Để thực hiện tốt mục tiêu của mônToán, người giáo viên phải thực hiện đổi mới các phương pháp dạy học, sao chohọc sinh là người chủ động nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực,s
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
Thế kỷ XXI, thế kỷ của khoa học kỹ thuật phát triển không ngừng.Yêucầu chủ nhân tương lai của thế kỷ XXI phải là những con người có năng lực, trítuệ cao Để đào tạo những con người đáp ứng yêu cầu của xã hội trong thời kỳmới, đó là nhiệm vụ của ngành giáo dục, trong đó bậc Tiểu học là bậc học đóngvai trò làm nền móng Nghị quyết TW II khoá VIII đã nêu rõ mục tiêu giáo dục
tiểu học đến năm 2020 là “Nâng cao chất lượng toàn diện bậc tiểu học”.Cùng
với những môn học khác, môn Toán ở tiểu học giữ một vị trí hết sức quan trọngtrong việc hình thành nhân cách, phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh Nótrang bị cho học sinh những kiến thức cần thiết nhằm phục vụ đời sống và pháttriển của xã hội Môn Toán ở lớp 1 và lớp 2 là cơ sở ban đầu có tính quyết địnhcho việc dạy học Toán sau này của học sinh
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền giáo dục, chương trình giáo dụctiểu học đã thực hiện đổi mới sách giáo khoa và nội dung chương trình dạy học
ở các lớp, các môn học nói chung và môn Toán lớp 2 nói riêng Năm học này lànăm học thứ năm thực hiện chương trình này Để thực hiện tốt mục tiêu của mônToán, người giáo viên phải thực hiện đổi mới các phương pháp dạy học, sao chohọc sinh là người chủ động nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực,sáng tạo góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tự phát hiện và tựgiải quyết vấn đề đặt ra trong bài học Từ đó chiếm lĩnh nội dung mới của bàihọc, môn học
Để nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả đào tạo của giáo dục,thì định hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học nói chung vàmôn Toán nói riêng, là dạy học trên cơ sở tổ chức và hướng dẫn các hoạt độnghọc tập tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, kết hợp với mặt tích cực củacác phương pháp truyền thống Song việc vận dụng linh hoạt, phù hợp vớiphương pháp dạy học là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giờ dạy Vì vậyviệc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học Toán 2 phải đảm bảo yêu cầu sau:
Trang 2+ HS phải tham gia các hoạt động học tập một cách tích cực, hứng thú, tựtin và tự nhiên Tạo cho học sinh tính tự giác, tích cực trong học tập.
+ Giáo viên phải tổ chức hướng dẫn nhẹ nhàng dưới sự trợ giúp đúngmức, đúng lúc của sách giáo khoa, đồ dùng dạy học Toán, để từng học sinh(từng nhóm học sinh) tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học, tự chiếmlĩnh nội dung kiến thức và có thể vận dụng được kiến thức đó vào luyện tập thựchành, giúp cho việc phát triển năng lực cá nhân học sinh
+ Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại hoá Thay thế cácphương pháp dạy học đơn điệu ít tác dụng bằng các phương tiện kĩ thuật hiệnđại Giúp học sinh hứng thú trong học tập, hiểu sâu, nhớ lâu kiến thức
Thực hiện tốt chủ đề năm học: Tiếp tục “ Ổn định - phát triển - hội nhập ” trên cơ sở “Hiện đại - tăng tốc - bền vững” góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới
nội dung sách giáo khoa và phương pháp dạy học Ban giám hiệu Trường Tiểuhọc Phạm Thận Duật đã chỉ đạo toàn bộ các khối đặc biệt là khối 2 nghiên cứu
và thực hiện chuyên đề: “ Dạy học Toán lớp 2 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới.” Để tìm ra những biện pháp tối ưu nhất góp phần nâng cao chất
lượng giảng dạy của môn học
Trang 3II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lớ luận
