng bày tắm phỉm chup to à n cảnh cánh

đồng Muờng Thanh, ngổn ngang những X8C xe t&ng, xe t ể i cúa

ĐÓ l à h ìn h ảnh sự tham b ạ ỉ cùa raột cuộc c h i ế n t r e n h vô nghĩa của thực dân Pháp t r ê n đ ấ t niróc t a

Sau k h i ký k ế t Hiệp đ ịn h Gỉơnevo’ v! Đông Dương 1954, Miền Bắc được hoàn t o à n g i ả i phóng, các nhè n h iế p ảnh năm

đã chụp khó n h i ề u ềnh về những g iâ y phút c u ổ i cùng k h i ngưò'1

anh bộ độ i V i ệ t Nam t i ế n vào t h a y t h ế có bức anh chụp các

c h i ế n s ĩ quần đ ộ i t e đang giám s á t sự r ú t l u i của quần v i ễ n

c h i n h Pháp k hổ i V ỉ ệ t Nam