Trong dạy học Toán ở phổ thông nói chung, ở tiểu học nói riêng thì mônToán lớp 2 có vị trí vô cùng quan trọng, khi học Toán học sinh phải tư duy mộtcách tích cực và linh hoạt huy động tích hợp các kiến thức và khả năng đã có vàotình huống khác nhau Vì vậy có thể coi việc học Toán là một trong những biểuhiện năng động nhất của hành động trí tuệ học sinh, cũng qua việc dạy học Toángiáo viên giúp học sinh từng bước phát triển năng lực tư duy, rèn luyện phươngpháp và kỹ năng suy luận lôgic, khêu gợi và tập dượt khả năng quan sát, phỏngđoán, tìm tòi Có thể nói : Dạy học toán không chỉ dạy tri thức và kỹ năng, màcòn hình thành và phát triển ở học sinh phương pháp năng lực sáng tạo, năng lựcgiải quyết vấn đề
Vậy nên, khi giảng dạy giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp dạy
Trang 4động tích cực đến quá trình lĩnh hội tri thức của trẻ Tri giác của trẻ em lứa tuổi từ
6 – 8 tuổi thường gắn với hoạt động Về tư duy, thì tư duy trực quan hành độngchiếm ưu thế Do vậy, người giáo viên thường xuyên có biện pháp kích thíchhọc sinh học tập như: khen ngợi, tuyên dương, thưởng,….tạo hứng thú cho họcsinh phát triển ghi nhớ các biểu tượng, khái niệm kiến thức đến từ cả năm giácquan: thị giác ( nhìn), xúc giác (sờ, mó), vị giác(nếm), khứu giác (ngửi), thínhgiác (nghe) từ đó giúp học sinh tiếp thu tri thức hiểu bài nhanh, khắc sâu, nhớ lâukiến thức bài học
a Thuận lợi
- Qua thời gian nghiên cứu sách giáo khoa và đổi mới nội dung chươngtrình, phương pháp dạy học Học sinh đã làm quen với học Toán qua chươngtrình học lớp 1 Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, ham học hỏi nên việc tiếp cận vớichương trình mới, với việc đổi mới phương pháp và phương tiện dạy học hiệnđại khá nhanh chóng, thành thạo
- Giáo viên được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách giáo viên, sáchtham khảo và đặc biệt là đồ dùng dạy học môn Toán lớp 2 khá đầy đủ, đẹp,phong phú về thể loại
- Bộ đồ dùng của giáo viên và học sinh giống nhau, khi sử dụng rất thuậnlợi
- Sự chỉ đạo sâu sát của Phòng Giáo dục, Ban giám hiệu nhà trường,Tổchuyên môn tích cực giúp giáo viên khối 2 đi đúng chương trình nội dung môntoán lớp 2
- Cơ sở vật chất nhà trường được trang bị đầy đủ đặc biệt là đồ dùng dạyhọc hiện đại như máy chiếu projecteur, cũng tạo điều kiện thuận lợi giúp giáoviên, học sinh hoàn thành tốt việc dạy và học
- Học sinh khối 2 đều được học 2 buổi /ngày Vì vậy có nhiều thời giancho việc luyện tập thực hành ở buổi 2
Trang 5- Sự quan tâm của phụ huynh học sinh cũng góp phần nâng cao chấtlượng các môn học nói chung và môn toán nói riêng.
b Khó khăn
- Giáo viên: Một số giáo viên việc sử dụng đồ dùng dạy học còn hạn chế,
có đồng chí ngại dùng, còn lúng túng, vụng về khi sử dụng, nên hiệu quả tiết dạychưa cao
- Học sinh: Ở độ tuổi các em dễ tiếp thu nhưng lại chóng quên dẫn đếnviệc học tập chưa cao
Bên cạnh đó còn một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến con em
mình, còn có quan điểm “Trăm sự nhờ nhà trường, nhờ cô”cũng làm ảnh
hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập của học sinh
Chính vì vậy “ Dạy học Toán lớp 2 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới” là một vấn đề bức xúc, cần thiết đặt ra đối với mỗi thầy cô giáo và với
người quản lý chỉ đạo Để giáo viên tự tin trong giảng dạy, học sinh chủ độngtrong học tập, học sinh tự tìm kiếm kiến thức mới Nhằm nâng cao chất lượnggiảng dạy môn Toán nói chung và Toán lớp 2 nói riêng Đáp ứng yêu cầu đổimới của ngành giáo dục, theo kịp sự phát triển nhanh chóng của xã hội
Những vấn đề trăn trở và tồn tại trên đây là động cơ thúc đẩy chúng tôinghiên cứu thực tế giảng dạy, tìm tòi tham khảo sách, báo, tạp chí để nghiên cứuchuyên đề:
“ Dạy học Toán lớp 2 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới.”
2 Thực trạng dạy học môn Toán lớp hai ở Tiểu học
2.1 Phương pháp trực quan:
Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở tiểu học nói chung và dạyhọc Toán 2 nói riêng là phương pháp đặc biệt quan trọng, phương pháp này đòihỏi giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh hoạt động trực tiếp trên các sự vật cụ
Trang 6Đối với lớp 2 khi sử dụng phương pháp này, học sinh cần phải huyđộng các giác quan như tay cầm, mắt nhìn, tai nghe tức là học sinh phải “làmviệc bằng tay” trên các đồ dùng học tập để nhận biết phát hiện kiến thức mới vàđiều quan trọng là trực quan phải là các vật thực, tranh ảnh, mô hình hay quetính, quả cam…
Ví dụ:
Khi dạy bài “11 trừ đi một số ” Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng
các bó que tính và que tính rời (hoặc quan sát tranh vẽ trong SGK) để học sinh
tự nêu được chẳng hạn: Có một bó một chục que tính và một que tính, tức là 11que tính lấy bớt đi 5 que tính thì còn lại mấy que tính? Tức là 11 – 5 = ? Giáoviên hướng dẫn học sinh thực hiện các thao tác trên que tính, để nêu và làmđược chẳng hạn: Để bớt đi 5 que tính, lúc đầu ta bớt đi một que tính rời (11 – 1
= 10) sau đó, phải tháo bó que tính ra để có 10 que tính rời, lấy bớt tiếp 4 quetính nữa còn lại 6 que tính (10 – 4 = 6) Vậy 11 – 5 = 6 Học sinh sẽ tìm đượckết quả của các phép tính trừ: 11 – 2, 11 – 3, 11 – 4, 11 – 5, 11 – 6, 11 – 7, 11 –
8, 11 – 9 Sau khi học sinh đã tự tìm được kết qủa các phép tính trừ nêu trên,giáo viên tổ chức cho học sinh ghi nhớ các công thức trong bảng trừ của bài 11trừ đi một số
2.2 Phương pháp gợi mở vấn đáp:
Phương pháp gợi mở vấn đáp là phương pháp dạy học không trực tiếp đưa
ra những kiến thức hoàn chỉnh mà sử dụng một hệ thống câu hỏi để hướng dẫnhọc sinh suy nghĩ và lần lượt trả lời từng câu hỏi, từng bước tiến dần đến kếtluận cần thiết, giúp học tìm ra những kiến thức mới
Ví dụ:
Khi dạy bài: Phép nhân
Giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi:
+ Mỗi tấm bìa có mâý chấm tròn? ( 2 chấm tròn)
Trang 7+ Có mấy tấm bìa? ( 5 tấm bìa)
+ Hai chấm tròn được lấy mấy lần (2 chấm tròn được lấy 5 lần)
Học sinh tính được tổng số chấm tròn sau đó nhận xét được 2 được cộng 5lần và viết được phép nhân 2 x5 = 10
Đặc biệt, khi sử dụng phương pháp này giờ học sẽ sôi nổi hơn phát huyđược khả năng học tập của từng học sinh, rèn luyện được cách suy nghĩ, cáchdiễn đạt bằng lời, phát triển các năng lực tư duy của học sinh
Dạy toán 2 còn giúp học sinh nắm chắc các kiến thức và kĩ năng cơ bảnnhất, thông dụng nhất hình thành được phương pháp học tập, đặc biệt là phươngpháp tự học Thiết lập mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đã học.Thường xuyên phải huy động kiến thức đã học để phát hiện và chiếm lĩnh kiếnthức mới Đặt kiến thức mới trong mối quan hệ với các kiến thức đã học
Ví dụ: Khi dạy học phép cộng có nhớ trong phạm vi 100, chương trình đãcấu tạo từng bộ ba các bài học dạng 9 + 5, 49 + 5, 49 + 25 để học sinh vận dụngngay kiến thức của tiết học trước trong và các tiết học tiếp liền
Khi dạy phép trừ có nhớ trong phạm vi 100 mỗi công thức cần ghi nhớđều được đặt trong mối quan hệ với các kiến thức đã học
Chẳng hạn: Với 11 – 9 cần được đặt trong mối quan hệ với phép cộng
9 + 2 = 11, 2 + 9 = 11 Và cách tìm một số hạng khi biết tổng và số hạngkia:
9 = 11 – 2; 2 = 11 – 9 Đồng thời trong quá trình sử dụng các đồ dùnghọc tập để tìm ra 11 – 9 = 2 học sinh sử dụng các kiến thức đã học như 11 – 1 =10;
10 – 8 = 2
2 3 Phương pháp giảng giải minh hoạ:
Trang 8Phương pháp giảng giải minh hoạ trong dạy học Toán là phương phápdùng lời nói để giải thích tài liệu Toán, kết hợp các phương tiện trực quan để hỗtrợ cho việc giải thích
Tuy nhiên với phương pháp này GV cần nói ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu
2.4 Phương pháp thực hành luyện tập:
Phương pháp thực hành luyện tập là phương pháp GV tổ chức cho HSluyện tập các kiến thức kĩ năng của HS thông qua các hoạt động thực hànhluyện tập Hoạt động thực hành luyện tập chiếm hơn 50% tổng thời lượng dạyhọc ở lớp 2 Vì vậy, phương pháp này được sử dụng thường xuyên trong cáctiết dạy như học kiến thức mới, trong các tiết ôn tập, luyện tập Nhiệm vụ chủyếu của dạy học thực hành luyện tập là củng cố kiến thức và kĩ năng cơ bảncủa chương trình, rèn luyện các năng lực thực hành, giúp HS nhận ra rằng: Họckhông chỉ để biết mà học còn để làm, để vận dụng
Ví dụ: Khi dạy bài: Đường gấp khúc, độ dài đường gấp khúc
Học sinh luyện tập làm việc cá nhân với bài 1: Nối các điểm để có đườnggấp khúc gồm 2 đoạn thẳng, 3 đoạn thẳng Qua đó giúp học sinh củng cố kiếnthức về vẽ đường gấp khúc có 2 đoạn thẳng từ 3 điểm, vẽ đường gấp khúc có3đoạn thẳng từ 4 điểm Hoặc ở bài 4 HS được thực hành tính độ dài đoạn dâyđồng được uốn thành hình tam giác có 3 cạnh bằng nhau và bằng 4cm Từ đócác em củng cố và khắc sâu cách tính độ dài đường gấp khúc với 2 cách:
Cách 1: Làm bằng phép tính cộng 4 + 4 + 4= 12(cm),
Cách 2: Làm bằng phép tính nhân 4 x 3= 12(cm)
Ngoài ra còn mở rộng thêm cho học sinh về đường gấp khúc khép kín
* Khi dạy thực hành luyện tập cần chú ý:
+ Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học trong sự đa dạng phong phúcủa các bài thực hành luyện tập
+ Giúp học sinh thực hành luyện tập theo khả năng của mình
Trang 9+ Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng học sinh.
+ Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập
+ Tập cho học sinh thói quen không thoả mãn bài làm của mình Với cáchgiải quyết vấn đề đó, giáo viên không nên “áp đặt”học sinh theo phương án cósẵn, hãy động viên các em tìm và lựa chọn phương án tốt nhất
Tóm lại:
Trong dạy học Toán người giáo viên cần biết vận dụng linh hoạt và lựa chọn các phương pháp vào từng hoạt động của các dạng bài học, để hướng dẫn học sinh tự tìm tòi chiếm lĩnh kiến thức mới, hướng dẫn học sinh thực hành hình thành và rèn luyện kĩ năng Toán học, hướng dẫn học sinh giải Toán, kết hợp việc vận dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, hay trò chơi Toán học, nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới trong dạy học Toán 2.
* Những điểm cần chú ý khi dạy các mạch kiến thức ở Toán 2
Về số học
Với mục tiêu học tập môn toán ở tiểu học là giúp cho học sinh thành thạobốn phép tính số học, là cơ sở phát triển tư duy và vận dụng kiến thức vào cuộcsống Vì vậy mạch kiến thức số học là trọng tâm, là hạt nhân của môn toán tiểuhọc nói chung và toán lớp 2 nói riêng
Nội dung dạy học các số tự nhiên đến 1000
Trang 10- Học sinh nắm được các số tròn trăm, so sánh và xếp thứ tự các số tròntrăm.
- Đọc, viết, so sánh và các số tròn chục, thứ tự các số tròn chục trongphạm vi 200
- Đọc viết các số có 3 chữ số và so sánh các số có 3 chữ số Tới đây họcsinh sẽ đọc, viết và so sánh thành thạo các số trong phạm vi 1000
- Viết thành tổng các trăm, chục và đơn vị
b Phương tiện, đồ dùng dạy học
* Việc sử dụng tốt các phương tiện đồ dùng dạy học quan trọng trong việcđảm bảo thực hiện có hiệu quả phương pháp mới
- Các mô hình số: đơn vị (ô vuông), chục (thanh hình chữ nhật gồm 10 ôvuông) trăm (bảng hình vuông gồm 100 ô vuông) dành cho các hoạt động cánhân của học sinh Giáo viên cũng có các mô hình số, giống như học sinh nhưngkích thước gấp 5 lần kích thước bộ đồ dùng của học sinh Dành cho hoạt độngminh hoạ trên bảng của giáo viên
- Các mẫu chữ số dành cho giáo viên và học sinh
- Các tranh vẽ để phục vụ các bài học và luyện tập về số
c Cách tiến hành dạy các số đến 1000
Cách tiến hành dạy các số đến 1000 được tiến hành theo 3 bước sau:
+ Bước 1: Bắt đầu từ tổ chức các hoạt động học tập với các đồ dùng trựcquan (trên các mô hình, hình vẽ cụ thể), cho học sinh tự làm việc, phát hiện ( với
sự hỗ trợ của giáo viên) Từ đó hình thành kiến thức mới cho học sinh về các số,quy tắc so sánh số, các kí hiệu toán học
+ Bước 2: Củng cố các kiến thức này được thông qua các bài tập có gắnvới các hình ảnh trực quan
Trang 11+ Bước 3: Các kiến thức và kĩ năng củng cố thông qua các bài tập với các
số thuần tuý mà không kèm các hình ảnh trực quan Lúc này học sinh đã có thểlàm việc trực tiếp với các số, thuần tuý, mà không phải dựa vào các hình ảnhtrực quan ban đầu
* Phương pháp được sử dụng dạy hình thành các số đến 1000 là phươngpháp trực quan, phương pháp gợi mở vấn đáp, phương pháp thực hành luyệntập
Ví dụ:
Dạy bài: “Các số tròn chục từ 110 đến 200”
Đồ dùng chuẩn bị là các mô hình số biểu diễn trăm , chục, đơn vị (cả giáoviên và học sinh Cách tiến hành bằng trực quan, giáo viên gắn lên bảng các môhình biểu diễn trăm, chục, đơn vị) Cho học sinh nêu hoặc điền vào bảng con các
số tròn chục đã biết Cho học sinh nhận xét đặc điểm các số tròn chục Số trònchục có chữ số tận cùng bên phải là chữ số 0 Tiếp đó giáo viên gắn các mô hìnhbiểu diễn 110, 120 Học sinh được quan sát và nêu được hình vẽ cho biết có mấytrăm, mấy chục, mấy đơn vị Tương tự cho học sinh làm trên mô hình để tìm ra
+ Các bài dạy về phép cộng phép trừ có nhớ trong phạm vi 100
+ Các bài dạy về phép nhân với 2,3,4,5 và giới thiệu bảng nhân 2,3,4,5 + Các bài dạy về phép chia với 2,3,4,5 và giới thiệu bảng chia 2,3,4,5
Trang 12+ Các bài dạy về thành phần của mỗi phép tính và tìm thành phần củaphép tính.
+ Tính giá trị của biểu thức số đơn giản
- Trong mỗi bài dạy về phép cộng (phép trừ, nhân, chia) sau khi hìnhthành ý nghĩa của phép toán, kĩ thuật tính, cần nêu quy tắc thực hành tính Sau
đó rèn luyện kĩ năng tính cho học sinh
- Trong một bài dạy về thành phần của phép tính cộng, trừ, nhân, chia, saukhi giới thiệu tên gọi của từng thành phần chưa biết của phép tính, thì nêu cáchtìm thành phần chưa biết, rồi phát biểu thành quy tắc Sau đó rèn luyện kĩ nănggiải toán dạng “tìm x”
- Mục tiêu yêu cầu của các bài: “một phần hai, một phần ba, một phần tư,một phần năm,…” chủ yếu chỉ là nhận biết được “các thành phần bằng nhau củađơn vị” không yêu cầu coi đây là dạy học phân số ở lớp 2
- Phần tính giá trị của biểu thức số chỉ dừng lại ở các biểu thức với haiphép tính cộng và trừ , chưa sử dụng dấu ngoặc
b Đồ dùng dạy học:
- Đó là bộ đồ dùng Toán 2 của giáo viên và học sinh Có các mô hình tấmbìa có các chấm tròn: hai chấm tròn, ba chấm tròn, bốn chấm tròn, năm chấmtròn Để học về phép nhân, phép chia và bảng nhân, bảng chia